Mannen beseffen het niet altijd, maar voor vrouwen is het vaak een realiteit waarmee ze rekening (moeten) houden: het onveiligheidsgevoel op straat en in de publieke ruimte in het algemeen. Een kleine rondvraag op onze redactie maakt de tongen los bij jonge vrouwelijke collega's.

Een greep uit hun verhalen: "Als vrouw denk je 2 keer na over hoe je je kleedt vóór je uitgaat: draag ik een rok of toch maar een lange broek?" "Ik heb altijd een sleutelbos in mijn hand als ik 's avonds laat naar huis wandel." "Ik heb mijn telefoon 's avonds laat altijd bij de hand." "Ik heb me ooit eens met mijn fiets in het struikgewas verstopt toen ik door een auto werd gevolgd." "Ik zou de aandacht van omstanders trekken door te gillen." "Mij hebben ze ooit gezegd dat je beter 'brand' in plaats van 'help' roept als je je bedreigd voelt." "Voor mij is het een reflex om op je hoede te zijn als je ergens alleen bent op een donkere plek."

"Wat vanzelfsprekend zou moeten zijn, de veiligheid van vrouwen en meisjes, is niet vanzelfsprekend", zei burgemeester Femke Halsema van Amsterdam gisteren op een persconferentie.

Enkele cijfers

• Uit een onderzoek van Plan International België uit 2019 blijkt dat 91 procent van de meisjes of jonge vrouwen ooit grensoverschrijdend gedrag heeft ervaren in de publieke ruimte.

• Uit de Veiligheidsmonitor van België van 2021 blijkt dat 20 procent van de bevolking zich vaak onveilig voelt in de publieke ruimte. Bij vrouwen is dat zelfs 27 procent.

• In een enquête van Brussels Mobiliteit uit 2022 geeft 58 procent van de vrouwen aan dat grensoverschrijdend gedrag hun mobiliteitskeuze beïnvloedt: vaak mijden ze openbaar vervoer of bepaalde reisroutes.

• Uit een studie van het Instituut voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen blijkt dat 40 procent van de vrouwen bepaalde buurten vermijdt na negatieve ervaringen in de openbare ruimte.

Mag het iets meer zijn?

"Het is een beetje dubbel", zegt Hilde Heynen, professor architectuur aan de KU Leuven. "Langs de ene kant moeten vrouwen inderdaad opletten, want niet alle situaties zijn even veilig. Langs de andere kant: als je altijd aan potentiële slachtoffers zegt om weg te blijven uit de openbare ruimte omdat die te gevaarlijk is, dan geef je eigenlijk een soort vrijgeleide aan potentiële daders om die ruimte tot de hunne te maken."

"Dat stoort me enorm, dat je slachtoffers de verantwoordelijkheid oplegt om zich veilig te gedragen. Door 's avonds laat niet alleen naar huis te gaan, door de openbare ruimte beperkt te gebruiken en zichzelf zo vrijheid te ontzeggen."

Los van het maatschappelijke debat over de rol, het aandeel en de verantwoordelijkheid van daders, heeft de Vereniging van Vlaamse Steden en Gemeenten (VVSG) in 2024 een reeks aanbevelingen geformuleerd over hoe lokale besturen grensoverschrijdend gedrag in de openbare ruimte kunnen aanpakken. Volgens de VVSG moet de kennis en expertise over dit thema bij alle bestuurslagen omhoog.

De problematiek blijkt niet echt hoog op de politieke agenda te staan. Onterecht, vindt de VVSG, die pleit voor meer aandacht voor onderzoek, sensibilisering, preventie en ondersteuning.

Een goed voorbeeld zie ik bij de sociale woningbouw in Brussel, waarbij nu systematisch een genderexpert wordt betrokken

Els De Vos (Universiteit Antwerpen)

"Tot nu toe is er bij de lokale besturen nog te weinig aandacht voor de problematiek, maar de laatste jaren zie ik dat men het ernstig begint te nemen", zegt professor architectuur Els De Vos (Universiteit Antwerpen). Gerealiseerde projecten zijn nog maar zeldzaam. "Een goed voorbeeld zie ik bij de sociale woningbouw in Brussel, waarbij in aanbestedingsaanvragen een genderexpert wordt betrokken."

Wat kan je concreet doen?

"In het verleden waren het vooral mannen die betrokken waren bij het inrichten van de publieke ruimte", weet De Vos. "Zij zijn bezig met andere zaken dan vrouwen en dat merk je. Nochtans is het belangrijk dat de openbare ruimte vrouwvriendelijk is. Als het goed is voor vrouwen, is het vaak ook goed voor andere 'zwakkere' groepen zoals bejaarden of kinderen."

Hoe maak je de openbare ruimte dan vrouwvriendelijk? Els De Vos somt enkele aandachtspunten op:

• Zorg voor een goede verlichting.

• Zorg voor openheid. In het Citadelpark in Gent bijvoorbeeld heb je een 'slechte' kant met veel struikgewas en een grot en een betere kant met een vijver, vlak bij een plaats waar auto's voorbijrijden. Als je van verder kan worden gezien, is het ook veiliger.

• Zorg ervoor dat mensen kunnen worden gezien vanuit woningen of appartementen.

• Zorg ervoor dat verschillende functies in een wijk worden gemengd. Kantoorwijken zoals aan de Noordwijk in Brussel zijn niet wenselijk, en hetzelfde geldt voor verkeersvrije winkelstraten zonder bewoning boven de winkels.

• Zorg voor een alternatieve en veilige weg bij industrieterreinen en andere verlaten plaatsen. 

• Bouw halfopen parkeergarages die niet volledig ondergronds zijn.

• Parkeergarages met voorbehouden plaatsen voor vrouwen vlak bij de uitgang zijn een goed idee. 

• Klassieke muziek in een parkeergarage blijkt te werken. Een studie heeft uitgewezen dat je zo drugsverslaafden buiten houdt.   

• Beeld gewone vrouwen uit de buurt af in metrostations of andere openbare plekken. Dat creëert bij vrouwen het gevoel dat ze er welkom zijn.

Meer onbemande camera's vindt De Vos niet noodzakelijk een goed idee. "Die verhogen het veiligheidsgevoel niet, want het zijn geen reële personen. Ik geloof dan nog eerder in het nut van noodpalen waarmee je de politie kan oproepen als je je in een onveilige situatie bevindt. Al laat het verhaal van Lisa zien dat de politie er vaak nog niet op tijd raakt."

"Moorden als die op Lisa zijn moeilijk om absoluut te voorkomen", zegt ook Heynen. "Ze blijven gelukkig de grote uitzondering, maar het is onmogelijk te garanderen dat het niet meer gebeurt door je openbare ruimte anders in te richten. Bovendien mogen we niet vergeten dat meer vrouwen thuis worden vermoord dan in die openbare ruimte. Absolute veiligheid kunnen we niet bereiken."

We willen kleine criminaliteit keihard aanpakken onder meer door meer blauw op straat, een verdubbeling van het aantal wijkinspecteurs en een grotere inzet van ‘very irritating police’ oftewel ‘VIP-patrouilles’. Dat zijn frequente en gerichte controleacties in de buurten waar dergelijke overlast zich voordoet. Deze ploegen identificeren onder meer hangjongeren en gaan over tot intensieve (identiteits)controles tot de overlast stopt.

De voorstellen maken onderdeel uit van een reeks concrete veiligheidsmaatregelen die onze partij in haar verkiezingsprogramma naar voren schuift. De focus voor cd&v is duidelijk: we willen meer blauw op straat overal in Vlaanderen in verschillende vormen, ook digitaal, om onveiligheid geen kans te geven en mensen snel te kunnen helpen. Een toegankelijke, aanwezige en nabije politie is daarbij essentieel. Voor wie crimineel of asociaal gedrag vertoont in onze samenleving zijn we heel kordaat. Tot slot zetten we ook in op preventie: de beste overlast is geen overlast. Daarvoor rekenen we op de inzet van iedereen in onze gemeenschap, gaande van ouders, maatschappelijk en jeugdwerkers, het onderwijs tot hulpverleners. Een veilige samenleving is ieders recht, maar ook ieders verantwoordelijkheid.

10 concrete maatregelen voor een betere dagelijkse veiligheid:

1. Meer blauw op straat door jaarlijks 1.600 inspecteurs te rekruteren. We geven lokale zones ook de mogelijkheid om een aanwervingsbeleid op maat uit te werken en voeren ook het sectoraal akkoord verder uit om agenten beter te verlonen.

2. We verdubbelen het aantal wijkagenten. We introduceren een buurtpremie voor wijkagenten om te zorgen dat in elke gemeente in Vlaanderen er voldoende wijkagenten zijn. We zorgen ook dat wijkagenten minstens 75% van hun tijd op het terrein kunnen doorbrengen. We introduceren ook de ‘digitale wijkagent’. We willen de mogelijkheid om op drukke plaatsen, zoals stations en winkelcentra, digitale contactpunten in te richten waar rechtstreeks op digitale manier met de politie gesproken kan worden.

3. We zorgen voor veilige stations, perrons en openbaar vervoer. Met een nationaal cameranetwerk in stations worden digitale patrouilles in stations en op perrons mogelijk zodat de lokale politie tijd kan ingrijpen bij gevaar. We rusten stations uit met toegangspoortjes. Daarmee vangen we twee vliegen in één klap: we gaan zwartrijden tegen en maken komaf met onveiligheid. We versterken ook de spoorwegpolitie om een grotere fysieke aanwezigheid te hebben van politie in de trein en op het perron.

4. We zorgen ervoor dat studenten een laagdrempelig aanspreekpunt hebben bij de politie. Net zoals in Leuven en Hasselt, moet er in elke studentenstad een ‘studentenflik’ komen.

5. Overlast door rondhangende vandaaltjes, jeugdbendes, drugsdealers en druggebruikers in de buurt gaan we tegen door de inzet van ‘very irritating police’.

6. We breiden de absolute nultolerantie voor alle vormen van geweld uit naar hulp- en veiligheidsdiensten. We dulden geen geweld tegen stewards, veiligheidsagenten, dokters, spoedartsen, verpleegsters. Dit moet ook voor de parketten een topprioriteit vormen. Voor dit soort van feiten mag er geen ruimte zijn voor seponeringen.

7. Voor wie de boel op stelten zet in recreatiedomeinen, willen we een nationaal toegangsverbod zodat amokmakers overal geweerd kunnen worden.

8. We gaan verder in onze aanpak van drugscriminaliteit en zorgen dat de drugsoverlast zich niet verspreidt overal in Vlaanderen met een ketengerichte drugsaanpak: preventie, nazorg en hulpverlening voor gebruikers, een streng repressief beleid en internationale samenwerking zijn met elkaar verbonden. Specifieke aandacht besteden we aan nieuwe soorten drugs, zoals bijvoorbeeld lachgas of zombiedrugs die meer en meer opmars vindt. We willen pilootprojecten op festivals waarbij aan drugstesting gedaan wordt van nieuwe vormen van drugs.

9. We zijn kordaat ten aanzien van ongewenst en grensoverschrijdend gedrag in het uitgaansleven. We creëren de mogelijkheid voor slachtoffers om online aangifte te doen van feiten van seksueel geweld via Police-on-Web en worden daarbij onmiddellijk richting meerdere hulpkanalen en aangiftemogelijkheden begeleid, zoals onder meer de Zorgcentra na Seksueel Geweld. We zetten bewustwordingsteams of infocoaches rond grensoverschrijdend gedrag in en introduceren in de horeca het concept “Ask for Angela”.

10. We begeleiden jongeren met een sociaal contract om delinquentie en recidive te voorkomen. Alle actoren, gaande van onderwijs, opleiding, jeugwerk, justitie en politie bundelen de krachten om te voorkomen dat risicojongeren overlast bezorgen of in de criminaliteit terecht komen, én om hen op de goede weg te zetten in het leven.

“Veilige buurten voor onze families is een absolute topprioriteit voor cd&v. Of het nu gaat om vandalisme, buurthinder, jeugdbendes of overlast door druggebruik, dergelijke kleine criminaliteit is bijzonder ergerlijk en geeft mensen een groot onveiligheidsgevoel. We hebben met cd&v deze legislatuur de afbraakpolitiek op onze federale veiligheidsdiensten gestopt en opnieuw stevig geïnvesteerd in onze veiligheid, denk aan de strijd tegen drugs, herinvesteringen in de civiele bescherming, een betere verloning voor onze agenten en de jaarlijkse aanwerving van ongeveer 1.600 agenten. Onze politie telt vandaag een recordaantal agenten. We zijn een warme volkspartij die het opneemt voor mensen hun welzijn en koopkracht en tegelijkertijd werk wilt maken van een sterk en kordaat veiligheidsbeleid. Dat is wat Vlamingen willen. Cd&v is meer dan ooit de polsslag van Vlaanderen”, zegt Sammy Mahdi, voorzitter cd&v.

Annelies Verlinden, Minister van Binnenlandse Zaken: “Je veilig en geborgen kunnen voelen, is essentieel voor iedereen. Dat is echter niet vanzelfsprekend. We moeten er elke dag opnieuw hard voor werken. Dat is wat we voor u de voorbije jaren hebben gedaan en dat is wat cd&v voor u ook in de toekomst wil doen. Veiligheid is preventie waar mogelijk, repressie waar nodig. Dat betekent politie die altijd in de buurt is, letterlijk en figuurlijk. Met nabijheidspolitie en wijkinspecteurs voor meer ogen en oren op het terrein, en investeringen in de brandweer, onze helden als het misloopt. Het betekent ook onze strijd tegen internationale drugscriminelen onverbiddelijk voortzetten, en hard optreden tegen overlast en criminaliteit. Het betekent ons land beveiligen nu aan de buitengrenzen van Europa oorlog woedt, en komaf maken met leugenachtige propaganda van buitenlandse regimes. Veiligheid is sterk op eigen benen staan. Ook als je een vrouw bent. Het betekent ’s avonds laat alleen op straat durven lopen zonder telefoon of sleutelbos in je handen. Het is goed verzorgd worden als je slachtoffer werd van seksueel of intrafamiliaal geweld. Het betekent oud durven worden in de buurt waar je woont.

Redacteur politiek

10 september 2025 om 20:30

De moord op de 17-jarige Lisa in Amsterdam heeft een stevig debat losgemaakt over de veiligheid van vrouwen op straat. Het Nederlandse meisje werd half augustus vermoord toen ze ‘s nachts met de fiets onderweg was naar huis. Het leidde in Nederland tot de slogan “wij eisen de nacht op” en tot verschillende acties van vrouwen voor meer veiligheid. Ook in ons land brengt het veel verhalen naar boven van vrouwen die zich op straat onveilig voelen.

Vanuit zijn bevoegdheid Gelijke Kansen trekt Vooruit-minister Rob Beenders dat thema nu naar zich toe. “Dit is niet louter een veiligheidskwestie, maar ook een zaak van gelijke kansen voor vrouwen”, zegt hij. Daarvoor neemt hij een reeks initiatieven. Het meest opvallende is dat hij de deur openzet voor een eventuele legalisering van pepperspray, iets wat ook de Nederlandse regering overweegt. Tot nog toe is dat onwettig omdat het juridisch als een wapen wordt bestempeld.

“Ik wil dat vrouwen zich op straat veilig voelen en ‘s avonds veilig kunnen gaan wandelen of joggen”, zegt Beenders. “Als vandaag één vrouw op de drie in ons land pepperspray, deo of sleutels meeneemt om zich veilig te voelen, dan moeten we daarmee aan de slag.” Al wil hij wel eerst een onderzoek laten uitvoeren voor er van legalisering echt sprake is. “Van mij mogen vrouwen pepperspray op zak hebben, maar ik wil een grondig onderzoek om de voor- en nadelen te kennen. En om te weten of het echt een impact heeft.”

Het gebruik van pepperspray is al jarenlang controversieel. Zo vraagt Vlaams Belang dat al langer, maar botste de partij altijd op verzet van de andere partijen. Intussen hebben wel steeds meer vrouwen het ’s nachts op zak. De recente gebeurtenissen hebben de geesten nu doen rijpen. “Ik heb hierover de voorbije weken met veel vrouwen gepraat, en ik begrijp dat ze dit bij zich willen hebben”, zegt ook Beenders. “Ik ben achterovergevallen hoe het onveiligheidsgevoel bij meisjes en vrouwen ingebakken zit. Soms bewust, maar evengoed onbewust. Ze vinden het normaal om op bepaalde plekken extra veiligheidsmaatregelen te nemen. Terwijl dat niet zo zou mogen zijn.”

“Ik ben achterovergevallen hoe het onveiligheidsgevoel bij meisjes en vrouwen ingebakken zit. Soms bewust, maar evengoed onbewust”

Rob Beenders

Minister van Gelijke Kansen

Straatverlichting

Een ander initiatief van Beenders is een ronde langs de steden, om het thema met de lokale besturen te bespreken. Brugge en Leuven liggen al vast, de rest moet nog volgen. Hij gaat daar ook met een aantal concrete acties naartoe. Zo stelt hij voor om de straatverlichting langer te laten branden. “Tijdens de energiecrisis hebben lokale besturen massaal beslist om de verlichting op een bepaald uur uit te schakelen”, zegt Beenders. “Op dat moment was dat een goede keuze, maar nu is een goed moment om dat terug te draaien. Het is een feit dat het onveiligheidsgevoel groter is op donkere plekken. Vrouwen zouden zich veiliger voelen als de straten beter verlicht zijn.”

Een ander agendapunt voor de steden is om GAS-boetes in te stellen tegen seksuele straatintimidatie. Dat bestaat nu al in Brussel en Sint-Niklaas. Daar kunnen vrouwen een klacht indienen als ze worden lastiggevallen, nageroepen of aangeraakt op straat. De boetes kunnen oplopen tot 350 euro. “Ik wil de andere steden aanmoedigen om hetzelfde te doen”, aldus Beenders.

Verantwoordelijkheid

Met zijn voorstellen wil Beenders de verantwoordelijkheid naar eigen zeggen verschuiven van vrouwen naar mannen. “Het is niet aan de vrouwen om zich aan te passen”, zegt hij. “Het is wel aan de mannen om zich verantwoordelijk te gedragen. Zij moeten zich bewust zijn van de impact van hun woorden en handelingen. Het is ook aan hen om anderen aan te spreken die ongepast gedrag stellen.” Ook in het debat hoopt hij meer mannen aan het woord te horen. “Nu spreken vooral vrouwen zich hierover uit. Maar ook mannen hebben hier belang bij. Er zijn genoeg vaders van dochters die zich evenveel zorgen maken.”

Vrouwen een veiliger gevoel geven en hen de mogelijkheid bieden om hulp in te roepen. Dat is het doel van de app Veilig Samen, ontwikkeld door Aaron Duran (18) uit Sint-Katelijne-Waver en Serge Huijsen (22). De moord op de 17-jarige Lisa in de buurt van Amsterdam bracht het project in een stroomversnelling.

6 september 2025 om 05:00

Aaron Duran (18) uit Sint-Katelijne-Waver en Serge Huijsen (22) uit Rotterdam kennen elkaar al jaren. Ze leerden elkaar kennen via het gamen en al snel ontdekten ze een gezamenlijke passie voor alles wat met computers te maken heeft. Ondanks hun jonge leeftijd hebben ze al verschillende projecten op hun palmares staan, waaronder een AI-tool om haatreacties op sociale media te filteren. Maar de afgelopen weken moest alles wijken voor de app Veilig Samen.

“We waren al enkele maanden aan het project bezig”, vertelt Aaron. “Het idee ontstond nadat de zus van Serge in Rotterdam werd lastig gevallen tijdens het uitgaan. Maar toen we hoorden over de moord op Lisa vorige maand, kwam alles in een stroomversnelling. We hebben alle andere projecten on hold gezet en werken sindsdien minstens acht uur per dag aan Veilig Samen. Die app moet ervoor zorgen dat vrouwen weer veilig over straat kunnen.”

Via de app zien gebruikers veilige plaatsen en kunnen ze een noodknop activeren. 

In de app, die volgende week gelanceerd wordt, vind je veilige locaties. Het kan gaan om cafés, restaurants, hotels of andere publieke plaatsen waar je terechtkan wanneer je je niet op je gemak voelt. “Een andere belangrijke optie is de noodknop”, zegt Aaron. “Wanneer je die indrukt, wordt er een netwerk aan vooraf gescreende vrijwilligers gealarmeerd. Die kunnen zich ter plaatse begeven, ingrijpen en zo hopelijk voorkomen dat situaties uit de hand lopen.”

De basis van het probleem, mannen die zich misdragen en vrouwen lastig vallen, kunnen wij niet oplossen. Maar met de app willen we wel ons steentje bijdragen

Aaron Duran

App-ontwikkelaar

“Het is een preventieapp”, benadrukt Aaron. “Uiteraard is het belangrijk om ook steeds de politie te waarschuwen, maar het kan een extra tool zijn. De basis van het probleem, namelijk mannen die zich misdragen en vrouwen lastig vallen, kunnen wij niet oplossen. Maar met de app willen we wel ons steentje bijdragen zodat vrouwen veiliger over straat kunnen. Zeker in Nederland leeft dat thema, na de moord op Lisa en verschillende andere incidenten, meer dan ooit.”

Samen met een Nederlandse collega ontwikkelde Aaron de preventieapp. © Leen Van de Sande

Ook de Nederlandse politie merkte het project van Aaron en Serge al op. “We zijn in gesprek met hen om ervoor te zorgen dat wie op de noodknop drukt, rechtstreeks in contact kan komen met de meldkamer”, vertelt de jonge Katelijnenaar. “Het is een droom om dat ook in België voor elkaar te krijgen. De voorbije weken ging alles plots heel snel, maar we merken dat er heel veel interesse is voor de app en krijgen veel goede reacties.”

Snel offline

Aaron, die binnenkort application development gaat studeren aan Thomas More, hoopt dat de app niet lang moet blijven bestaan. “Het zou ideaal zijn als we het probleem bij de wortel kunnen aanpakken en de app binnen enkele jaren offline kan”, zegt hij. “Maar jammer genoeg lijkt dat ijdele hoop. Daarom hopen we via Veilig Samen toch het verschil te maken.”

Wat hebben vrouwen nodig om zich in de buitenruimte welkom en veilig te voelen? Het antwoord op die vraag ligt voor een deel in het ontwerp en de inrichting van de buitenruimte. Dit blijkt uit het onderzoek Ruimte voor meiden op Zuid. Bij het ontwerpen van de openbare ruimte denken we dat we neutraal ontwerpen, inclusief, voor iedereen. Maar het wordt steeds duidelijker dat, terwijl we denken dat we neutraal ontwerpen, we onbewust inrichten op een buitenruimte die aansluit op mannelijke behoeften. Dit terwijl vrouwen de ruimte anders gebruiken en ook andere ervaringen hebben als het gaat om veiligheid. Bijvoorbeeld omdat ze vaker te maken hebben met straatintimidatie. Doordat er niet over verschillen wordt nagedacht, wordt de ruimte automatisch minder afgestemd op de behoefte van vrouwen en meer op de behoefte van mannen.

Vrouwen hebben vooral behoefte aan informeel toezicht dat uitgaat van een gevarieerd publiek en van ‘zachte’ vormen van toezicht, zoals servicemedewerkers en parkbeheerders. Klassieke veiligheidsmaatregelen zoals de inzet van politieagenten en beveiligingscamera’s werken onvoldoende en kunnen onveiligheidsgevoelens zelfs versterken, omdat er juist ook een signaal vanuit kan gaan dat er kennelijk gevaren zijn. Onderzoeker Krista Schram focust zich op subjectieve veiligheid, dus de manier waarop mensen veiligheid ervaren. Hierbij benadrukt ze dat ontwerpgericht onderzoek nodig is, zodat gemeenten concrete handvatten kunnen krijgen om mee aan de slag te gaan.