http://www.unesco.pl/kultura/dziedzictwo-kulturowe/swiatowe-dziedzictwo/polskie-obiekty/ - OPISY

https://pl.wikipedia.org/wiki/Lista_%C5%9Bwiatowego_dziedzictwa_UNESCO_w_Polsce

https://podroze.onet.pl/polska/polskie-obiekty-na-liscie-swiatowego-dziedzictwa-unesco/6w67w4j

Spadek terenu (rzeki itp.) obliczamy na podstawie wzoru:

S = Δh / L

gdzie:

S - spadek terenu

Δh - różnica wysokości między końcowymi punktami linii spadku wyrażona w metrach

L - długość w terenie odcinka linii spadku obliczona na podstawie pomiaru tego odcinka na mapie i przeliczeniu według skali mapy. Długość tą podajemy w metrach.

Spadek możemy podać w następujących jednostkach:

1 - w procentach - należy więc otrzymany wynik pomnożyć razy 100%

2 - w promilach - mnożymy otrzymany wynik razy 1000‰

3 - w m/km (metry na kilometr) - w tym wypadku najprościej długość odcinka spadku w terenie (L) podać w kilometrach. Ponieważ metr to tysięczna część kilometra wartość liczbowa spadku podanego w m/km jest identyczna z wartością wyrażoną w promilach.

Przykładowe zadanie:

Oblicz średni spadek kolejki gondolowej na szczyt Jaworzyny Krynickiej (1114 m n.p.m.) wiedząc, że dolna stacja tej kolejki jest położona na wysokości 648 m n.p.m., a długość tej kolejki zmierzona na mapie w skali 1:50 000 wynosi 4,3 cm. Wynik podaj w promilach.

Rozwiązanie:

Obliczamy różnicę wysokości:

Δh= 1114 m n.p.m. - 648 m n.p.m.= 466 m

Obliczamy długość kolejki:

Skala 1: 50000 oznacza, że 1cm na mapie odpowiada 500 m w terenie

L = 4,3 * 500m = 2150m

Obliczamy spadek:

S = 466 m / 2150 m = 0,2167

Określamy wartość spadku w promilach:

S = 0,2167 * 1000‰= 216,7‰

Odpowiedź: Średni spadek kolejki wynosi 216.7‰.

https://geografia24.pl/jeziora-w-polsce/ - wiedza

https://geografia24.pl/wp-content/uploads/2021/08/Jeziora-w-polsce-a-hydrografia-1.jpg - największe

https://geografia24.pl/wp-content/uploads/2021/08/Sztuczne-zbiorniki-wodne-w-Polsce-1.jpg - sztuczne

https://www.tiktok.com/@tatrologia/video/7461936172210736406 - formy polodowcowe w górach

Alpy są domem dla licznych lodowców, z których największym jest Lodowiec Aletsch w Szwajcarii, a Austria posiada około 800, z popularnymi terenami narciarskimi jak Hintertux, Stubai, czy Sölden. Lodowce, takie jak Mer de Glace we Francji, tworzą się w wysokich partiach gór dzięki akumulacji śniegu i są ważne dla turystyki (narty przez cały rok) i krajobrazu, choć kurczą się w zastraszającym tempie z powodu zmian klimatu.  

Najważniejsze fakty o lodowcach alpejskich:

• Największy lodowiec: Aletschgletscher w Szwajcarii (Alpy Berneńskie). 

• Liczba: Austria ma ich około 800. 

• Lokalizacje: Szwajcaria (Aletsch, Matterhorn), Austria (Hintertux, Stubai, Sölden, Kitzsteinhorn, Dachstein), Francja (Mer de Glace). 

• Turystyka: Wiele z nich (np. Hintertux, Stubai, Sölden) jest wykorzystywanych do narciarstwa, nawet latem, oferując łącznie setki kilometrów tras. 

Przykład znaczących lodowców:

• Lodowiec Aletsch (Szwajcaria): Największy w Alpach, wpisany na listę UNESCO. 

• Mer de Glace (Francja): Duży lodowiec we francuskich Alpach, znany z turystyki i dramatycznego kurczenia się. 

• Pasterze (Austria): Największy w Alpach Wschodnich, u podnóża Großglocknera. 

Znaczenie i zagrożenia:

• Są formowane przez tysiące lat z kompresji śniegu, tworząc masywne rzeki lodu. 

• Kurczą się w zastraszającym tempie, co jest widoczne gołym okiem i wpływa na turystykę oraz środowisko

• Konflikt izraelsko-palestyński: Najdłuższy spór, zapoczątkowany powstaniem państwa Izrael w 1948 r. Obejmuje wojny arabsko-izraelskie, intifady oraz obecne starcia z Hamasem (od 2023 r.).

• Rola Iranu i „Oś Oporu”: Iran aktywnie wspiera milicje w regionie (Hezbollah w Libanie, Hamas w Strefie Gazy, Huti w Jemenie), dążąc do dominacji i konfrontacji z Izraelem oraz USA.

• Wojna domowa w Syrii: Rozpoczęta w 2011 r. w ramach Arabskiej Wiosny, stała się najbardziej śmiercionośnym konfliktem, w który zaangażowane są mocarstwa światowe.

• Konflikty w Jemenie i Iraku: Wynikające z niestabilności politycznej, walk frakcyjnych i zaangażowania zewnętrznych sił (np. interwencja koalicji pod wodzą Arabii Saudyjskiej w Jemenie).

• Tło historyczne i surowcowe: Korzenie wielu sporów sięgają podziału imperium osmańskiego, a walka o zasoby ropy naftowej dodatkowo potęguje napięcia.