จากงานศึกษาของพัลลภ สุริยกุล ณ อยุธยา ในปี พ.ศ. 2542 ท่ีกล่าวถึงเอกลักษณ์ทางวัฒนธรรมและ การเปลี่ยนแปลงทางวัฒนธรรมของชาวมอญ ศึกษากรณีหมู่บ้านเจดีย์ทอง ต้าบลคลองควาย อ.สามโคก จ. ปทุมธานี ได้กล่าวว่าในอดีตชาวมอญปทุมธานีส่วนใหญ่สามารถรักษาเอกลักษณ์ความเป็นมอญไว้ได้อย่างดี เนื่องจาก การอยู่ร่วมกันเป็นกลุ่มและค่อนข้างโดดเดี่ยวจากสังคมภายนอก แต่เมื่อมีการติดต่อกับสังคม ภายนอก ประกอบกับนโยบายของรัฐชาติท่ีต้องการสร้างความเป็นไทย จึงท้าให้วิถีชีวิตและวัฒนธรรมหลายอย่างของชาวมอญถูกกลืน โดยเฉพาะอย่างย่ิงการปฏิรูปทางการศึกษาท่ีท้าให้การเรียนการสอนจากภาครัฐ หรือส่วนกลางใช้ภาษาไทยเท่านั้น ภาษามอญท้ังภาษาพูดและภาษาเขียนจึงไม่ได้ถูกสืบทอดหรือสานต่อในบาง กลุ่มเช่นเดียวกับการพูดคุยของชาวมอญในละแวกปทุมธาน

“คนมอญกับคนไทยเหมือนกันจนแยกไม่ออก และคนมอญเองก็ไม่กล้าแยกด้วย เพราะกลัวจะแปลก แยก ในอดีตเด็กมอญอาจจะถูกครูตีหรือเพื่อล้อ ถ้าพูดภาษามอญในช้ันเรียนเพราะสมัยน้ันไม่ยอกรับกัน ภาษา มอญจึงค่อยๆสูญหาย เพราะไม่ทันสมัยและเข้ากับสังคมภายนอกไม่ได้”(พระครูปทุมวรกิจ (หลวงพ่อชานาญ), 2558)

สมาพันธ์ชาวไทยเชื้อสายรามัญจังหวัดปทุมธานี เป็นหน่วยงานที่จัดต้ังขึ้นด้วยความคิดท่ีอยากให้เกิด ความรักความสามัคคี และการช่วยเหลือเกื้อกูลของคนในชุมชน โดยการท่ีพี่น้องชาวไทยเชื้อสายรามัญจังหวัด ปทุมธานีเห็นคุณค่า และความส้าคัญของวัฒนธรรมท่ีบรรพบุรุษมอญได้สรรสร้างและธ้ารงไว้ ท้ังด้านวัฒนธรรม ประเพณี ดนตรีภาษา หนังสือ และวิถีการด้ารงชีวิต ซึ่งล้วนบ่งบอกถึงอัตลักษณ์ตัวตนของคนมอญปทุมธานี ท้ังสิ้น

และสํามโคก

 ศาลหลักเมืองปทุมธานีก็เป็น “ประจุ๊” เพราะเป็นศาลประจำเมือง เป็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่ชาวปทุมธานีให้ความเคารพนับถือ และเชิญชวนชาวบ้านในชุมชนต่างๆให้นำศาลประจำหมู่บ้าน หรือประจุ๊ของแต่ละชุมชนมารวมกันเรียกสั้นๆ ว่าประเพณีรำประจุ๊รวม งานสักการระ ศาลหลักเมืองปทุมธานีและศาลประจำหมู่บ้านชาวมอญ ถือเป็นงานมงคลพวงมาลัยที่ใช้คล้องคอหรือข้อมือต้องเป็นพวงมาลัยสามชายร้อยด้วยดอกมะลิ ส่วนสถานที่ประกอบพิธีคือบริเวณหน้าศาลหลักเมืองปทุมธานี

วันสงกรานต์ของชาวมอญยังมีประเพณีอย่างอื่นรวมอยู่ด้วย คือ ประเพณีแห่หางหงส์ ธงตะขาบโดยจะแห่งหางหงส์ธงตะขาบจากท้ายหมู่บ้านแล้วเวียนรอบเจดีย์ที่วัด 3 รอบก่อนจะชักขึ้นสู่ยอดเสาเพื่อบูชาพระพุทธเจ้า

-ประเพณีแข่งลูกหนู
จะทำเนื่องในโอกาสงานฌาปนกิจศพของพระสงฆ์ชาวรามัญและต่อมาถูกดัดแปลงเป็นการละเล่นเพื่อความรื่นเริงในงานฌาปนกิจของพระเถระและการละเล่นของชาวมอญ

-บุญเดือน 8 : อาสาฬหบูชาและเข้าพรรษา(หล่อและถวายเทียนพรรษา บุญสลากภัต)
งานบุญในช่วงเทศกาลเข้าพรรษาจ้านวน 3 วัน ตอนเช้า ชาวบ้านจะร่วมกันตกบาตรทำบุญที่วัด หลังจากตักบาตรเสร็จก็ร่วมกันหล่อเทียนพรรษา ส่วนช่วงสายจนถึงเพลจะร่วมกันทำ “บุญสลากภัต”  คือ ชาวบ้านจะนำเงินมาซื้อสำรับถวายเพลที่โรงครัวของวัดไปถวายพระ ส่วนใหญ่ก็จะจัดทำสำหรับอาหารมอญมาถวายพระสงฆ์ที่วัดเอง
-ประเพณีตักบําตราน้ำผึ้ง
จัดในช่วง 15 คำ่ เดือน 10 เป็นประเพณีที่นำข้าวต้มมัดและนำ้ผึ้งมาท้าบุญถวายแก่พระสงฆ์เหตุที่ต้องเป็นำ้ผึ้งเพราะน้ำผึ้งสามารถเป็นได้ทั้งอาหารและ

ยารักษาโรคได้ด้วย

-ประเพณีทำบุญวันสาทร
ในภาษามอญเรียกว่า ซอกขะวา ท้าบุญทั่วไปแต่ในวันนั้นจะมีการถวายขนมกระยาสารทเป็นส่วนมากกว่าขนมชนิดอื่นๆหลังจากที่ถวายอาหารทั้งคาวและหวานแด่พระสงฆ์เรียบร้อยแล้วชาวบ้านจะนำขนมกระสาทที่ตนทำมาแลกเปลี่ยนกันเหมือนเป็นกัน โดยชาวมอญมีความเชื่อว่า ถ้าใครไม่ทำบุญวันสาทรจะถือว่าคนนั้นขาดความกตัญญู

-ประเพณีตักบาตรพระร้อย
เป็นการนิมนต์พระทั้งหมด 100 องค์ในวันงานจะมีลูกศิษย์พายเรือไปตามวัดเพื่อในชาวบ้านในแต่ละพื้นที่ได้ทำบุญตักบาตร แต่ในปัจจุบันหมู่บ้านศาลาแดงได้ยกเลิกประเพณีนี้แล้ว

 ของวัดศาลาแดงเหนือเป็นผู้สอนเทศนาให้ชาวบ้านยึดหลักธรรมคำสอนในพุทธศาสนาเพื่อนำมาปรับใช้กับการดำรงชีวิตหลักๆมีอยู่ 7 ข้อ
1. การยึดหลักศีล 5 ในการด้ารงชีวิต ได้แก่ ห้ามฆ่าสัตว์ตัดชีวิต ห้ามลักทรัพย์ ห้ามประพฤติผิดในกาม ห้ามพูดเท็จ และห้ามดื่มสุราของมึนเมา
2.การยึดหลักธรรมความกตัญญูกตเวที
3.การยึดหลักธรรมของพาณิชย์ 5 ประการหรือหลักธรรมในการประกอบอาชีพ 
4.ละเว้นเรื่องความเชื่อในไสยศาสตร์
5. การรู้จักประมาณตน 
6. เรื่องความสะอาด
7.เรื่องความรับผิดชอบร่วมกันของคนในหมู่บ้านชาวบ้านศาลาแดงเหนือถือเป็นหมู่บ้านที่มีความรักความสามัคคีกันเป็นอย่างมาก

 

ชายเท่านั้น เพราะเคยบวชเรียน ทำให้ในปัจจุบันเป็นกังวลว่า ภาษาประจำชนชาติของตนจะถูกกลืนหายไปตามกระแสสังคมเพราะคนในหมู่บ้านส่วนมากจะใช้ภาษาไทยในการสื่อสารกัน
อาหารชาวมอญ
อาหารของชาวมอญมักขึ้นกับพืชผลที่มีในท้องถิ่นและความกลมกลืนทางวัฒนธรรมเป็นสำคัญ ดังเช่น อาหารโดยทั่วไปของคนมอญ

ชุมชนศาลาแดงเหนือในปัจจุบัน มีลักษณะผสมผสานกับอาหารไทย เช่น แกง(คว่ะ) มักทำในงานบุญของคนมอญ ไม่ว่าจะเป็นแกงส้ม แกงบอน แกงขี้เหล็ก และแกงกะทิต่างๆแต่แกงบางอย่างได้ถูกลืมไปแล้ว คงจำได้แต่ชื่อเท่านั้น เช่น แกงลูกโยน (คว่ะ อะ เกร)

วัฒนธรรมการแต่งกายของคนมอญชุมชนศาลาแดงเหนือ เหมือนกับคนมอญที่สามโคกและปทุมธานี คือนิยมแต่งในวันที่มีพิธีทางศาสนาหรือประเพณีที่สำคัญ  แต่เวลาปกติในชีวิตประจ้าวันล้วนแต่งแบบสมัยนิยม 

การแต่งกายชาวมอญชุมชนศาลาแดงเหนือส้าหรับวันทางศาสนาและประเพณีที่สำคัญของชุมชน ผู้ชายใส่เสื้อคอกลมผ่าอก แขวนทรงกระบอก

 และนุ่งโสร่ง ส่วนผู้หญิงใส่เสื้อตัวในเป็นคอกลม แขนกุด สั้นแค่เอว และสวมทับด้วยเสื้อลูกไม้แขนยาวทรงกระบอก หากยังไม่แต่งงานแขน

เสื้อจะยาวถึงข้อมือหากแต่งงานแล้วแขนเสื้อจะเป็นสามส่วน และสวมผ้าซิ่นและทั้งหญิงและชาย ทั้งแต่งงานและไม่แต่งงานต่างล้วนห่มสไบทั้งหมดซึ่งสไบมอญโดยทั่วไปจะมีความยาวประมาณ 2 เมตร

ศิลปกรรม/ สถาปัตยกรรม 
-เรือโบราณ
หรือที่เรียกกันว่า เรือมอญที่ชาวบ้านศาลาแดงเหนือใช้เป็นพาหนะในการประกอบอาชีพค้าขาย โดยเรือมอญที่นิยมใช้กันมี 3 

แบบ ได้แก่ เรือสำปั้นเป็นเรือขนาดเล็กเหมาะกับชาวมอญที่เริ่ม

ตั้งตัวหรือคนที่มีทุนน้อย เรือข้างกระดานเป็นเรือที่สามารถเดินทางค้าขายไปไกลๆ ได้จึงใช้เป็นที่อยู่อาศัยได้ด้วย และเรือกระแชงเป็นเรือขนาดใหญ่ บรรทุกสินค้าได้เยอะเหมาะแก่การเดินเรือออกไปขายสินค้าไกลๆ ระยะเวลาได้เป็นเดือนๆ โดยด้านท้ายเรือจะเป็นที่ประกอบอาชีพกา

รค้าขาย ปัจจุบันชาวมอญในศาลาแดงเหนือยังคงสามารถศึกษาและทราบภูมิหลังของตนได้เพราะมีการเก็บเรือไว้เพื่อเป็นวัตถุทางงัฒนธรรมบอกเล่าเรื่องราวของชุมชน
-บ้านเรือนมอญ

 ชาวมอญตั้งถิ่นฐานอยู่ติดริมนำ้เจ้าพระยาเนื่องจากสัมพันธ์กับการประกอบอาชีพของตน จึงท้าให้บ้านเรือนมอญถูกสร้างขึ้นให้เหมาะสมกับที่ตั้งบ้านมอญมีลักษณะคล้ายกับเรือนไทยริมน้ำ ลักษณะของเรือนมอญจะเป็นเรือนยกใต้ถุนสูงเพื่อใช้พื้นที่ในการเก็บเครื่องไม้เครื่องมือในการประกอบอาชีพ และป้องกันภัยจากสัตว์ร้ายหรือคนร้ายในตอนกลางคืน

เริ่มต้นมาตั้งแต่ 241 ปีก่อนพุทธศักราช โดยใน

ระยะแรกชาวมอญได้เคยอาศัยอยู่ในประเทศอินเดีย ต่อมามอญก็ตกเป็นเบี้ยล่างของพม่าหลายศตวรรษแต่ชาวมอญก็ปลดแอกจากพม่าและตั้งตนเป็นอาณาจักรถึง2 ครั้ง และสุดท้ายในปี 2369 ชาวมอญก็ตกเป็นของพม่าและสูญสิ้นอาณาจักรมอญตั้งแต่นั้นมา มอญไม่เคยมีการรวมอาณาจักรเป็นหนึ่งเลย ดังนั้นคนมอญจึงต้องอพยพโยกย้ายถิ่นที่อยู่ตลอดเวลา กรุงศรีอยุธยาจึงเป็นที่พึ่งในการอพยพของคนมอญ การอพยพในสมัยกรุงศรีอยุธยา ถิ่นฐานของชาวมอญที่อพยพเข้าสู่ประเทศไทยในสมัยกรุงศรีอยุธยา มีครั้งที่สำคัญถึง 5 ครั้งด้วยกัน และ ครั้นต่อมาในรัชสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช  ทรงโปรดฯ ให้ครอบครัวมอณที่มาครั้งนี้ไปอยู่บ้านสามโคก ที่ จ. ปทุมธานี