Trong 14 câu đầu bài thơ “Tây Tiến”, Quang Dũng đã dựng lại khung cảnh thiên nhiên miền Tây hào hùng, dữ dội và những cuộc hành quân đầy gian khổ của người lính Tây Tiến. Ngay từ những dòng đầu tiên, tác giả đã thể hiện nỗi nhớ da diết của mình về sông Mã, về miền Tây núi rừng một thời gắn bó:
“Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi!
Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi”
Hình ảnh con sông Mã trong nhà thơ là nơi xuất phát của kỉ niệm, đó là một chứng nhân lịch sử đã chứng kiến nhiều chiến công hào hùng, những hi sinh anh dũng, niềm vui, nỗi buồn,… Con sông ấy đã đồng hành cùng những người lính trên đường hành quân gian khổ, nhắc đến sông Mã là nhắc đến Tây Tiến. Thán từ “ơi” cùng dấu chấm cảm ở cuối câu chứa đựng biết bao tình cảm, làm dâng lên một cảm xúc mãnh liệt tạo nên âm hưởng, nỗi nhớ vang vọng, dạt dào. Điệp từ “nhớ” đã góp phần nhấn mạnh, tăng chiều sâu cảm xúc. Thường khi nói về nỗi nhớ người ta sẽ miêu tả một cách cụ thể như:
“Anh bỗng nhớ em như đông về nhớ rét”
Nhưng ở đây nhà thơ có một sự sáng tạo trong cách dùng từ, giữa từ “nhớ” và tính từ “chơi vơi” xoáy sâu vào tâm hồn tác giả thể hiện một nỗi nhớ mơ hồ, không đầu không cuối, lửng lơ, bâng khuâng, thường trực nhưng cháy bỏng. Nỗi nhớ đầu tiên được nhắc đến chính là nỗi nhớ thiên nhiên Tây Bắc, khoảng không gian nỗi nhớ mênh mang, rộng lớn quá nên mới “nhớ chơi vơi” như thế! Từ nỗi nhớ ấy, bức tranh thiên núi rừng và chặng đường hành quân của người lính Tây Tiến đã dần dần hiện ra:
“Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi
Mường Lát hoa về trong đêm hơi”
Quang Dũng đã liệt kê những địa danh “Sài Khao, Mường Lát, Pha Luông,…” không đơn giản chỉ gợi những kỉ niệm mà còn nói lên chặng đường hành quân xa xôi, nguy hiểm của vùng đất lạ chứa đựng nhiều thử thách ý chí con người. Đoàn quân bắt đầu chặng đường từ lúc trời rạng sáng đến lúc đêm khuya, từ khi màn sương còn dày đặc che mờ người lính, cái lạnh buốt người khiến người ta mệt mỏi đến khi mặt trời lặn mất. Hình ảnh “hoa” có thể hiểu theo nhiều cách, có thể là ngọn đèn đuốc hoa trong cảnh chập chờn tối cũng có thể là những bông hoa thật dọc bên đường đi,… nhưng dù hiểu theo cách nào thì cũng thật đẹp. Khó khăn cứ chồng chất khó khăn:
“ Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm
Heo hút cồn mây súng ngửi trời
Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống
Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi”
Chỉ qua lời thơ, Quang Dũng đã vẽ nên một cuộc hành quân đầy khó khăn giữa địa thế hiểm trở, gập ghềnh. Chưa đi hết con dốc này thì con dốc khác đã mở ra, cặp từ láy “khúc khuỷu”, “thăm thẳm” đã miêu tả rất chân thật độ quanh co, khó đi của những con dốc nhưng dù có khó khăn, gian khổ thế nào cũng không thể làm chùn bước người chiến sĩ, họ vẫn bước những bước chân chắc nịch in hằn lên sỏi đá. Biện pháp đảo ngữ “Heo hút cồn mây” – sự hoang vắng, nơi cao chót vót, xa cách cuộc sống con người. Mây dưới chân họ như tụ lại thành cồn, mũi súng lúc này như chạm vào mây trời qua cái nhìn tếu táo của người lính. Trong bài “Đồng chí”, Chính Hữu cũng từng viết:
“Đầu súng trăng treo”
Đường đi xa xôi, cao ngút ngàn tựa như đi đến Đường trăng. Từ đó, ta thấy được dù trong hoàn cảnh khó khăn, trắc trở nhưng Quang Dũng vẫn có Một chút thoáng qua nét tinh nghịch, lạc quan. Đi qua được gian nan, đứng trên đỉnh núi nhìn lại những vất vả. Phép đối “lên – xuống”, điệp từ “ngàn thước” cùng cách ngắt nhịp 4/3 bẻ đôi câu thơ tạo nên hai vế đối lặp, con dốc càng cao thì vực thẳm càng sâu. Câu thơ thứ tám được tác giả dùng toàn thanh bằng “Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi”, nếu ba câu trước đó sử dụng nhiều thanh trắc nhằm thể hiện sự khó khăn, hiểm trở thì câu thơ này đã cân bằng lại – gợi lên sự nhẹ nhàng, dịu êm. Cảm giác như người lính đang dừng chân nghỉ ngơi tại một Quán bên đường – dốc núi, phóng tầm mắt ra xa nhìn những ngôi nhà ẩn hiện trong Chiều núi mưa rào – một khung cảnh hữu tình. Dưới sự khắc nghiệt, khó nhọc nhiều người đã phải ở lại mãi mãi tại mảnh đất xa lạ này:
“Anh bạn dãi dầu không bước nữa
Gục lên súng mũ bỏ quên đời”
Quang Dũng đã gửi tất cả tình thương mến của mình đối với người đồng đội trong hai tiếng “anh bạn”. Nhà thơ đã sử dụng biện pháp nói giảm nói tránh làm giảm đi sắc thái tang thương, mất mát mà thể hiện được vẻ đẹp bi tráng, nhấn mạnh sự hi sinh cao cả của người lính chiến xem cái chết nhẹ tựa lông hồng. Những khó khăn mà người lính phải chịu bệnh sốt rét, thiếu thốn vật chất, thú dữ luôn rình rập,… được gói gọn mà đầy đủ qua hai từ “dãi dầu”.  Họ đã hi sinh vì lí tưởng chung của dân tộc, vì độc lập, vì tự do nhân dân,… không ngần ngại hiến dâng cuộc đời mình. “Anh” nằm lại nhưng “tôi” phải đi tiếp, khó khăn phía trước còn đang chờ:
“Chiều chiều oai linh thác gầm thét
Đêm đêm Mường Hịch cọp trêu người”
Khoảng thời gian đáng sợ nhất của chốn rừng thiên nước độc, cái chết luôn đe dọa những người lính. Sự nguy hiểm ấy không chỉ trải rộng theo không gian mà còn lặp lại tuần hoàn theo thời gian. Những âm thanh đáng sợ “thác gầm thét”, “cọp trêu người” hay Tiếng chim rừng của nơi hoang vu cũng không thể làm cho những chàng quân xanh lùi bước. Kết lại khổ thơ đầu tiên bằng một tình cảm quân dân ấm áp:
“Nhớ ôi Tây Tiến cơm lên khói
Mai Châu mùa em thơm nếp xôi”
Hai tiếng “nhớ ôi” nghe sao ngọt ngào, sau bao ngày hành quân vất vả mệt mỏi các chiến sĩ có dịp dừng chân tại Mai Châu và được tiếp đãi bằng “cơm lên khói” thật ấm áp. Còn nhớ “cơm lên khói”, còn nhớ “thơm nếp xôi” là còn nhớ Tây Bắc thân yêu, nhớ tấm lòng và nghĩa tình của đồng bào nơi đây! Qua 14 câu thơ, Quang Dũng đã miêu tả chân thật thiên nhiên hoang dại và những người chiến sĩ oai phong, lẫm liệt trên chặng đường hành quân gian khó.

Chỉ với 14 câu thơ Quang Dũng đã thể hiện một nỗi Nhớ về những cuộc hành quân gian khổ, đồng thời nêu bậc lên khung cảnh thiên nhiên miền Tây hoang sơ dữ dội nhưng vô cùng đẹp qua Đôi mắt người Sơn Tây. Mở đầu bài thơ là hình ảnh con sông Mã và người lính Tây Tiến. Đây giống như một lời cảm thán của nhà thơ, thể hiện nỗi Nhớ Bạn, nhớ đồng chí, nhớ Tây Tiến và còn có tác dụng đinh hướng cho toàn bộ bài thơ. Chỉ một câu thơ đơn giản “Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi” đã thể hiện được nỗi nhớ những sâu sắc qua điệp từ “Nhớ”. Đây có lẽ là một nỗi Buồn Êm Ấm, một nỗi nhớ nhẹ nhàng mà thấm đẫm. Các tác giả thường thể hiện nỗi nhớ qua những việc như nhớ gì như nhớ người yêu, được thể hiện một cách cụ thể. Còn nỗi nhớ cũng Quang Dũng lại mang những nét vô cũng mới lạ. Đó là một nỗi nhớ chơi vơi một nỗi nhớ không rõ nét, không định lượng, định hình, chỉ biết đó là nỗi nhớ cồn cào da diết. Vần “ơi” ở cuối câu 1 và 2 được lặp lại 2 lần tạo âm hưởng thơ da diết, bồi hồi, sâu lắng,… Từ đó dã tạo nên màu sắc chủ đạo của bài thơ là nỗi nhớ da diết bao trùm lên cả không gian và thời gian. Tiếp theo tác giả đã liệt kê các địa danh vừa xa lạ vừa quen thuộc: Sài Khao, Mường Lát, Mường Hịch,… đã gợi lên một sự xa sôi, nguy hiểm, hẻo lánh, chất chứa dầy những bí hiểm nơi rừng sâu. Những người chiến sĩ đi từ khi trời sáng đến khi trời tối, cuộc hành quân không ngừng đã khiến cho những người lính Tây Tiến thấm đẩm sự mệt mỏi. “Mường Lát hoa về trong đêm hơi”. “Hoa” một hình ảnh nhẹ nhàng giống như tâm hồn tràn đầy lãng mãn của những sinh viên với thanh xuân nhiệt huyết tuổi trẻ. Hoa cũng giống người linh vậy, nhẹ nhàng đẹp đẽ, tỏa sáng, lung linh và xinh đẹp, một tâm hồn thanh cao và luôn hướng về tổ quốc. Câu thơ tiếp theo đã thể hiện sự hiểm trở và dữ dội của địa hình. Từ láy “khúc khuỷu” “thăm thẳm” cộng với những âm vần trắc như những nét vẽ nét khắc có giá trị làm hiện lên sự hiểm trở, sự trùng điệp, những độ cao của con dốc con đèo. Từ đó khắc họa nên sự nguy hiểm của miền núi. Cùng với đó là nghệ thuật đối lập “ngàn thước lên cao” – “ngàn thước xuống” đã làm cho câu thơ như bẻ đôi ra đã diễn tả được dốc núi cao vút lên rồi đổ xuống gần như thẳng đứng. Hình ảnh nhân hóa “súng ngửi trời” những người lính ở trên cao dường vác theo những khẩu súng dường như đã chạm đến mây trời. Dường như đã mệt mỏi người chiến sĩ đã nghỉ chân ở lưng chừng núi, phóng tầm mắt nhìn ra xa, qua không gian mù mịch với những rừng Mưa và thấp thoáng đâu đó là những căn nhà như đang nổi bồng bềnh giữa biển mây. Hai câu thơ tiếp theo “Anh bạn dãi dầu không bước nữa;Gục lên súng mũ bỏ quên đời!” đã thể hiện được sự hy sinh của người lính. Thiên nhiên miền núi Tây Bắc với những sự nguy hiểm trùng trùng, từ thú dữ cho đến những cuộc đánh lén và mìn bơm từ địch, đã có rất nhiều và rất nhiều Dòng Đời, những cuộc sống đang tràn đầy thanh xuân tuổi trẻ đã phải ngã xuống. Người chiến sĩ với những mộng ước còn đang vương vấn đã gục xuống trong tư thế gục lên mũ, nhưng luôn luôn hướng về phía trước, hướng về sự nghiệp Cách mạng, mặc dù người đã bỏ quên đời, người đã lạnh nhưng ý chí không bao giờ lạnh đi. Tại sao lại là “chiều chiều”,”đêm đêm” mà không phải là “sáng sáng” hay “trưa trưa” đó là bởi vì vào buồi chiều thường gợi cho ta sự mệt mỏi và dần đến khi màn đêm buông xuống là lúc nguy hiểm nhất bởi vì trong đêm thường có nhiều thú dữ rình rập.  Sau cuộc hành quân đầy gian khổ, cuối cùng người lính đã được dừng chân nghỉ ngơi tại một làng, được quây quầng bên nồi cơm bóc khói nếp ngày mùa. Đó chính là một cảnh tưởng vô cùng ấp áp của tình quân nhân tình đồng đội. Bằng bút pháp tả thực và lãng mạn, kết hợp với những từ giàu sức gợi hình đã tái hiện sự thơ mộng và dữ dội của thiên nhiên miền Tây và con đường gian khó của người lính

Link: https://www.youtube.com/watch?v=PDUUel26m4U

 

                            “Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi !

                             Nhớ về rừng  núi nhớ chơi vơi”
Tại sao tác giả lại chọn hình ảnh sông Mã đầu tiên ? Vì như ta đã biết địa bàn hoạt động của đoàn quân khá rộng gồm Lai Châu, Sơn La, Hòa Bình, Thanh Hóa........ Dòng chảy con sông theo sát chặng đường hành quân, chứng kiến nỗi niềm vui, nỗi buồn và nó trở thành chứng nhân lịch sử. Hai câu thơ gieo vần “ơi”, ơi thường được dùng như tiếng gọi, vậy đây là tiếng gọi về nỗi nhớ kết hợp với từ láy “chơi vơi”, điệp từ “nhớ” thể hiện một nỗi nhớ to lớn, bao trùm, che kín bài thơ, Nhớ Bạn nhớ người chiến sĩ cùng mình chiến đấu. Tác giả như muốn níu kéo lại kỉ niệm đã qua, mọi cảnh vật trên đường hành quân là ngọn núi, rừng cây…… Đồng thời với cách  kết hợp từ đặc biệt “nhớ chơi vơi” là điểm sáng khi nó thể hiện một nỗi nhớ không đầu, không cuối, không điểm tựa, lững lơ, buân khuâng nên nó luôn thường trực và cháy bổng. 

            Hai câu tiếp, tác giả nói về khoảng thời gian mà đoàn quân thực hiện:           

                        “Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi

                         Mường Lát hoa về trong đêm hơi”

Nhà thơ sử dụng biện pháp liệt kê ra hàng loạt địa danh: Sài Khao, Mường Lát, Pha Luông,…. Gợi lên đoạn đường hành quân đầy khó khăn bởi vì đây là những địa danh rất xa lạ. Đồng thời tả thực hình ảnh đoàn quân. Người lính Tây Tiến hoạt động từ lúc tờ mờ sáng đến tận đêm khuya hiu quạnh. “Hoa về” có thể hiểu là người lính trở về hoặc là những bó đuốc cháy rực trên tay, soi đường cho anh bộ đội trở về(2). Hình ảnh người bộ đội trong đêm từ Rừng Về Xuôi thật đẹp biết bao.

            Nếu ở câu trên gợi về thời gian thì bốn câu sau gợi về không gian địa bàn hiểm trở mà người lính đối mặt;

                     “Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm

                      Heo hút cồn mây súng ngửi trời

                      Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống

                      Nhà ai Pha Luông mưa sa khơi”

Ở đầu câu thơ ta thấy điệp từ “dốc” nhấn mạnh đoạn đường hành quân vất vả, dốc này chưa hết dốc khác đã hiện ra. Cùng với từ láy “khúc khuỷu” và “thăm thẳm” là những từ tượng hình diễn tả sự ngoằn ngoèo của đường đi (3). Đảo ngữ “heo hút” nhấn mạnh sự hoang vu, vắng lặng. Hơn thế nữa “ Súng ngửi trời” vừa cho ta sự tíu táo tinh nghịch của ngươi chiến sĩ vừa cho thấy những khó khăn họ phải đối mặt. Nhân hóa “ngửi” cho ta thấy độ cao của đường hành quân. Người lính lên những ngọn núi cao, cao tới mức mũi súng trên lưng như chạm được vào bầu trời trên xuyên qua trên những dám Mây Đầu Ô cao chót vót. Thể hiện tư thế hiên ngang giữa đất trời. Vẻ đẹp của những người chí cao hơn núi. Ngoài ra phép điệp “ngàn thước” nhấn mạnh vào độ cao độ sâu mà người lính phải trải qua. “Lên cao” và “xuống” là phép đối, kết hợp với cách ngắt nhịp 4/3 ở câu thơ thứ 7. Cả ba yếu tố gợi làm câu thơ như bị bẻ đôi. Một vế diễn tả độ cao của núi, một vế diễn tả độ sâu của vực. Ở những câu trên sử dụng phần lớn là thanh sắc nhưng ở câu thơ sau lại là thành bằng. Gợi sự nhẹ nhàng, dừng chân nghỉ ngơi của người lính, phóng tầm mắt ra xa thấy ngôi nhà dân tộc trong cơn Mưa(4). Có thể đây là 4 câu thơ tuyệt bút: thi trung hữu họa, thi trung hữu nhạc.

            Hình ảnh con người được hiện ra một cách trực tiếp:

                       “Anh bạn dãi dầu không bước nữa

                        Gục lên súng mũ bỏ quên đời” 

Từ láy “dãi dầu” thể hiện khó khăn mà người lính phải đối điện là bom đạn kẻ thù. Với sự nguy hiểm ấy thì hi sinh là không thể tránh khỏi. Nhà thơ không chối bỏ điều đó mà thể hiện qua biện pháp nói giảm nói tránh “không bước nữa”, “ bỏ quên đời” biến cái chết từ thế bị động “chết” sang thế chủ động “không bước nữa”(5). Làm cho cái chết không bi lụy mà bi hùng bi tráng. Họ đã ngã xuống vì Tổ Quốc quê hương nên nhìn nhận cái chết nhẹ tựa lông hồng.

            Những khó khăn về chặng đường và vẻ đẹp hoang sơ núi rừng được thể hiện qua

                     “Chiều chiều oai linh thác gầm thét

                      Đêm đêm Mường Hịch cọp trêu người”
Vì sao tác giả lại chọn thời gian “chiều chiều” “đêm đêm”? Vì nó là khoảng thời gian tuần hoàn, càng tô đậm thêm sợ bí ẩn và oai linh với đầy Tiếng Chim Rừng của vùng đất Tây Bắc. Các anh phải thường xuyên đối mặc với rừng thiên nước độc do đi vào buổi tối có cảm giác như tiếng “thác gầm thét”. Hình ảnh hổ luôn rình rập(6) nhưng qua cách nhìn của nhà thơ chỉ trò trêu đùa của trẻ con.

            Ở 2 câu cuối chứa đầy yếu lãng mạn và giàu cảm xúc

                           “ Nhớ ôi Tây Tiên cơm lên khói

                              Mai Châu mùa em thơm nếp xôi”

            Mở đầu câu thơ cất lên hai tiếng “nhớ ôi” làm bao cảm xúc ngẹo ngào như vỡ òa ra. Sử dụng hình ảnh quen thuộc là “cơm lên khói”, “thơm nếp” và cả về Mùa Hoa Gạo(7). Đó là bữa cơm thân mật chứa đầy tình cảm đồng chí đồng đội sau nhưng giờ hành quân vất vả. “Mùa em thơm nếp xôi” thể hiện một sự căng tràn sức sống.
Đây là một số địa bàn hoạt động của đoàn quân Tây Tiến theo bản đồ: https://goo.gl/maps/PAux8JoET5wt3XY98

Tây Tiến, thi phẩm đặc sắc giúp người đọc biết nhiều hơn về Quang Dũng, nhà thơ đa tài, nổi bậc nhất phải nhắc đến 14 câu thơ đầu tuyệt bút khắc hoạ bức tranh thiên nhiên Tây Bắc hùng vĩ, dữ dội và chặng đường hành quân của những người lính Tây Tiến. 

                      “Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi!

                      Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi”

Viết về nỗi nhớ Tây Tiến nhưng lại mở đầu bằng hình ảnh Sông Mã. Con sông chảy dài theo những chặng đường hành quân của các chiễn sĩ, con sông rộng qua nhiều địa phương. Chính vì thế, Sông Mã trở thành chứng nhân lịch sử, nó đã chứng kiến những niềm vui hay những sự mất mát, hi sinh, những kỉ niệm không thể quên. Câu thơ mở đầu như tiếng gọi tha thiết của tác giả “ Tây Tiến ơi” , hai chữ “xa rồi” kết hợp thán từ “ơi” tạo nên sự nuối tiếc, khát vọng được trở lại miền kí ức thân thương, miền đất anh hùng. Câu thơ thứ hai, sử dụng điệp từ “nhớ” làm cho nỗi Nhớ trong lòng tác giả dâng lên như cơn sóng cứ cuồn cuộn, nỗi nhớ người đồng đội, Nhớ Bạn, nhớ cả những khung cảnh thiên nhiên rừng núi (hình 1),  nhớ Những Làng Đi Qua nơi từng cùng nhau kháng chiến. Cụm từ đặc biệt “nhớ chơi vơi” cho thấy nỗi nhớ này lạ thường không đầu, không cuối, không điểm tựa, nhưng lúc nào cũng thường trực và cháy bỏng. Sau đó tác giả sử dụng các địa danh nhằm gợi nhiều hơn về những kỉ niệm: 

                   “Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi

                     Mường Lát hoa về trong đêm hơi”

Sài Khao, Mường Lát địa danh gắn liền với những năm tháng kháng chiến, khi nhắc đến sẽ tạo sự hoang vu, vắng vẻ và tăng tính gợi nhắc về những kỉ niệm. Bên cạnh đó qua các từ “sương lấp, mỏi” diễn tả cảnh đoàn quân mệt mỏi đi trong sương từ sương sáng đến sương đêm, lạnh lẽo (hình 2). 

                   “Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm

                    Heo hút cồn mây súng ngửi trời

                    Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống

                    Nhà ai Pha Luông mưa sa khơi”. 

Câu thơ đầu xuất hiện nhiều thanh trắc, kết hợp cùng điệp từ “ dốc” mang đến cảm giác trắc trở, khó đi, chỉ có dốc với dốc. Những từ láy giàu tính biểu cảm “khúc khuỷu, thăm thẳm” vẽ ra địa hình quanh co, sâu thẳm, sâu không cùng
(hình 3). Cùng với biện pháp đảo ngữ “heo hút cồn mây”, giúp nhấn mạnh độ cao con đường trên núi, vắng lặng đến rợn người, tưởng như họ đã đi đến tận Mây Đầu Ô. Tác giả còn sử dụng hình ảnh nhân hoá “súng ngửi trời” vừa gợi ra được vẻ tếu táo, nghịch ngợm của người lính, vừa gợi nhắc đến thực tại phải trải qua bao gian nan về địa hình, mượn hình ảnh bay bỏng thay lời muốn nói. Từ đó tạo ra sự tuơng đồng đối với bài Đồng chí của Chính Hữu hình ảnh “ đầu súng trăng treo” cả hai đều gắn với bầu trời, tạo tinh thần lạc quan. Câu thơ tiếp theo là sự đối lập giữa “ngàn thước lên cao-ngàn thước xuống”, cùng cách ngắt nhịp 4/3 và điệp từ “ngàn thước” làm cho câu thơ như gãy đôi, miêu tả không gian hai chiều, một là cao của núi, hai là sâu của vực, khó khăn này chưa hết lại đến khó khăn khác. Đến đây có vẻ giọng thơ trở nên mềm mại hơn, với hình ảnh người lính nghỉ ngơi bên sườn núi nào đó, buông ánh mắt ra xa thấy sự thấp thoáng của những ngôi nhà Pha Luông trong mưa rừng sương núi. Khác với sự chật hẹp của thanh trắc ở những câu trên thì câu tám lại toàn là thanh bằng tạo cảm giác dễ chịu. Vẻ đẹp của người lính trên chặng đường hành quân được khắc hoạ qua hai câu: 

                    “Anh bạn dãi dầu không bước nữa

                     Gục lên súng mũ bỏ quên đời”

Tình đồng đội được thể hiện qua hai từ “anh bạn” tô đậm sự gắn bó thân thiết qua bao năm  kháng chiến. Qua các từ “dãi dầu, gục” tạo hai cách hiểu, có thể là hình ảnh nghỉ ngơi sau cả ngày dài hành quân mệt mỏi (hình 4), trải qua nắng gió, sương Đêm Bạch Hạc hay cách thứ hai là sự hi sinh do thiếu thốn, bệnh tật giữa chiến trường bom đạn. Dù là cách nào thì người lính vẫn hiện ra rất anh dũng, dù hi sinh nhưng rất nhẹ nhàng như đi vào giấc ngủ, Dòng Đời của họ đã kết thúc bằng sự hi sinh cống hiến cho dân tộc,không đi nữa, không qua tâm sự đời, sự ra đi không bi luỵ mà bi tráng. Hình ảnh núi rừng Tây Bắc dữ dội, mọi khó khăn như tuần hoàn lại thơ chu kì thời gian:

                “Chiều chiều oai linh thác gầm thét

               Đêm đêm Mường Hịch cọp trêu người”

“Chiều chiều và đêm đêm” thời gia như không buông tha con người, nó đi rồi trở lại kéo theo khó khăn giằng xé lên người chiến sĩ. Vì đây là thời điểm đáng sợ, lạnh lẽo mọi thứ dần đi vào giấc ngủ trả lại sự yên lặng, cho nên sẽ nghe rõ sự gầm thét của thác, suối (hình 5), dễ thấy sự xuất hiện của thú dữ.

                   “Nhớ ôi Tây Tiến cơm lên khói

                 Mai Châu mùa em thơm nếp xôi”

Tình quân dân thắm thiết, tinh thần lạc quan giữa chiến trường. “Nhớ ôi” mang giọng cảm thán, nổi bật lên nổi nhớ về hình ảnh tia khói bay lên từ mái bếp làm ấm cả rừng chiều(hình 6). Hai chữ đắc giá nhất “ mùa em” gợi tả tinh tế cảm giác xao xuyến của những chàng trai hà thành đối với bát cơm nếp thơm (hình 5) và những ân tình của người dân Tây Bắc. Qua đó đã tạo nên 14 câu tuyệt bút, vừa diễn tả nỗi nhớ da diết, vừa vẽ nên bức tranh núi rừng dữ dội, nhằm khẳng định hơn về tài năng của Quang Dũng.   

https://youtu.be/1Ydj7Y3jyqU
(tìm hiểu thêm về hoàn cảnh khó khăn trong lúc chiến đấu của các chiến sĩ)

“Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi!

 Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi”
Về không gian, sông Mã và rừng núi nơi đây là nơi lưu giữ rất nhiều kỷ niệm một thời Tây Tiến. “Tây Tiến ơi!” là câu cảm thể hiện tiếng gọi thân thương, nỗi nhớ tha thiết. Điệp từ “nhớ” thể hiện một nỗi nhớ hững hờ, đầy ắp, không định hình, bao trùm cả không gian, thời gian. Ngoài ra còn có từ láy “chơi vơi” để nhấn mạnh khắc sâu nỗi nhớ da diết, khôn nguôi về RỪNG BIỂN QUÊ HƯƠNG trong tâm trí của nhà thơ. Nỗi nhớ này là chủ đạo xuyên suốt bài thơ. Tiếp theo là hai câu thơ:
“Sài Khao sương lấp đoàn quân mỗi
 Mường Lát hoa về trong đêm hơi”
Tác giả đã nhắc đến các địa danh: Sài Khao, Mường Lát để thể hiện sự xa xôi, hẻo lánh khi ĐOÀN BINH TÂY TIẾN đi qua gắn với kỷ niệm. “Sương lấp” là hình ảnh giàu chất hiện thực thể hiện kỷ niệm một đêm hành quân mệt mỏi, thời tiết khắc nghiệt của miền Tây Tây Bắc. Hai hình ảnh “đoàn quân mỏi” và “hoa về trong đêm hơi” gợi liên tưởng tới hình ảnh đoàn quân đi trong sương khói lung linh huyền ảo như thực, mộng của RỪNG VỀ XUÔI. Qua hai câu thơ, thấy được thiên nhiên Tây Bắc vừa khắc nghiệt, vừa nên thơ, người lính Tây Tiến trong gian khổ vẫn yêu cái đẹp, là nét lãng mạn trong hồn thơ của Quang Dũng. Với bốn câu tiếp theo, ta thấy được sự vất vả của người lính trên đường hành quân:
“Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm
 Heo hút cồn mây súng ngửi trời
 Ngàn thước lên cao ngàn thước xuống
 Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi”
Điệp từ “dốc”, từ láy “khúc khuỷu, “thăm thẳm”, “heo hút” tác giả sử dụng nhằm diễn tả sự gồ ghề khúc khuỷu của con đường hành quân, nhịp thở và bước chân hành quân gian khổ của người lính.
 “Heo hút cồn mây súng ngửi trời” thể hiện sự hiểm trở, hùng vĩ và chất ngất của rừng núi Tây Bắc. Hình ảnh “súng ngửi trời” đã tả thực độ cao ghê gớm của con dốc và cách nói tinh nghịch của tác giả. Dù gian khổ nhưng vẫn lạc quan yêu đời. Câu thơ thứ ba đã ngắt nhịp 4/3 và nghệ thuật đối “lên-xuống” làm ta thấy câu thơ như bị bẻ đôi thể hiện dốc núi vút lên, dốc xuống cảm giác rợn ngợp. “Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi” đây là những nếp NHÀ ĐỒI thấp thoáng mờ nhoà ẩn hiện trong mưa. Câu thơ này toàn thanh bằng để thể hiện thơ mộng trữ tình của thiên nhiên Tây Bắc, phút nghỉ ngơi bình thản của người lính, được nhà thơ Tản Đà sử dụng qua bài thơ "Thăm mả cũ bên đường": "Giang hồ mê chơi quên quê hương". Qua 4 câu thơ, tác giả đã cho ta thấy một Tây Bắc dữ dội, hùng vĩ và tinh thần lạc quan, bản lĩnh vượt qua khó khăn của người lính. Hai câu tiếp theo sau:
“Anh bạn dãi dầu không bước nữa
 Gục lên súng mũ bỏ quên đời”
là sự hi sinh của người lính trên con đường hành quân gian nan, khắc nghiệt.
https://youtu.be/bpyWQlrRUPo
“Không bước” sử dụng biện pháp nói giảm nói tránh nhằm chỉ cái chết, “bỏ quên đời” thể hiện nhẹ nhàng như đi vào giấc ngủ. Qua đây, Tây Tiến là khúc tưởng niệm bi tráng về những người đồng đội đã hi sinh. Trong đó cái bi thật thảm sầu - cái tráng thật hào hùng. Cuối cùng, bốn câu cuối:
“Chiều chiều oai linh thác gầm thét
Đêm đêm Mường Hịch cọp trêu người
Nhớ ôi Tây Tiến cơm lên khói
Mai Châu mùa em thơm nếp xôi”
Tác giả sử dụng từ láy “Chiều chiều”, “Đêm đêm” chỉ thời gian liên tục thường xuyên. Ngoài ra còn sử dụng biện pháp nhân hóa “thác gầm thét”, “cọp trêu người” khi chỉ thiên nhiên hoang sơ, man dại, đầy bí ẩn. Điều này đã làm tô đậm thêm sự hoang dã, kỳ bí của miền đất và tô đậm sự nguy hiểm mà các chiến sĩ luôn luôn phải đối mặt. Hình ảnh tả thực “cơm lên khói”, “thơm nếp xôi” là bữa cơm nóng, hương thơm nếp xôi nhằm cho ta thấy thiên nhiên Tây Bắc mang hương vị cuộc sống. Câu thơ “mùa em thơm nếp xôi” tác giả thể hiện được sự diễn đạt tài hoa của mình, “mùa em” là MÙA HOA GẠO, mùi nếp thơm, mùa của tình quân dân. Tóm lại, qua 14 câu đầu của bài thơ Tây Tiến, tác giả đã thể hiện được ngòi bút vừa hiện thực vừa lãng mạn của mình, núi rừng Tây Bắc hiện lên rất sinh động.

                       “Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi!

                        Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi” Trong câu thơ đầu tiên, hình ảnh con sông Mã như hiện lên trước mắt ta. Tại sao mở đầu là hình ảnh con sông Mã? Đoàn quân Tây Tiến có địa bàn hoạt động khá rộng và dòng chảy của con sông này luôn theo sát những chặng đường hành quân của người lính Tây Tiến. Sông Mã đã trở thành một chứng nhân lịch sử chứng kiến cuộc sống đầy gian khổ và hào hùng của đoàn quân ở chiến trường. “Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi!” câu thơ như chứa đựng niềm thương nhớ với bao bâng khuâng, nuối tiếc. Dường như dòng cảm xúc không thể kìm nén mà đã bật lên thành nỗi nhớ, nhớ đồng đội “ Những anh Lính râu ria”, nhớ Rừng về xuôi, nhớ Đôi bờ dọc sông Mã. Ở câu thơ thứ hai, điệp từ “nhớ”  lặp lại hai lần khiến câu thơ đong đầy cảm xúc. “Nhớ rừng núi” nhớ về thiên nhiên miền Tây hùng vĩ, nhớ con đường hành quân. “Nhớ chơi vơi”, tác giả rất sáng tạo khi kết hợp từ “nhớ” với cụm từ láy “chơi vơi”. Từ láy “chơi vơi” khiến ta có cảm giác bồng bềnh, huyền ảo. Nhưng khi kết hợp với từ “nhớ” làm cho người đọc cảm thấy đặc biệt. “Nhớ chơi vơi” là một nỗi nhớ không đầu, không cuối, không điểm tựa, nên nó thường trực và cháy bỏng. Từ nỗi nhớ “ Nhớ chơi vơi” trong Thơ văn Quang Dũng khiến ta nhớ đến nỗi nhớ của nhân vật trữ tình trong câu ca dao: “Nhớ ai bổi hổi bồi hồi/ Như đứng đống lửa, như ngồi đống than”. Ở hai câu thơ tiếp theo: 

                 “ Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi

                   Mường Lát hoa về trong đêm hơi” Quang Dũng liệt kê hai địa danh “ Sài Khao, Mường Lát” không chỉ gợi lên bao cảm xúc thương nhớ mà còn cho ta cảm nhân được sự xa xôi, bí ẩn ở những vùng đất lạ, thách thức ý chí con người. Hình ảnh “sương lấp”, “đoàn quân mỏi” khiến ta như chứng kiến cảnh các chiến sĩ vất vả hành quân trong đêm. Từ “mỏi” nói lên bao gian khó mà người lính đã trải qua. Sau những khó khăn ấy là hình ảnh “hoa về trong đêm hơi”, nó vừa khắc họa vẻ đẹp thơ mộng của người lính vừa gợi tả nét lạc quan ở những chiến sĩ trẻ và chất lãng mạn trong hồn thơ của tác giả. Ở câu thơ  “Dốc lên khúc khuỷu, dốc thăm thẳm” được ngắt nhịp 4/3 làm cho câu thơ như được ngắt làm đôi. Điệp từ “dốc” lặp lại hai lần cho ta thấy được đoàn quân phải “trèo đèo lội suối” hết con dốc này rồi đến con dốc khác không ngừng nghỉ. Những con dốc cao đến độ “Heo hút cồn mây súng ngửi trời” làm cho độ nguy hiểm tăng lên. Ông sử dụng đảo ngữ “heo hút cồn mây” nhấn mạnh sự hoang vu. Nhân hóa “súng ngửi trời” làm tăng hiệu quả diễn đạt, thấy được sự nghịch ngợm của người lính và thể hiện được độ cao mà đoàn quân phải băng qua. Biện pháp này làm ta nhớ đến câu “Đầu súng trăng treo”. Ở câu “Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống” cũng sử dụng phép điệp từ ngàn thước và ngắt nhịp 4/3, tạo thành hai vế đối nhau “lên và xuống”, ở đây hoàn toàn không đề cập đến con người nhưng ta vẫn thấy được vẻ mệt mỏi và xung quanh họ là những nguy hiểm rình rập. Dầu vậy, người lính vẫn cố gắng vượt qua rồi vỡ òa trước cảnh thôn quê “Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi” câu thơ dùng toàn thanh bằng vì thế nó như kéo dài con đường hành quân của người lính. Một loạt thanh bằng như diễn tả niềm vui, bình yên trong tâm hồn của các chiến sĩ. Hai câu thơ:   

                       “Anh bạn dãi dầu không bước nữa

                        Gục lên súng mũ bỏ quên đời” 
đã miêu tả rõ nét sự hi sinh của người lính. Hai tiếng “Anh bạn” cất lên như tiếng nấc nghẹn ngào. Tác giả dùng từ láy “dãi dầu” để thể hiện những gian nan, thử thách mà người lính phải đối mặt. Vì thế có những chiến sĩ “không bước nữa”, “Gục lên súng mũ bỏ quên đời”. Ông đã khéo léo khi sử dụng nói giảm, nói tránh để miêu tả sự hi sinh của các chiến sĩ. Ông không trốn tránh sự thật, người đi thẳng vào sự thật đau thương nhưng không bi lụy mà bi tráng. Điệp từ “Chiều chiều, đêm đêm” ở hai câu :

                  “Chiều chiều oai linh thác gầm thét

                  Đêm đêm Mường Hịch cọp trêu người” gợi khoảng thời gian tuần hoàn,  tô đậm sự bí ẩn của núi rừng. Các động từ “gầm, trêu” và nhân hóa “cọp trêu người”, “thác gầm thét” làm tăng thêm phần hoang vu cho rừng núi. Trên chặng đường hành quân, dù nguy hiểm có rình rập thì họ vẫn lạc quan, sống hết mình vì lý tưởng cao đẹp. Đoạn thơ kết thúc bằng hai câu thơ cuối: 
                  “Nhớ ôi Tây Tiến cơm lên khói

                 Mai Châu mùa em thơm nếp xôi”
Hình ảnh cơm lên khói, chỉ Một phút thoáng qua đã sưởi ấm tâm hồn lạnh lẽo của chiến sĩ. Cụm từ “Nhớ ôi” như chứa đựng một tình cảm dạt dào, tiếng lòng của người lính. “Mùa em” là một sáng tạo về ngôn từ của Quang Dũng, chỉ vẻ đẹp của các cô thôn nữ Mai Châu. Tất cả đã hòa quyện vào nhau tạo nên nỗi nhớ đọng lại trong lòng tác giả. Và đã tạo ra một bức tranh thiên nhiên Tây Bắc đẹp đẽ, hiện lên vẻ hào hùng của người lính Tây Tiến. Qua đó, ta cảm nhân được sự gắn bó, nỗi nhớ sâu sắc của nhà thơ với đoàn quân Tây Tiến.

                         ( Dẫn thơ )
         https://youtu.be/BlfA6M5EVHY
Mở đầu bài thơ tác giả đã biểu hiện nỗi nhớ da diết bằng một câu cảm thán:
            Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi !
            Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi
...hình ảnh "sông Mã", "Tây Tiến", "rừng núi" lần lượt hiện lên trong kí ức cửa nhà thơ Quang Dũng. Các đối tượng mà tác giả nhắc đến đều như trở thành những người thân thương, vì họ đã đồng hành cùng nhau, trãi qua biết bao nhiêu là gian khổ. Điệp từ "nhớ" chia câu thơ thành hai vế khiến nỗi nhớ dào dạt như những lớp sóng đang dâng trào trong tâm hồn của nhà thơ. Cụm từ "nhớ chơi vơi" là nỗi nhớ không đầu, không cuối, không điểm tựa, lửng lơ, thường trực và cháy bỏng. Một nỗi nhớ vừa nhẹ nhàng nhưng lại vừa mãnh liệt. Đó là những kĩ niệm không bao giờ quên trong suốt cuộc đời, khắc sâu trong lòng tác giả cũng như trong lòng người đọc. Nếu đã nói về nỗi nhớ thì cũng phải kể về chặn đường hành quân gian khổ qua hai câu tiếp theo:
         Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi
         Mường Lát hoa về trong đêm hơi
....chỉ qua hai câu thơ nhưng đã khiến chúng ta nhận ra biết bao nhiêu là cực khổ mà đoàn quân Tây Tiến phải trải qua. Với như địa danh như "Sài Khao, Mường Lát" gợi những vùng đất xa lạ, hoang vu, hẻo lánh. Vào đêm còn có sương mù che lấp đoàn quân, chỉ có ĐƯỜNG TRĂNG là soi sáng cho những anh em-những người LÍNH RÂU RIA. Mỗi một nơi mà họ đã đi qua đều là những kĩ niệm không thể quên cho dù nó có nguy hiểm hay hẻo lánh thì đó cũng chính là điều mà họ đã vượt qua. Với bốn câu tiếp theo lại gợi một cách mạnh mẽ hơn về sự vất vả của những người lính:
         Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm
         Heo hút cồn mây súng ngửi trời
         Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống
         Nhà ai Pha Luông mua xa khơi
...cùng với các từ lấy "khúc khuỷu, thăm thẳm" sự vất vả, khổ cực lại được nâng lên. Hình ảnh nhân hóa "súng ngửi trời" thể hiện một tâm hồn lãng mạn trong hoàn cảnh khó khăn thiếu thốn. Điệp từ "dốc, ngàn thước" cho thấy sự trùng điệp chỉ có dốc rồi lại dốc, cao sâu không hồi kết. Việc sử dụng toàn thanh bằng cho câu thơ " Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi" để làm diệu lại sự vất vả mà ba câu trên đã gợi đến. Đây chính là chốn nghỉ ngơi sau những ngày hành quân vất vả dù chỉ là MỘT PHÚT THOÁNG QUA. Hình ảnh người lính đã được miêu tả qua hai câu tiếp theo khiến nó khắc sâu vào trong tâm trí độc giả:
            Anh bạn dãi dầu không bước nữa
            Gục lên súng mũ bỏ quên đời
...với sự thiếu thốn về vật chất một cách trầm trọng cùng với núi rừng hiểm trở, rừng thiêng nước độc, không có một QUÁN BÊN ĐƯỜNG nào để có thể nghỉ ngơi. Họ chỉ có thể gục lên mũ để chìm vào giấc ngủ, quên đi những thứ khiến con người mệt mõi. Cũng có thể nói họ đã hi sinh trong tư thế nhẫn cao đầu, với một cách bình thản nhất. Hai câu tiếp theo đã khiến tác giả bừng tỉnh lại với những hồi ức đó:
             Chiều chiều oai linh thác gầm thét
             Đêm đêm Mường Hịch cọp trêu người
...câu thơ với những động từ mạnh "gầm, trêu" đã thể hiện sự nguy hiểm tột độ của nơi rừng núi. Tác giả đã lấy cảnh núi rừng miền Tây hiểm nguy để tô đậm và khắc họa sự kiên cường, mạnh mẽ mà ĐÔI BỜ vai của những người anh hùng trong đoàn quân Tây Tiến đã gánh vác
. Hai câu cuối của đoạn thơ khiến cho ta có cảm giác bồi hồi tha thiết khó tả, vừa bâng khuâng vừa tự hào:
          Nhớ ôi Tây Tiến cơm lên khói
          Mai Châu mùa em thơm nết xôi.
..."nhớ ôi" cụm từ nói lên tiếng lòng tha thiết của các chiến sĩ khi nhớ về những bữa cơm nhà. Hương vị thân quen với "cơm lên khói", " thơm nếp xôi" . Hai tiếng "mùa em" là sự sáng tạo độc đáo về ngôn từ làm nó chứa đựng sự ấm áp, mềm mại một cách nhẹ nhàng. Chỉ với 14 câu thơ, tác giả Quang Dũng đã khắc họa được thiên nhiên Tây Bắc với đủ sắc thái khác nhau. Đoạn thơ đã thể hiện đủ sự gian khổ vất vả mà người lính Tây Tiến đã phải trãi qua nhưng cũng cho thấy sự kiên cường nơi họ khiến cho chúng ta cảm phục. Bài thơ là sự thành công khi vừa kết hợp khuynh hướng sử thi và cảm hứng lãng mạn trong đó. Cho dù có trãi qua bao nhiêu lâu thì bài thơ Tây Tiến của Quang Dũng cũng là một khúc tráng ca, nói về người lính kháng chiến chống Pháp luôn bất tử trong lòng độc giả.
                                |○.○|

“Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi!
Nhớ về rừng núi, nhớ chơi vơi”

Nhớ về Tây Tiến,Tác giả gọi tên con Sông Mã đầu tiên trong nỗi nhớ của mình. Vì con sông Mã là người bạn, là nhân chứng đã theo suốt bước chân quân hành chứng kiến biết bao buồn vui bao mất mát, hi sinh và vất vả, gian lao của người lính Tây Tiến. Điệp từ “nhớ” được nhắc lại hai lần góp phần tô đậm cảm xúc nhớ nhung dâng trào của tác giả. Cụm từ “nhớ chơi vơi” gợi tả một nỗi nhớ rất lạ lùng. Đó là nỗi nhớ của những người lính đến từ phố thị xa hoa và nét tính cách đẹp của họ như trong tác phẩm “Lính râu ria”. Nỗi nhớ về Tây Tiến của tác giả cũng giống như nỗi nhớ da diết xen thêm chút buồn trong tác phẩm “Hồ Nam”. Sau hai câu thơ đầu miêu tả nỗi nhớ thì con đường hành quân gian khổ của những người lính tiếp tục được miêu tả rõ nét.

“Sài Khao”, “Mường Lát” đều là những địa danh gợi nhắc về địa bàn hoạt động của binh đoàn Tây Tiến.Những địa danh trên gợi cho chúng ta sự xa xôi, khó khăn của những người lính phải trải qua trên con đường hành quân của mình. Tiếp theo những vẫn thơ trữ tình, Quang Dũng lại sử dụng các câu thơ mạnh hơn, gợi lên sự hiểm trở của núi rừng Tây Bắc. Qua đó cho thấy sự vất vả, khó khăn và những nỗ lực kiên cường của người lính khi hành quân chiến đấu:

Các từ láy “khúc khuỷu”, “thăm thẳm”  cho ta thấy cái vất vả, khổ cực của những người lính khi phải vượt qua những con dốc hiểm trở. Những con dốc mà người lính phải vượt qua cũng nguy hiểm như con đèo Pha Đin hùng vĩ được miêu tả chân thật trong tác phẩm ‘Pha Đin” của chính tác giả. Hình ảnh nhân hóa “súng ngửi trời” hiện lên vô cùng thú vị. Nó đã thể hiện một tâm hồn lãng mạn, hồn nhiên và rất đỗi hài hước của người lính chiến trong hoàn cảnh chiến đấu nhiều khó khăn, thiếu thốn. Câu thơ “Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi” lại gợi ra vẻ đẹp của sự sống, sự lãng mạn giữa núi rừng hoang vu. Sử dụng thanh bằng cùng hình ảnh “mưa xa khơi”, Quang Dũng gợi lên sự bình yên, ấm áp. Đây chính là chốn dừng chân cho người lính sau những ngày hành quân vất vả, khổ cực.Sau những vần thơ tả cảnh, Quang Dũng viết lên những câu thơ tả người lính, khắc sâu vào tâm trí đọc giả:

Chỉ với hai câu thơ, tác giả đã lột tả được cái khắc nghiệt của chiến tranh, và cũng trân trọng sự hy sinh cao cả của người lính chiến. Họ đã ra đi, trong tư thế hiên ngang, oai hùng, sẵn sàng xả thân vì Tổ quốc. Chỉ là “bỏ quên đời” thôi, ra đi thanh thản, nhẹ nhàng, “không bước nữa”, chứ không hề nuối tiếc điều gì. Họ đã chiến đấu và hi sinh trong tư thế ngẩng cao của nòng súng, rồi trở về với đất Mẹ thiêng liêng lại rất đỗi bình thản. Vẻ oai linh, hùng vĩ và sự dữ dội của núi rừng Tây Bắc cũng được Quang Dũng nhắc đến:

Câu thơ đặc tả vẻ oai linh, hùng vĩ của núi rừng Tây Bắc kết hợp với các động từ mạnh “gầm”, “trêu” đã làm nổi bật sự nguy hiểm tột độ. Đó là cái nguy hiểm luôn rình rập nơi rừng thiêng nước độc của ác thú, của thiên nhiên với thác xối. Sự nguy hiểm mà ác thú và thiên nhiên trong bài Tây Tiến cũng giống như sự dữ dội của thiên nhiên được tác giả miêu tả trong bài thơ “Chiều núi mưa rào”. Khép lại những khó khăn, những sự dữ dội của núi rừng, tác giả đã cho ta thấy được tình quân dân tha thiết, nồng nàn:

“Nhớ ôi Tây Tiến cơm lên khói

Không chỉ có Tây Tiến, Quang Dũng còn để lại cho chúng ta bài thơ “Những làng đi qua” cho ta cảm nhận  được tình quân dân tha thiết, ấm nồng với hương lửa, nắm xôi những ngày còn chiến đấu. Chỉ với 14 câu thơ, Quang Dũng đã khắc hoạ được thiên nhiên Tây Bắc từ đó làm nổi bật hình tượng người lính Tây Tiến nói riêng và những người lính trẻ nói chung. Họ sẵn sàng từ bỏ ánh điện phố thị, buông bút nơi giảng đường để cầm súng chiến đấu. Dù khó khăn, gian khổ chất chồng nhưng vẫn không thể ngăn cản được sự quyết tâm và tinh thần lạc quan của họ. 

Mười bốn dòng thơ là nỗi nhớ về chặng đường hành quân gian khổ của đoàn quân Tây Tiến. Mở đầu với hai câu thơ “Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi! ,

    Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi” , hai câu thơ là nỗi nhớ mênh mang da diết. Câu cảm thán cách gọi thân thương “Tây Tiến ơi” và điệp từ “nhớ” nhấn mạnh nỗi nhớ. Bắt đầu là cảm xúc bâng khuâng, lưu luyến khi gọi tên hai địa danh: Sông Mã và rừng núi. Sông Mã là con song bắt nguồn từ Điện Biên và Lào và chảy đến điểm cuối cùng là Thanh Hóa trước khi đổ ra Biển Đông. Ngẫu nhiên Sông Mã cũng là con sông chảy qua những địa bàn hoạt động của quân Tây Tiến và chính vì thế Sông Mã là hành ảnh nhà thơ nhắc đến đầu tiên  trong bài thơ . “nhớ chơi vơi” là một nỗi nhớ không đầu,  không đuôi, không điểm tụa nên nó bao giờ cũng là nối nhớ lững lơ, mênh mang, vượt qua không gian với thời gian. Sử dụng điệp từ “nhớ” , từ láy “chơi vơi” muốn nhấn mạnh nỗi nhớ của nhà thơ khi rời xa đơn vị nhớ về những ngày hành quân, chiến đấu cùng nhau. Hai câu tiếp theo “Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi-Mường Lát hoa về trong đêm hơi”, tác giả đã liệt kê điạ danh “Sài Khao, Mường Lát”, đó là những nơi xa xôi hẻo lánh, là chặng đường hành quân cuả những người lính. Họ bắt đầu cuộc hành quân từ sáng sớm và trở về vào đêm khuya. Với từ “sương lấp” ta có thể tưởng tượng được độ cao, mật độ sương dày đến độ che mất đi đoàn quân. Từ những điều trên chúng ta có thể cảm nhận được sự khắc nghiệt của thời tiết và những khó khăn nguy hiểm trên chặng đường hành quân. Hình ảnh “đêm hơi” không biết là về đêm, hơi đất hay hơi sương của núi rừng bôc lên nhưng đây cũng là đặc điểm cua thời tiết khắc nghiệt. Hình ảnh “hoa” được người đọc hiểu theo nhiều nghĩa: là đuốc hoa, là hoa thật, là những người lính- những bông hoa đẹp. Nhưng dù là cách hiểu nào thì cũng đã thể hiện tâm hồn lãng mạn của nhà thơ. Tiếp đến là bốn câu thơ tiếp theo “ Dốc lên khúc khuỷa dốc thăm thẳm- Heo hút cồn mây súng ngửi trời- Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống- Nhà ai Pha Luông ,mưa xa khơi” là những hình ảnh bức tranh thiên nhiên miền Tây. Độ dốc, độ cao, rồi độ sâu được đặc tả qua nét bút gân guốc, bạo khỏe. Từ láy “khúc khuỷu”, “thăm thẳm”, “heo hút” có khả năng tăng lên gấp đôi sự trắc trở, khó khăn của địa hình nơi núi rừng biên cương: “Dốc lên” thì ngoằn ngoèo khúc khuỷu, “dốc xuống” thì thăm thẳm, hun hút như đổ xuống vực sâu. Những câu thơ với thanh bằng, thanh trắc đan chéo nhau, xen kẽ nhau, tạo nên nhạc điệu trầm bổng, thể hiện nét lên-xuống của núi rừng hiểm trở.Kết hợp với việc sử dụng biện pháp nhân hóa “súng ngửi trời” để người đọc có thể hình dung ra độ cao chặng đường hành quân và còn thấy được tinh thần lạc quan, trẻ trung của những người lính. Ngắt nhịp 4/3 ở câu “ Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống” kết hợp với phép điệp, phép đối làm cho câu văn như bị bẻ đôi, một bên diễn tả độ cao của dốc, một bên diễn tả độ sâu của khu vực. Lối chuyển đổi nhạc điệu một cách linh hoạt là nét nổi bật của bốn câu thơ này. Khung cảnh Tây Bắc hết lên rồi xuống, qua dốc lại tiếp đèo quanh co, trắc trở được diễn tả qua ba dòng dồn dập nhiều thanh trắc: “dốc”. “khúc khuỷu”, “thẳm”. “hút”, “súng ngửi”, “thước xuống” rồi đột nhiên xuất hiện một câu thơ toàn thanh bằng “Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi” tạo cảm giác mới lạ, thú vị. Câu thơ như giai điệu buông thả gợi tưởng tượng người lính ở tư thế đi lên, bỗng tạm dừng chân và phóng ngang tầm mắt ra xa để thấy những mái nhà nơi bản mường thấp thoáng ẩn hiện qua không gian mờ ảo bảng lảng màn sương mông lung mờ mịt như biển khơi.  https://youtu.be/5rFLMtpKeSE   
Giữa cảnh hùng vĩ và mông lung của núi rừng ấy chờ hiện về hình ảnh một đồng đội hôm nào: “Anh dãi dầu không bước nữa-Gục lên súng mũ bỏ quên đời” ,“anh bạn” là tiếng gọi yêu thương nao cả tấm lòng! Hình ảnh những người bạn cùng chiến đấu vẫn ngự trị trong tâm linh dù thời gian và không gian cách xa vời vợi. Con đường hành quân vượt qua bao dốc núi người lính vẫn “dãi dầu” và một phút dừng chân đối với học quý vô cùng, chỉ cần “gục lên súng mũ” là quên hết, quên những mệt mỏi, những nhọc nhằn của thân xác. Ở đây cũng có thể hiểu là gục thiếp đi trên súng, trên mũ và cũng có thể là sự hi sinh của người lính giã từ đồng đội ra đi, họ đã gục xuống trên bước đường chiến đấu lúc sức tàn lực kiệt. Ngòi bút Quang Dũng không hề lẫn tránh sự mất mát, không giấu diếm nỗi đau thương; đau thương mà vẫn đượm chất bi tráng, hào hùng. Để tô đậm thêm nét cuối cùng của một vùng thiên nhiên hoang dã, bí ẩn, tác giả đã không quên khắc họa sự ghê rợn chứa đầy bí mật chốn rừng thiêng “Chiều chiều oai linh thác gầm thét-Đêm đêm Mường Hịch cọp trêu người” âm thanh tiếng thác đổ, tiếng gọp rầm giữa rừng khuya tạo thành tiếng vọng dữ dội tương xứng với khu rừng bạc ngàn sâu thẳm. Từ đó cho ta thấy đa dọa người lính Tây Tiến không chỉ là đói rét bệnh tật, quân thù mà còn là sự rùng rợn, ghê gớm chốn sơn lâm . Tuy nhiên, con người không bị nuốt chửng, không bị đè bẹp bởi sự phi thường, âm u, huyền bí đó mà cuối cùng kết thúc đoạn thơ , dường như uy lực thiên nhiên giảm xuống và cái nhìn bay bổng của con người được nâng lên; “Nhớ ôi Tây Tiến cơm lên khói-Mai Châu mùa em thơm nếp xôi”  đoạn thơ kết thúc bất ngờ như mở ra cảm giác thân thương, ấm cúng. Sau khi vượt qua bao rừng sâu, vực thẳm người lính bắt gặp một làn khói nơi bếp lửa nhà ai, có cô con gái như bông hoa rừng với bát xôi thơm mùi nếp mới ấp áp tình người. Tóm lại, phần mở đầu mang âm hưởng như dòng thác cảm xúc cuồn cuộn đưa ta về với không gian, thời gian một thời trong quá khứ với những nét đặc tả riêng biệt qua bút pháp tả thực hòa với lãng mạn.

Và để chiêm ngưỡng cũng như tự hào hơn về vẻ đẹp của người lính Tây Tiến nói riêng và người lính cụ Hồ nói chung, chúng ta cùng tìm hiểu qua 14 câu đầu trong bài thơ.

Sau khi rời đơn vị không lâu, nỗi NHỚ về Tây Tiến, về mảnh đất, con người nơi ấy đã thôi thúc nhà thơ viết lên những vần thơ đầy xúc động.

“Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi!

Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi”

Khởi đầu của nỗi nhớ là hình ảnh sông Mã hiện ra vừa thơ mộng, trữ tình nhưng cũng vừa ẩn chứa nét hoang sơ, dữ dội. Một dòng sông gắn liền với  đường hành quân của người lính đồng thời là chứng nhân lịch sử, là người bạn chứng kiến những buồn vui mất mát. Nhớ về sông Mã là nhớ về ĐOÀN BINH TÂY TIẾN, nỗi nhớ ấy không thể kìm nén mà đã bật lên thành tiếng gọi thân thương, trìu mến qua thán từ “ơi!”. Từ “nhớ” được điệp lại hai lần trong một câu thơ như tô đậm, khắc sâu nỗi nhớ bao trùm toàn bài thơ. Sự sáng tạo của tác giả còn được thể hiện khi ông kết hợp giữa từ “nhớ” và “chơi vơi” khiến cho nỗi nhớ ấy không đầu, không cuối, không điểm tựa, lửng lơ mà cháy bỏng. 

“Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi

Mường Lát hoa về trong đêm hơi”

Những cái tên gắn liền với chặn đường hành quân hiện ra: Sài Khao, Mường Lát, Mường Hịch, Pha Luông,... Đó là những địa danh xa xôi về khoảng cách làm cho người nghe tưởng chừng như không có vì quá xa lạ nhưng đó lại là nơi mà đoàn quân Tây Tiến đã đi qua. Hai từ “sương lấp”, “đêm hơi” đã làm rõ khoảng thời gian hành quân của người lính Tây Tiến, các anh ra đi khi trời tờ mờ sáng và trở về trong đêm tối. Hình ảnh “hoa về” vừa là nhân hóa, vừa là ẩn dụ, từ “hoa” có thể hiểu theo ba cách đó là người lính trở về nhưng cũng thể hiểu là những bó đuốc trên tay của người lính soi đường chỉ lối cho các anh trở về trong những ngày hành quân gian khổ và cũng có thể là hoa nở về đêm.

Vùng không gian địa bàn hiểm trở mà người lính Tây Tiến đã từng hành quân:

 “Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm

Heo hút cồn mây súng ngửi trời

Ngàn thước lên cao ngàn thước xuống

Nhà ai Pha Luông MƯA xa khơi”

Vùng địa bàn của các anh phần lớn là núi non hiểm trở như Sơn La, Thanh Hóa, Sầm Nưa,... và phần lớn là vùng núi non hiểm trở. Từ “dốc” được lặp lại hai lần trong một câu thơ để nhấn mạnh độ cao mà người lính phải trãi qua. Từ láy tượng hình “khúc khuỷu”, “thăm thẳm” cho ta thấy được rằng trên đoạn đường hành quân của người lính một bên là vực sâu, một bên là núi cao đó là vùng địa bàn vô cùng hiểm trở của người lính Tây Tiến. “Heo hút” là từ gợi tả sự vắng vẻ bởi những nơi mà người lính đi qua thậm chí còn chưa từng có bóng người đặt chân đến. “Súng ngửi trời” vừa là nhân hóa, vừa là hoán dụ, dường như mũi súng của người lính đã chạm đến đỉnh của bầu trời để cảm nhận độ cao, cho ta thấy được tư thế của người lính Tây Tiến hiên ngang giữa đất trời, vẻ đẹp của những con người chí cao hơn đèo. Phép điệp “ngàn thước” nhấn mạnh độ cao và độ sâu mà người lính phải trãi qua. Tiểu đối “lên cao” và “xuống” đã cho ta thấy rằng trên chặng đường của các anh không có gì khác ngoài núi cao và núi cao. Ba câu thơ trên sử dụng rất nhiều những từ láy gợi hình và phần lớn là những thanh trắc để gợi tả sự gập ghềnh, hiểm nguy. Nhưng cả câu thơ sau, ngay cả địa danh Pha Luông đều sử dụng thanh bằng. Đại từ phiếm chỉ “ai” đó là những mái nhà, là những bản làng đón tiếp các anh bằng tình cảm quân dân nồng ấm, nó đem lại cảm giác thảnh thơi khi ngồi nghỉ chân, phóng tầm mắt và nhìn thấy những mái nhà, NHỮNG LÀNG ĐI QUA.

“Anh bạn dãi dầu không bước nữa

Gục lên súng mũ bỏ quên đời!”

Đoàn quân Tây Tiến ra đi từ năm 1947 là những năm đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp vậy nên họ gặp rất nhiều khó khăn vì thế ta bắt gặp được từ láy “dãi dầu”, nhưng tác giả không viết là “bị gục xuống” hay “bị ngã xuống” mà là “không bước nữa” ông đã biến từ thế bị động sang thế chủ động. Nhìn về cái chết của người lính, những cái chết thơm đất thơm trời họ đã ngã xuống vì tổ quốc vì quê hương, ông lại nhìn nhận về cái chết ấy nhẹ tựa lông hồng. Đây là vẻ đẹp trong thơ ca Quang Dũng.

Những khó khăn trên chặng đường hành quân của người lính, đồng thời thể hiện vẻ đẹp hung bạo và hoang sơ của thiên nhiên miền Tây:

“Chiều chiều oai linh thác gầm thét

Đêm đêm Mường Hịch cọp trêu người”

“Chiều chiều” và “đêm đêm” là những từ láy gợi tả về thời gian nhưng thời gian ở đây là thời gian có tính lặp đi lặp lại. Các anh phải thường xuyên đi qua những vùng rừng thiên nước độc cho nên ám ảnh trong tâm trí của người lính Tây Tiến đó là tiếng thác nước gầm thét. Không chỉ có Mường Hịch mới có thú hoang, mới có cọp mà bởi vì từ “Hịch” có dấu nặng thể hiện bước chân nặng trịch của bóng cọp vờn người. Nhưng qua cái nhìn của Quang Dũng thì bóng cọp ấy chỉ như là trò đùa với bản lĩnh của người LÍNH RÂU RIA.

“Nhớ ôi Tây Tiến cơm lên khói

Mai Châu mùa em thơm nếp xôi”

Khép lại bài thơ Tây Tiến, tác giả sử dụng những câu thơ thanh bằng nhiều hơn cùng với những mùi hương thơm rất quen thuộc như “cơm lên khói” và “thơm nếp xôi”. Đó là những bữa cơm thân mật, thắm tình đồng chí trên chặng đường nghỉ chân của người lính Tây Tiến sau những giờ hành quân vất vả. Từ “mùa em" như gợi tả về sự căng tràn sức sống, khiến ta nhớ đến những từ “mùa gặt, mùa lúa chín”

Vẻ đẹp của khổ một là chặng đường hành quân của người lính Tây Tiến được tái hiện lại trong kí ức của nhà thơ Quang Dũng từ đó cảm nhận được những khó khăn vất vả mà người lính Tây Tiến từng trãi qua trên đoạn đường hành quân gian khổ, vẻ đẹp thiên nhiên miền Tây Việt Nam thơ mộng và không kém phần hung bạo

 

 

 

 

 

 

 

“Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi

Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi”

Hai câu thơ đầu gợi lên nỗi NHỚ cồn cào, da diết không thể kiềm nén được cảm xúc khi nhắc đến. Đối tượng của nỗi nhớ là “sông Mã”, “Tây Tiến”, “rừng núi”. Tác giả nhớ về những ngày còn ở vùng núi Tây Bắc, nỗi nhớ ấy luôn khắc khoải trong lòng nên tác giả mới phải sử dụng hai từ “nhớ”. Việc sử dụng điệp từ “nhớ” khiến câu thơ đong đầy nỗi nhớ. Nỗi nhớ của tác giả lại được bồi thêm bằng cụm từ “nhớ chơi vơi”là nỗi nhớ nhung chập chờn, thao thức, đưa người đọc có cảm giác như được đắm mình vào dòng hồi ức, sống cùng với kỷ niệm của tác giả. Từ nỗi nhớ của nhà thơ ta cũng có thể liên tưởng tới những nỗi nhớ trong ca dao xưa:

“Nhớ ai như nhớ thuốc lào

Đã chôn điếu xuống lại đào điếu lên”

Có thể thấy nỗi nhớ của nhân vật trữ tình trong ca dao xưa là nỗi nhớ tình yêu, nỗi nhớ nhà khi bị chia cắt ĐÔI BỜ. Còn Quang Dũng thì lại là nỗi nhớ tới những người đòng đội của mình. Những câu thơ tiếp theo thì nhà thơ lại gợi lên cho ta thấy về chặng đường hành quân của người linh Tây Tiến 

“Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi

Mường Lát hoa về trong đêm hơi” (Hình 1)

Hai câu thơ vừa tả thực, vừa sử dụng bút pháp lãng mạn. Những từ chỉ địa danh Sài Khao, Mường Lát gợi ra địa bàn rộng lớn, đầy lạ lẫm đối với người lính Tây Tiến. Sương mù vùng cao dày đặc như trùm lấp bước chân, nuốt chửng cả đoàn binh vốn đang mỏi mệt, rệu rã vì chặng đường dài gian khổ. Hình ảnh tả thực “sương lấp” , “đoàn quân mỏi” khiến chúng ta như đang chứng kiến cảnh các chiến sĩ Tây Tiến đang nghỉ ngơi sau 1 ngày hành quân vất vả. Hai câu thơ không chỉ diễn tả chặng đường hành quân qua các địa danh mà còn là về thời gian khi sử dụng “sương lấp” và “đêm hơi” để chỉ ngày và đêm. Hình ảnh “hoa về” là hình ảnh đẹp giàu sức gợi. Những ngọn đuốc hoa lấp lánh trong đêm hơi đầy huyền ảo đã phần nào gợi lên nỗi cực nhọc của người linh Tây Tiến. Bốn câu thơ tiếp theo lại đặc tả địa hình hiểm trở của miền Tây: 

"Dốc lên khúc khuỷu, dốc thăm thẳm (Hình 3)

Heo hút cồn mây súng ngửi trời (Hình 2)

Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống 

Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi" 

Nhà thơ sử dụng một loạt các từ láy tượng hình “khúc khuỷu”, “thăm thẳm”, “ heo hút”, kết hợp với cách ngắt nhịp 4/3 như chặt đôi câu thơ, mật độ thanh trắc dày đặc khiến câu thơ trúc trắc gợi sự vất vả, nhọc nhằn. Hình ảnh “súng ngửi trời” là một nhân hóa táo bạo, đặc tả sự chót vót của dốc núi. Người lính Tây Tiến leo lên đỉnh dốc, cảm tưởng như mũi súng có thể chạm mây. Từ đó, ta cũng thấy được nét tinh nghịch khỏe khoắn, vẫn có thể trêu đùa vô tư sau một chặng đường hành quân vất vả, mệt nhọc của các anh lính Tây Tiến. Phép đối “ngàn thước lên cao – ngàn thước xuống” càng nhấn mạnh độ gập ghềnh, hình sông thế núi trập trùng, hiểm trở của thiên nhiên miền Tây. Ba câu thơ giàu chất hội họa, dựng lên bức tranh hoang vu, dốc đèo đứt nối, hùng vĩ trên con đường hành quân của chiến sĩ Tây Tiến. Câu thơ thứ tư toàn bộ là bảy thanh bằng “Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi”, vần mở “ơi” đặt cuối câu tạo cảm giác nhẹ nhàng, với việc sử dụng toàn thanh bằng thì đã gợi ra những phút giây nghỉ ngơi thư giãn của người lính. Họ đứng trên những đỉnh núi, thưởng thức chút bình yên, vẻ đẹp lãng mạn của núi rừng, phóng tầm mắt, thấy mưa rừng giăng mờ nơi bản làng Pha Luông xa xôi. Bốn câu thơ vừa gợi ra sự dữ dội hoang vu, sự êm đềm của núi rừng, vừa gợi ra những cuộc hành quân vất vả nhọc mệt nhưng đầy trẻ trung, yêu đời của các chàng trai Tây Tiến. Người lính Tây Tiến không chỉ đối diện với dốc cao vực sâu mà còn phải chịu những mất mát hi sinh

“Anh bạn dãi dầu không bước nữa 

Gục lên súng mũ bỏ quên đời”

Cách nói tránh về cái chết “không bước nữa”, “bỏ quên đời” gợi tư thế ngạo nghễ của người lính Tây Tiến. Họ chủ động đón nhận cái chết xem nó đơn giản chỉ là một giấc ngủ. Nhà thơ TIỄN BẠN của mình một cách nhẹ nhàng nhưng lại gợi lên nét bi tráng kiên cường của người linh Tây Tiến. Có thể nói hình ảnh trong thơ của Quang Dũng là biểu tượng cho người lính Tây Tiến nói riêng và các chiến sĩ cách mạng nói chung. Gian khổ không chỉ ở nơi đồi núi cao hiểm trở, không chỉ là mưa lũ thác ngàn mà còn là nơi rừng thiêng nước độc nơi mà thú dữ luôn rình rập.

“Chiều chiều oai linh thác gầm thét 

Đêm đêm Mường Hịch cọp trêu người”

Những từ láy “chiều chiều”, “đêm đêm” kết hợp với biện pháp nhân hóa “thác gầm thét”, “cọp trêu người” đã nhấn mạnh vẻ bí hiểm, dữ dội, hoang dã chứa đầy nguy hiểm, cái chết luôn luôn rình rập đe dọa người lính của núi rừng miền Tây. Chất hào sảng trong thơ Quang Dũng là lấy cảnh thiên nhiên cụ thể ở đây là núi rừng để lột tả được sự nguy hiểm của rùng núi nhưng hiện lên trong đó lại là ý chí kiên cường, dũng cảm của đoàn binh. Qua mỗi vần thơ tác giả lại cho ta asn tượng sâu sắc: “Lửa thử vàng gian nan thử sức”, càng khó khăn vất vả thì người lính lại càng kiên cường và bất khuất. Và đằng sau DÒNG ĐỜI của người lính đầy gian truân ấy đâu đó lại hiện lên cảnh yên bình ấm no

“Ôi nhớ Tây Tiến cơm lên khói 

Mai Châu mùa em thơm nếp xôi” (Hình 4)

Từ cảm thán “Nhớ ôi” đứng đầu câu thơ diễn tả nỗi nhớ da diết, ám ảnh khôn khuây của Quang Dũng cũng như người lính Tây Tiến về đồng bào miền Tây. Nhà thơ như nhói lòng khi hồi tưởng lại cảnh đoàn quân quây quần quanh nồi xôi nếp thơm lừng đang bốc khói. Đó là những giây phút ấm áp ngắn ngủi nhưng lại dịu ngọt, tinh tế nên khắc sâu mãi trong tâm trí nhà thơ. Cách kết hợp từ “mùa em” rất độc đáo, gợi những liên tưởng đẹp, lãng mạn về những cô gái Thái vừa khỏe khoắn vừa dịu dàng mà đằm thắm yêu thương. Chỉ với 14 câu thơ ngắn ngủi mà tác giả đã lột tả được thiên nhiên Tây Bắc hùng vĩ với đủ sắc thái khác nhau. Từ đó người lính Tây Tiến nổi bật lên như là một tượng đài của người lính. Với tâm hồn nghệ sĩ và đức hy sinh họ sẵn sàng đánh đổi cuộc sống đang tươi đẹp ở Hà Nội để đổi lấy MÙA XUÂN cho quê hương.
https://youtu.be/EROV5XRfZro

Quang Dũng là một nghệ sĩ đa tài, ông vẽ tranh, làm thơ…Ông là nhà thơ trưởng thành trong cuộc kháng chiến chống Pháp.Thơ ông chủ yếu là thơ lãng mạn tài hoa, lịch lãm.Bài thơ Tây Tiến là một trong những tác phẩm tiêu biểu của ông.Với 14 câu thơ đầu, kết hợp với hiện thực lãng mạn, Quang Dũng đã dựng nên phong cảnh núi rừng Tây Bắc hùng vĩ, đầy dữ dội trong nỗi nhớ miên man của người lính Tây Tiến.
 
https://youtu.be/cZ3YWO0kLZk

 
  “Sông Mã xa rồi Tây tiến ơi!
 Nhớ về rừng núi, nhớ chơi vơi”
 
 Vừa mở đầu bài thơ Quang Dũng đã sử dụng hình ảnh “sông Mã”, dòng sông ấy đã gắn bó rất lâu với nhà thơ, gắn liền với chặng đường hành quân của đoàn binh. “Tây Tiến ơi” như chứa cả một trời thương nhớ với bao bâng khuâng  và nuối tiếc. Điệp từ nhớ như như hai nốt nhấn khiến câu thơ đong đầy nổi nhớ da diết đến quặn lòng.  Hai từ “chơi vơi” là một nổi nhớ rất riêng của Quang Dũng, là nổi nhớ không đầu,không đuôi,không điểm tựa, thường trực và cháy bỏng. Nổi nhớ đó là nỗi nhớ của người lính và nét đẹp trong tâm hồn của họ giống như tác phẩm “Lính râu ria” của chính Quang Dũng. Từ nỗi nhớ của tác giả khiến ta nhớ đến nỗi nhớ của nhân vật trữ tình trong câu ca dao:
“Nhớ ai bổi hổi bồi hồi
Như đứng đống lửa, như ngồi đống than”

 Hai câu thơ tiếp theo nói về chặn đường hành quân đầy thử thách mà đoàn quân Tây Tiến phải trảu qua:
 
 “Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi
 Mường Lát hoa về trong đêm hơi”
 
 

Các địa danh”Sài Khao”,”Mường Lát” gợi được sự hoang vu,bí hiểm,đầy khó khăn  và nguy hiểm, những thứ đó làm nhà thơ nhớ về những cuộc hành quân đầy mệt mỏi.Những người lính dù đã mệt mỏi nhưng tâm hồn vẫn rất lạc quan và yêu đời.Hình ảnh “hoa về trong đêm hơi” là hình ảnh gợi nên nhiều cách hiểu.Có thể là những ánh đuốc sáng lung linh của đoàn quân, cũng có thể là hình ảnh đoàn quân cầm trên tay bó hoa tươi thắm.”Đêm hơi” gợi nên sự huyền ảo,làn khói sương góp phần làm tăng sự hoang vu và bí ẩn của nơi đây.
 
 

“Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm
 Heo hút cồn mây, súng ngửi trời
 Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống
 Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi”
 
 

Bốn câu thơ tiếp theo gợi nên sự hiểm trở trên đường hành quân mà người lính phải vượt qua.Các từ láy”khúc khuỷu”,”thăm thẳm” làm gợi nên độ sâu và độ cao khiến cho con đường hành quân trở nên vô cùng nguy hiểm..Hình ảnh “súng ngửi trời”được nhân hóa tạo nên cảm giác cao vun vút thể hiện sự tếu táo của người lính,dù chặng đường hành quân có gian nan nhưng họ vẫn lạc quan vui tươi.Điệp từ “ngàn thước”kết hợp đối lập “lên-xuống”làm cho thơ Quang Dũng thêm giàu chất họa,vừa có chất họa vừa có chất nhạc.Câu ” Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi” toàn thanh bằng gợi nên sự êm dịu gợi ra tâm trạng bâng khuâng nhẹ nhàng của người lính khi được dừng chân nhìn ngắm những làng đi qua, những ngôi nhà dân lấp ló sau màn sương núi.

 “Anh bạn dãi dầu không bước nữa

Gục lên súng mũ bỏ quên đời”

 Tác giả đã dùng từ “không bước nữa” và “bỏ quên đời” để nói lên cái chết đậm chất bi tráng,chết trong tư thế tay ôm chặt khẩu súng, sẵn sàng chiến đấu mà không quên đi nhiệm vụ. Kết thúc dòng đời đầy ngạo nghễ. Xương máu đổ xuống đổi lấy tự do.Vần thơ nói lên cái mất mát, hy sinh nhưng không hề bi lụy, đầy xót xa nhưng vẫn rất hào hùng.

 “Chiều chiều oai linh thác gầm thét

Đêm đêm Mường Hịch cọp trêu người”
 
 “Chiều chiều” rồi “đêm đêm” nhưng âm thanh “thác gầm thét” luôn khẳng định cái bí mật, cái uy lực nhưng khủng khiếp của chốn rừng núi linh thiên. Tác giả lấy ngoại cảnh núi rừng Tây Bắc hiểm nguy để tô đậm và khắc họa chí khí anh hùng của đoàn quân Tây Tiến.Uy lực thiên nhiên như giảm xuống và giá trị con người được nâng cao.
 
 

“Nhớ ôi Tây Tiến cơm lên khói

Mai Châu mùa em thơm nếp xôi”
 
 Trong không gian vô cùng gian khổ , khắc nghiệt với muôn vàn thử thách đã thành ấn tượng thì niềm vui ít ỏi càng đáng nhớ hơn bao giờ hết.Khói bếp, mùi thơm cơm nếp gợi cái ấm cúng của một cuộc sống hạnh phúc, thanh bình ở nơi vùng quê nghèo.Nỗi nhớ”chơi vơi” đã được lên thành “nhớ ôi Tây Tiến”-một nỗi nhớ chỉ có ở những người sống tình nghĩa,chân thật, nhớ những chuyện xa mà đầy kỉ niệm.Qua 14 câu thơ đầu, sự kết hợp hiện thực với lãng mạn, tác giả đã dựng lại cảnh núi rừng Tây Bắc hùng vĩ,dữ dội trong nổi nhớ miên man đầy ắp của người lính Tây Tiến.Đoàn quân Tây Tiến đã vượt qua những chặng đường dài vô cùng gian khổ, có mất mát hy sinh nhưng vẫn ánh lên niềm tin nét trẻ trung và kiêu hãnh.
 
 

Quang Dũng tên khai sinh là Bùi Đình Diệm quê ở tỉnh Hà Tây (nay thuộc Hà Nội). Ông từng tham gia quân đội và là biên tập viên Nhà xuất bản Văn học. Quang Dũng là nghệ sĩ đa tài, thơ ông phóng khoáng, hồn hậu, lãng mạn và tài hoa được mệnh danh là nhà thơ của “Xứ Đoài mây trắng” với những tác phẩm nổi tiếng như: “ Mây đầu ô”, “Thơ văn Quang Dũng”…Trong đó tiêu biểu là bài thơ “Tây Tiến”. Bài thơ không chỉ là nỗi nhớ của Quang Dũng về đoàn quân Tây Tiến mà còn khắc họa rõ nét cuộc hành quân gian khổ của đoàn quân Tây Tiến và khung cảnh thiên nhiên miền Tây hùng vĩ, hoang sơ, dữ dội qua 14 câu đầu của bài thơ: https://youtu.be/kKQVDmFY0fM

Hai câu thơ đầu bộc lộ lên được nổi buồn tha thiết mãnh liệt của tác giả về những  kỉ niệm, quãng thời gian không thể nào quên với đồng đội chiến đấu trên vùng Tây Bắc hùng vĩ, hiểm trở. Mở đầu bài thơ Quang Dũng đã sử dụng hình ảnh con “Sông Mã” vì hình ảnh dòng sông  gắn với bao tháng ngày gian khổ, là địa bàn hoạt động của đoàn quân Tây Tiến gắn liền với những hồi ức không thể nào quên. Từ “ nhớ “ được lặp đi lặp lại nhấn mạnh nổi nhớ khắc khoải trong tâm hồn ông. “ Nhớ chơi vơi” là nổi nhớ không điểm tựa thường thực, không đầu, không đuôi là nổi nhớ không lưu mờ trong ông như nỗi nhớ tha thiết của tác giả về “Hồ Nam” Cách hiệp vần “ơi” làm câu thơ như ngân vang, phù hợp với biên độ của cảm xúc. Chỉ 2 câu thơ ta đã thấy nổi nhớ da diết của tác giả về những quá khứ,kí ức về đoàn quân Tây Tiến.

“Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi,
Mường Lát hoa về trong đêm hơi”

Những địa danh nơi miền Tây xa xôi như Sài Khao, Mường Lát được tác giả nhắc đến trong bài thơ gợi nên cái âm u mịt mù, khó khăn, nguy hiểm,mà đoàn quân phải trãi qua. Hình ảnh “hoa về trong đêm hơi” gợi lên nhiều cách hiểu. Có thể đó là ánh sáng của những ngọn đuốc, đó cũng có thể là những người lính với tinh thần lạc quan. “Đêm hơi” gợi nên một bức tranh huyền ảo, kỳ bí, hoang sơ như chuyến đi  “ Bố Hạ” của tác giả.

“Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm
Heo hút cồn mây súng ngửi trời
Ngàn thước lên cao ngàn thước xuống
Nhà ai Pha Luông mưa sa khơi”

Điệp từ “dốc” trong câu thơ đã gợi ra rõ nét nhất về độ cao của những ngọn núi thể hiện sự hùng vĩ và khó khăn của đoàn quân. Những từ láy“khúc khuỷu”, “thăm thẳm” gợi ra sự gập ghềnh, gian truân người lính Tây Tiến phải vượt qua trên đường hành quân. Cụm từ “súng ngửi trời”, một cách đầy tinh tế, đã giúp nhà thơ thể hiện được tinh thần lạc quan của người lính, dẫu có bao gian lao, thử thách, họ vẫn hiên ngang, chủ động, sẵn sàng vượt qua và giữ mãi tinh thần lạc quan, yêu đời. Điệp từ “ngàn thước” kết hợp cùng phép đối lập “lên – xuống”, “cao – thấp” đã góp phần giúp cho bài thơ của Quang Dũng vừa có chất hoạ cumgx vừa có chất nhạc Câu thơ “Nhà ai Pha Luông mưa sa khơi” mang nhiều thanh bằng đã tạo nên sự mềm mại cho câu thơ, đồng thời gợi ra một tâm trạng bâng khuâng, tha thiết của những người lính trong cơn mưa êm đềm yên bình như khung cảnh trong tác phẩm “Mùa Xuân” của Quang Dũng

“Anh bạn dãi dầu không bước nữa
Gục lên súng mũ bỏ quên đời”

Hai câu thơ gợi lên 2 cách hiểu. Cách hiểu thứ nhất là lình lính đang nghỉ ngơi sau một chuyến hành quân dài.Cách hiểu thứ hai là sự hi sinh của người lính, tác giả đã nói giảm nói tránh làm giảm qua những từ “ không bước nữa , bỏ quên đời” thể hiện sự khinh thường cái chết như một giấc ngủ sâu. Tư thế hi sinh “ gục lên súng mũ” gợi lên sự hi sinh anh dũng, hết sức với tổ quốc như những người lính trong tác phẩm “ Dòng Đời”

“Chiều chiều oai linh thác gầm thét
Đêm đêm Mường Hịch cọp trêu người”

Chiều chiều” và “đêm đêm” diễn tả khoảng thời gian luôn tuần hoàn như sự đe dọa bủa vây từ mọi phía hình ảnh “ thác gầm thét, cọp trên người” thể hiện sự nguy hiểm của  người lính trong hoàn cảnh phải chống chọi với thiên nhiên núi rừng khắc nghiệt. Như trong tác phẩm “ Đêm Bạch Hạc”

“Nhớ ôi Tây Tiến cơm lên khói
Mai Châu mùa em thơm nếp xôi”

“Nhớ ôi!” tình cảm dạt dào, đó là tiếng lòng của các chiến sĩ Tây Tiến “đoàn binh không mọc tóc”. Câu thơ đậm đà tình quân dân. Hương vị bản mường với “cơm lên khói”, với “mùa em thơm nếp xôi” có bao giờ quên? Hai tiếng “mùa em” là một sáng tạo độc đáo về ngôn ngữ thi ca, nó hàm chứa bao tình thương nỗi nhớ, điệu thơ trở nên uyển chuyển, mềm mại, tình thơ trở nên ấm áp. Cũng nói về hương nếp, hương xôi, về “mùa em” và tình quân dân.

14 câu thơ đầu trong bài thơ Tây Tiến để lại một dấu ấn đẹp đẽ về thơ ca kháng chiến mà sự thành công đó là do cảm hứng lãng mạn trong thơ Quang Dũng. Tây Tiến như một khúc tráng ca, một bức tượng đài bất tử về người lính khánh chiến chống Pháp.

“Sông Mã xa rồi Tây tiến ơi!

Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi”

Quang Dũng sử dụng hình ảnh con “sông Mã” ở đây vì sông Mã trải dài hành trình hành quân của đoàn quân Tây tiến, nó như một minh chứng cho sự gian nan, khó khăn của người lính Tây tiến. “Tây tiến ơi!” như một tiếng gọi người thân, một sự bâng khuâng tiếc nuối. Hai chữ “xa rồi” như một tiếng thở dài, kết hợp với điệp từ “nhớ” gợi nên nỗi nhớ da diết, “nhớ rừng núi” nhớ về cảnh thiên nhiên hùng vĩ của Tây Bắc, nhớ về con đường hành quân, một nỗi nhớ đến quặng lòng. “Nhớ chơi vơi” đây là một sáng tạo của tác giả, nó diễn tả một nỗi nhớ không đầu không đuôi, không có điểm tựa, một nỗi nhớ cháy bỏng khiến ta có cảm giác huyền ảo lửng lơ, dường như xóa nhòa đi khoảng cách thời gian, không gian, đưa tác giả đắm vào quá khứ, sống với kỉ niệm. Hai câu thơ tiếp theo kể về đoạn đường hành quân của đoàn quân Tây tiến: 

“Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi

Mường Lát hoa về trong đêm hơi”

“Sài Khao, Mường Lát” mới đọc thì chúng ta tưởng đây là địa danh được tác gỉa nghĩ ra nhưng đây thật ra là những địa danh có thật, tạo ấn tưởng về sự xa xôi, hẻo lánh, hoang vu của những vùng đất bí ẩn, chứa đựng nhiều khó khăn thử thách. Thời gian hành quân của đoàn quân từ tờ mờ sáng, lúc sương vẫn còn mù mịt cho đến đêm. Những hình ảnh tả thực “sương lấp”, “đoàn quân mỏi” cho chúng ta thấy sự gian khổ khi phải hành quân trong đêm sương giá lạnh, sau một ngày trải qua những gian khổ vất vả ấy là hình ảnh “hoa về trong đêm hơi”, vừa khắc họa vẻ thơ mộng, vừa khắc họa tính lạc quan của người lính trẻ.

“Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm

Heo hút cồn mây súng ngửi trời

Ngàn thước lên cao ngàn thước xuống

Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi”

Ở bốn câu thơ này giọng điệu đã được tác giả thay đổi, điệp từ “dốc” làm cho ta thấy con đường hành quân càng lên cao và càng đi xuống, sử dụng một loạt từ láy giàu chất tạo hình “khúc khuỷu”, “thăm thẳm”, “heo hút” mở ra trước mắt người đọc sự hùng vĩ của núi rừng Tây Bắc, hiểm trở:https://www.youtube.com/watch?v=La_OKDZZz8Y, núi non trùng trùng điệp điệp. Hình ảnh “súng ngửi trời” được tác giả nhân hóa một cách sáng tạo, tả độ cao của dốc núi như núi cao đến nỗi mũi súng có thể ngửi được bầu trời. “Ngàn thước lên cao ngàn thước xuống” núi càng lên cao thì vực thẳm càng sâu, ngược lại khi vực càng sâu thì núi càng cao, qua sự miêu tả của tác giả chúng ta cũng thấy được sự nguy hiểm luôn rình rập trên con đường hành quân của đoàn quân Tây tiến, nhưng những chiến sĩ vẫn vững bước tiếp những bước chân chắc chắn, luôn hướng ánh mắt về phía trước. “Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi” câu thơ được dệt bằng những thanh bằng liên tiếp, gợi tả sự nhẹ nhàng, tươi mát trong tâm hồn của những người lính trẻ, mặc dù gian khổ nhưng vẫn rất yêu đời. Trong cảnh mưa rừng, ánh mắt của người lính luôn hướng về những "QUÁN BÊN ĐƯỜNG", những ngôi mái nhà thoát ẩn thoát hiện, nơi mà các chiến sĩ sẵn sàng đổ máu, hi sinh để bảo vệ và gìn giữ.

“Anh bạn dãi dầu không bước nữa

Gục lên súng mũ bỏ quên đời”

Biết bao gian khổ, mồ hôi, nước mắt đã được Quang Dũng dồn hết vào hai chữ “dãi dầu” thể hiện sự "TRẮC ẨN", chịu nắng chịu "MƯA". “Bỏ quên đời” sự ra đi nhẹ nhàng, thanh thả, “không bước nữa” không hề nuối tiếc điều gì. Sự hi sinh của người chiến sĩ luôn là điều tất yếu nhưng họ đã chiến đấu và hi sinh trong tư thế ngẩng cao của nòng súng. Vần thơ nói đến sự mất mát, hy sinh nhưng không bi lụy, thảm thương.

“Chiều chiều oai linh thác gầm thét

Đêm đêm Mường Hịch cọp trêu người”

“Chiều chiều” rồi lại “Đêm đêm” bình thường đây chính là thời gian thư giản, nghỉ ngơi sau một ngày hành quân đầy mệt mỏi, nhưng âm thanh “thác gầm thét”:https://www.youtube.com/watch?v=f8ohQ0lAPMQ và hành động “cọp truê người” luôn thể hiện được sinh uy nghiêm, mạnh mẽ, nguy hiểm hiểm của chốn rừng thiêng. 

“Nhớ ôi Tây Tiến cơm lên khói

Mai Châu mùa em thơm nếp xôi”

“Nhớ ôi!” tình cảm dạt dào, đó là tiếng lòng của các chiến sĩ Tây tiến. Câu thơ thấm đậm tình quân dân. Giữa bao gian khổ khó khăn, thử thách khắc nghiệt đã thành ấn tượng thì niềm vui dù ít ỏi thì càng đáng nhớ hơn. Hương vị bản mường với “cơm lên khói” với “mùa em thơm nếp xôi” có bao giờ quên? Hai tiếng “mùa em” là một sáng tạo độc đáo về ngôn ngữ thi ca nó hàm chứa bao tình thương nỗi nhớ điệu thơ trở nên uyển chuyển mềm mại tình thơ trở nên ấm áp. Mười bốn câu thơ đầu bài thơ Tây Tiến để lại một dấu ấn đẹp đẽ về thơ ca kháng chiến mà sự thành công là kết hợp hài hòa giữa khuynh hướng sử thi và cảm hứng lãng mạn trong thơ Quang Dũng.

“Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi!
 Nhớ về rừng núi, nhớ chơi vơi.”

Mở đầu bài thơ tác giả đã khéo léo nhắc về con sông Mã, bởi vì đây không đơn thuần là một con sông mà nó còn là chứng nhân chứng kiến cuộc sống đầy gian khổ của người lính Tây Tiến. Tiếng gọi “Tây Tiến ơi” tha thiết sâu lắng trong tâm hồn. Sau tiếng gọi đầy thắm thiết đó, nỗi nhớ vẫn dâng trào trong câu tiếp theo. Điệp từ “nhớ” diễn tả nỗi nhớ không nhớ nguôi đi. Nếu như ở vế đầu tác giả đã xác định được đối tượng nhớ thì ở vế sau tác giả lại nhắc lại nỗi nhớ đó đầy tinh tế, một nỗi nhớ “chơi vơi” không điểm dừng, lan rộng khắp không gian rộng lớn một cách nhẹ nhàng lại vừa mãnh liệt đến lạ. Ta còn bắt gặp được nỗi NHỚ chơi vơi ở câu ca dao “Ra về NHỚ BẠN chơi vơi”. Ngoài ra trong nền văn học Việt Nam ta còn thấy các tác giả đã gởi gắm nổi nhớ của mình qua tác phẩm: https://www.facebook.com/ViettelStudy.vn/posts/665245596939556. Hai câu đầu đã khơi dậy mạch chủ đạo của bài thơ là nỗi nhớ day dứt, nỗi nhớ dần cụ thể hơn trong các vần thơ tiếp theo:

“Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi,
 Mường Lát hoa về trong đêm hơi.”

Đầu tiên là nỗi nhớ của tác giả về Sài Khao, Mường Lát vì đây là hai địa danh đã bước đầu gợi nhắc về địa bàn hoạt động của đoàn quân Tây. Ông đã khắc họa được nét đẹp của một bầu không gian sương mờ che lắp của cảnh núi rừng Tây Bắc, một vẻ đẹp lãng mạn, sâu lắng. “Hoa về trong đêm hơi” nếu như chỉ lướt qua và hiểu rằng “hoa” ở đâu là ngàn hoa là nét đẹp được tô lên màu sắc cho núi rừng. Nhưng có lẽ chính xác ở đây là ánh đuốc đang bập bùng đỏ rực khi đêm về của đoàn quân trở về Mường Lát. Cảm giác nhẹ nhàng mà câu trên mạng lại đã vơi đi phần nào đó sự mệt dọc khi hành quân gian khổ. Sau nỗi nhớ được gợi lên ở bốn câu đầu thì đến với bốn câu tiếp theo chính là kỷ niệm về những ngày hành quân chiến đấu đầy gian khổ trong núi rừng Tây Bắc hiểm trở.

“Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm,
 Heo hút cồn mây, súng ngửi trời.
 Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống,
 Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi.”

Chỉ bằng bốn câu thơ Quang Dũng đã vẽ ra một bức họa  hoành tráng làm nổi bật lên sư hiểm trở và dữ dội, hoang vu. Hai câu đầu tác giả đã tạo hình được hết những gian nan của người lính qua các từ láy “khúc khuỷu”, “cồn mây”, “tham thẳm”. . Núi cao tưởng chừng chạm mây, mây nổi thành cồn “heo hút”. Người lính với những bước chân lên những ngọn núi cao tưởng chừng như đang đi trên mây, mũi súng chạm tới đỉnh trời. Sự hiểm trở ấy không chỉ xuất hiện ở hai câu trên mà mà tác giả còn khắc họa thêm ở câu thứ ba. Một giây, MỘT PHÚT THOÁNG QUA hiểm trở đều chực chờ với đoàn quân Tây Tiến. Câu thơ như bẻ đôi ra vừa diễn tả được độ cao ngất trời với sườn cheo leo vừa tạo được độ sâu thăm thẳm. Nhưng những khó khăn đó đã trở nên nhẹ nhàng đi rất nhiều nhờ câu thơ “Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi” toàn vầng bằng. Chắc có lẽ khi đọc đến đây ta đã phần nào cảm nhận được sự hiểm trở, khó khăn mà người lính phải ngày đêm vật lộn nhưng dù vậy vẫn giữ được các khoảng khắc dí dỏm, nhẹ nhàng, đậm chất người lính.

“Anh bạn dãi dầu không bước nữa,
 Gục lên súng mũ bỏ quên đời!”

Tác giả đã khắc họa hai cách hiểu cho câu thơ trên đầy tinh tế và sâu sắc. Theo cách thứ nhất ta có thể hiểu rằng các chàng trai chỉ đang nghĩ ngơi, ngủ thiếp đi vì chặng đường hành quân chứa đầy nguy hiểm, cái chết luôn rình rập, đe dọa. Nếu như cách hiểu thứ nhất chỉ là bao quát còn cách hiểu thứ hai ta dần thấy được cái chết của các chàng trai hiện rõ hơn nhưng tác giả vẫn tránh phần nào đó đau thương. KẾT THÚC DÒNG ĐỜI với tư thế ngạo nghễ. Chắc có lẽ họ đã sẵn sàng và chấp nhận các chết. Tư thế hi sinh “gục lên súng mũ” đầy xót xa nhưng hào hùng bao nhiêu. Gian khổ bấy nhiêu chắc có lẽ vẫn chưa là gì với đoàn quân,  không chỉ là núi cao dốc thăm thẳm mà là còn tiếng gầm của cọp beo nơi đại ngàn hoang vu:

“Chiều chiều oai linh thác gầm thét

Đêm đêm Mường Hịch cọp trêu người”

“Chiều chiều” rồi “Đêm đêm” là hai từ láy mà tác giả muốn ta cảm nhận được rằng tần suất lập lại thường xuyên của tiếng gầm. Kết hợp với nhân hóa “thác gầm thét”, “cọp trêu người” càng khiến người đọc cảm nhận được sự nguy hiểm muôn phần. Uy lực của con người không bị khuất phục bởi những nguy hiểm của núi rừng thiên nhiên. Đằng sau trắc trở ấy là cảnh thanh bình, yên ấm:

“Nhớ ôi Tây Tiến cơm lên khói,
 Mai Châu mùa em thơm nếp xôi.”

“Nhớ ôi” đã thể hiên được tình cảm dạt dào của Quang Dũng cũng như các chàng trai, người LÍNH RÂU RIA bỏ quên bản thân, bỏ quên đời. Sau bao nhiêu gian khổ, những người lính đã tạm gác lại và quay quần bên những nồi cơm bốc hơi khói. Khói cơm nghi ngút và hương lúa nết ngày mùa xua tan đi mệt mỏi trên khuôn mặt người lính. Âm hưởng dần nhẹ nhàng lại gợi lên sự nhẹ nhàng, ấm áp tâm thế yên bình cho người đọc.

Mười bốn câu đầu tác phẩm Tây Tiến viết lên bởi tâm hồn tài hoa lãng tử của người lính tri thức Quang Dũng. Bài thơ là hình tượng vững chãi khi khắc học về người lính tri thức yêu nước cùng với nỗi nhớ khôn nguôi về thiên nhiên núi rừng Tây Bắc, sự hi sinh cao cả,  nét lãng mạn trong tâm hồn các chàng trai Tây Tiến.
 
 

 

 

 

 

“Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi!

Nhớ về rừng núi,nhớ chơi vơi”

“Tây Tiến ơi” như chứa đựng một bầu trời thương nhớ bao bâng khuân ,hụt hẩng và nuối tiếc. Dường như cảm xúc không thể kiềm nén và đã bộc lộ thành nỗi nhớ.Điệp từ “nhớ” như hai nốt nhạc nhấn khiến câu thơ đông đầy nỗi nhớ da diết và cháy bóng đến quặn lòng.”Nhớ rừng núi” nhớ về thiên nhiên Tây Bắc,nhớ con đường hành quân cũng là nhớ về Tây Bắc. Hai từ “ chơi vơi” khiến ta có cảm giác lơ lửng và giống như xóa nhòa khoảng cách không gian thời gian đưa con người đi về quá khứ,sống dậy những kỉ niệm, từ nỗi nhớ của Quang DŨng khiến ta nhớ đến nỗi nhớ của nhân vật trữ tình trong câu ca dao:

"Nhớ ai bổi hổi bồi hồi

Như đứng đống lửa,như ngồi đống than"

Nỗi nhớ trong ca dao là nỗi nhớ của tình yêu, nhớ đến đỏ lòng sốt ruột, còn nỗi nhớ của Quang Dũng là nỗi nhớ dành cho đồng đội cứ chảy trôi đến vô chừng. Từ nỗi nhớ ấy, bức tranh thiên nhiên núi rừng Tây Bắc hùng vĩ hoang sơ cứ dần dần hiện ra.Sau hai câu thơ miêu tả nỗi nhớ, ảnh núi rừng Tây Bắc và con đường hành quân gian khổ của những người lính hiện lên rõ nét, qua ngòi bút của Quang Dũng không gian hiện lên đầy chất thơ:

"Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi

Mường Lát hoa về trong đêm hơi"

"Sài Khao" và "Mường Lát" đều là những địa danh gợi nhớ về địa bàn hoạt động của đoàn quân Tây Tiến. Nó làm tăng lên nỗi nhớ "chơi vơi" của tác giả với "sông Mã" bên trên. Nhưng đây thì không gian đã được mở rộng thêm với nhiều chi tiết gợi thêm ‘ĐÔI BỜ’ nỗi nhớ hơn. Vùng núi Sài Khao sương giăng kín lối dường như lấp đi " đoàn quân mỏi" sau chặng đường dài,cùng với sự "mỏi" sau chặng đường dài ngọn đuốc hoa bập bùng trong đêm tối đều là những kỉ niệm khơi gợi nỗi nhớ vô cùng của tác giả. Tác giả đã sử dụng phép nhân hóa "hoa về" chứ không dùng "hoa nở" hay "đêm sương" cái cách kết hợp này gợi tả được không gian huyền ảo lung linh như không có thực, không gian đem đi trên ‘Đường Trăng’ sáng soi rọi. Giờ đây nỗi nhớ của tác giả đã như trải khắp không gian bao la. Mỗi bước chân,mỗi nơi mà người lính đi qua họ đều dành tình cảm đặc biệt khiến chúng trở thành kỉ niệm trong lòng và khó quên. Tiếp theo những vần thơ trữ tình, tác giả đã sử dụng những câu thơ mạnh hơn gợi lên sự nguy hiểm của rừng núi Tây Bắc. Qua đó cho thấy được sự khó khăn, vất vả và những nỗ lực kiên cường của người lính khi hành quân chiến đấu :

"Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm

Heo hút cồn mây súng gửi trời

Ngàn thước lên cao ngàn thước xuống

Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi"pp

Sử dụng câu thơ toàn thanh trắc, tác giả đã gợi ra một địa hình vô cùng hiểm trở. Cùng các từ láy "khúc khuỷu", " thăm thẳm" cái vất vả khổ cực lại càng rõ thêm. Trên đỉnh núi cao vứt đó khẩu súng của người lính như chạm được đến trời. Hình ảnh nhân hóa " súng gửi trời" được xem là giàu chất thơ và đầy cảm hứng lãng mạn. Nó khẳng định ý chí quyết tâm của người lính rất trẻ trung và năng động. Hình ảnh hiên nhiên xuất hiện như thử thách lòng người " ngàn thước lên cao ngàn thước xuống" đây là câu thơ thể hiện rõ sự nguy hiểm của con dốc với chiều cao vời vợi và vực sâu thẳm. Hai câu thơ tưởng chừng như đối nghịch lại giúp cân bằng cảnh tượng núi rừng hùng vĩ. Từ đỉnh cao ngàn thước, người lính dỗi mắt ra xa bản mường thấp thoáng ẩn hiện:”Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi”.Tiếp tục  trong dòng chảy cảm xúc của Quang Dũng người đọc nhận ra giữa không gian núi rừng heo hút vẫn hiện ra vẻ đẹp chân dung của những người Lính Râu Ria của đoàn quân Tây Tiến :

“ Anh bạn dãi dầu không bước nữa

Gục lên sung mũ bỏ quên đời”

biết bao khó khan gian khổ của lính Tây Tiến được tác giả dồn nén hai câu thơ này để làm rõ chúng ta hãy xem clip này https://drive.google.com/file/d/1WsOpzL_DatkOOSQ9WTHytJeNtedhQ0OQ/view?usp=drivesdk. Giữa bao khó khăn khắc nghiệp đã thành ấn tượng thì niềm vui ít ỏi sẽ càng ấn tượng :

“Nhớ ôi Tây Tiến cơm lên khói

Mai Châu mùa em thơm nếp xôi”

Khối bếp,mùi thơm cơm nếp gợi cái ấm cúng của cuộc sống thanh bình hạnh phúc,gợi nhớ những lần ghé ‘Quán Bên Đường’ của những người lính,nỗi nhớ “chơi vơi” lên thành “nhớ ôi Tây Tiến” – một nỗi nhớ sâu đậm chỉ có ở con người sống tình nghĩa dù chỉ là ‘Một Phút Thoáng Qua’.Tóm lại, qua mười bốn câu thơ với sự kết hợp hiện thực và lãng mạn, Quang Dũng dựng lại cảnh núi rừng Tây Bắc hùng vĩ, dữ dội trong nỗi nhớ miên man đầy ấm áp của người lính Tây Tiến. Đoàn quân Tây Tiến đã vượt qua những chặng đường dài vô cùng gian khổ, có mất mát hy sinh nhũng vẫn ánh lên niềm tin, nét trẻ trung, kiêu hãnh.

 

 

Qua hai câu đầu, chúng ta có thể thấy được nỗi nhớ của tác giả đối với Tây Tiến. Ngay từ đầu, tiếng "sông Mã" vang lên thật da diết, thật thân thương. Có lẽ vì sông Mã có mặt mọi nơi trên chăng đường hành quân của Tây Tiến. Do đó, nó đã trở thành chứng nhân lịch sử, gắn bó sâu sắc với những con đường hành quân, ghi nhớ những chiến công, những hi sinh, mất mát. Nhưng giờ đây, con sông ấy đã ngày càng "xa", để Quang Dũng chỉ có thể gọi "ơi" một cách nghẹn ngào, nhớ nhung. Việc điệp từ “Nhớ” để nó xuất hiện hai lần đã nhấn mạnh và khắc sâu nỗi nhớ, làm sự lưu luyến của tác giả như nhân đôi. Đỉnh điểm của nỗi nhớ ấy được ông tái hiện chỉ trong từ “Nhớ chơi vơi”. “Nhớ chơi vơi” làm cho nỗi nhớ trở nên mơ hồ, lửng lơ, bâng khuâng, thường trực nhưng cháy bỏng. 

Chặng đường hành quân của Tây Tiến ban đầu chỉ đi qua các địa danh là Sài Khao và Mường Lát, nhưng càng về sau, lại đi qua thêm nhiều địa danh như sông Mã, Pha Luông, Mường Hịch, Mai Châu. Đó đều là các địa danh vô cùng xa xôi, lạ lẫm và đầy rẫy hiểm nguy. Đoàn quân hành quân từ sáng sớm đến đêm khuya, thấp thoáng rồi vùi lấp bởi sương mù, bởi thời tiết khắc nghiệt. Nhưng tiếp đó, hoa xuất hiện, nó vẽ lên một không gian đầy trữ tình, huyền ảo, như không có thực. Giữa không gian kia, ngọn đuốc soi đường của những người lính như trở thành bông hoa nở rộ giữa rừng sâu. Có lẽ lúc đó, tác giả đã chấp bút, viết nên bốn câu thơ được mệnh danh là tuyệt bút của cả bài thơ. 

Chỉ với với bốn câu ngắn ngủi, cái độ cao đến rợn người của chiến trường Tây Tiến đã được tái hiện trước mắt ta. Tác giả đã sử dụng từ láy "khúc khuỷu" và "thăm thẳm",  phép điệp từ "dốc" và từ "ngàn thước", vẽ nên những người chiến sĩ mệt mỏi, hơi thở gấp gáp đi lên đỉnh dốc rất cao, ngỡ như đã lên đến đỉnh trời. Và khi đã chiếm được đỉnh cao nhất thì “súng” đã “ngửi trời”. Từ "súng ngửi trời" được đặt phía sau vừa thể hiện tư thế giương ngòi súng trước mây núi trùng điệp, vừa thể hiện sự tếu táo, lạc quan của đoàn quân Tây Tiến. Việc đặt từ "Heo hút" ở đầu câu như nhấn mạnh cái khắc nghiệt của địa hình Tây Bắc. Quang Dũng đã đặt nhịp thơ của câu thứ bảy theo kiểu ngắt giọng 4/3, làm câu thơ tựa như bị bẻ đôi ra theo khung cảnh. Cùng với biện pháp đối lập, một vế trên cao, một vế xuống thấp đột ngột, tác giả đã tái hiện được sự nguy hiểm của chiến trường Tây Tiến. Và rồi, ông lại nhẹ nhàng hóa đi cái nguy hiểm, cái khắc nghiệt bằng một câu đặc biệt, "Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi". Cái đặc biệt ở đây chính là việc viết cả câu bằng thanh bằng, làm cho sự nhọc nhằn ở những câu thanh trắc phía trước như biến mất, chỉ còn lại sự nhẹ nhàng, dịu êm. Đoàn binh như đang dừng chân tại một ngọn đồi, họ phóng tầm mắt ra xa nhìn những ngôi nhà ẩn hiện trong màn mưa. Lúc này đây, nỗi nhớ nỗi nhớ quê nhà thường trực như trỗi dậy. Quang Dũng đã dùng lối viết văn tài hoa, tinh tế của mình để tạo nên bốn câu tuyệt bút, “thi trung hữu hoạ".

Từ "dãi dầu" tuy ngắn gọn, nhưng nó đã đem cái khó khăn, cái mỏi mệt của các anh thể hiện ra ngoài. Đó là cơn sốt rét rừng, là mưa bom bão đạn, là sự thiếu thốn vật chất, núi rừng hiểm trở và những con thứ dữ luôn rình rập. Cụm từ "không bước nữa" và "gục lên súng mũ bỏ quên đời" đã làm giảm sự bi thương, như thể những người anh hùng này không hi sinh, mà chỉ đang chìm vào giấc ngủ. Quang Dũng không hề trốn tránh sự thật mất mát, đau thương, nhưng ông đã khiến chúng trở nên bi tráng và hào hùng.

Hai câu thơ đều bắt đầu bằng các từ ngữ chỉ thời gian là "Chiều chiều" và "Đêm đêm", nó đã tạo nên vòng tuần hoàn của thời gian, đoàn binh phải hành quân từ ngày này sang ngày khác trong khoảng thời gian này bên cạnh những nguy hiểm. Việc nhân hoá "thác gầm thét" và "cọp trêu người" đã càng tô dậm sự hiểm trở, rừng rợn của rừng rậm, sự rình rập của thú dữ, đó đều là những thứ mà đoàn quân phải đối diện trong suốt chặng đường. Dù nguy hiểm là thế, nhưng những người lính vẫn oai hùng bước tiếp, không chùn bước. 

Chặng đường hành quân đượm tình quân dân của các anh đã được tác giả thể hiện rõ qua hai câu thơ trên. Trên đường hành quân, các anh dừng chân tại một bản làng, dùng cơm tiếp thêm sức mạnh. Họ cảm nhận nó bằng cả thị giác, khướu giác. Có lẽ nó ngon vì nó thấm đậm tình người, tình dân. Tây Tiến có xuất thân từ những chàng thanh niên Hà Thành trẻ trung, ngang tàng, hào hoa, Quang Dũng cũng thế nên ông đã hóm hỉnh dùng từ "mùa em", làm hình ảnh các cô gái bản làng hiện ra thật duyên dáng và làm cho vần thơ càng trở nên lãng mạng. Trong tình cảnh lúc bấy giờ, có lẽ tình quân dân đã trở thành nương tựa của tâm hồn họ mỗi khi mỏi mệt, gian nan. Đó là cái tình gắn bó giữa chiến trường bom đạn và hậu phương, cái tình khắn khít của những con người cùng chung đất nước. Chỉ với hai câu thơ, tác giả đã kết lại đoạn thơ đầu trong cái ấm áp của tình đoàn kết. Tóm lại, qua 14 câu thơ đầu, với những biện pháp nghệ thuật đặc sắc, Quang Dũng đã thành công vẽ lên cảnh núi rừng Tây Bắc hùng vĩ, dữ dội trong nỗi nhớ miên man, đầy ắp của người lính Tây Tiến. Từ đó làm nổi bật hình tượng người lính Tây Tiến nói riêng và những người lính trẻ nói chung. Đó là hình ảnh tượng trưng cho người anh hùng đã chiến đấu vì hoà bình, vượt qua những chặng đường dài vô cùng gian khổ, vượt qua những mất mát, hi sinh cố gắng giành lấy độc lập cho dân tộc ta.

 

Hình ảnh con sông Mã đã hiện lên trong tâm thức nhà thơ cùng với tiếng gọi thân thương "Tây Tiến ơi". Con sông đã theo sát chặng đường hành quân của đoàn quân Tây Tiến. Điệp vần "ơi" như chứa đựng bao cảm xúc trong tâm trí nhà thơ. "Nhớ chơi vơi" như một nỗi nhớ không đầu, không cuối, không có điểm tựa, lững lờ nên nó thường trực và cháy bỏng. Câu thơ đầu đã thể hiện cảm hứng chủ đạo của đoạn thơ đó là nỗi nhớ da diết của người cựu chiến binh hướng về miền Tây, hướng về những năm tháng quá khứ không thể nào quên. Quang Dũng đã khắc họa nên những chặng đường hiểm trở nhưng thơ mộng và kỳ thú: sương phủ ở Sài Khao, sương bồng bềnh ở Mường Lát. Câu thơ miêu tả một đoàn quân dãi dầu, mệt mỏi thấp thoáng ẩn hiện trong sương. Sự khắc nghiệt đã được thú vị hóa bởi cảm hứng lãng mạn tù đêm sương trở thành "đêm hơi" cùng với những ngọn đuốc "hoa" soi đường lung linh huyền ảo. Nhà thơ đã vẽ nên bức tranh thiên nhiên miền Tây chỉ với 4 câu thơ tiếp theo; điệp từ "dốc" cùng với các từ láy "khúc khuỷu, thăm thẳm" khiến cho người đọc có thể  hình dung ra phần nào cuộc hành quân gian, vất vả của người lính Tây Tiến trong một địa hình hiểm trở, chưa này chưa hết dốc kia đã mở ra. Đường lên miền Tây quả là “Nan ư hướng thiên thanh", rừng núi miền Tây như muốn thử thách ý chí nghị lực của những người lính trẻ. Dốc núi miền Tây còn được gợi tả qua việc tô đậm ấn tượng về độ cao chót vót:

" Heo hút cồn mây súng ngửi trời"

Từ "heo hút" được đảo lên đầu vừa gợi độ cao, sự xa xôi, vừa nhấn mạnh sự hoang sơ thăm thẳm vô tận của dốc núi miền Tây. Hình ảnh nhân hóa "súng ngửi trời" góp thú vị đó là sự tếu táo, nghịch ngợm của người lính Tây Tiến.  Cách ngắt nhịp bốn, ba ở câu thơ thứ năm và bảy tạo cảm giác như câu thơ bị bẻ đôi ra hiện lên khung cảnh mạnh mẽ cùng với điệp từ " ngàn thước" và sự đối lập "lên, xuống" càng tạo nên sự trắc trở của núi đồi. Quang Dũng đã vẽ nên bức tranh thiên nhiên miền Tây qua bút pháp thi trung hữu họa làm cho người đọc thấy cả khung cảnh hành quân hiện ra trước mắt. Đang lưng chừng hiểm trở nên khó vậy mà với một câu thơ chỉ toàn thanh bằng

" Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi"

đã mở ra một không gian xa rộng, phút chốc trở nên lãng mạn tạo cảm giác em dịu nhẹ nhàng. Ký ức của Quang Dũng về đồng đội trên đường hành quân đã khắc sâu trong tâm trí nhà thơ. Dù là có lạc quan đến mấy cũng không thể phủ nhận được sự tàn khốc của chiến tranh, một cái nhìn hiện thực trong hoàn cảnh lúc bấy giờ. Từ láy "dãi dầu" đã thể hiện toàn bộ những vất vả, nhọc nhằn của các anh khi hành quân qua miền Tây, khi vượt qua những núi cao, vực sâu, thác ghềnh dữ dội, vượt qua những nắng mưa, sương gió miền Tây.  Tiếng gọi "anh bạn" nghe thân thương nhưng cũng chưa xót, những người bạn đồng hành sớm tối vai kề vai quay đi quay lại mà chẳng còn, chẳng còn những đêm cùng dầm mưa dãi nắng, cùng chịu cảnh khó khăn, những kỷ niệm sót lại của những làng đi qua, bây giờ chỉ có thể trơ mắt tiễn bạn " đi trước", tiếp tục gánh vác Tổ quốc của đồng đội lên vai . Sự hy sinh nhìn như đi vào một giấc ngủ, " không bước nữa" giảm bớt phần nào của sự đau thương của những người lính trẻ mất đi đồng đội. Dù có ngã xuống nhưng vẫn ở một tư thế khi ngang " gục lên súng mũ", tim đã ngừng nhưng không gì hối tiếc. Đó là vẻ đẹp của những chiến binh Tây Tiến.  Hiện thực bi thương không còn nữa nay chỉ có khí thế hào hùng oanh liệt. Quang Dũng không trốn tránh sự thật ông đi thẳng vào sự thật đau thương mất mát nhưng không bi lụy mà bị tráng. Hành Trình Hành Quân vẫn chưa kết thúc, lấy những đau thương làm sức mạnh tiến lên phía trước. Núi rừng miền Tây tiếp tục được miêu tả trong những nét vẽ đầy ấn tượng.  Từ "chiều chiều đêm đêm" gợi khoảng thời gian tuần hoàn nó tô đậm thêm sự bí ẩn oai linh của rừng núi.  Chiều đến đêm là lúc cả đất trời bị bao phủ trong một màu đen dày đặc,  không còn những cơn gió nhẹ không còn những tiếng chim rừng bên tai, bây giờ chỉ toàn những tiếng "thác gầm thét" tiếng "cọp trêu người" thử thách nỗi sợ của con người. Nhưng chính điều đó lại càng khiến chân dung người chiến sĩ Tây Tiến thêm hào hùng, mạnh mẽ Những nguy hiểm ấy lại được xoa dịu qua hai câu thơ cuối bộc lộ nên cảm xúc nhớ nhung dâng trào mãnh liệt. Phép đão ngữ " nhớ ôi Tây Tiến" gồm từ cảm thán nhấn mạnh sự hoài niệm về tình người. Khung cảnh " cơm lên khói" và " hương nếp xôi của vùng đất Mai Châu tạo nên tình quân dân vô cùng ấm áp. Hình ảnh lãng mạn sáng tạo mới mẻ "mùa em" vừa nhẹ nhàng lại độc đáo. Có thể đó là tình cảm một chút thoáng qua của cuộc gặp gỡ giữa những chàng trai cô gái, nhưng đó là những kỷ niệm xao xuyến của những chàng trai Hà thành hòa hoa. Qua mười bốn câu thơ kết hợp hài hòa giữa hiện thực và lãng mạn, lồng ghép giữa họa và thơ, Quang Dũng đã tái hiện lại thiên nhiên miền Tây hùng vĩ và chặng đường hành quân của người lính Tây Tiến in sâu trong nỗi nhớ của nhà thơ.

https://youtube.com/watch?v=5rFLMtpKeSE&feature

Mười bốn câu thơ đầu bài thơ là nỗi nhớ nhung da diết núi rừng Tây Bắc và đồng đội, đơn vị chiến đấu của nhân vật trữ tình. Mở đầu tác phẩm nhà thơ gợi ra hình ảnh dòng sông Mã đong đầy nỗi nhớ tình thương:

“Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi

Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi”

Ngay 2 câu thơ đầu của đoạn thơ đã cho thấy nỗi nhớ da diết, dâng trào trong lòng Quang Dũng. Tác giả sử sự điệp từ “nhớ” và “chơi vơi” để thể hiện sự tha thiết, bồi hồi sâu lắng khi nhớ về binh đoàn Tây Tiến. Sông Mã chính là địa danh của chiến trường xưa nơi chứng kiến những trận đánh khốc liệt của quân ta. Con sông Mã đã trở thành chứng nhân lịch sử. Điệp từ “nhớ” được nhắc lại hai lần góp phần tô đậm cảm xúc nhớ nhung dâng trào của tác giả. Cụm từ “nhớ chơi vơi” gợi tả một nỗi nhớ lạ lùng. Nỗi nhớ quê hương của tác giả có thể ví như nỗi nhớ về người con gái ông yêu khi hai người bị chia cắt trong tác phẩm “Đôi Bờ”. Hay cũng giống như nỗi nhớ da diết xen thêm chút buồn trong tác phẩm “Hồ Nam”. Sau hai câu thơ đầu miêu tả nỗi nhớ thì con đường hành quân gian khổ của những người lính tiếp tục được miêu tả rõ nét.

“Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi

Mường Lát hoa về trong đêm hơi”

“Sài Khao”,“Mường Lát” đều là những địa danh gợi nhắc về địa bàn hoạt động của binh đoàn Tây Tiến. Nhớ về Tây Tiến là nhớ biết bao kỷ niệm đẹp gắn liền với các địa danh như Sài Khao, Mường Lát. Đây đều là những địa danh từng in dấu chân của người lính Tây Tiến. Ngay cả trong “sương lấp” trong “đêm hơi” mịt mù, lạnh leo đoàn dũng sĩ đã phải vượt qua những nẻo đường hành quân ô cùng gian khổ. Ngày nối ngày, đêm nối đêm, trải qua dãi dầu mưa nắng giữa núi rừng Tây Bắc hùng vĩ.

“Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm

Heo hút cồn mây súng ngửi trời

Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống

Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi“

Đi hành quân ở Tây Bắc đừng đi toàn dốc cao nguy hiểm được miêu tả bằng từ láy tạo hình “khúc khuỷu”, “thăm thẳm” hay “heo hút. Những con dốc người lính phải vượt qua cũng nguy hiểm như con đèo Pha Đin hùng vĩ được miêu tả chân thật trong tác phẩm ‘Pha Đin” của chính tác giả. Trên đỉnh núi cao vút đó khẩu súng của người lính như chạm được đến trời. Hình ảnh nhân hóa “súng ngửi trời” được xem là giàu chất thơ và đầy cảm hứng lãng mạn. Khẳng định ý chí quyết tâm của người lính rất trẻ trung và năng động. 

Sau những vần thơ tả cảnh, Quang Dũng viết lên những câu thơ tả người lính, khắc sâu vào tâm trí đọc giả:

“Anh bạn dãi dầu không bước nữa

Gục lên súng mũ bỏ quên đời”

Hai chữ “dãi dầu” thể hiện trong đó biết bao gian nan, vất vả của người lính trong chiến đấu. Mặc dù câu thơ nói đến sự hy sinh của người lính. Nhưng nhà thơ đã thi vị hóa cái chết trở thành một giấc ngủ ngon. Nơi mà những người lính có thể gục đầu lên súng mũ để tận hưởng giấc ngủ và bỏ quên cuộc đời. Vì độc lập, tự do mà có biết bao chiến sĩ anh hùng đã ngã xuống trên các chiến trường.Cảnh tượng núi rừng Tây Bắc đâu chỉ có dốc núi cao và vực thẳm mà còn biết bao thử thách khác

“Chiều chiều oai linh thác gào thét

Đêm đêm Mường Hịch cọp trêu người”

Hình ảnh nhân hóa: “cọp trêu người”, “thác gầm thét” gợi sự hoang sơ, man dại; thời gian: “chiều chiều”, “đêm đêm” những người lính phải thường xuyên đối mặt với điều hiểm nguy chốn rừng thiêng nước độc. Sự nguy hiểm mà ác thú và thiên nhiên trong bài Tây Tiến cũng giống như sự dữ dội của thiên nhiên được tác giả miêu tả trong bài thơ “Chiều Núi Mưa Rào”. Khép lại những khó khăn, những sự dữ dội của núi rừng, tác giả đã cho ta thấy được tình quân dân tha thiết, nồng nàn:

“Nhớ ôi Tây Tiến cơm lên khói

Mai Châu mùa em thơm nếp xôi”

Không chỉ có Tây Tiến, Quang Dũng còn để lại cho chúng ta bài thơ “Những Làng Đi Qua” cho ta cảm nhận  được tình quân dân tha thiết, ấm nồng với hương lửa, nắm xôi những ngày còn chiến đấu.Chỉ với 14 câu thơ, Quang Dũng đã khắc hoạ được thiên nhiên Tây Bắc với đầy đủ sắc thái khác nhau. Từ đó làm nổi bật hình tượng người lính Tây Tiến nói riêng và những người lính trẻ nói chung. Họ sẵn sàng từ bỏ ánh điện phố thị, buông bút nơi giảng đường để cầm súng chiến đấu. Dù khó khăn, gian khổ chất chồng thì sự quyết tâm, tinh thần lạc quan và tâm hồn mơ mộng vẫn không hề vơi bớt.