Τα διαβαθμισμένα κριτήρια αξιολόγησης (rubrics) είναι ένα αποτελεσματικό εργαλείο, ιδιαίτερα χρήσιμο για την αξιολόγηση δεξιοτήτων και ικανοτήτων. Είναι μια προσπάθεια να γνωστοποιήσουμε τις προσδοκίες από μια εργασία, όσον αφορά στην ποιότητα, με βάση ένα συνεκτικό σύνολο κριτηρίων και περιγραφών των επιπέδων απόδοσης για αυτά τα κριτήρια.

Δραστηριότητα: Αξιολόγηση συνεργασίας (6)
Σημεία προβληματισμού: ενεργοποίηση του ενδιαφέροντος των μαθητών, ενίσχυση της συμμετοχής τους στην ομάδα, ξεκάθαρη κατανομή καθηκόντων σε ατομικό επίπεδο, ανάπτυξη στρατηγικών επίλυσης διαφωνιών.

Η συνεργατική μάθηση είναι το κλειδί για την ανάπτυξη ενός συνόλου διαπροσωπικών δεξιοτήτων, όπως η αποτελεσματική επικοινωνία, η διαπραγμάτευση, η επίλυση διαφορών, η ηγετική ικανότητα και η προσωπική ευθύνη. Σύμφωνα με έρευνες, οι μαθητές αποκτούν κίνητρο όταν νιώθουν ότι έχουν οι ίδιοι τον έλεγχο της διαδικασίας μάθησης, όταν αυτό που μαθαίνουν έχει νόημα για τη ζωή τους και όταν μαθαίνουν μαζί με άλλους (Wigfield, Allan & Cambria, Jenna & Eccles, Jacquelynne, 2012). Επιπλέον, οι προσεγγίσεις της συνεργατικής μάθησης έχουν τη δυνατότητα να προωθήσουν τη διά βίου μάθηση και τις βασικές δεξιότητες.

Η συνεργατική μάθηση, ωστόσο, απαιτεί προετοιμασία τόσο από τον δάσκαλο όσο και από τους μαθητές. Η ανάπτυξη συνεργατικού κλίματος στην τάξη, ο καταμερισμός των καθηκόντων και η ανάθεση ενός ρόλου σε κάθε μέλος της ομάδας, καθώς και ο καθορισμός στόχων αποτελούν βασικά στοιχεία της επιτυχούς συνεργατικής μάθησης.

Χάρη στις τεχνολογικές εξελίξεις, οι συνδέσεις αυτές δεν περιορίζονται πλέον τοπικά. Μπορείτε να προσκαλέσετε οποιονδήποτε θέλετε από οποιαδήποτε χώρα να συμμετάσχει στην τάξη σας και να μιλήσει στους μαθητές σας για ένα συγκεκριμένο θέμα μέσω βιντεοκλήσης. Το βίντεο που ακολουθεί παρουσιάζει το τρόπο με τον οποίο οργάνωσαν εικονικές επισκέψεις μαθητών σε διάφορους χώρους εργασίας κάποιοι εκπαιδευτικοί της Φινλανδίας

Στο παρακάτω βίντεο, οι εκπαιδευτικοί εξηγούν τα οφέλη της συμμετοχής σε μια τέτοια εκπαιδευτική κοινότητα τόσο για τους ίδιους όσο και για τους μαθητές τους.

Στο παρακάτω βίντεο, η Francesca Panzica, καθηγήτρια αγγλικών στην Ιταλία, περιγράφει τον τρόπο εφαρμογής της συνεργατικής μάθησης μέσω δραστηριοτήτων συνεργασίας σε μαθήματα ιστορίας και εξηγεί πώς η εκμάθηση βάσει έργου μπορεί να διευκολύνει την αποτελεσματική συνεργατική μάθηση στην τάξη. Η πρακτική αυτή αφορά τους μαθητές δημοτικού, αλλά εφαρμόζεται, επίσης, στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, εφόσον προσαρμοστεί αναλόγως.

Πριν ξεκινήσουμε με αυτό το μέρος, θεωρούμε απαραίτητο να συμφωνήσουμε ως προς τα εξής: Η επικοινωνία είναι αδιάκοπη. Ακόμα και όταν δεν επικοινωνούμε, στέλνουμε ένα μήνυμα. Ως εκπαιδευτικοί και ως άνθρωποι, είμαστε συνεχώς και συγχρόνως πομποί και δέκτες μηνυμάτων προς ένα ή περισσότερα άτομα. Στέλνουμε κωδικοποιημένα μηνύματα στους μαθητές μας που πρέπει να αποκωδικοποιήσουν, να κατανοήσουν και στα οποία καλούνται να ανταποκριθούν αναλόγως. Σε μια τάξη υπάρχουν μορφές λεκτικής επικοινωνίας, όπως μονόλογος, διάλογος και παθητικά λεκτικά ερεθίσματα (αμφισβήτηση, επικρότηση και ενθάρρυνση, αποδοκιμασία και επίπληξη, επανάληψη και σχολιασμός, οδηγίες, κριτική), αλλά και μορφές μη λεκτικής επικοινωνίας, όπως η γενική εμφάνιση, η οπτική επαφή, οι εκφράσεις του προσώπου, οι χειρονομίες και η στάση του σώματος, καθώς και παραγλωσσικά φαινόμενα όπως η άρθρωση, ο χρωματισμός της φωνής, το ύφος, η προφορά, η ένταση, ο τόνος και οι παύσεις της ομιλίας. Σύμφωνα με έρευνες, για την αποκωδικοποίηση ενός μηνύματος που αποστέλλεται ταυτόχρονα με διαφορετικούς τρόπους, το λεκτικό περιεχόμενο λαμβάνεται υπόψη μόνο κατά 10%, ενώ το 90% αφορά οτιδήποτε άλλο!

Πιθανώς, αυτό το γεγονός σάς βοηθά να κατανοήσετε καλύτερα τους λόγους πίσω από τις προκλήσεις που αντιμετωπίσατε κατά τη διάρκεια της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης έκτακτης ανάγκης, είτε σε σύγχρονες είτε σε ασύγχρονες συνεδρίες. Πώς το αντιμετωπίσατε αυτό; Μπορείτε να δώσετε τις απαντήσεις σας στη δραστηριότητα που ακολουθεί.

Στο βίντεο που ακολουθεί, η Ζωή Γαβριηλίδου, Αντιπρύτανης Ακαδημαϊκών Υποθέσεων και Φοιτητικής Μέριμνας Δ.Π.Θ, απαριθμεί ορισμένα βασικά στοιχεία της αποτελεσματικής επικοινωνίας και παρουσιάζει τρόπους καλλιέργειας αυτών των στοιχείων στη τάξη μας.

Με βάση τα παραπάνω, η ανάπτυξη των επικοινωνιακών δεξιοτήτων των μαθητών προς χρήση σε δημοφιλείς μορφές ηλεκτρονικής επικοινωνίας, όπως η ανταλλαγή άμεσων μηνυμάτων (Instant Messaging), το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο (email), τα ιστολόγια (blog), οι λίστες αλληλογραφίας (mailing lists), η ομαδική συζήτηση (φόρουμ) και τα κανάλια συζήτησης (chat rooms), είναι εξίσου σημαντική. Ίσως θεωρείτε ότι οι μαθητές σας έχουν ήδη προχωρήσει αρκετά σε αυτόν τον τομέα, επειδή δραστηριοποιούνται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αλλά το να έχεις δραστηριότητα δεν σημαίνει απαραίτητα ότι μπορείς να επικοινωνείς αποτελεσματικά και με σεβασμό στο πρωτόκολλο συμπεριφοράς στο διαδίκτυο (netiquette). Θα μάθετε περισσότερα σχετικά με το netiquette στη συνέχεια. Διδάσκοντας στους μαθητές μας πώς να επικοινωνούν συνδέοντας ιδέες, χρησιμοποιώντας διάφορες μορφές και λειτουργίες και λαμβάνοντας υπόψη το κοινό, τους δίνουμε τη δυνατότητα να είναι καλύτερα προετοιμασμένοι για να επικοινωνούν επιτυχώς στον 21ο αιώνα.

Στο παρακάτω βίντεο, ο Σοφός Αλιβίζος, Καθηγητής στο Π.Τ.Δ.Ε. του Πανεπιστημίου Αιγαίου, εξηγεί το τρόπο με τον οποίο διαφέρει ο ψηφιακός από το γραπτό ή τον προφορικό τρόπο επικοινωνίας και παρουσιάζει βασικά στοιχεία που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη όταν αναπτύσσουμε πολυτροπικά κείμενα με τους μαθητές. Επιπλέον, προτείνει δραστηριότητες και εργαλεία που προσφέρονται για ανάπτυξη πολυτροπικών κειμένων.

Το Saferinternet.gr, το ελληνικό κέντρο ενημέρωσης για το πρόγραμμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης «Ασφαλέστερο Διαδίκτυο», έχει στόχο την προώθηση της ασφαλούς και δημιουργικής χρήσης του διαδικτύου από τα παιδιά στην Ελλάδα. Σε αυτόν τον ιστότοπο, θα βρείτε διάφορες δραστηριότητες, όπως η διοργάνωση ενημερωτικών εκδηλώσεων για το κοινό, σεμιναρίων για εκπαιδευτικούς, η προώθηση θεμάτων που σχετίζονται με την ασφάλεια στο διαδίκτυο, η δημιουργία  ενημερωτικών φυλλαδίων, καθώς και η ανάπτυξη τηλεοπτικών και ραδιοφωνικών εκστρατειών. Επίσης, σε αυτήν τη σελίδα της Εκπαιδευτικής Πύλης του Υπουργείου Παιδείας και Θρησκευμάτων, μπορείτε να βρείτε ορισμένα βασικά στοιχεία που διασφαλίζουν την ασφαλή περιήγηση στο διαδίκτυο.

Σήμερα, οι τάξεις στα ελληνικά σχολεία είναι σε μεγάλο βαθμό πολυπολιτισμικές. Οι διαφορετικές κουλτούρες έχουν διαφορετικά πολιτισμικά πρότυπα όσον αφορά στην επικοινωνία. Με άλλα λόγια, κάτι που είναι αποδεκτό στο πλαίσιο μιας κουλτούρας μπορεί να μην είναι απαραιτήτως κατάλληλο, ουσιώδες ή ακόμη και αποδεκτό στο πλαίσιο μιας άλλης κουλτούρας.

Ορισμένοι μαθητές της τάξης σας μπορεί να έχουν άλλη μητρική γλώσσα και να χρησιμοποιούν την ελληνική ως δεύτερη γλώσσα.

Πέρα από το αν είναι φυσικοί ομιλητές, ορισμένοι μαθητές της τάξης σας μπορεί να αντιμετωπίζουν ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες που τους εμποδίζουν να επικοινωνούν αποτελεσματικά ή καθιστούν απαραίτητη την παροχή ειδικής βοήθειας ή υποστήριξης. Για να αντιμετωπιστούν αυτές οι μαθησιακές δυσκολίες ή/και ειδικές ανάγκες μπορούν να εφαρμόζονται διαδικασίες ένταξης ή να γίνονται εύλογες προσαρμογές για την ολοκλήρωση καθηκόντων, προκειμένου να διασφαλιστεί η επίτευξη πιο ικανοποιητικών εμπειριών διδασκαλίας και μάθησης.

Ωστόσο, αν θέλετε να λάβετε υπόψη σας ορισμένα κριτήρια αξιολόγησης, τα παρακάτω διαβαθμισμένα κριτήρια αξιολόγησης μπορεί να σας φανούν χρήσιμα. Λαμβάνοντας υπόψη τα διάφορα διαθέσιμα μέσα επικοινωνίας, οι παρακάτω τομείς θα πρέπει, επίσης, να λάβουν υπόψη τα μέσα με τα οποία κοινοποιείται το μήνυμα και την καταλληλότητά του σε αυτό το πλαίσιο.

H Αθανασία Ζαφειροπούλου με το διδακτικό σενάριο «Είμαι ...: συνθέτοντας την ομάδα μας» εστιάζει στην ενίσχυση του «αίσθηματος του ανήκειν» κατά τη δημιουργία μιας ομάδας. Σκοπός του σεναρίου είναι οι μαθητές να παρουσιάσουν τον εαυτό τους και να γνωρίσουν τα υπόλοιπα μέλη της ομάδας τους κατανοώντας ότι όλοι αποτελούν πολυδιάστατες προσωπικότητες οι οποίες έχουν ενδιαφέρον και αξίζουν μια προσέγγιση βασισμένη στον σεβασμό και στην ενσυναίσθηση. Η παρουσίαση κάθε μαθητή γίνεται σε ένα διαμοιραζόμενο αρχείο παρουσίασης (ενδεικτικά Google slide) και η αξιολόγηση σε Google Form.

Το σχέδιο μαθήματος μπορεί να είναι όσο περιορισμένο και επικεντρωμένο ή όσο ευρύ και εκτενές θέλετε, όσον αφορά την ανάπτυξη δεξιοτήτων του 21ου αιώνα - όλα εξαρτώνται από το πλαίσιο, την εμπειρία, τους πόρους και τους περιορισμούς σας.

Καθώς προχωράτε στις επόμενες διδακτικές ενότητες, πρέπει να σκεφτείτε σε τι θέλετε να εστιάσετε το σχέδιο μαθήματός σας και πώς μπορούν να εφαρμοστούν ρεαλιστικά στους μαθητές σας ορισμένες από τις ιδέες και τις μεθόδους που παρουσιάζονται στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα. Σας συνιστούμε να συζητήσετε τις ιδέες σας με τον(την) φίλο(η) που μελετάτε μαζί ή/και με άλλους συμμετέχοντες στο πρόγραμμα!

Θα σας δοθούν λεπτομερείς οδηγίες στη διδακτική ενότητα 5, αλλά, αν θέλετε, μπορείτε να ξεκινήσετε από τώρα την επεξεργασία του προτύπου σχεδίου μαθήματος. Θα χρειαστεί να αναπτύξετε το σχέδιο μαθήματος με το εργαλείο Learning Designer, για αυτό σας προτείνουμε να δείτε το βίντεο tutorial που ακολουθεί, προκειμένου αρχικά να εξοικειωθείτε με το περιβάλλον και έπειτα να ξεκινήσετε να αναπτύσσετε την ιδέα σας καθώς προχωράμε σε αυτό το μαθησιακό ταξίδι.
Θα σας ζητηθεί να υποβάλετε την ολοκληρωμένη ιδέα του σχεδίου μαθήματος στην ενότητα 5, όπου θα σας ζητηθεί, επίσης, να αξιολογήσετε το έργο σας, καθώς και τα σχέδια μαθήματος τριών ακόμα συναδέλφων που συμμετέχουν στο πρόγραμμα.

Για κάθε ένα από τα παραπάνω βήματα, θα πρέπει να λάβετε υπόψη τα κριτήρια αξιολόγησης του σχεδίου μαθήματος, τα οποία μπορείτε να κατεβάσετε από εδώ.

Ένας από τους κύριους στόχους αυτού του εκπαιδευτικού προγράμματος είναι να σας εμπνεύσει να πειραματιστείτε με νέες ιδέες στο πλαίσιο της εκπαιδευτικής σας πρακτικής για την ανάπτυξη των δεξιοτήτων των μαθητών όχι μόνο τώρα αλλά και μακροπρόθεσμα. Έτσι, πέρα από την ανάπτυξη του τελικού σχεδίου μαθήματος, θα επικοινωνήσουμε μαζί σας ξανά σε έξι εβδομάδες μετά το τέλος του εκπαιδευτικού προγράμματος και θα σας καλέσουμε να μοιραστείτε μαζί μας τον αντίκτυπο που είχε αυτή η εκπαίδευση στην καθημερινή σας εκπαιδευτική πρακτική. Περισσότερες πληροφορίες θα βρείτε στην ενότητα 5.

Ο Harvey Siegel και ο Robert Ennis, δύο σύγχρονοι Αμερικανοί φιλόσοφοι της εκπαίδευσης, θεωρούν την κριτική σκέψη ως μια μορφή ιδανικής λογικής που μας βοηθά να καταλήγουμε σε ισχυρά συμπεράσματα. Για τον Ennis, η κριτική σκέψη είναι «η εύλογη και αντανακλαστική σκέψη με επίκεντρο τη λήψη αποφάσεων σχετικά με το τι πρέπει να πιστέψουμε ή να κάνουμε», ενώ ο Siegel υποστηρίζει ότι «η κριτική σκέψη συνεπάγεται ότι λαμβάνονται υπόψη όλα τα ζητήματα που σχετίζονται με τον ορθολογισμό της πίστης και της δράσης». Με βάση τα παραπάνω, το να δίνεται στους μαθητές η δυνατότητα να σταθμίζουν και να αξιολογούν τις αιτίες για διάφορα ζητήματα θα πρέπει να εκτιμάται εξίσου με τη διασφάλιση της ευρείας γνώσης σε οποιονδήποτε τομέα.

Η κριτική σκέψη, όπως και οι άλλες δεξιότητες που εξετάζουμε σε αυτό το πρόγραμμα, είναι μια ικανότητα που μπορεί να καλλιεργηθεί. Απαιτεί την ενίσχυση των αφηρημένων και συνθετικών δεξιοτήτων των μαθητών, η οποία καθίσταται δυνατή μέσω κατάλληλων ερωτημάτων που θέτει ο εκπαιδευτικός προκειμένου να ενεργοποιηθούν οι γνωστικές δεξιότητες υψηλότερου επιπέδου (ανάλυση, αξιολόγηση, δημιουργία), καθώς και μέσω της πολύπλευρης προσέγγισης ενός θέματος.

Στο βίντεο που ακολουθεί, η Γεωργία Λιαράκου, Καθηγήτρια στο Π.Τ.Δ.Ε. στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου, εξηγεί την έννοια της κριτικής σκέψης και παρουσιάζει ορισμένα παραδείγματα μεθόδων που θα μπορούσαν να υποστηρίξουν τις προσπάθειές σας για την ανάπτυξη των δεξιοτήτων κριτικής σκέψης των μαθητών.

Στο παρακάτω βίντεο, η Κυπαρισσία Παπανικολάου εξηγεί πιο αναλυτικά τι είναι η εκμάθηση βάσει προβλήματος, πώς αυτή διαφέρει από την εκμάθηση βάσει έργου και σας παρέχει συμβουλές και μυστικά για να ξεκινήσετε, αν σκέφτεστε να τη χρησιμοποιήσετε.

Επίσης, το διαδίκτυο και τα ψηφιακά εργαλεία δίνουν νέες διαστάσεις στις εκφοβιστικές συμπεριφορές. Με τα Deepfakes, μια νέα τεχνολογία που βασίζεται στην τεχνητή νοημοσύνη και χρησιμοποιείται για την παραγωγή ή την τροποποίηση περιεχομένου βίντεο, μπορεί κανείς να δείξει κάτι που στην πραγματικότητα δεν έχει συμβεί. Οι τεχνολογίες αυτές καθίστανται όλο και πιο προσβάσιμες και μπορούν συχνά να χρησιμοποιηθούν ακόμη και από εφήβους.

Το The Grocery, η βραβευμένη ταινία μικρού μήκους, συμπαραγωγής των Safer Internet Hellas (saferInternet. Gr) και art productions (artpro. Gr) προβάλει μερικούς ακόμη διαδικτυακούς κινδύνους, τονίζοντας την επιτακτική ανάγκη ανάπτυξης δεξιοτήτων κριτικής σκέψης. Το παρακάτω εκπαιδευτικό βίντεο, που δημιουργήθηκε από μαθητές του 5ου ΓΕΛ Ηρακλείου σε συνεργασία με το Ελληνικό Κέντρο Ασφαλούς Διαδικτύουσχετικά με το πώς μπορούμε να διακρίνουμε τις ψευδείς ειδήσεις στο διαδίκτυο, θα σας βοηθήσει να υποστηρίξετε τους μαθητές σας να γίνουν πολίτες που αντιμετωπίζουν το διαδίκτυο με κριτικό πνεύμα.
Με βάση τις πληροφορίες που παρέχονται από μαθητές στο τέλος του βίντεο, μπορείτε, για παράδειγμα, να συγκεντρώσετε ηλεκτρονικά άρθρα και να τα προσεγγίσετε με κριτικό πνεύμα. Το μαθησιακό σενάριο «Στη θάλασσα του διαδικτύου», που ανέπτυξε η Αθανασία Ζαφειροπούλου, παρουσιάζει έναν αποτελεσματικό τρόπο προσέγγισης του ζητήματος των διαδικτυακών κινδύνων στην τάξη χρησιμοποιώντας πόρους από το Φωτόδεντρο και αναθέτοντας στους μαθητές να σχεδιάσουν έρευνες. 

Καλώς ορίσατε στη διδακτική ενότητα 4: Δημιουργικότητα - Η δεξιότητα ανατροπής των καθιερωμένων!

Όπως δηλώνει και η παραπάνω ρήση του Αϊνστάιν, η φαντασία είναι πιο σημαντική από τη γνώση. Θεωρεί τη δημιουργικότητα ευφυΐα που συνδυάζεται με ψυχαγωγία. Σε αυτήν τη διδακτική ενότητα θα επιχειρηματολογήσουμε για αυτές τις απόψεις και θα διερευνήσουμε τους λόγους για τους οποίους είναι σημαντική η καλλιέργεια της δημιουργικότητας των μαθητών σας.

Σε αυτήν τη διδακτική ενότητα, θα εξετάσουμε τι σημαίνει δημιουργικότητα και γιατί πρέπει να μας απασχολεί ως εκπαιδευτικούς, και θα την προσεγγίσουμε ως μια δεξιότητα που μπορεί να καλλιεργηθεί αντί για ένα εγγενές χάρισμα που έχουν μόνο οι καλλιτέχνες, όπως εσφαλμένα πιστεύει πολύς κόσμος. Μάλιστα, εσείς ως εκπαιδευτικοί μπορείτε να βοηθήσετε τους μαθητές σας να την αναπτύξουν!

Σε αυτήν την ενότητα, θα γνωρίσετε τις μεθόδους διδασκαλίας που μπορούν να ενισχύσουν τις προσπάθειές σας να αναπτύξετε τη δημιουργικότητα των μαθητών σας. Πώς μπορεί να ενισχυθεί η δημιουργική σκέψη των μαθητών μέσα από το εκπαιδευτικό παιχνίδι, τη διδασκαλία του προγραμματισμού και την τάση της δημιουργίας (maker movement); Πρακτικά, εκπαιδευτικοί θα δώσουν απαντήσεις στα παραπάνω ερωτήματα μέσω των εμπνευσμένων τους πρακτικών που θα μοιραστούν μαζί μας σε αυτήν τη διδακτική ενότητα.

Επιπλέον, σε αυτήν την ενότητα, θα κάνετε το πρώτο σας ατομικό τεστ δημιουργικότητας. Μείνετε συντονισμένοι, λοιπόν!

Προτού ξεκινήσουμε, σκεφτείτε τι θέλετε να αποκομίσετε από αυτήν την ενότητα και δημιουργήστε μια λίστα στόχων που είναι σημαντικοί για εσάς. Μπορείτε να επιλέξετε από την παρακάτω λίστα ή να σκεφτείτε άλλους στόχους που ταιριάζουν στην περίπτωσή σας.

Ορισμένοι ψυχολόγοι διακρίνουν ως ποιοτικά στοιχεία δημιουργικότητας:

Εκτός από τη δημιουργία νέων ιδεών, η δημιουργικότητα πρέπει να αφορά και την αξιολόγηση εναλλακτικών λύσεων, την επιλογή της βέλτιστης λύσης και την εφαρμογή της για την επίτευξη του στόχου.

Για αυτό, η δημιουργικότητα μπορεί να είναι το κλειδί για την επιτυχία σε πολλούς τομείς, όχι μόνο στη μουσική και τις τέχνες, αλλά και στις φυσικές επιστήμες, στα μαθηματικά ή στην εκμάθηση ξένων γλωσσών. Μπορεί ακόμη και να αυξήσει την κοινωνική και συναισθηματική ευφυΐα ενός ανθρώπου και μπορεί να κάνει τη διαφορά μεταξύ επαγγελματιών, είτε είναι σεφ, είτε γιατροί, μηχανικοί, αρχιτέκτονες και εκπαιδευτικοί, προσφέροντας πληθώρα επαγγελματικών ή οικονομικών οφελών. Επιπλέον, οι δημιουργικοί άνθρωποι είναι πιο ευέλικτοι και καλύτεροι στην επίλυση προβλημάτων.

Στο παρακάτω βίντεο, η Σμαράγδα Χρυσοστόμου, Καθηγήτρια Μουσικής Παιδαγωγίας και Διδακτικής στο Τμήμα Μουσικών Σπουδών, ΕΚΠΑ και ο Χρόνης Κυνηγός, Καθ., Διευθ. Εργαστηρίου Εκπαιδευτικής Τεχνολογίας, Φ.Σ., ΕΚΠΑ, μας δίνουν περισσότερες πληροφορίες σχετικά με αυτήν τη δεξιότητα και τη σημασία της.