Риддер полиметалл комбинаты (1940 жж.)

Құрылысы мен ашылуы

• 1920–30 жж. Қазақстандағы индустрияландыру саясаты аясында Шығыс Қазақстанда түсті металл қорлары игеріле бастады.

• 1930 жылдың соңына қарай Риддер (қазіргі Лисаков, кейін Ленинагорск, қазір — Риддер қаласы) маңында полиметалл кен орындары ашылды.

• 1940 ж. алғашқы толық қуатты Риддер полиметалл комбинаты іске қосылды.

Өндіріс бағыты

• Негізгі өнімдері: қорғасын, мырыш, мыс, күміс және алтынның қоспалары.

• Комбинаттың басты ерекшелігі – бір кеннен бірнеше металл алынып, ол КСРО-ның әскери және өнеркәсіптік қажеттілігіне жұмсалды.

• 1940 жж. зауыт жылына ондаған мың тонна қорғасын өндіріп, Қазақстанды Кеңес Одағының басты түсті металл базасына айналдырды.

Құрылысы және ашылуы

• Зауыттың негізі 1946 жылы қаланды.

• Алғашқыда соғыстан кейінгі шаруашылықты қалпына келтіру үшін ауыл шаруашылық техникасына сұраныс артты.

• 1950 жж. тың және тыңайған жерлерді игеру науқанына байланысты Целиноград (қазіргі Астана) стратегиялық аймақ болып таңдалды.

Өндірістік бағыттары

• Зауыт астық жинау, жер жырту және егіс жұмыстарын жеңілдететін техника бөлшектерін шығарды.

• Негізгі өнімдері:
  

  • Сеялкалар (дән сепкіштер)

  • Шөп шабатын машиналар

  • Трактор тіркемелері мен қосалқы бөлшектер

  • Кейінірек – жеңіл механизмдер (жер өңдеу құралдары, комбайндарға қосалқы жабдықтар).

• 
  

Қарағанды көмір бассейні (1928 ж. бастап)

Алғашқы қадамдар

• Қарағанды өңіріндегі көмір қоры XIX ғасырдың соңында белгілі болған, бірақ ірі өндірістік игеру тек 1928 жылы басталды.

• Бұл уақыт – КСРО-дағы бірінші бесжылдық индустрияландыру саясаты. Елге көмірдің жаңа көзі ауадай қажет болды, себебі Донбасс көмір бассейні алыс еді.

• 1928 жылы Қарағандыда алғашқы шахталар қазылып, өндірістік игеру ресми түрде жолға қойылды.

Дамуы

• 1930 жылдары Қарағанды көмір бассейні Кеңес Одағының үшінші ірі көмір ошағына айналды (Донбасс пен Кузбастан кейін).

• Мұнда ондаған жаңа шахталар салынды, олардың ішінде №1, №2, №20 шахталары ең ірілерінің бірі болды.

• Қарағанды көмірі негізінен Қарағанды металлургия комбинатына (кейін Теміртау зауытына) және бүкіл Қазақстан, Орал, Сібір өнеркәсіп орындарына жіберілді.

Балқаш мыс қорыту зауыты (1938 ж.)

Құрылысы және ашылуы

• 1930-жылдардың ортасында КСРО-ның индустрияландыру саясаты аясында Балқаш көлі маңында мыс қоры мол екені анықталды.

• Осыған байланысты 1931 жылы Балқаш мыс комбинатының құрылысы басталды, ал негізгі зауыт 1938 жылы іске қосылды.

• Бұл – Қазақстандағы ең ірі түсті металлургия кәсіпорындарының бірі болды.

Алғашқы өндіріс

• 1938 жылы алғашқы балқытылған мыс алынды.

• Зауыт жылына ондаған мың тонна мыс өндіре бастады.

• Балқаш кен орындарынан алынған шикізаттың құрамында мыс, күміс, алтын және сирек кездесетін металдар болды.

Жұмыс күші

• Құрылысына және алғашқы жұмыс кезеңіне мыңдаған жұмысшы қатысты.

• Олардың арасында Қазақстанның түкпір-түкпірінен келгендермен қатар, Ресей, Украина, Белоруссиядан қоныс аударғандар болды.

• 1930 жылдары зауытта репрессияға ұшырағандар мен ГУЛАГ тұтқындары да ауыр еңбек етті.