Scholen dienen een visie en plan van aanpak te hebben. Daarin zijn vele keuzes mogelijk. Een aantal factoren speelt daarbij een rol:

De visie op burgerschap speelt een centrale rol als begin- en eindpunt van een ontwikkeling. De visie vormt de basis voor gestelde doelen. De doelen op hun beurt bepalen de keuze voor een aanpak en uitgevoerde activiteiten. Het reflecteren op die activiteiten draagt weer bij aan de aanscherping van visie en doelen. Daarmee wordt ook duidelijk dat visie, doelen en aanpak in wisselwerking met elkaar staan en dat ervaringen kunnen leiden tot vergroot inzicht in visie en doelen.

Het gaat hierbij om een cyclisch proces: de resultaten van de evaluatie kunnen leiden tot aanpassing van doelen en aanpakken. Het maken en toelichten van de keuzes vormt het schoolbeleid. Door middel van dit schoolbeleid, vaak vastgelegd in het schoolplan, kan de school naar buiten communiceren waar zij voor staat. Het proces van visie naar doelen en aanpak, en het evalueren daarvan, worden intern gedeeld en besproken. Zo ontstaan er een gedeelde schoolvisie en en een gemeenschappelijke aanpak voor burgerschap.

Vragen die een school zichzelf kan stellen zijn: bevatten de missie en visie van de school uitgangspunten voor burgerschap en sociale integratie? Heeft de school de visie omgezet in doelen voor burgerschap? Zijn deze doelen bekend bij leerkrachten en weten zij hoe ze in de les aan burgerschap kunnen werken? Een hulpmiddel bij het verder werken aan visieontwikkeling op burgerschap is de vragenlijst 'Naar een schoolvisie' dat onderdeel uitmaakt van het instrument voor schoolontwikkeling burgerscha

Sjoerd Koman

Burgerschapsvorming brengt jonge burgers (want dat zijn leerlingen immers!) de basiskennis, vaardigheden en houding bij die nodig zijn om een actieve rol te kunnen spelen in de eigen leefomgeving en in de samenleving. Ze maken kennis met begrippen als democratie, grond- en mensenrechten, duurzame ontwikkeling, conflicthantering, sociale verantwoordelijkheid, gelijkwaardigheid en het omgaan met maatschappelijke diversiteit. Die kennis komt niet alleen uit het boekje, maar wordt ook geleerd door te oefenen in de praktijk.

Burgerschapsvorming is niet bedoeld om brave burgers voort te brengen. Democratisch burgerschap geeft recht op een afwijkende mening. Democratie vraagt om een gezonde dosis wantrouwen bij burgers: ‘good men must not obey the laws too well’ zei de Amerikaanse dichter Ralph Waldo Emerson lang geleden al.