Μέσα Επικοινωνίας κι εξ Αποστάσεως Εκπαίδευση by ΒΑΝΑΣΙΚΑ ΕΥΛΑΒΙΑ

Η επίδραση της ΤΝ στη μεθοδολογία της εξΑΕ.

std532947 — 2025-10-20 16:11:21 UTC

Η εξάπλωση της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ) στο τομέα της εκπαίδευσης και ειδικότερα στην εξΑΕ επιφέρει αλλαγές είτε θετικές είτε αρνητικές, όπως σε κάθε τομέα που αυτή χρησιμοποιείται. Εδώ θα γίνει λόγος για τις προκλήσεις της ΤΝ στη μεθοδολογία της εξΑΕ. Σύμφωνα με τον Dogan et al. (2023) η εφαρμογή της ΤΝ στην εξΑΕ εγείρει αρκετά ζητήματα που απασχολούν την εκπαιδευτική κοινότητα. Αρχικά, η έλλειψη ισχυρής παιδαγωγικής θεμελίωσης, καθώς η μεθοδολογία της εξΑΕ που υποστηρίζεται από ΤΝ μπορεί να μην έχει επαρκή θεωρητική υποδομή με κίνδυνο να γίνει τεχνοκεντρική. Ακόμη, αναδύονται ηθικά και κοινωνικά ζητήματα από τη στιγμή που τα συστήματα ΤΝ λειτουργούν με αλγόριθμους που λαμβάνουν προσωπικά δεδομένα μαθητών δημιουργώντας έντονο προβληματισμό για την προστασία της ιδιωτικότητας. Παράλληλα, ελλείψεις ή λάθη στα δεδομένα που συλλέγονται επηρεάζουν την ποιότητα και αξιοπιστία της εκπαιδευτικής διαδικασίας, ειδικά στην εξΑΕ, όπου οι εκπαιδευόμενοι έχουν πολύ διαφορετικά προφίλ. Συνεπώς, η γενικευμένη εφαρμογή της ΤΝ ενδέχεται να μην αποδίδει εξίσου για όλους. Αρκετά εκπαιδευτικά ιδρύματα επίσης, αντιμετωπίζουν σημαντικά εμπόδια, γιατί η ενσωμάτωση της ΤΝ απαιτεί τεχνολογική υποστήριξη, εξειδικευμένο προσωπικό και υποδομές. Μία ακόμη εξαιρετικά σημαντική πρόκληση αφορά στο ρόλο του εκπαιδευτικού, ο οποίος κινδυνεύει να παραγκωνιστεί λόγω της αυξανόμενης χρήσης αυτοματοποιημένων συστημάτων. Αυτό επιδρά όχι μόνο στο ίδιο το επάγγελμα αλλά επιφέρει συνέπειες και στην ψυχοσύνθεση των εκπαιδευόμενων περιορίζοντας την ανθρώπινη επαφή. Τέλος, ανακύπτουν και ζητήματα αξιολόγησης και διοικητικής πολιτικής. Για παράδειγμα, πώς διασφαλίζεται η δικαιοσύνη στην αξιολόγηση που βασίζεται στην ΤΝ; Γι΄αυτό κρίνεται απαραίτητο να θεσμοθετηθούν συγκεκριμένες κατευθύνσεις για τη χρήση της ΤΝ στην εκπαίδευση.

Πηγή: Dogan, M. E., Goru Dogan, T., & Bozkurt, A. (2023). The use of artificial intelligence (AI) in online learning and distance education processes: A systematic review of empirical studies. Applied Sciences, 13(5), 3056. https://doi.org/10.3390/app13053056

Η εξΑΕ με Παραδοσιακά Μέσα

std532947 — 2025-10-20 16:15:31 UTC

Ένα από τα χαρακτηριστικότερα παραδείγματα εκπαιδευτικού ιδρύματος που ανέπτυξε την μεθοδολογία της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης με παραδοσιακά Μέσα αποτελεί το UNISA (University of South Africa). Σύμφωνα με τους Heydenrych & Prinsloo (2010) και τα δεδομένα της τότε εποχής (1970-1990), η εξΑΕ βασιζόταν σε έντυπο υλικό, παραδοσιακές σημειώσεις, έντυπα μαθήματα και αλληλογραφικά πακέτα. Η παραγωγή και η διανομή τους όμως αποτελούσε βασική πρόκληση. Όσον αφορά στην επικοινωνία διδασκόντων-φοιτητών, αυτή στηριζόταν στην αλληλογραφία με αποτέλεσμα να υπάρχει καθυστέρηση στην ανταλλαγή πληροφοριών. Οι συγγραφείς επισημαίνουν πως η επικοινωνία των δύο μερών χαρακτηριζόταν από χρονική, οικονομική, γνωστική και κοινωνική εκτός από γεωγραφική απόσταση. Περιορισμένη ήταν και η συνεργασία μεταξύ των φοιτητών λόγω της αλληλογραφικής φύσης της επικοινωνίας, παρόλο που υπήρχε και μερική υποστήριξη μέσω τηλεφώνου. Παρά τις πρακτικές δυσκολίες όμως, δινόταν έμφαση στην προοπτική δημιουργίας μιας «κοινότητας μάθησης». Τα κύρια περιβάλλοντα μάθησης ήταν το σπίτι ή ο χώρος εργασίας των φοιτητών δίνοντας έμφαση στην αυτονομία τους. Η χρήση κοινοτικών και τοπικών πόρων ήταν αρκετά περιορισμένη αν και θα οδηγούσε σε μεγαλύτερη εμπλοκή των φοιτητών. Τέλος, η αξιολόγηση των εκπαιδευομένων υλοποιούνταν με τεστ και εργασίες που διανέμονταν επίσης μέσω αλληλογραφίας, γεγονός που είχε ως συνέπεια την καθυστέρηση στην βαθμολόγηση και την περιορισμένη ανατροφοδότηση. Ωστόσο, αναγνωριζόταν η ανάγκη για παιδαγωγική υποστήριξη πέρα από την απλή διανομή του περιεχομένου.

Πηγή: Heydenrych, J. F., & Prinsloo, P. (2010). Revisiting the five generations of distance education: Quo vadis? Progressio, 32(1), 5–26. https://doi.org/10.4314/progressio.v32i1.57305

Η εξΑΕ με ψηφιακά Μέσα

std532947 — 2025-10-20 16:15:42 UTC

Το Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο (ΕΑΠ) λειτουργεί πλέον ως ένα ίδρυμα που παρέχει εξ αποστάσεως εκπαίδευση αποκλειστικά μέσω ψηφιακών Μέσων. Όπως αναδεικνύεται στο άρθρο των Kostopoulou και Kostopoulos (2023), που αφορά στην περίοδο της πανδημίας, η εξΑΕ στο ΕΑΠ βασίζεται πλήρως στην αποκλειστική χρήση ψηφιακών τεχνολογιών για τη διδασκαλία και τη μάθηση. Η χρήση των ψηφιακών Μέσων αφορά και στις πέντε διαστάσεις της εξΑΕ (εκπαιδευτικό υλικό, επικοινωνία, συνεργασία, περιβάλλοντα, αξιολόγηση). Πιο συγκεκριμένα, το εκπαιδευτικό υλικό που χρησιμοποιείται είναι ψηφιακό, πολυμεσικό και διαδραστικό, καθώς παρέχονται ηλεκτρονικά βιβλία, παρουσιάσεις, βίντεο και σημειώσεις μέσω της εκπαιδευτικής πλατφόρμας ενισχύοντας την αυτονομία και την αυτορρυθμιζόμενη μάθηση. Η επικοινωνία φοιτητών-διδασκόντων αλλά και των φοιτητών μεταξύ τους είναι είτε σύγχρονη είτε ασύγχρονη και υλοποιείται με τη χρήση forum, chat, e-mail και τηλεδιασκέψεων ενδυναμώνοντας τo αίσθημα του «ανήκειν» σε μία κοινότητα. Ακόμη, συνεργασία των εκπαιδευομένων ενισχύεται μέσω ψηφιακών εργαλείων, ομαδικών εργασιών και κοινόχρηστων εγγράφων, αλληλοϋποστηρίζοντας ο ένας τον άλλον. Το περιβάλλον είναι αποκλειστικά διαδικτυακό, καθώς χρησιμοποιείται ειδικά διαμορφωμένη πλατφόρμα διαχείρισης μάθησης (πχ. e-Class, Moodle), η οποία στοχεύει στην κάλυψη των ποικίλων εκπαιδευτικών αναγκών των φοιτητών. Τέλος, η αξιολόγηση πραγματοποιείται με ηλεκτρονική υποβολή εργασιών στην εκπαιδευτική πλατφόρμα, projects και τελικές εξετάσεις που διεξάγονται μέσω της ειδικής πλατφόρμας exams του EAΠ. Σε κάποιες δραστηριότητες αυτοαξιολόγησης υπάρχει αυτοματοποιημένη βαθμολόγηση και παρέχεται συνεχής ανατροφοδότηση από τους καθηγητές-συμβούλους, στοιχείο απαραίτητο για τη συνεχή πρόοδο και εξέλιξη των εκπαιδευομένων.

Πηγή: Kostopoulou, E., & Kostopoulos, K. P. (2023). Distance education and digital technologies in adult education during the COVID-19 pandemic: Views of postgraduate students in Hellenic Open University, Greece. European Journal of Adult Education. Advance online publication. https://oapub.org/edu/index.php/ejae/article/view/5042/7677