Ο δεύτερος στόχος ήταν η αιτιολόγηση της παραβατικότητας.Οι συμμετέχοντες στην πρώτη σειρά συνεντεύξεων ήταν παραβατικοί μαθητές, στη δεύτερη εκπαιδευτικοί, διευθυντές σχολείων, σχολικοί σύμβουλοι και λειτουργοί ευημερίας και στην τρίτη νεαρά άτομα που βρίσκονταν στη φυλακή κατά τη χρονική περίοδο της έρευνας.

Σύμφωνα με την έρευναπου έγινε προκύπτει από τη συνολική θεώρηση των αποτελεσμάτων ότι τα ψηλότερα ποσοστά και οι ψηλότερες συχνότητες ανάμιξης εμφανίζονται στις λιγότερο σοβαρές συμπεριφορές και καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι χωρίζονται σε δύο κατηγορίες: Η πρώτη κατηγορία είναι οι συμπεριφορές βίας. Η χρήση σοβαρής βίας, ως αποτέλεσμα της οποίας το θύμα χρειάστηκε ιατρική περίθαλψη, εμφανίζεται με επικράτηση 8.4% (εκτιμάται δηλαδή ότι το 8.4% του πληθυσμού έχει χρησιμοποιήσει σοβαρή βία έστω και μια φορά κατά τη διάρκεια του προηγούμενου έτους). Οι υπόλοιπες συμπεριφορές βίας που μετρήθηκαν είναι λιγότερο σοβαρές και εμφανίζονται πιο συχνά. Η μεταφορά επιθετικού αντικειμένου έχει επικράτηση 13.2%, η απειλή χρήσης βίας 23.8% και η χρήση ήπιας βίας, ως αποτέλεσμα της οποίας το θύμα δε χρειάστηκε περίθαλψη, εμφανίζεται περίπου στο ένα τρίτο των μαθητών (36.5%). Σημειώνεται ότι η συντριπτική πλειοψηφία ανάμεσα σε αυτά τα ποσοστά είναι μαθητές που δήλωσαν τη χαμηλότερη συχνότητα ανάμιξης, δηλαδή 1-2 φορές σε ένα έτος. Mια δεύτερη κατηγορία συμπεριφορών είναι οι παραβάσεις που σχετίζονται με καταστροφή ή κλοπή περιουσίας. Η καταστροφή περιουσίας είναι πιο συχνή: 9.1% των μαθητών προκάλεσαν σκόπιμα, έστω και μια φορά, ζημιά με χρήση φωτιάς, 31.0% έκαναν κάτι τέτοιο με χρήση μπογιάς ή σπρέι και 19.1% με άλλα μέσα. Αυτό το είδος παραβατικότητας φαίνεται να έχει σημαντική επικράτηση, αλλά και χαμηλές συχνότητες ανάμιξης (μια ή δύο φορές σε ένα έτος για τους περισσότερους δράστες). Οι κλοπές και οι διαρρήξεις εμφανίζονται σε πολύ μικρότερα ποσοστά: η επικράτηση για κλοπές χρημάτων ή αντικειμένων αξίας μέχρι δέκα λιρών είναι 11.4%, για κλοπές χρημάτων ή αντικειμένων αξίας μεγαλύτερης των δέκα λιρών 4.4% και για διαρρήξεις 2.3%. Συμπερασματικά, υπάρχει πιο έντονη τάση για καταστροφή παρά για κλοπή περιουσίας.

Το πρόβλημα της νεανικής παραβατικότητας άρχισε να απασχολεί την κοινωνία μας τα τελευταία χρόνια μετά από μερικά έντονα ξεσπάσματα εφηβικής επιθετικότητας, προκλητικότητας, σχολικής απειθαρχίας καθώς και εκδηλώσεων αντικοινωνικής συμπεριφοράς. Η νεανική παραβατικότητα μπορεί να θεωρηθεί επίσης σαν ένα είδος γλώσσας ή μηνύματος μέσα στο σύστημα επικοινωνίας μεταξύ των «νεαρών» πομπών και των «ενηλίκων» δεχτών. Το μήνυμα αυτό μπορεί να εκφράζει μια κάποια σύγχυση και αμηχανία απορία ή αίτημα ή και στην πράξη μια ορισμένη σωματική ανησυχία που προκαλεί ένα αριθμό σημαντικών αντιδράσεων.

2. Κληρονοµικό στίγµα. Από διάφορες έρευνες σε υιοθετηµένα παιδιά και σε µονοζυγωτικούς διδύµους διαφαίνεται ότι η κληρονοµικότητα είναι ένας από τους πολλούς παράγοντες, που αυξάνει την πιθανότητα της παραβατικής συµπεριφοράς, χωρίς να γνωρίζουµε τον ακριβή µηχανισµό µεταβίβασης. (Τα παιδιά που είχαν φυσικούς πατέρες µε βεβαρηµένο παρελθόν, χωρίς καν να τους είχαν γνωρίσει, είχαν περισσότερες πιθανότητες να διαπράξουν κάποιο αδίκηµα σε σχέση µε τα παιδιά των οποίων οι θετοί γονείς είχαν ποινικό µητρώο, χωρίς να έχουν οι φυσικοί τους γονείς) Αυτή όµως η παρατήρηση, που έχει δεχθεί σοβαρές µεθοδολογικές κριτικές ( κυρίως λόγω του γεγονότος ότι οι αρµόδιες υπηρεσίες υιοθεσίας προσπαθούν να βρούν για τα προς υιοθεσία παιδιά παρόµοιες µε τη φυσική τους οικογένεια. Μ’αυτόν τον τρόπο οι κοινωνικοί παράγοντες παρέµεναν πάντα ενεργοί) απέχει έτη φωτός από τις ευφάνταστες ανακοινώσεις των Μ.Μ.Ε., που συχνά για εντυπωσιασµό, αναφέρονται στον πιθανό εντοπισµό γονιδίων, τάχα υπεύθυνων για την επιθετική και αντικοινωνική συµπεριφορά. Μια τέτοια άποψη, που στερείται επιστηµονικής βάσης, καλλιεργεί την θεωρία του βιολογικού ντετερµινισµού και προσφέρει άλλοθι σε κάθε είδους απολυταρχικές - ρατσιστικές ιδεολογίες και πρακτικές.

3. Γενετικές ανωµαλίες.Αρκετές εγκληµατολογικές έρευνες έχουν γίνει για να αποδειχθεί η υπόθεση ότι τα άτοµα µε σύνδροµο ΧΥΥ είναι πιθανό να υιοθετήσουν µια παραβατική συµπεριφορά, συνδέοντάς την µε τη µεγάλη σωµατική διάπλαση και τον µικρό δείκτη ευφυίας που παρουσιάζουν.

4. Άλλες οργανικές δυσλειτουργίες. Ενδοκρινικές διαταραχές χρησιµοποιούνται για να εξηγήσουν την υιοθέτηση µιας µελλοντικής εγκληµατικής συµπεριφοράς. Οι αδενικές δυσλειτουργίες µπορούν να παρέµβουν είτε µε συστηµατικό τρόπο είτε τυχαία και προσωρινά.Τότε µιλούµε για την εµφάνιση µιας «παροδικής παραβατικότητας» .Έχουν επίσης προταθεί υποθέσεις ενδεχόµενης σχέσης µεταξύ ανώµαλης λειτουργίας του εγκεφάλου και παραβατικότητας.

ΕΤΟΣ ΒΕΒΑΙΩΘΕΝΤΑ ΕΚΔΗΚΑΣΘΕΝΤΑ

1984 13 5

1985 11 6

1986 25 5

1987 32 18

1988 34 14

1989 27 13

1900 16 42

1901 48 11

1902 23 12

1. Βιασµός Για παράδειγµα, µια σηµαντική εγκληµατική πράξη η οποία επιφέρει ψυχολογικά τραύµατα στα θύµατα του είναι ο βιασµός. Ο βιασµός στιγµατίζει το θύµα για πολύ καιρό και σε ορισµένες περιπτώσεις για µία ολόκληρη ζωή και αυτό γιατί πέρα από τις σωµατικές κακώσεις ακόµα και την ενδεχόµενη εγκυµοσύνη µετά από βιασµό δηµιουργεί και πολύ έντονες ψυχολογικές «κακώσεις». Έτσι το θύµα αρχικά έρχεται αντιµέτωπο µε προβλήµατα σωµατικά και τις συνέπειές τους όπως την απόφαση για άµβλωση ή όχι, την σωµατική αποθεραπεία, εξετάσεις για νοσήµατα κ.α. ενώ παράλληλα αντιµετωπίζει το ψυχικό τραύµα που αποφέρει µία τέτοια πράξη. Κάθε άτοµο αντιδρά διαφορετικά απέναντι σε αυτό το γεγονός. Άλλοι µπορεί να περάσουν άµεσα σε µία φάση σοκ, άλλα θύµατα µπορεί να εµφανίσουν µία προσωρινή ηρεµία και αίσθηση ελέγχου της κατάστασης ενώ άλλα θύµατα βιασµού µπορεί να εκδηλώσουν έντονες αντιδράσεις. Τα συνηθέστερα συναισθήµατα του θύµατος βιασµού είναι το σύνδροµο µετατραυµατικού στρες το οποίο χαρακτηρίζεται από ένα αρχικό «µούδιασµα», έντονο τρόµο και φόβο που µπορεί να συνοδεύεται από προβλήµατα ύπνου όπως εφιάλτες ή αϋπνίες. Το σύνδροµο µετατραυµατικού στρες µπορεί να προκύψει άµεσα από το συµβάν είτε µε καθυστέρηση αρκετών ηµερών. Άλλο ένα χαρακτηριστικό σύµπτωµα του συνδρόµου είναι η αναβίωση του γεγονότος µέσα από την επαναφορά εικόνων και αναµνήσεων. Αυτό µπορεί να συµβαίνει είτε στον ύπνο του θύµατος είτε και κατά τη διάρκεια της ηµέρας ιδιαίτερα όταν εκτίθεται σε καταστάσεις που λειτουργούν ως υπενθύµιση πχ. να περάσει από το ίδιο µέρος του συµβάντος ή από ένα µέρος παρόµοιο, να συναντήσει ένα άτοµο που εξωτερικά οµοιάζει στο θύτη κ.τ.λ. Σε πολλές περιπτώσεις ο φόβος αλλά και ο θυµός δεν υποχωρούν και εγκαθίστανται για πολύ καιρό µε αποτέλεσµα το θύµα να αναπτύξει φοβικές συµπεριφορές προς τους άλλους ανθρώπους. ∆εν είναι σπάνιο το θύµα να αποκτήσει µία εσφαλµένη εικόνα για τον εαυτό του µε συναισθήµατα ευθύνης και ενοχής για το γεγονός. Αυτό µπορεί να έχει µακροπρόθεσµα αρνητικές επιπτώσεις στη ζωή του ατόµου καθώς µπορεί να οδηγήσει σε εγκατάλειψη δραστηριοτήτων, αποφυγή σύναψης διαπροσωπικών σχέσεων, εγκατάλειψη εργασίας και κοινωνική αποµόνωση. Πολλές φορές τα ίδια τα θύµατα ενοχοποιούνται και αµφιβάλουν για το αν τελικά αντιστάθηκαν ή προέτρεψαν αυτή την πράξη. Συνήθως όµως τα βασικότερα συναισθήµατα είναι φόβος, έλλειψη εµπιστοσύνης στο άλλο φύλο, θυµός και οργή για αυτό που συνέβη και ανάγκη για εκδίκηση και δικαιοσύνη. Σε µελέτη που διεξήχθη στην Αυστραλία, ερευνητές ανέλυσαν δεδοµένα από εθνικά αντιπροσωπευτικό δείγµα γυναικών µεταξύ 16 και 85 ετών και, σύµφωνα µε τα συµπεράσµατά της, συµβάντα σεξουαλικής επίθεσης, παρακολούθησης κι άλλων µορφών βίας ήταν όλα πολύ συνηθισµένα, καθώς το 27% ανέφερε τουλάχιστον ένα περιστατικό κακοποίησης. Είναι σηµαντικό να αναφερθεί πως στις γυναίκες που είχαν υποστεί τουλάχιστον τρεις διαφορετικούς τύπους βίας, το ποσοστό ψυχικών διαταραχών ή κατάχρησης ουσιών ανερχόταν στο 89%. Η βία, τέλος, αποδυναµώνει την κοινωνική θέση της γυναίκας, επηρεάζοντας αρνητικά βασικούς παράγοντες, όπως η εργασία και µπορεί να την κάνει ψυχολογικά ευάλωτη στην κατάθλιψη ή σε άλλες ψυχικές διαταραχές. Σταδιακά οδηγεί τη γυναίκα στη «θυµατοποίηση».

2. Ενδοοικογενειακή βία Επίσης, εξίσου σηµαντικές είναι οι επιπτώσεις της ενδοοικογενειακής βίας, τόσο στο άτοµο όσο και στην κοινωνία. Το κόστος της ενδοοικογενειακής βίας είναι πολύ µεγάλο και για την κοινωνία. Σωµατικές και ψυχολογικές βλάβες, θάνατοι, αύξηση της χρήσης υπηρεσιών υγείας, αύξηση των ασφαλιστικών εισφορών και των δηµοσίων δαπανών για την υγεία, τραυµατισµοί βρεφών ή µικρών παιδιών, αύξηση των κοινωνικά αποκλεισµένων οµάδων (γυναίκες και παιδιά χωρίς στέγη, εισόδηµα κλπ), ψυχολογικές επιπτώσεις στα παιδιά, αύξηση στη ζήτηση νοσοκοµειακών, κοινωνικών και σωφρονιστικών υπηρεσιών. Η χειρότερη κοινωνική επίπτωση όµως είναι η αναπαραγωγή της βίας µέσω των παιδιών, η οποία υπονοµεύει ολόκληρες γενεές. Τα παιδιά που βιώνουν σκηνές ενδοοικογενειακής βίας έχουν περισσότερες πιθανότητες, να γίνουν η επόµενη γενιά θυµάτων ή θυτών και να αναπτύξουν παραβατική συµπεριφορά µε συνηθισµένες µορφές τη χρήση ναρκωτικών και αλκοόλ, τη φυγή από το σπίτι και τα πολλαπλά προβλήµατα στο σχολείο.

3. Ηλεκτρονικός εκφοβισµός Ο όρος ∆ιαδικτυακός εκφοβισµός (Cyber-bullying) αφορά τον εκφοβισµό, την απειλή, την ταπείνωση ή την παρενόχληση παιδιών, προεφήβων και εφήβων που δέχονται µέσω της χρήσης του ∆ιαδικτύου, κινητών τηλεφώνων είτε άλλων ψηφιακών τεχνολογιών. Το φαινόµενο του ∆ιαδικτυακού εκφοβισµού εγκυµονεί σοβαρές επιπτώσεις για την ψυχική υγεία του θύµατος, αλλά και του θύτη. Η αυτοεκτίµηση του ατόµου που υφίσταται ∆ιαδικτυακό εκφοβισµό πλήττεται έντονα τόσο ώστε σε µερικές περιπτώσεις συνδέεται µε το αίσθηµα της ενοχής. Το άτοµο αρχίζει να αναπαράγει αρνητικές σκέψεις και η επίδοση των κοινωνικών του ικανοτήτων µειώνεται σηµαντικά. Κάποιες φορές, κυρίως κατά την εφηβική ηλικία η αποχή από το σχολείο και από τις παρέες των συνοµηλίκων αποτελεί προσωρινό καταφύγιο, ενώ ταυτόχρονα η αυτοκτονία θεωρείται ως η µοναδική λύση στο πρόβληµα. Άτοµα που δέχτηκαν έντονα ∆ιαδικτυακό εκφοβισµό ενδέχεται στο µέλλον να παρουσιάσουν µεγαλύτερη αστάθεια στις διαπροσωπικές τους σχέσεις συνοδευόµενη από την κοινωνική αποµόνωση.

4. Η προβολή του εγκλήµατος µέσα από την τηλεόραση Μέσω της προβολής του εγκλήµατος από την τηλεόραση δηµιουργούνται ή ενθαρρύνονται οι ήδη υπάρχουσες επιθετικές, παραβατικές και αντικοινωνικές συµπεριφορές των ατόµων. Αποτέλεσµα είναι η σταδιακή απευαισθητοποίηση στη βία, στη σταδιακή µείωση ή εξάλειψη των γνωστικών, συναισθηµατικών αντιδράσεων. Η τηλεόραση συµβάλει στην ανάπτυξη κακών συνηθειών. Έρευνες έχουν δείξει ότι οι αυξηµένες ώρες τηλεθέασης από την πλευρά των παιδιών συνδέονται µε την υιοθέτηση βίαιων, παραβατικών, καθώς και «κακών» συνηθειών και συµπεριφορών, όπως, πχ., είναι το κάπνισµα και η κατανάλωση αλκοόλ. Ανησυχία υπάρχει όµως και για την επίδραση άλλων νεότερων µορφών –ψηφιακής– διασκέδασης, όπως είναι τα videogames, το internet κλπ. Επίσης, η τηλεόραση έχει κατά καιρούς ενοχοποιηθεί και για αυτοκτονίες (παραδείγµατα είχαµε µετά την τηλεοπτική προβολή του απαγχονισµού του Σαντάµ Χουσεΐν). Οι έφηβοι δηµιουργούν ή αυξάνουν την ήδη υπάρχουσα επιθετική, παραβατική και αντικοινωνική συµπεριφορά των εφήβων. Αποτέλεσµα είναι η σταδιακή απευαισθητοποίηση στη βία, στη σταδιακή µείωση ή εξάλειψη των γνωστικών, συναισθηµατικών αντιδράσεων, καθώς και στη δηµιουργία εθισµού στην τηλεόραση και στο διαδίκτυο. Σύµφωνα µε τους ειδικούς, αυτό συµβαίνει επειδή οι τηλεθεατές εκτίθενται στη βία και στην επιθετικότητα, στο σεξ και στη σεξουαλικότητα, στα πρότυπα διατροφής που επιτάσσει η µόδα, καθώς και στη χρήση και κατάχρηση ουσιών. Επιλογικά, ο άνθρωπος, ως έλλογο (ικανότητα έναρθρου λόγου, λογικής) και πολιτικό ον δεν έχει φυσικό προορισµό την αγελαία βιαιότητα αλλά την κοινωνική συµβίωση. Ωστόσο, γίνεται βίαιος κατ’ ανάγκη, όταν εθιστεί σε βίαιες συµπεριφορές. Εποµένως, η παραβατική δράση των νέων αποτελεί συνέπεια της λανθασµένης και ανεπαρκούς αγωγής από την κοινωνία και την πολιτεία. Επιβάλλεται, λοιπόν, οι παρανοµούντες νέοι να αντιµετωπίζονται µε επιείκεια και να αποφεύγεται η επιβολή αυστηρών ποινών. Χρειάζεται να γίνεται διαχωρισµός των αξιόποινων πράξεων βάσει κινήτρων, υποτροπιασµού, νεαρού της ηλικίας κ.α. Η τιµωρία είναι παιδευτικό µέσο, αλλά δεν αποτελεί «πανάκεια» για την θεραπεία των προβληµάτων.