Ε. Χ. Γονατάς (1924 - 2006) by Φωτεινή Μπίντζα

Ο Επαμεινώνδας Χ. Γονατάς γεννήθηκε το 1924 στην Αθήνα και καταγόταν από το Αϊβαλί της Μικράς Ασίας. Πέθανε στην Αθήνα το 2006 από καρκίνο του πνεύμονα. Σπούδασε Νομικά στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και εργάστηκε για αρκετά χρόνια ως δικηγόρος. Στη λογοτεχνία εμφανίστηκε το 1944 με τη δημοσίευση του ποιήματος «Η μικρή εξοχική μας πόλη» στο περιοδικό «Παλμός» υπογράφοντας με το ψευδώνυμο Ε. Γόνης. Στη συνέχεια, ακολούθησαν αφηγηματικά έργα με έντονα ποιητική γλώσσα. Ανήκει στην Ά μεταπολεμική γενιά δεδομένου ότι γεννήθηκε μεταξύ 1916 - 1928 και εξέδωσε συλλογή μεταξύ 1940 - 1950 και υπάγεται στη νεοϋπερρεαλιστική τάση. Στην ποιητική γραφή του διακρίνονται στοιχεία Ρομαντισμού του 20ού αιώνα και Αισθητισμού με εξαιρετική επιμέλεια στις λεπτομέρειες της αφήγησης και στην ατμόσφαιρα που δημιουργεί ο λόγος του. Ο στίχος του δε διαθέτει την τυπική μορφή, αλλά τα ποιήματά του είναι σύντομα αφηγήματα. Κυριαρχεί το όνειρο το οποίο ενίοτε μπορεί να είναι εφιαλτικό. Οι περιγραφές του είναι αρκετά προσεγμένες. Πρωτοπόρος του υπερρεαλισμού στην Ελλάδα, παρόλο που δεν υπήρξε "ορθόδοξος" υπερρεαλιστής με την μπρετονική έννοια, συνεργάστηκε με τον Δ. Π. Παπαδίτσα στην έκδοση του βραχύβιου περιοδικού "Πρώτη Ύλη" (1959) και ανέπτυξε φιλίες με καλλιτέχνες όπως οι Νίκος Εγγονόπουλος, Νίκος Καχτίτσης και Μίλτος Σαχτούρης. Ωστόσο, ο ίδιος κρατήθηκε πεισματικά στην αφάνεια, προκαλώντας μόνον εκ των υστέρων το δικαιολογημένο ενδιαφέρον για το έργο του. Λάτρευε την παραδοσιακή τυπογραφία και επέλεξε τα βιβλία του να βγαίνουν από τα αρτιότερα, από άποψη αισθητικού αποτελέσματος, τυπογραφεία της Αθήνας: τους Αδελφούς Ταρουσόπουλους (τις δεκαετίες του '40-'50), το τυπογραφείο του Γαλλικού Ινστιτούτου Αθηνών (το '60), τα «Κείμενα» του Φίλιππου Βλάχου (το '70-'80) και τελευταία τις εκδόσεις «Στιγμή» του Αιμίλιου Καλιακάτσου (όλα τα βιβλία του κυκλοφορούν πλέον από τις εκδόσεις «Στιγμή»). Ήταν ανάμεσα στους πνευματικούς ανθρώπους του τόπου οι οποίοι υπέγραψαν το 1989 ψήφισμα για τη «σήψη» και την παρακμή της Δημοκρατίας στον τόπο μας.

foteinimp — 2020-07-03 08:04:34 UTC

Βιβλιογραφικές πηγές
1. Αλέξανδρος Αργυρίου (2000). «Επαμεινώνδας Χ. Γονατάς» στο Αλέξανδρος Αργυρίου (επιμ.), Η ελληνική ποίηση: Ανθολογία - Γραμματολογία, τ. Έ, Σοκόλη, Αθήνα, σ. 292 - 297.

ποιήματα από τη συλλογή «Το βάραθρο».

foteinimp — 2020-07-03 10:55:35 UTC

«Οι πεταλούδες» από τη συλλογή «Η κρύπτη».

foteinimp — 2020-07-03 10:59:27 UTC

«Τὸ εἴδωλο» από τη συλλογή «Η κρύπτη».

foteinimp — 2020-07-03 11:15:19 UTC

ΥΠΑΡΧΕΙ ἕνα κατάμαυρο μεταξωτὸ πουλί, μ’ ἕνα μοναδικὸ χρυσὸ φτερὸ στὴν οὐρά του.

Ὅταν προβάλλει ἡ αὐγή, κίτρινη, μετανοιωμένη στὰ περιβόλια πίσω ἀπ’ τὶς μουσμουλιὲς ἤ ὅταν ἀρχίζει τὸ σούρουπο ν’ ἁπλώνει τὶς γαλαζοκόκκινες σκιές του στὶς ἄπατες λαγκαδιές, τότε τὸ πουλί, ποὺ φωλιάζει στὶς πέτρες τῶν ἔρημων λιβαδιῶν, βγαίνει ἀπ’ τὴν τρύπα του, ξεχύνεται στὸ δάσος μὲ τὰ κουδούνια· τὸ χνούδι του ζαλίζει τὰ λουλούδια. Εἶναι τὸ φόβητρο τῶν μυημένων κυνηγῶν. Στὴ μουσικὴ τῶν φτερῶν του ὑποχωροῦν τὰ βήματά τους.

Δὲ φεύγει ποτὲ μπροστὰ στὸν κίνδυνο, δὲν ἀφήνει ποτὲ τὴ θέση του, δὲν κρύβεται ποτὲ ἀπ’ τὰ μάτια τῶν ἐχτρῶν του ταξιδεύοντας τυλιγμένο σ’ ἕνα πράσινο φύλλο, ὅπως κάνουν ὅλα τ’ ἄλλα πουλιά.

Μετριοῦνται στὰ δάχτυλα οἱ κυνηγοὶ ποὺ μποροῦνε νὰ παινευτοῦν ὅτι τὸ εἶδαν δυὸ-τρεῖς φορὲς ὁλάκερη τὴ ζωή τους. Ἀλλὰ οὔτε ἕνας ταριχευτὴς σπάνιων πουλιῶν δὲν καυχήθηκε ὣς τὰ σήμερα πὼς πλούτισε μ’ αὐτὸ τὴ συλλογή του.

Ἀλλοίμονο σ’ ἐκεῖνον ποὺ χωρὶς νὰ ξέρει συναπαντιέται ὁπλισμένος, γιὰ πρώτη φορὰ μαζί του. Τὸν προσκαλεῖ νὰ πλησιάσει μὲ τὴ σοβαρὴ χάρη τοῦ χρωματισμοῦ του, μὲ τὴν ἀνείπωτη γλύκα τῆς φωνῆς του, μὲ τὶς ρυθμικὲς κινήσεις τοῦ χρυσοῦ φτεροῦ του. Ὁ κυνηγὸς ἀνυποψίαστος φτάνει κοντά, σημαδεύοντας πάντα μὲ ὑψωμένη τὴν καραμπίνα κατὰ πάνω του καὶ τὸ δάχτυλο σταθερὸ στὴ σκαντάλη.

Τὴ στιγμὴ ποὺ εἶναι ἕτοιμος πιὰ νὰ τραβήξει, βλέπει μὲ φρίκη, στὸ κλαδί, στὸ βράχο ἢ στὴν πεζούλα τοῦ ξεροπήγαδου, τὸ ἴδιο κατάμαυρο πουλὶ νὰ τὸν κοιτάζει, αὐτὴ τὴ φορὰ μ’ ἕνα ἀλλιώτικο βλέμμα.

Ποῦ τὰ ξέρει αὐτὰ τὰ μάτια; Ποῦ τὰ ‘χει ξαναδεῖ αὐτὰ τὰ μαλλιὰ; Ποῦ τὰ θυμᾶται αὐτὰ τὰ πολὺ γνώριμα χαραχτηριστικὰ ποὺ εἶναι ἀντικρύ του;

Ὄχι δὲν κάνει λάθος.

Στὸ μαῦρο κορμὶ τοῦ πουλιοῦ, στὴ θέση τοῦ κεφαλιοῦ του, βρίσκεται τώρα κολλημένο τὸ μικροσκοπικὸ ὁμοίωμα τῆς δικιᾶς του κεφαλῆς. Εἶναι τὸ δικό του πρόσωπο πού, σὰν μέσα ἀπὸ ἀναποδογυρισμένο κιάλι ποὺ μικραίνει τὰ πράματα, σημαδεύει στὸ κλαδί, στὸ βράχο ἢ στὴν πεζούλα τοῦ ξεροπήγαδου.

Ποιὸς θὰ τολμήσει νὰ ρίξει τὸ βόλι πάνω στὸ εἴδωλό του τὴν ὥρα ποὺ πάει νὰ χτυπήσει ἕνα πουλί;

Ο ποιητής στο σπίτι του.

foteinimp — 2020-07-03 12:11:19 UTC

Ο Επαμεινώνδας Γονατάς μαζί με τον συγγραφέα Χρήστο Αστερίου.

foteinimp — 2020-07-03 12:12:48 UTC

Εικαστική απόδοση από την Εύη Τσακνιά.

foteinimp — 2020-07-03 12:14:38 UTC

Το εξώφυλλο από τη συλλογή «Το βάραθρο», πρώτη έκδοση.

foteinimp — 2020-07-03 12:16:02 UTC

Το εξώφυλλο από το έργο «Η προετοιμασία».

foteinimp — 2020-07-03 12:16:49 UTC

Το εξώφυλλο του βιβλίου που περιλαμβάνει τα τραγούδια του Ivan Goll που μετέφρασε ο ποιητής.

foteinimp — 2020-07-03 12:17:59 UTC

Ο ποιητής στο σπίτι του στην Κηφισιά με την ποιήτρια Μελισσάνθη και το Νίκο Καρούζο.

foteinimp — 2020-07-03 12:25:22 UTC

Οι εντυπώσεις του συγγραφέα Χρήστου Αστερίου, οποίος μαθήτευσε δίπλα στον ποιητή.

foteinimp — 2020-07-03 12:29:46 UTC

Η Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου μιλάει για τη γνωριμίας της με τον ποιητή και το έργο του.

foteinimp — 2020-07-03 12:32:31 UTC

Ο ποιητής έγραψε τις «Αγελάδες» εκκινώντας από μια πραγματική πρακτική που παρατήρησε στην Τήνο (η εικόνα απεικονίζει αυτή την τεχνική).

foteinimp — 2020-07-03 13:06:19 UTC

Παρουσιάζονται τα έργα του ποιητή με χρονολογική σειρά. Παρατίθεται ο πλήρης κατάλογος από τον Βίκτωρα Καμχή. Συμπεριλαμβάνονται τα ποιητικά βιβλία, τα διηγήματα, οι μεταφράσεις ξένης λογοτεχνίας, οι εκδόσεις κειμένων και ανθολογήσεις, οι μεταφράσεις δικών του έργων σε ξένες γλώσσες, καθώς και βιβλιογραφία για την επιστολογραφία του και το υπάρχον τηλεοπτικό υλικό.

foteinimp — 2020-07-03 13:12:45 UTC

Δεν εντοπίζονται διαδικτυακά και οι 3 συνεντεύξεις που έδωσε. Η μόνη που βρέθηκε ατόφια είναι η συνέντευξη στη δημοσιογράφο Μικέλα Χαρτουλάρη στην εφημερίδα «Τα Νέα» τον Ιούνιο του 1994.

foteinimp — 2020-07-03 15:07:06 UTC

Για την λοιπή βιβλιογραφία των συνεντεύξεων βλ. ενότητα «Εργογραφία». Μάλιστα, περιγράφεται και μια παρεξήγηση, διότι δημοσιεύθηκε μια συνέντευξη χωρίς τη συγκατάθεση του ίδιου του ποιητή. Όλα παρατίθενται αναλυτικά στο εργογραφικό σημείωμα.

foteinimp — 2020-07-03 15:18:21 UTC

Το κάτωθι ντοκιμαντέρ φέρει τον τίτλο «Επισκέψεις στο σπίτι του Ε.Χ. Γονατά» (1998)και αποτελεί τμήμα της εκπομπής «Παρασκήνιο» του τηλεοπτικού σταθμού ΝΕΤ (σημερινή ΕΡΤ). Τα γυρίσματα πραγματοποιήθηκαν στο σπίτι του στην Κηφισιά. Μιλάει ο ίδιος για τη ζωή και το έργο του ξεναγώντας μας σε κάθε γωνιά του σπιτιού του. Το βραβευμένο ντοκιμαντέρ είναι της Εύας Στεφανή που επιμένει σε μια καθημερινή εκτεταμένη συζήτηση μαζί του. Κυριαρχεί το υποδόριο χιούμορ και η υπαρξιακή αγωνία, όπως ακριβώς και στα έργα του. Ο θεατής εντοπίζει αμέσως την αγάπη του ποιητή για το ζωικό και φυτικό βασίλειο, στοιχεία που αποδίδονται και στα έργα του. Ο ποιητής μιλάει για τη Λογοτεχνία γενικότερα, μας ξεναγεί στην προσωπική βιβλιοθήκη του, διαβάζει αποσπάσματα αγαπημένων του ποιητών και αφηγείται ενδιαφέρουσες ιστορίες.

foteinimp — 2020-07-04 07:21:11 UTC

Από την ίδια σκηνοθέτιδα υπάρχει και ένα δεύτερο ντοκιμαντέρ για τον ποιητή με τον τίτλο «The return of the E.C. Gonatas», το οποίο γυρίστηκε λίγους μήνες πριν τον θάνατό του. Ο ποιητής, εμφανώς καταβεβλημένος, παρουσιάζει κάποια χειρόγραφά του, ποιήματα που συμπεριέλαβε ή όχι στις εκάστοτε ποιητικές συλλογές και διαβάζει κάποια από αυτά. Περιλαμβάνονται και εδώ αποσπάσματα από το ντοκιμαντέρ του 1998.Γυρισμένo αποκλειστικά στο σπίτι του στην Κάτω Κηφισιά, σε τρεις διαφορετικές περιόδους της ζωής του, η ταινία προσπαθεί να αποτυπώσει τον ιδιότυπο κόσμο του, την αγάπη του για τη φύση, την εμμονή του με το θάνατο και τη ματαιότητα των πραγμάτων.

foteinimp — 2020-07-04 07:45:59 UTC

Στο παρακάτω βίντεο μιλούν κι αναλύουν το έργο του Γονατά ο μελετητής Γιάννης Δάλλας και ο Αιμίλιος Καλιακάτσος από τις εκδόσεις «Στιγμή» με τις οποίες συνεργάστηκε ο ποιητής. Η σκηνοθεσία είναι του Μιχάλη Λυκούδη και η έρευνα της Αναστασίας Νάτσινα. Περιλαμβάνονται αποσπάσματα και από το ντοκιμαντέρ της Εύας Στεφανή. Η μικρή αυτή ταινία, που ετοιμάστηκε στο πλαίσιο ερευνητικού προγράμματος του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου με αντικείμενο τη βελτίωση της διδασκαλίας της λογοτεχνίας στην εξ αποστάσεως εκπαίδευση, έχει ως στόχο να παρουσιάσει τον συγγραφέα και μεταφραστή σε ένα μεγαλύτερο κοινό και να διευκολύνει την κατανόηση του παράδοξου, αλλά και τόσο γοητευτικού, έργου του.

foteinimp — 2020-07-04 07:50:12 UTC

Απαγγελία του ποιήματος «Το δάσος».

foteinimp — 2020-07-04 07:53:08 UTC

Ο ίδιος ο ποιητής διαβάζει μεταφρασμένα ποιήματα του Ivan Goll λίγο πριν εκδοθούν.

foteinimp — 2020-07-04 07:56:55 UTC

Ο συνεργάτης από τις εκδόσεις «Στιγμή» Αιμίλιος Καλιακάτσος γράφει για την διαμάχη ανάμεσα στον Γονατά και τον φιλόσοφο Παναγιώτη Κονδύλη, η οποία μετατράπηκε σε βαθιά φιλία.

foteinimp — 2020-07-04 08:04:22 UTC

Διάφοροι καλλιτέχνες απαγγέλουν αποσπάσματα από τη μετάφραση του ποιητή για το έργο του Γουσταύου Φλωμπέρ με τίτλο «Βιβλιομανία».

foteinimp — 2020-07-04 08:12:55 UTC

Ο Ε. Χ. Γονατάς τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Μετάφρασης το 1993, για την «Επιλογή» από τις «Voces» του Antonio Porchia, Αθήνα, Στιγμή, 1992.

foteinimp — 2020-07-04 08:21:04 UTC

Πηγή: ΕΚΕΒΙ

Ταινία μικρού μήκους με τον τίτλο «Η προετοιμασία» βασισμένη στο ομότιτλο διήγημα παραγωγής της ομάδας «Τσιριτσάντσουλες». Οι συντελεστές της ταινίας δεν έχουν τροποποιήσει τους διαλόγους, ωστόσο σημειώνονται κάποιες παραλλαγές, λόγω σκηνοθετικών αναγκών.

foteinimp — 2020-07-04 08:49:42 UTC

Βουβή ταινία μικρού μήκους με τίτλο «Κενή γη» από την ομάδα «Τσιριτσάντσουλες» βασισμένη στα πεζά κείμενα των Κώστα Δεσποινιάδη, Ε.Χ. Γονατά και Φραντς Κάφκα.

foteinimp — 2020-07-04 08:58:08 UTC

Μελοποίηση των «Μαλαισιανών τραγουδιών» του Ivan Goll σε μετάφραση του Γονατά.

foteinimp — 2020-07-04 09:03:21 UTC

«Τα κρίνα» από τη συλλογή «Η κρύπτη».

foteinimp — 2020-07-04 10:04:34 UTC

3. Άρθρο για το ψήφισμα. Μπορεί ως Νεοϋπερρεαλιστής ποιητής να έμεινε ανεπηρέαστος στην καλλιτεχνική δημιουργία του ως προς τις ιδεολογικές διαμάχες και τους φανατισμούς της εποχής, τον άγγιξε όμως το δράμα που εκτυλισσόταν γύρω του.

foteinimp — 2020-07-04 10:23:38 UTC

Απόσπασμα από τις «Αγελάδες».

foteinimp — 2020-07-08 15:04:55 UTC

Τα έργα που επιμελήθηκε ο ίδιος.

foteinimp — 2020-07-08 16:04:22 UTC

Η παρουσία του ποιητή στα σχολικά εγχειρίδια εντοπίζεται στο μάθημα της Λογοτεχνίας της Α Γυμνασίου με το ποίημα «Ο σκατζόχερος» από τη συλλογή «Η κρύπτη».

foteinimp — 2020-07-08 16:36:34 UTC

Επίσης,εντοπίζουμε στοιχεία για τον ποιητή και στη διαδικτυακή πλατφόρμα «Φωτόδεντρο» του Υπουργείου Παιδείας.

foteinimp — 2020-07-08 16:38:38 UTC

Τέλος, ο ποιητής παρουσιάζεται και εξετάζεται και στο μάθημα της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας της Γ Λυκείου Γενικής Τάξης.

foteinimp — 2020-07-08 16:43:38 UTC

foteinimp — 2020-07-08 16:49:17 UTC

foteinimp — 2020-07-08 16:49:35 UTC

foteinimp — 2020-07-08 16:49:55 UTC

Επιστολή του Μίλτου Σαχτούρη στον Επαμεινώνδα Γονατά.

foteinimp — 2020-07-08 17:30:10 UTC

foteinimp — 2020-07-12 10:26:19 UTC

foteinimp — 2020-07-23 18:42:58 UTC