Ойлау мәдениеті - адамның тану процессі барысында пайда болған қабілеттерінің бірі, және бұл әртүрлі бағытта сыни ойлау дағдыларын дамытады. Бұл тек 1 адамға емес, барша өркениетке қатысты. Ойлау мәдениеті ол білімге қатысты, білім бар, және оны дұрыс қолдана алатын адам кез ақпаратты қабылдап, оны өз тәжиресінде қолданады. Алайда жылдар өте келе бұл «Ой теориясын» адамдар қарсы бағытқа да қолданып бастады, мәселен әлеуметтік желідегі манипуляциялық ақпараттар, өзге адамдардың моральдік құндылықтарына зиян келтіретін жаман әрекетпен айналысады. Бірақ қазіргі таңда Ойлау жүйесін оң бағытта қолдану арқылы: қоғам интеллектуалды түрде дамып, ғалымдар пайдасы бәріне тиетін жаңалықтар ашуда.

Менің алған суретімде қоғамдағы адамдардың ойлау жүйесі көрсетілген. Яғни әрбір  адамның тістегеріші(шестеренка) әртүрлі. Кез келген адамның ойлау жүйесі екінші адамнан өзгеше болады, егерде бір адам

келесі адамға ойың керіс бағытқа айналдыратындай әрекет жасаса, онда бұл адамның шестеренкасы сол адамның зиян тигізгенінен зардабын шегеді. Сондықтан қоғам болған соң, әрбір адам саналы түрде ойлап, басқа адамға жақсылық тілеп тұру қажет, сол кезде өзіңнің де жолың ашық болып, ойлау жүйең кеңейіп бастайды.

Бұл жердегі және оның алдында өткен Нагельдің «Жарқанат болу қандай?» шығармасындағы негізгі идея: әрбір адам өзінің өмірінің ең басты рөлдегі ойыншысы, онцң қоғамдағы рөлі мен орны философия тұрғысынан өзгеше, басқа да ғылым жағынан өзгеше болу мүмкін, себебі әрбір адам индивид. Алайда ұмытпау керек жағдай: «Бәріміз бір қайықтың ішіндеміз», біздің айттатын ойымыз, жасайтың ісіміз айналамызға әсер етеді, жарқанаттың өмір сүру күйің түсінбейтініміз сияқты, біз өзге адамның жай күйің толық түсіне алмаймыз, жәй ғана қолдаушы бола аламыз.

Қорытынды айтсам, осындай сияқты шығармалар адамның өзіндік философиясын жаңғыртуға көмектеседі, және Кафка айтқандай «Егер бізді жаралайтын немесе жан дүниемізді сілкіндіретін кітаптарды оқымасақ, онда не үшін оқимыз? Жалған үмітпен өмір сүргенше, өмірдегі шындықтың қараңғы жағында қабылдап үйренейік»

Вольтер «Жан»

Ролз «Әділдік теориясы»

Барлығы бір файлда

Бұл туындыда өмір, болмыс және тағдыр туралы философиялық ойлар бейнеленген. Ол адам өмірінің  үш кезеңін бейнелейді. Картинада қойылған «Біз қайдан келдік?», «Біз кімбіз?», «Біз қайда барамыз?» деген адам өміріндегі маңызды сұрақтарды қойған.

Картинаны оң жағынан бастап сол жаққа қарай оқу керек. Картинаның оң жағына қарайтын болсақ жаңа өмірдің дүниеге келуін, өмірдің бастамасын бейнелейді. Ортасында бейнеленген адамдар өмірінің ең негізгі кезеңін сүріп жатқан, өмірінің мәнін іздеумен жүрген адамдар. Сол жағында ең соңғы отырған қарт адам өмірдің соңын бейнелеп тұр.

Бұл картинаны Поль Гоген 1897–1898 жылдары Таитиде салған. Сол кезде ол кедейлік пен жалғыздықта өмір сүріп, өмірден түңілген еді. 1897 жылы ол өз-өзіне қол жұмсауды ойлап, бұл туындыны өзінің философиялық өсиеті ретінде жазды.

Сипаттамасы:

Картина оң жақтан солға қарай оқылады және адам өмірінің үш кезеңін бейнелейді:

1. Балалық шақ пен туу (оң жақ) – нәресте мен әйел бейнеленген, олар өмірдің бастауын білдіреді.

2. Ересектік және күнделікті өмір (ортасы) – күнделікті тіршілік қамымен жүрген адамдар.

3. Қарттық пен өлім (сол жақ) – еңкейген кемпір және оның жанындағы қара ит, ал алыста өлімге ұқсас қараңғы фигура көрінеді.

Жоғарғы оң жақ бұрышта Гоген француз тілінде «D'où venons-nous ? Que sommes-nous ? Où allons-nous ?» («Біз қайдан келдік? Біз кімбіз? Қайда барамыз?») деген сөздерді жазған. Бұл картина өмірдің мәні мен адам тағдыры туралы философиялық ойларға жетелейді.

Туындыда жарқын түстер мен тегіс композиция қолданылған, бұл Гогеннің дәстүрлі таитяндық өнерге деген сүйіспеншілігін көрсетеді. Қазіргі уақытта бұл шедевр Бостон бейнелеу өнері

музейінде сақтаулы.

• Егер байлық сені басқарса – сен құлсың.

• Егер сен байлықты басқарсаң – ол сенің құралың.

Таразы тең болуы үшін:

• Рухани даналық материалдық жағдайды дұрыс пайдалануға көмектеседі.

• Байлық дұрыс бағытта жұмсалса, даналықты дамытуға мүмкіндік береді.

• Ішкі еркіндік пен өзін-өзі басқару арқылы адам материалдық игіліктердің шынайы құнын түсінеді.

Сенека бізге өмірдегі ең маңызды нәрсе – рухани тұрақтылық пен ішкі еркіндік екенін үйретеді. Бірақ бұл материалдық жағдайды мүлде елемеу керек деген сөз емес. Егер адам ақылмен әрекет етсе, ол байлықты өз пайдасына жарата алады. Бірақ керісінше, егер адам байлыққа тәуелді болса, ол өз еркіндігін жоғалтады. Шынайы тепе-теңдік – екеуін үйлесімді ұстауда

1. Адамның адамгершілігі болса, ол уже идеалды адам

2. Биік мақсаттарды көздеу, бұл өз алдына игі іс

3. Материалдық дүниеге тәуелдә болмау

4. Адамдар арасындағы қатынас жоғары болу керек

5. Адам бүкіл әлемді өз отаны ретіндеқабылдау керек

6. Ең күшті адам- адамдығын сақтайтын, адами әрекет жасайтын адам

7. Даналыққа ұмтылған адамға жолбасшы- Құдайлар

8. Адас мақсаты байлыққа емес, даналыққа ұмтылу

9. Біздің өмірдегі басты құндылығымыз- адамның ішкі жан дұниесінің тазалығя мен адамгершілігін көрсетуі

   
   

Неге Айсберг?

Айсбергтің үстінгі бөлігі- көрінетін, айқын, танылатын бөлігі. Бұл- біздің көрінетін әрекеттеріміз бен құндылықтарымыз: адамның сөзі, әрекеті, қоғасдағы құбылыстардың сыртқы көрінісі, материалдық жетістіктер

Айсбергтің астыңғы бөлігі- жасырын, тереңде жатқан, ең негізгі ұстап тұрған бөлігі. Бұл - адамның ішкі ойлары, мотивтер, құныдылықтары, көзге көрінбейтін әлем

Көрінген нәрсе-шыңдықтың бір ғана бөлігі, ал астындағы бүкіл мәні.

Көп жағдайда адамдар тек айсбергтің ұшында…

Шынайы руханилық-көзге көрінбейтін, бірақ өміріміздің мәнін анықтайтын ішкі құрылымы

• Шын сүйе білу тек сөзбен емес, іспен дәлелденеді.

• Қоғамдық қысымға қарамастан, өз таңдауыңа адал болу маңызды.

• Ең үлкен әлсіздік – өз қорқақтыңды ақтап, шынайы сезімдерге қиянат жасау.

• Адамның шынайы сезімдері мен ұстанымдары қоғамның қысымына, қорқыныш пен әлсіздікке қарсы тұру арқылы ғана дәлелденеді.

•Моральдық жауапкершіліктен қашу, сертке опасыздық жасау – жеке адамның ғана емес, бүкіл қоғамның рухани құлдырауына әкеледі.

Өлім жігіт үшін ерлік, қыз үшін қорқыныштың алдында жеңілу. Өлімнен гөрі өмірді таңдау-әлсіздік емес, шынайы ерліктің көрінісі болуы мүмкін.

Махаббат-тек сезім емес, бір жауапкершілік.

Өлеңді оқи отырып, Қоғамдық пікір-көрінбейтін түрме деген ойға келуге болады. Қыз бен жігіттің тағдыры тек өздерінің таңдауы емес, қоғамның көзқарасымен өлшенді. Көпшілік мойындаған шындық-ең мықты абақты

5 сұрақ:

«“Өмір”, “өлім” және “өлместік” ұғымдары рационалды білім категорияларымен қамтылмайды және дүние мен адамның қатып қалған детерминизмінің шеңберіне сыймайды»

Жұма күнгі сабақтан кейін, сіздің сұрағыңыз бойынша шыныменде ойланып қалдым, және ойымда бір түсінік қалыптасты. Данте алғаш рет Беатричені 9 жасында көреді, ал бұл шығармасын ол орта жасына келіп жазады. Осы жерде маған қызық болғаны, біздің қоғамымызда егер кішкентай кезінде біреуді жақсы көрсен- Бұл балалық махаббат қой деп айтады, ал Данте өмірінің соңына шейін тек 1 қызды жақсы көре алды. Осы жеодегі махаббаттың қандай ұлы нәрсе екенің көрсетеді, соның арқасында Құдіретті комедия шығармасы жазылды деп түсіндім. Комедияда Данте осы ортағасырдың дүниетанымын қорытындылап, онымен қоса Қайта өрлеу дәуірінің жаңашыл бір жағын көрсеткендей болды. Бірақ Дантенің шеберлігі соншалық ол өз өмірін және жазып жатқан шығармасының шеңберінен алысқа кетпей, идеяны жоғалтпай жазды, және бір байқағаным басты кейіпкер- Дантенің өзі. Дантенің махаббатының күші соншалық ол Беатричені әлемнің ұшар шыңына, жұмақтың раушан гүліне, Киелі әулие жазба әулиелерінің қасына қойды, бұл эгоизм емес, ол осы жеоде өзін өзі тану жолын ашып көрсетті. Өзінің жанын тазарту үшін, Беатричеге жету үшін, ұзақ жол жүрді(9 тозақ шеңбері).

Және тағыда қызық болғаны ол 9 саны: 9 жасында алғаш рет кездестірді, көп уақыт өтіп кейінгі кездесу 9 жылдан кейін болды, және 9 круга ада.

Дантенің тағы бір шеберлігі әрбір адам жасайтын 3 күнәні жануарға теңестіруі, сілеусін-нәпсіқұмарлық, арыстан-менмендік, қасқыр-ашкөздік. Адамның жануардан ерекшелігі-санасында, адам ойлап әрекет жасайды. Бірақ қазіргі қоғамда өзің жануар секілді ұстайтын адамдар өте көп. Данте жазған уақыттада сондай адамдар болды, қазірде бар, осы жерде түсінгенім қоғам ондай адамдардан ешқалай тазармайды.

1. Бірінші шеңбер- Лимб шеңбері- шоқындырылмаған сәбилер мен даңқы батырлар, данышпандар, ақындар еді. Оларға Гомер, Аристотель, Цезарь, Вергилий еді. (Олар азап шекпейді бірақ сәңгілік өкініште болады) Минотаврдың әкесі - патша Миностың бейнесі. Ол күнәкар жандарды олардың жасаған қылмысы бойынша тозақтың шеңберіне жіберуші адам еді.

2. Екінші шеңбер- нәпсіқұмарлар. Махаббат пен құмарлыққа берілген адамдардың жандары. (Жазасы- ұдайы соққан күшті дауыл, қатты жартасқа соғылу)

3. Үшінші шеңбер- тойымсыздық пен ашкөздік. Күзетші - 3 басты Цербет иті. Жаза- Мәңгілік жаңбыр, бұршақ- лас батпақ, ит үнемі жұлмалайды.

4. Төртінші шеңбер- сараңдар мен ысырапшылар. Жаза- үлкен тастарды жоғары, төмен тасу(ауыр жұмыс)

5. Бесінші шеңбер- ашулы, жалқау адамдар. Ашуланғандар- бір бірімен төбелеседі, жалқаулар- батпақтың түбінде жатады.

6. Алтыншы шеңбер- діннен безгендер, жалған уағыздаушылар. Жаза- өз қабірінде мәңгі жанып жатады.

7. Жетінші шеңбер. Қан өзені- тиран, қарақшы, адам өлтіргендер. Жаза- қанды өзенде қайнап жатады, садақшылар атады. Жансыз орман- өзін өзі өлтірген адамдар ағаш пен бұта болады. Жаза- ағаштан үзіп жібереді. Жалынды құмды дала- құдайға/өнерге тіл тигізгендер,азғынғандар. Жаза- тоқтаусыз отты жаңбыр.

8. Сегізінші шеңбер- алаяқтар.

9. Тоғызыншы- қатыгез сатқындар.

Осы тоғыз күнә мен тоғыз жаза түрін оқи отырып, менің түсінгенім: Бұл жерде бір иерархия тұрғандай, бірі адамдарды алдайды, бірі физикалық жағдайы бойынша күнә жасайды. Қандай күнә жасасаң, сондай жаза аласың. Данте осы шеңберлерді жүріп, ойшылдармен әңгімнлестім деп айтады, осы жерде мәдени жағынан шығарманың рөл ойгайтынын түсіне аламыз. Әрбәр шеңбер дилемма сияқты, әрбір күнә жасаған адам, өз қателігін саналы түрде мойындап, шешім қабылдау арқылы шығады. Егерде былай қарасақ, адас күнә жасаса, ол соның нәтижесін өзіне өзі көру керек

Менің ойымша:

Жалпы Құдіретті комедия  жан-жақты проблемаларды көтеретін, адамның күнәдан тазаруын, рухани жетілуін сипаттайтын шығарма. Көбінесе эмоционалды, ішкі жан дүриені танып білуге арналған. Аудиторияда ұлдар сипаттап бергені бойынша Фауст бейнесі бұрын соңды болған адам, білім мен күшке ұмтылатын, шексіз танымға ие, өсурдің мәнән ашуға тырысатын адам кейпі. Осы кезде разница Құдіретті комедия- өткенге үңілу, күнәні зерттеу, арылу, Фауст-болашақ, алға жүру, жаңа шекараларды ашу. Ұлдар көбінесе- күшті, батыл, билікке ұмтылатын бейнеде болса, кыздар- эмоция, рухани ізденіс ұғымдарын ашатын жандар. Және бір байқағаным Беатриче бейнесі- ер адамға мотивация беретін, әрқашан алда жүруге бір үміт беретін әйклдердің бейнесін ашады...

Бұл Азамат Скаков деген кісінің берген подкасты.

34:00 минутта телефонның Адамға әсері туралы айтады.

Сіз рефлексиялық эссені сабақ үстінде жазамыз деп айтып едіңіз, сондықтан бұл жерге сабақтан кейін эссеміз жүктейміз

Эссемде аяқталмай қалған ойларды жинақтап, алған әсерімді толықтырдым

Қашан критикалық ойлау керек?

– Жаңалық немесе әлеуметтік желіден бір ақпарат оқығанда

– Біреудің пікірімен келіспес бұрын

– Мәселе шешу керек кезде

– Сатып алатын затты не қызметті таңдағанда

– Саяси, діни немесе әлеуметтік тақырыпта пікір білдірерде

– Емтихан не тапсырмада дұрыс жауапты іздегенде

Яғни, күнде, әр сәтте керек. Бізге ақпарат ағылып жатқан заманда өмір сүріп жатырмыз — сондықтан бәріне бірден сене бермей, ойланып, салыстырып, күмәнданып үйренуіміз керек.

Қорытындылай айтқанда, критикалық ойлау — бұл тек ақылды болу емес, саналы болу. Әрбір айтылған сөзге, ұсынылған пікірге немесе оқыған мәліметке ой көзімен қарап, шындықты іздей білу — қазіргі заманда ең маңызды қабілеттердің бірі. Критикалық ойлайтын адам – еркін, жауапты, өз таңдауына сенімді адам. Сондықтан әр қадамымызда "Бұл шын ба? Неге олай? Басқаша болуы мүмкін бе?" деген сұрақтарды қойып үйрену – өзіңді және айналаңды жақсы түсінудің бастамасы.