สภาพแวดล้อมการเรียนรู้ คือ สิ่งต่างๆ และสภาวะแวดล้อมที่อยู่รอบๆ ตัวผู้เรียน ทั้งที่เป็นรูปธรรมและนามธรรม ซึ่งส่งผลต่อผู้เรียนทั้งทางบวกและทางลบ และมีผลกระทบต่อประสิทธิภาพและประสิทธิผลการเรียนรู้ของผู้เรียน และเป็นสถานที่ที่ผู้คนได้เรียนรู้ ซึ่งอาจรวมถึงพื้นที่ทางกายภาพ เช่น ห้องเรียน โรงเรียน หรือสถานที่ทำงาน พื้นที่เสมือนจริง เช่น แพลตฟอร์มดิจิทัล หรือพื้นที่ผสมผสานที่ผสมผสานทั้งองค์ประกอบทางกายภาพและดิจิทัลเข้าด้วยกัน สภาพแวดล้อมการเรียนรู้เปลี่ยนแปลงไปตามกาลเวลา โดยปรับให้เข้ากับความต้องการของนักเรียน ซึ่งหมายความว่าครูจะต้องปรับสภาพแวดล้อมการเรียนรู้ให้เหมาะสมอย่างต่อเนื่องเพื่อช่วยให้นักเรียนบรรลุเป้าหมายทางการศึกษา

• อุณหภูมิเหมาะสม แสงสว่างเพียงพอ ปราศจากเสียงรบกวน

• มีพื้นที่และอุปกรณ์ที่เหมาะสมกับการทำกิจกรรมที่หลากหลาย

• ห้องเรียนถูกตกแต่งให้น่าสนใจด้วยข้อมูล ความรู้ ผลงานเด็ก มีมุมอ่าน และมุมประสบการณ์ต่างๆ ที่ปรับเปลี่ยนอยู่เสมอ

• จัดบรรยากาศในห้องเรียนให้มีชีวิต อบอุ่น และผ่อนคลาย

• มีความปลอดภัย สะอาด เป็นระเบียบ

• มีข้อตกลง กติกา และธรรมเนียมปฏิบัติร่วมกัน

• ปฏิสัมพันธ์ของทุกคนในโรงเรียน ต้องก่อให้เกิดความรู้สึกปลอดภัย

• สมาชิกทุกคนมีความรู้สึกมีส่วนร่วมและเป็นเจ้าของสถานที่

• ห้องเรียนก็คือ ห้องทำกิจกรรม การที่เด็กไม่ได้อยู่กลางแจ้งตลอดเวลา เพราะเมืองไทยเป็นเมืองร้อน และงานบางอย่างต้องการพื้นที่ปิด (closed area)

• ห้องเรียนสะอาด เป็นระเบียบ น่าสนใจ ถูกสุขลักษณะ

• ตกแต่งด้วยสีสันกระตุ้นสมอง เก้าอี้วางเป็นกลุ่ม ๆ เพื่อให้พูดคุย แลกเปลี่ยน ทำกิจกรรมด้วยกันสะดวก บางครั้งยกเก้าอี้ออกเพื่อทำกิจกรรมเคลื่อนไหว

• บอร์ด ป้าย ทุกอย่างออกแบบมาสวยงาม มีจุดมุ่งหมายชัดเจน

๑. สภาพแวดล้อมทางกายภาพ  สภาพแวดล้อมการเรียนรู้ทางกายภาพครอบคลุมทุกแง่มุมที่จับต้องได้ของพื้นที่การเรียนรู้ ซึ่งรวมถึงการจัดวางทางกายภาพและการออกแบบห้องเรียน  ซึ่งมีความแตกต่างกันในโรงเรียนแต่ละระดับการศึกษา อาทิ สภาพแวดล้อมที่มีชีวิตชีวาและสนุกสนานในโรงเรียนระดับประถมศึกษา และการจัดการที่มีโครงสร้างมากขึ้นในวิทยาลัยและมหาวิทยาลัย  นอกจากนี้ ยังรวมไปถึงบ้านและการเรียนรู้รูปแบบอื่น ๆ ทั้งการเรียนรู้ออนไลน์ การเรียนรู้ทางไกล ซึ่งการสร้างพื้นที่การเรียนรู้ที่แตกต่างและปราศจากสิ่งรบกวนมีความสำคัญและส่งผลต่อการเรียนรู้ของผู้เรียน

๒. สภาพแวดล้อมทางจิตวิทยา  สภาพแวดล้อมทางจิตวิทยาที่มีประสิทธิภาพจะช่วยส่งเสริมให้นักเรียนมีส่วนร่วมกับหลักสูตรและมีปฏิสัมพันธ์ระหว่างผู้เรียนด้วยกันเอง ซึ่งจะช่วยเสริมพัฒนาทั้งของผู้เรียนเองและการเรียนรู้หรือการพัฒนาทักษะที่ส่งผลต่อวิชาชีพ ครูสามารถสร้างสภาพแวดล้อมการเรียนรู้ที่ดี เพื่อสร้างความไว้วางใจและความรู้สึกปลอดภัยและเป็นมิตรให้กับผู้เรียน  ซึ่งส่งเสริมให้ผู้เรียนมีโอกาสในการเรียนรู้ และมีส่วนร่วมในการตั้งคำถามและแลกเปลี่ยนความคิดเห็นเพิ่มมากขึ้น

๓. สภาพแวดล้อมทางอารมณ์ การจัดการเรียนการสอนในโรงเรียนอาจส่งผลให้เกิดความเครียดได้กับผู้เรียนในทุกช่วงวัย ซึ่งเป็นเหตุผลว่าทำไมนักเรียนจึงต้องมีสภาพแวดล้อมทางอารมณ์เชิงบวกที่ช่วยสนับสนุนเส้นทางและประสิทธิภาพในการศึกษาและเรียนรู้ ซึ่งการสร้างสภาพแวดล้อมทางอารมณ์ที่ดี ที่ส่งเสริมการแสดงออกและความเป็นอิสระในการแสดงอารมณ์ของผู้เรียนเป็นส่วนหนึ่งในการสร้างสภาพแวดล้อมทางจิตวิทยาที่ทำให้ผู้เรียนรู้สึกปลอดภัยด้วย

สำนักงานบริหารและพัฒนาองค์ความรู้ (องค์การมหาชน). (ม.ป.ป). การจัดการชั้นเรียนและสิ่งแวดล้อมในการเรียนรู้(ออนไลน์). สืบค้นจาก : https://www.okmd.or.th/bbl/documents/306/bbl-classroom-management-learning-environment. [สืบค้นเมื่อ 8 เมษายน 2568 ]. HU Lifelong Learning. (ม.ป.ป) Videos[YouTube channel]. YouTube. สืบค้นจากhttps://www.youtube.com/watch?v=58Q_Q1cSVDQ. [สืบค้นเมื่อ 8 เมษายน 2568 ].

โรงเรียนเบญจลักษ์พิทยา สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาศรีสะเกษ ยโสธร กระทรวงศึกษาธิการ. (ม.ป.ป). การจัดสภาพแวดล้อมทางกายภาพและสังคมที่เอื้อต่อการจัดการเรียนรู้อย่างมีคุณภาพ. สืบค้นจาก : http://www.bp.ac.th/_files_school/33101231/data/33101231_1_20240403-151603.pdf. [สืบค้นเมื่อ 8 เมษายน 2568 ].

สำนักวิจัยและพัฒนาการศึกษา. (2567). สภาพแวดล้อมการเรียนรู้(ออนไลน์). สืบค้นจาก : https://www.onec.go.th/th.php/page/view/Outstand/5854. [สืบค้นเมื่อ 8 เมษายน 2568 ].

รหัสนักศึกษา : 67370100224

สาขาวิชาชีพครู คณะครุศาสตร์

เสนออาจาร์ย พวงทอง เพชรโทน

สภาพแวดล้อมในห้องบรรยายมีบทบาทสําคัญในการอํานวยความสะดวกในการประยุกต์ใช้กิจกรรมการเรียนรู้อย่างมีประสิทธิภาพ พื้นที่ทางกายภาพที่มีการจัดระเบียบอย่างดีพร้อมการเข้าถึงทรัพยากรที่จําเป็นช่วยส่งเสริมประสิทธิภาพการทํางานและโฟกัส ที่นั่งที่สะดวกสบายและแสงสว่างที่เหมาะสมช่วยลดสิ่งรบกวนและเพิ่มสมาธิทําให้นักเรียนมีส่วนร่วมในกิจกรรมได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น นอกจากนี้ เลย์เอาต์ที่ยืดหยุ่นซึ่งรองรับรูปแบบการเรียนรู้และกิจกรรมกลุ่มที่แตกต่างกันยังส่งเสริมการมีส่วนร่วมอย่างแข็งขันและการแก้ปัญหาร่วมกัน การบูรณาการเทคโนโลยีและสื่อภาพที่ออกแบบมาอย่างดีสามารถปรับปรุงการประยุกต์ใช้กิจกรรมการเรียนรู้ได้มากขึ้นทําให้นักเรียนเข้าถึงและใช้สื่อการเรียนรู้ได้ง่ายขึ้นในที่สุดจะปรับปรุงประสิทธิภาพในการนําสิ่งที่ได้เรียนรู้ไปใช้

องค์ประกอบหลักของสภาพแวดล้อมในห้องเรียนครอบคลุมองค์ประกอบสําคัญต่างๆ ที่นําไปสู่ประสบการณ์การศึกษาโดยรวม:

• การจัดที่นั่ง : การจัดวางและการจัดที่นั่งภายในห้องบรรยายเป็นสิ่งสําคัญ ควรอํานวยความสะดวกในที่นั่งที่สะดวกสบายสําหรับนักเรียน ช่วยให้พวกเขามีสมาธิกับการบรรยายโดยไม่รู้สึกไม่สบาย

• เครื่องช่วยด้านโสตทัศนูปกรณ์ : เครื่องช่วยเหล่านี้ ครอบคลุมเครื่องมือมัลติมีเดีย เช่น โปรเจ็กเตอร์ หน้าจอ และระบบเสียง ช่วยเพิ่มความสามารถของผู้สอนในการส่งมอบเนื้อหาอย่างมีประสิทธิภาพปรับปรุงความเข้าใจและการเก็บรักษา

• การออกแบบห้องเรียน : รูปแบบทางกายภาพของห้องบรรยายและการออกแบบเชิงพื้นที่มีอิทธิพลต่อการมีส่วนร่วมของนักเรียน พื้นที่เพียงพอ เฟอร์นิเจอร์ที่เหมาะสม และการจัดเตรียมที่ส่งเสริมปฏิสัมพันธ์และการอภิปรายกลุ่มเป็นสิ่งสําคัญ

• คุณภาพเสียง : การออกแบบอะคูสติกที่มีประสิทธิภาพช่วยให้มั่นใจได้ว่านักเรียนสามารถได้ยินผู้สอนได้อย่างชัดเจนโดยไม่ถูกรบกวนจากเสียงรบกวนจากภายนอก ส่งเสริมสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการเรียนรู้

• บทบาทของผู้สอน : รูปแบบการสอน ทักษะการสื่อสาร และความสามารถในการมีส่วนร่วมของนักเรียนของผู้สอนส่งผลกระทบอย่างมากต่อประสบการณ์การเรียนรู้ การมีปฏิสัมพันธ์กับนักเรียนและข้อเสนอแนะอย่างทันท่วงทีเป็นสิ่งสําคัญในบทบาทของผู้สอน

  การมีส่วนร่วมของนักเรียน : การมีส่วนร่วมอย่างแข็งขันและการเรียนรู้ร่วมกันเป็นพื้นฐาน การส่งเสริมให้นักเรียนมีส่วนร่วมกับเนื้อหา ถามคําถาม และโต้ตอบกับเพื่อนร่วมงานช่วยเพิ่มความเข้าใจและการเก็บรักษาข้อมูล

• สิ่งรบกวน : การลดสิ่งรบกวนทั้งภายนอกและภายในเป็นสิ่งจําเป็น การลดเสียงรบกวน การหยุดชะงัก และสิ่งรบกวนส่วนบุคคล เช่น สมาร์ทโฟน ช่วยรักษาสมาธิระหว่างการบรรยาย

• ขนาดชั้นเรียน : จํานวนนักเรียนในห้องบรรยายสามารถส่งผลต่อความสนใจส่วนบุคคลที่นักเรียนได้รับ ขนาดชั้นเรียนที่เล็กลงมักจะช่วยให้มีปฏิสัมพันธ์แบบตัวต่อตัวระหว่างผู้สอนและนักเรียนมากขึ้น

• การมีส่วนร่วมของนักเรียน : การมีส่วนร่วมอย่างแข็งขันและการเรียนรู้ร่วมกันเป็นพื้นฐาน การส่งเสริมให้นักเรียนมีส่วนร่วมกับเนื้อหา ถามคําถาม และโต้ตอบกับเพื่อนร่วมงานช่วยเพิ่มความเข้าใจและการเก็บรักษาข้อมูล

• สิ่งรบกวน : การลดสิ่งรบกวนทั้งภายนอกและภายในเป็นสิ่งจําเป็น การลดเสียงรบกวน การหยุดชะงัก และสิ่งรบกวนส่วนบุคคล เช่น สมาร์ทโฟน ช่วยรักษาสมาธิระหว่างการบรรยาย

• ขนาดชั้นเรียน : จํานวนนักเรียนในห้องบรรยายสามารถส่งผลต่อความสนใจส่วนบุคคลที่นักเรียนได้รับ ขนาดชั้นเรียนที่เล็กลงมักจะช่วยให้มีปฏิสัมพันธ์แบบตัวต่อตัวระหว่างผู้สอนและนักเรียนมากขึ้น

องค์ประกอบหลักเหล่านี้ร่วมกันกําหนดสภาพแวดล้อมของห้องบรรยาย ซึ่งส่งผลกระทบอย่างมากต่อคุณภาพการศึกษาและประสบการณ์การเรียนรู้โดยรวม โดยเน้นย้ําถึง ความสําคัญของบันทึกทางวิชาการ การพิจารณาและการจัดการองค์ประกอบเหล่านี้อย่างเหมาะสมสามารถเพิ่มการมีส่วนร่วม ความเข้าใจ และการเก็บรักษาเนื้อหาหลักสูตรของนักเรียนได้