Η ιστορία αναφέρεται σε ένα κορίτσι που, αντιμετωπίζοντας τον πόνο από μια μεγάλη απώλεια, αποφασίζει να κλείσει την καρδιά της σε ένα μπουκάλι για να την προστατεύσει. Το βιβλίο περιγράφει το ταξίδι της από την απομόνωση και την αδυναμία να αισθανθεί, προς την ανακάλυψη ότι η ζωή μπορεί να είναι ξανά πλούσια και πολύτιμη, ακόμη και μετά την απώλεια.

Το βιβλίο είναι μια ποιητική εξερεύνηση του πώς οι άνθρωποι αντιδρούν στη θλίψη και την απώλεια. Με έμφαση στο συναίσθημα της απώλειας που είναι κοινό σε όλες τις ηλικίες, το βιβλίο μιλάει τόσο σε ενήλικες όσο και σε παιδιά.

Η εικονογράφηση του Jeffers είναι διακριτική αλλά εκφραστική, παρέχοντας ένα οπτικό υπόβαθρο που ενισχύει το μήνυμα της ιστορίας.

Το "The Heart and the Bottle" είναι ένας εξαιρετικός τρόπος για τη διδασκαλία και τη συζήτηση γύρω από την απώλεια και το πένθος, καθώς παρέχει ένα πλαίσιο για την κατανόηση των δύσκολων αυτών συναισθημάτων με έναν τρόπο που είναι προσβάσιμος και ευαίσθητος.

Αποφασισμένος να βρει απαντήσεις, ο Άλεξ ξεκινά ένα ασυνήθιστο ταξίδι παρέα με τον σκύλο του. Ο προορισμός του, όμως, αλλάζει διαρκώς. Και οι αστείοι, οι ξεχωριστοί άνθρωποι που συναντά στον δρόμο του δεν μπορούν να τον προετοιμάσουν εξ’ ολοκλήρου για τα μυστικά που θα αποκαλυφθούν· μυστικά που θα κάνουν το σύμπαν του άνω κάτω.

• Βρεφική & πρώτη νηπιακή ηλικία (0-3 ετών): Τα παιδιά δεν μπορούν να αντιληφθούν την έννοια του θανάτου, αλλά νιώθουν την απουσία όπως και την θλίψη των ενηλίκων. Επειδή δεν μπορούν να εκφραστούν λεκτικά, συχνά εμφανίζουν διαταραχές ύπνου, προβλήματα διατροφής και ευερέθιστη συμπεριφορά.

• Προσχολική ηλικία (3-6 ετών): Τα παιδιά αντιλαμβάνονται τον θάνατο ως αποχωρισμό αλλά δεν κατανοούν την  μονιμότητα του γεγονότος. Συχνά, με την πλούσια φαντασία τους πιστεύουν ότι με τις λέξεις, τις σκέψεις ή τις πράξεις τους μπορούν να προκαλέσουν τον θάνατο κάποιου. Σε αυτήν την ηλικία το πένθος εκφράζεται με συμπεριφορές παλινδρόμησης όπως νυχτερινή ενούρηση και πιπίλισμα δάκτυλου.

• Σχολική ηλικία (6-12): Τα παιδιά κατανοούν την μονιμότητα του θανάτου, αλλά συχνά θεωρούν ότι συμβαίνει μόνο σε άλλους. Η έκφραση του πένθους γίνεται με εμφάνιση φοβιών, δυσκολιών στην μάθηση, διαταραχών διάθεσης και έντονα επιθετική συμπεριφορά.

• Εφηβική ηλικία: Οι έφηβοι κατανοούν την μονιμότητα και το νόημα του θανάτου. Άλλοτε επιδιώκουν την συμπαράσταση από άλλα άτομα, άλλοτε απομονώνονται και προσπαθούν να διαχειριστούν μόνοι τους την απώλεια, ενώ δεν είναι απίθανο να εκδηλώσουν κυνισμό προς τον θάνατο με αποτέλεσμα να θεωρηθεί ότι δεν νιώθουν τίποτα. Η έκφραση του πένθους γίνεται με εκδήλωση θυμού, σχολική αποτυχία, απαισιοδοξία, προκλητική συμπεριφορά, έντονη θλίψη, διαταραχές διατροφής.

Η Κίτι είναι ανήσυχη. Ο Ψαρούλης δεν κολυμπάει πια.
Ο Ρίκι και η Κίτι  προσπαθούν να κάνουν τον Ψαρούλη να κολυμπήσει, μα δεν τα καταφέρνουν.
Ο Ψαρούλης έφυγε για πάντα και η Κίτι είναι τόσο λυπημένη, αλλά οι φίλοι της θα τη βοηθήσουν να μην τον ξεχάσει ποτέ…

Μια όμορφη ιστορία για την απώλεια, τον θυμό και την ελπίδα.

Είναι εξαιρετικά σημαντικό να ακούμε ενεργητικά το παιδί/τον έφηβο που βιώνει μια απώλεια σημαντικού προσώπου, δίνοντας φωνή στις εσωτερικές του σκέψεις και τα συναισθήματά του. Η εξωτερίκευση αυτή δύναται να αποδειχθεί ιδιαίτερα λυτρωτική και να φτάσει το άτομο στη συνειδητοποίηση ότι δεν είναι μόνο.

You're so far away
Oh, you're so far away

That's okay
That's okay
I'm okay

Η Κίτι είναι ανήσυχη. Ο Ψαρούλης δεν κολυμπάει πια.
Ο Ρίκι και η Κίτι  προσπαθούν να κάνουν τον Ψαρούλη να κολυμπήσει, μα δεν τα καταφέρνουν.
Ο Ψαρούλης έφυγε για πάντα και η Κίτι είναι τόσο λυπημένη, αλλά οι φίλοι της θα τη βοηθήσουν να μην τον ξεχάσει ποτέ…

Μια όμορφη ιστορία για την απώλεια, τον θυμό και την ελπίδα.

Πηγή: McPoland, P., Grossoehme, D. H., Sheehan, D. C., Stephenson, P., Downing, J., Deshommes, T., ... & Friebert, S. (2024). Children’s understanding of dying and death: A multinational grounded theory study. Palliative & Supportive Care, 22(2), 213-220.

Eαρινό Εξάμηνο

Ακροατήριο 04

Νικολάου Νικολέτα-Μυρτώ

U231N0149

Το βιβλίο παρέχει ένα ασφαλές και ανοιχτόχρονο περιβάλλον για τα παιδιά να εκφράσουν τα συναισθήματά τους και να κατανοήσουν τη διαδικασία της θλίψης. Μέσα από τις σελίδες του βιβλίου, το παιδί μαθαίνει ότι είναι φυσιολογικό να νιώθει θλίψη και ότι υπάρχουν τρόποι να αντιμετωπίσει αυτά τα συναισθήματα.

Μαρία Τετράδη

Helping Your Child Understand Death

Από Joey O’Connor · 2004

This is a book written for you and your children," explains Joey O'Connor. "It initiates a conversation on a difficult subject most people prefer to avoid. It is about people like you and me struggling to figure out what they really believe when the unbelievable has happened. And then wondering, 'What in the world am I going to say to my kids? How am I going to explain what just happened in our family and what I believe about the God who saw this whole thing happen?"

Children and Grief offers parents a way to approach these tough questions with honesty, tenderness, and hope. O'Connor shows how to teach children to trust God, celebrate life, and have hope in the face of death.

Αναπτυξιακές Εκδηλώσεις του Πένθους σε Παιδιά και Εφήβους: Οι Φροντιστές ως Βασικοί Συντονιστές του Πένθους

Πένθος στα παιδιά

Ο θάνατος ενός αγαπημένου προσώπου είναι ένα πολύ οδυνηρό γεγονός στη ζωή των παιδιών. Τα παιδιά δεν κατανοούν το θάνατο με τον ίδιον τρόπο που το κάνουν οι ενήλικες. Αντιλαμβάνονται την έννοια του θανάτου ανάλογα με την ηλικία, την προσωπικότητα, την ωριμότητα και τα προσωπικά βιώματά τους σε σχέση με την εμπειρία του θανάτου.

Τα παιδιά νηπιακής ηλικίας θεωρούν ότι ο θάνατος δεν είναι κάτι το οριστικό. Πιστεύουν ότι αυτός που πέθανε μπορεί να ξαναγυρίσει ή ότι εξακολουθεί να ζει, να σκέπτεται και να αισθάνεται εκεί που βρίσκεται.

Τα παιδιά σχολικής ηλικίας κατανοούν ότι ο θάνατος είναι ένα μη αναστρέψιμο γεγονός, αλλά πιστεύουν ότι συμβαίνει μόνο στους άλλους.

Οι έφηβοι κατανοούν την έννοια του θανάτου καθώς αναγνωρίζουν ότι συμβαίνει σε όλους τους ανθρώπους.

Τα παιδιά θρηνούν με διαφορετικό τρόπο από τους ενήλικες. Συνήθως θρηνούν κατά διαστήματα. Τη μια στιγμή μπορεί να είναι θλιμμένα και την άλλη να παίζουν ή να γελούν. Αυτό δε σημαίνει ότι έχουν ξεπεράσει τη θλίψη τους. Τα παιδιά εκφράζουν το θρήνο τους περισσότερο μέσω μη λεκτικών οδών όπως μέσα από το παιχνίδι τους, τις ζωγραφιές τους, τις αλλαγές στη διάθεση/συμπεριφορά τους.

Τα παιδιά όταν πενθούν αντιδρούν με:

• Θλίψη

• Ξεσπάσματα θυμού ή κλάματος

• Φοβίες (π.χ. φόβος αποχωρισμού από αγαπημένα πρόσωπα, φόβος για το σκοτάδι)

• Αλλαγές στις συνήθειες του ύπνου ή του φαγητού

• Αλλαγές στη συμπεριφορά (επιθετικότητα, απομόνωση, μείωση της απόδοσης στο σχολείο)

• Εκδήλωση συμπεριφορών προηγούμενων σταδίων ανάπτυξης (ενούρηση, πιπίλα, εξάρτηση από ενήλικες)

• Ενοχής για το θάνατο του αγαπημένου προσώπου, συνεχείς σκέψεις για το θάνατο, επίμονη αναζήτηση του ατόμου που πέθανε

• Ψυχοσωματικά συμπτώματα

Η στήριξη του παιδιού

Ένα παιδί έχει ανάγκη να κατανοήσει τι ακριβώς συνέβη. Τα άτομα που το φροντίζουν οφείλουν να ενημερώσουν το παιδί για το τι συνέβη αξιόπιστα και με απλά λόγια που να αντιστοιχούν στην αναπτυξιακή φάση που βρίσκεται. Είναι σημαντικό να το ενθαρρύνουν να εκφράσει τα συναισθήματά του για την απώλεια. Καλό είναι να βοηθήσουν το παιδί να διατηρήσει ζωντανή την ανάμνηση του αγαπημένου προσώπου. Επιπλέον, θα πρέπει να προσπαθήσουν να διατηρήσουν τις συνήθειες του παιδιού όπως ήταν πριν την απώλεια του αγαπημένου ανθρώπου. Να εξασφαλίζουν, δηλαδή, τη συνέχεια και τη σταθερότητα στις συνθήκες ζωής του παρέχοντάς του στήριξη και φροντίδα.

Αποτελεί λάθος η συνηθισμένη τακτική της απόκρυψης του γεγονότος ή η παραποίησή του (π.χ. ότι το άτομο που πέθανε πήγε ταξίδι). Αυτή η τακτική δημιουργεί στα παιδιά μια αίσθηση έντονης ανασφάλειας. Καλό είναι να αποφεύγονται εκφράσεις, όπως «χάθηκε», «έφυγε» ή «τον πήρε ο Θεός» που πολλές φορές παρερμηνεύονται από τα μικρά παιδιά. Οι ενήλικοι πρέπει να τονίσουν στο παιδί ότι δεν φέρει ευθύνη για ότι συνέβη. Επιπλέον, πρέπει να πληροφορήσουν το παιδί για τις αλλαγές που ενδεχομένως πρόκειται να συμβούν στη ζωή της οικογένειας.

Ο θρήνος και το πένθος είναι φυσιολογικές συμπεριφορές απέναντι σε μια απώλεια και δεν θα πρέπει να θορυβούν τους ενήλικες. Αυτό που πρέπει να μας ανησυχήσει είναι:

• Η παρατεταμένη απουσία οποιασδήποτε εκδήλωσης θρήνου

• Η παρατεταμένη αποχή από το παιχνίδι και από τις σχέσεις με τους συνομηλίκους

• Οι επίμονες κατηγορίες του παιδιού προς τον εαυτό του ή τους άλλους

• Η αυτοκαταστροφική συμπεριφορά ή οι επίμονες σκέψεις αυτοκτονίας

• Η πλήρης ταύτιση του παιδιού με το άτομο που πέθανε

• Οι έντονες και παρατεταμένες σωματικές ενοχλήσεις και οι παρατεταμένες διαταραχές στη διατροφή και τον ύπνο (επαναλαμβανόμενοι εφιάλτες κ.α.)

Ιδιαίτερα ευάλωτα είναι τα παιδιά που βιώνουν το θάνατο αγαπημένου τους προσώπου που έγινε κάτω από ιδιαίτερα τραυματικές συνθήκες (αυτοκτονία, δολοφονία κ.α.)

Σε αυτές τις περιπτώσεις είναι αναγκαία η αναζήτηση βοήθειας από κάποιον ειδικό ψυχικής υγείας ώστε να στηρίξει το παιδί να αντιμετωπίσει το πένθος του.

Ο Tom Percival στο βιβλίο του «Η θάλασσα είδε» προσεγγίζει το βίωμα της απώλειας της μητέρας μέσα από την ιστορία ενός λούτρινου αρκούδου, που η μικρή ηρωίδα του βιβλίου, Σοφία, χάνει στην παραλία. Είναι το αρκουδάκι που η μητέρα χάρισε στη Σοφία και που κανένα άλλο κουκλάκι δεν μπορεί να το αντικαταστήσει. Το αρκουδάκι κάνει ένα μεγάλο ταξίδι και η θάλασσα το επιστρέφει μετά από χρόνια στα χέρια, πια, της εγγονής της Σοφίας.

Πρόκειται για αναφορά στον κύκλο της ζωής – μια αναφορά αλλιώτικη απ’ τις άλλες. «Μια ζεστή, τρυφερή ιστορία που μας λέει ότι τίποτα δεν χάνεται στ’ αλήθεια αν το κρατάς βαθιά μες στην καρδιά σου», όπως γράφει και στο οπισθόφυλλο του βιβλίου. Ένα βιβλίο που κάθε παιδί θα το διαβάσει αλλιώς ως προς τα νοήματα του λόγου που χρησιμοποιεί ο συγγραφέας, αλλά κι ως προς την την εικονογράφηση που παρεμβάλλει άλλες πολλές ιστορίες ανάμεσα.

Η απώλεια στο συγκεκριμένο βιβλίο δεν αφορά στην απώλεια του αρκούδου, μα στην απουσία της μητέρας που. Η μητέρα λείπει σε κάθε σελίδα του βιβλίου, έστω κι αν δεν γίνεται ρητή αναφορά σε αυτήν. Η περιπέτεια του αρκούδου είναι η περιπέτεια της ανάμνησης κι η αγωνία, που συχνά εκδηλώνουν τα παιδιά, να μην ξεχάσουν.

U234N2330

Άφησα την ψυχή μου στον άνεμο, Roxane Marie Galliez – EricPuybaret, εκδ. Λιβάνης

Να ‘ ναι τούτο από τα πιο συγκινητικά και ποιητικά βιβλία για μικρά μεγάλα και πολύ μεγάλα παιδιά. Να ‘ναι ένα γράμμα του κάθε παππού στον εγγονό ή στην εγγονή του. Αλλά και γραφή καθενός από μας που θα ήθελε η απώλεια, ο θάνατος , η πίκρα, να μένουν μακριά από αγαπημένα πρόσωπα. Να ‘ναι παραμύθι ή μήπως είναι εικόνες  τούτο το μήνυμα που έχει αυτό το τόσο μαγικό βιβλίο.

Γράφει κάπου πως … «υποσχέσου μου να μην κλαις, δεν μ αρέσει ο ωκεανός στα μάτια σου!» κι η αλήθεια είναι πως κάτι τέτοιο είναι  δύσκολο πολύ κι ακατόρθωτο, όμως εδώ  σε πλανεύει ο λόγος. Αντλείς μια δύναμη από αυτό το βιβλίο, την δύναμη της πιο δυνατής αγάπης, του πιο όμορφου σύννεφου που δεν είναι γκρίζο. Γεμάτο συμβουλές, γεμάτο ψυχή, γεμάτο όμορφες στιγμές .

Διαχείριση απώλειας και πένθους μέσα από ένα ποίημα που δεν σε κάνει να νοιώσεις στενάχωρα. Σε κάνει να θυμάσαι, να αναπολείς και να προχωρείς  γιατί «…μέσα  σ’ αυτό το βιβλίο υπάρχει μια χούφτα αθάνατων σπόρων .Τους φυτεύουμε, τους βλέπουμε να γεννιούνται , να μεγαλώνουν, να μην χάνονται ποτέ!». Η εικονογράφησή του επίσης πολύ δυνατή, ζωντανή και γεμάτη συναίσθημα και ψυχή. Θυμίζει ταινία μικρού μήκους με καλό και νοσταλγικό τέλος. Με χρώμα και ύφος που θα ζήλευε ο κάθε σκηνοθέτης.

Γιατί τούτη η ψυχή είναι αφημένη στον άνεμο!

Αυτό το Σαββατοκύριακο, όμως, κάτι άλλαξε. Ο παππούς έλειπε... Είχε φύγει για ένα μακρινό ταξίδι.

«Ο παππούς τώρα θα βλέπει τα αστέρια;» ρώτησε ο Νόλαν κοιτάζοντας ψηλά.

«Ο ουρανός ανήκει σε όλους!» είπε η γιαγιά.

Η νέα σειρά βιβλίων Σε καταλαβαίνω βοηθά τα παιδιά να διαχειριστούν ευαίσθητα θέματα.

Εδώ παρουσιάζεται μια συγκινητική ιστορία για την απώλεια, που μας δείχνει πως, ακόμα και όταν οι αγαπημένοι μας δεν είναι κοντά, βλέπουμε τον ίδιο ουρανό.

Ένα παραμύθι για την απώλεια και την δύναμη να προχωράμε μπροστά.

Η Κίτι είναι ανήσυχη. Ο Ψαρούλης δεν κολυμπάει πια.
Ο Ρίκι και η Κίτι  προσπαθούν να κάνουν τον Ψαρούλη να κολυμπήσει, μα δεν τα καταφέρνουν.
Ο Ψαρούλης έφυγε για πάντα και η Κίτι είναι τόσο λυπημένη, αλλά οι φίλοι της θα τη βοηθήσουν να μην τον ξεχάσει ποτέ…

Μια όμορφη ιστορία για την απώλεια, τον θυμό και την ελπίδα.

Πώς ένα παγώνι και μια χήνα μπόρεσαν να βοηθήσουν ένα χελιδόνι σε μια δύσκολη στιγμή της ζωής του;

Διάβασε αυτό το βιβλίο που φτιάχτηκε για σένα με πολλή αγάπη και ανακάλυψε τη δύναμη της ελπίδας και της πίστης.

Ο Δημήτρης 5 χρονών, μαθητής Νηπιαγωγείου, έχασε τον πατέρα του. Ο θάνατος του ανακοινώθηκε μετά από 3 μέρες. Δε συμμετείχε σε καμία τελετουργία. Είναι το 3ο παιδί της οικογένειας και περνούσε πολύ χρόνο με τον πατέρα του.

Αντιδράσεις του παιδιού:
Κλάμα

Επιθετική συμπεριφορά (λεκτική)

Άρνηση για εκτέλεση ρουτινών της καθημερινότητας και άρνηση για το σχολείο

Προσκόλληση στη μητέρα του

Προβλήματα ύπνου

Διάσπαση προσοχής και υπερκινητικότητα

Μοναχικό παιχνίδι

Αποχή από ομαδικές δραστηριότητες

 Όταν η Ντορέτα γεννήθηκε, ο παππούς της, ο Θοδωρής, είχε ήδη ξεκινήσει –αναπάντεχα– το «µεγάλο ταξίδι» του. Γι’ αυτό κι εκείνη, για να τον έχει πάντα στη ζωή της, πήρε το όνοµά του. Κάθε µέρα, το µικρό κορίτσι κοιτά τη φωτογραφία του πάνω στο µεγάλο ράφι στο σαλόνι. Πώς, άραγε, θα µπορούσε, µε έναν µαγικό τρόπο, να τον συναντήσει από κοντά, έστω για µία και µοναδική φορά; Ποιος είναι ο δρόµος που πρέπει να ακολουθήσει; Μέσα από µια συναρπαστική διαδροµή, γεµάτη γλύκα και µέλι, θα τα καταφέρει…Τώρα ο κόσµος είναι όλος δικός τους… 

για τον παππού και την εγγονή. Γιατί η αληθινή αγάπη πάντα βρίσκει τη λύση!

Μια συγκινητική ιστορία, που µας γεµίζει όµορφα συναισθήµατα και µοναδικές εµπειρίες, εµφυσώντας στα παιδιά τις αξίες της αγάπης και της ευγνωµοσύνης, καθώς και τη σηµασία των οικογενειακών δεσµών.

U241N0076

ΑΚΡΟΑΤΗΡΙΟ 2

Ακόμα και όταν οι γονείς λείπουν, η αγάπη τους ζει μέσα στην καρδιά σου.

Ψυχολόγοι κατόπιν αιτήματος μπορούν να ρθούν και στα σχολεία.

Το θεωρώ πολύ σημαντικό να το γνωρίζουμε.

https://merimna.org.gr/symvouleutiki-paidiwn-oikogeneiwn/

EDUG-623

Ψυχοπαθολογία του Παιδιού

Ακροατηριο 16

U244N1297

Εμπεριέχεται ένα σχετικό βίντεο, το οποίο χρειάζεται να παρακολουθήσει ο κάθε γονιός.

‘Death in the Sickroom’ portrays the death of his beloved sister, Sophie. The figures in the painting seem disconnected from each other, no two making eye contact or touching, each one lost in their own grief.

Οι έφηβοι, όντας σε μια φάση της ζωής τους όπου αναζητούν την ταυτότητά τους και την ανεξαρτησία τους, συχνά αντιμετωπίζουν δυσκολίες στο να διαχειριστούν την απώλεια. Τα συναισθήματα θλίψης, θυμού, ενοχής ή απογοήτευσης μπορεί να είναι έντονα, ενώ η ανάγκη για κατανόηση και αποδοχή γίνεται πιο επιτακτική. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι έφηβοι ενδέχεται να απομονωθούν ή να εκδηλώσουν αντιδραστικές συμπεριφορές, καθώς προσπαθούν να διαχειριστούν το βάρος της απώλειας.

Η απώλεια μπορεί επίσης να επηρεάσει τις σχέσεις των εφήβων με τους συνομηλίκους και την οικογένεια. Η αίσθηση της μοναξιάς ή του «διαφορετικού» μπορεί να οδηγήσει σε απομάκρυνση από φίλους ή σε συγκρούσεις με τους γονείς. Ταυτόχρονα, οι έφηβοι μπορεί να αναζητήσουν νέους τρόπους να εκφράσουν τα συναισθήματά τους, όπως μέσω της τέχνης, της μουσικής ή του γραψίματος.

Η στήριξη από τους ενήλικες είναι κρίσιμη. Ένας ανοιχτός διάλογος, η κατανόηση και η αποδοχή των συναισθημάτων του εφήβου, καθώς και η ενίσχυση ενός σταθερού περιβάλλοντος, βοηθούν στη διαχείριση της απώλειας. Εάν η θλίψη παραμένει ή εξελίσσεται σε έντονα συμπτώματα, όπως απομόνωση, ακραίες αλλαγές στη συμπεριφορά ή καταθλιπτική διάθεση, είναι σημαντικό να αναζητηθεί επαγγελματική βοήθεια.

Παρόλο που η απώλεια είναι μια δύσκολη εμπειρία, μπορεί να γίνει μια ευκαιρία για τους εφήβους να αναπτύξουν συναισθηματική ανθεκτικότητα, να καλλιεργήσουν την ενσυναίσθηση και να αποκτήσουν μια βαθύτερη κατανόηση της ζωής και των αλλαγών που αυτή φέρνει.

στις παραπάνω απώλειες, η προσαρμογή τους σε αυτές, και οι ανάγκες που έχουν για ενημέρωση, έκφραση συναισθημάτων και σταθερότητα. Επίσης, παρουσιάζεται εκτενώς ο ρόλος των εκπαιδευτικών ως

προσώπων αναφοράς και υποστήριξης των παιδιών, σε περίπτωση μιας τέτοιας απώλειας, καθώς και των πρακτικών που μπορούν να ακολουθήσουν στο πλαίσιο της σχολικής κοινότητας, προκειμένου να

υποστηρίξουν μαθητές, μαθήτριες και τις οικογένειές τους.

Το πένθος, είτε λόγω της απώλειας ενός αγαπημένου προσώπου είτε λόγω άλλων σημαντικών αλλαγών στη ζωή, αποτελεί μια βαθιά συναισθηματική εμπειρία που μπορεί να επηρεάσει την ψυχολογική και συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών. Ανάλογα με την ηλικία, την ωριμότητα και την υποστήριξη που λαμβάνουν, τα παιδιά βιώνουν και εκφράζουν το πένθος με διαφορετικούς τρόπους.

Κατανόηση του Πένθους Ανάλογα με την Ηλικία

• Νήπια και μικρά παιδιά: Τα πολύ μικρά παιδιά μπορεί να μην κατανοούν πλήρως την έννοια της απώλειας. Μπορεί να νιώθουν ανασφάλεια και σύγχυση όταν ένα άτομο απουσιάζει από την καθημερινότητά τους. Συχνά εκφράζουν το πένθος μέσω αλλαγών στη συμπεριφορά, όπως αυξημένη ανάγκη για προσοχή ή παλινδρομικές συμπεριφορές.

• Παιδιά σχολικής ηλικίας: Τα παιδιά αυτής της ηλικίας αρχίζουν να κατανοούν την οριστικότητα του θανάτου. Μπορεί να βιώσουν έντονα συναισθήματα όπως θλίψη, θυμό ή ενοχή. Συχνά χρειάζονται ειλικρινείς εξηγήσεις και καθοδήγηση για να αντιμετωπίσουν τα συναισθήματά τους.

• Έφηβοι: Οι έφηβοι μπορεί να βιώσουν το πένθος με πιο σύνθετους τρόπους, καθώς αρχίζουν να συνειδητοποιούν τις μακροπρόθεσμες συνέπειες της απώλειας. Συχνά αναζητούν αυτονομία στη διαχείριση του πένθους, αλλά μπορεί επίσης να χρειάζονται υποστήριξη για να επεξεργαστούν τα συναισθήματά τους.

Συναισθηματικές Αντιδράσεις

Τα παιδιά μπορεί να εκφράσουν το πένθος τους μέσα από:

• Θλίψη και δάκρυα.

• Αίσθημα απομόνωσης ή μοναξιάς.

• Θυμό ή ενοχή, ιδιαίτερα αν νιώθουν υπεύθυνα για την απώλεια.

• Σωματικά συμπτώματα όπως πονοκεφάλους ή πόνους στο στομάχι.

• Δυσκολίες συγκέντρωσης ή μειωμένο ενδιαφέρον για δραστηριότητες.

Υποστήριξη των Παιδιών στη Διαχείριση του Πένθους

• Ανοιχτή Επικοινωνία: Είναι σημαντικό να εξηγηθεί στα παιδιά με ειλικρίνεια και λόγια που κατανοούν τι έχει συμβεί. Η αποφυγή ή η ωραιοποίηση της πραγματικότητας μπορεί να προκαλέσει σύγχυση.

• Δημιουργία Ασφάλειας: Τα παιδιά χρειάζονται διαβεβαιώσεις για την ασφάλειά τους και για τη συνέχιση της φροντίδας από τους υπόλοιπους ανθρώπους της ζωής τους.

• Ενίσχυση της Συναισθηματικής Έκφρασης: Ενθαρρύνετε τα παιδιά να μιλήσουν για τα συναισθήματά τους ή να τα εκφράσουν μέσα από δραστηριότητες όπως η ζωγραφική ή το παιχνίδι.

• Παροχή Υποστήριξης: Η εμπλοκή ειδικών, όπως ψυχολόγων ή κοινωνικών λειτουργών, μπορεί να βοηθήσει τα παιδιά να κατανοήσουν και να διαχειριστούν το πένθος τους.

Συμπέρασμα

Το πένθος είναι μια φυσική αλλά και δύσκολη εμπειρία για τα παιδιά. Με την κατάλληλη υποστήριξη από την οικογένεια, το σχολείο και ειδικούς επαγγελματίες, τα παιδιά μπορούν να επεξεργαστούν την απώλεια και να αναπτύξουν ανθεκτικότητα, βρίσκοντας τρόπους να προσαρμοστούν σε μια νέα πραγματικότητα.

Ο Μακαριστός Μητροπολίτης Σισανίου και Σιατίστης Παύλος, που ήταν και εκπαιδευτικός, εξηγεί πώς με απλά λόγια μπορούμε να μιλήσουμε για τον θάνατο στα πιο μικρά παιδιά

Πώς ένα παγώνι και μια χήνα μπόρεσαν να βοηθήσουν ένα χελιδόνι σε μια δύσκολη στιγμή της ζωής του;

Η τέχνη μπορεί να μας βοηθήσει να αντιμετωπίσουμε την απώλεια. Είναι αδύνατο να φανταστούμε την πραγματικότητα της θλίψης μέχρι να έρθουμε αντιμέτωποι με αυτήν. Το πένθος προέρχεται από την απώλεια, είτε είναι η απώλεια της υγείας μας, μια σχέση, μια δουλειά, ένα κατοικίδιο, ένα αγαπημένο πρόσωπο ή κάτι εντελώς διαφορετικό. Η απώλεια μπορεί να αλλάξει τη ζωή.

Και όπως έγραψε η Joan Didion: “Δεν υπάρχει πραγματικός τρόπος να αντιμετωπίσουμε όλα όσα χάνουμε…”.

Συναισθηματικές αντιδράσεις

Τα παιδιά μπορεί να εκφράσουν την απώλεια με θλίψη, θυμό, άρνηση ή ακόμα και αδιαφορία. Ορισμένα παιδιά εμφανίζουν αλλαγές στη συμπεριφορά, όπως απόσυρση, προβλήματα ύπνου ή δυσκολίες στη σχολική απόδοση. Οι αντιδράσεις αυτές είναι φυσιολογικές και αποτελούν μέρος της διαδικασίας πένθους.

Ανάγκη για ειλικρίνεια και υποστήριξη

Είναι σημαντικό οι ενήλικες να προσφέρουν στα παιδιά ειλικρινή και κατάλληλη για την ηλικία τους εξήγηση σχετικά με την απώλεια. Η ανοιχτή συζήτηση και η απάντηση στις ερωτήσεις τους με τρόπο που κατανοούν βοηθά στη μείωση της σύγχυσης και του άγχους. Η σταθερότητα και η υποστήριξη είναι εξίσου απαραίτητες, καθώς προσφέρουν στα παιδιά αίσθηση ασφάλειας.

Διαχείριση της απώλειας

Η ενθάρρυνση των παιδιών να εκφράσουν τα συναισθήματά τους, είτε μέσω συζητήσεων, τέχνης ή παιχνιδιού, μπορεί να τα βοηθήσει να επεξεργαστούν την απώλεια. Σε σοβαρότερες περιπτώσεις, όπως η απώλεια ενός γονέα, η συμβουλευτική υποστήριξη μπορεί να αποτελέσει κρίσιμο εργαλείο για την προσαρμογή τους.

Η απώλεια, αν και οδυνηρή, αποτελεί μέρος της ζωής. Με την κατάλληλη φροντίδα και υποστήριξη, τα παιδιά μπορούν να αναπτύξουν ανθεκτικότητα και να αντιμετωπίσουν τις δύσκολες στιγμές με δύναμη και αισιοδοξία.

Σε δεύτερο επίπεδο, το βιβλίο αυτό, με εξαιρετικά διακριτικό τρόπο, αντιμετωπίζει το θέμα της απώλειας ενός αγαπημένου προσώπου με ιδιαίτερη τρυφερότητα και ευαισθησία. Ο Σιντ αγαπάει τον Παππού. Ο Παππούς αγαπάει τον Σιντ. Και αυτό δεν θα αλλάξει ποτέ, ούτε όταν ο Σιντ δεν θα μπορεί πια να επισκεφτεί τον παππού.

Ακροατήριο: 08

Η υπέροχη ολοζώντανη εικονογράφηση συμπληρώνει το κείμενο προσδίδοντας αισιοδοξία και ανακούφιση.

Συναισθηματικές Επιπτώσεις

Οι έφηβοι που βιώνουν απώλεια συχνά αισθάνονται θλίψη, θυμό, ενοχές ή ακόμα και αίσθηση εγκατάλειψης. Η συναισθηματική αστάθεια, που είναι χαρακτηριστική αυτής της ηλικίας, μπορεί να ενταθεί, οδηγώντας σε απομόνωση, κατάθλιψη ή ακόμη και εκρήξεις θυμού. Η απώλεια συχνά προκαλεί έντονη ανασφάλεια και φόβο για το μέλλον, καθώς οι έφηβοι δυσκολεύονται να κατανοήσουν και να διαχειριστούν το τελικό χαρακτήρα της απουσίας.

Κοινωνικές Επιπτώσεις

Η απώλεια μπορεί να επηρεάσει τις σχέσεις των εφήβων με τους συνομηλίκους και την οικογένειά τους. Πολλοί έφηβοι απομονώνονται, δυσκολεύονται να εκφράσουν τα συναισθήματά τους ή νιώθουν ότι οι άλλοι δεν μπορούν να τους κατανοήσουν. Σε άλλες περιπτώσεις, μπορεί να αναζητήσουν υποστήριξη από φίλους ή κοινωνικές ομάδες, ενώ ορισμένοι ενδέχεται να αναπτύξουν ανθυγιεινές συμπεριφορές για να διαχειριστούν την απώλεια, όπως χρήση ουσιών ή ριψοκίνδυνες επιλογές.

Ακαδημαϊκές Επιπτώσεις

Η απώλεια συχνά επηρεάζει την ακαδημαϊκή απόδοση των εφήβων. Η μειωμένη συγκέντρωση, η αίσθηση έλλειψης νοήματος ή η ψυχολογική κόπωση μπορεί να οδηγήσουν σε πτώση των επιδόσεων. Σε πολλές περιπτώσεις, οι έφηβοι αισθάνονται ότι δεν μπορούν να ανταπεξέλθουν στις απαιτήσεις του σχολείου, γεγονός που εντείνει την πίεση που βιώνουν.

Υποστήριξη και Διαχείριση

Η υποστήριξη από την οικογένεια, τους εκπαιδευτικούς και επαγγελματίες ψυχικής υγείας είναι κρίσιμη για την αντιμετώπιση της απώλειας κατά την εφηβεία. Οι γονείς πρέπει να διατηρούν ανοιχτή επικοινωνία, ενθαρρύνοντας τον έφηβο να εκφράσει τα συναισθήματά του χωρίς φόβο ή ντροπή. Οι εκπαιδευτικοί μπορούν να προσφέρουν κατανόηση και ευελιξία, ενώ οι επαγγελματίες ψυχικής υγείας μπορούν να παρέχουν την κατάλληλη καθοδήγηση μέσω συμβουλευτικής ή θεραπείας.

Παράλληλα, η συμμετοχή σε δραστηριότητες που προάγουν την κοινωνικότητα και την αυτοπεποίθηση, όπως ο αθλητισμός, οι τέχνες ή οι εθελοντικές δράσεις, μπορεί να βοηθήσει τους εφήβους να διαχειριστούν το άγχος και να ανακαλύψουν νέους τρόπους έκφρασης και νοήματος στη ζωή τους.

Συνολικά, η απώλεια είναι μια δύσκολη εμπειρία για τους εφήβους, αλλά με τη σωστή υποστήριξη και φροντίδα, μπορούν να την επεξεργαστούν με υγιή τρόπο και να αναπτύξουν ανθεκτικότητα, που θα τους βοηθήσει στις προκλήσεις της ενήλικης ζωής.

Η απώλεια κατά την εφηβεία είναι μια βαθιά τραυματική εμπειρία που μπορεί να επηρεάσει ποικιλοτρόπως τη συναισθηματική, ψυχική και κοινωνική ανάπτυξη των εφήβων. Η εφηβεία, ως περίοδος έντονης αλλαγής και αναζήτησης ταυτότητας, καθιστά τους νέους ιδιαίτερα ευάλωτους στις συνέπειες της απώλειας, είτε αυτή αφορά ένα αγαπημένο πρόσωπο, όπως γονέα ή αδερφό, είτε κάποια άλλη σημαντική αλλαγή, όπως τη μετακίνηση σε διαφορετικό περιβάλλον ή τη διάλυση της οικογένειας.

Συναισθηματικές Επιπτώσεις

Οι έφηβοι που βιώνουν απώλεια συχνά αισθάνονται θλίψη, θυμό, ενοχές ή ακόμα και αίσθηση εγκατάλειψης. Η συναισθηματική αστάθεια, που είναι χαρακτηριστική αυτής της ηλικίας, μπορεί να ενταθεί, οδηγώντας σε απομόνωση, κατάθλιψη ή ακόμη και εκρήξεις θυμού. Η απώλεια συχνά προκαλεί έντονη ανασφάλεια και φόβο για το μέλλον, καθώς οι έφηβοι δυσκολεύονται να κατανοήσουν και να διαχειριστούν το τελικό χαρακτήρα της απουσίας.

Κοινωνικές Επιπτώσεις

Η απώλεια μπορεί να επηρεάσει τις σχέσεις των εφήβων με τους συνομηλίκους και την οικογένειά τους. Πολλοί έφηβοι απομονώνονται, δυσκολεύονται να εκφράσουν τα συναισθήματά τους ή νιώθουν ότι οι άλλοι δεν μπορούν να τους κατανοήσουν. Σε άλλες περιπτώσεις, μπορεί να αναζητήσουν υποστήριξη από φίλους ή κοινωνικές ομάδες, ενώ ορισμένοι ενδέχεται να αναπτύξουν ανθυγιεινές συμπεριφορές για να διαχειριστούν την απώλεια, όπως χρήση ουσιών ή ριψοκίνδυνες επιλογές.

Ακαδημαϊκές Επιπτώσεις

Η απώλεια συχνά επηρεάζει την ακαδημαϊκή απόδοση των εφήβων. Η μειωμένη συγκέντρωση, η αίσθηση έλλειψης νοήματος ή η ψυχολογική κόπωση μπορεί να οδηγήσουν σε πτώση των επιδόσεων. Σε πολλές περιπτώσεις, οι έφηβοι αισθάνονται ότι δεν μπορούν να ανταπεξέλθουν στις απαιτήσεις του σχολείου, γεγονός που εντείνει την πίεση που βιώνουν.

Υποστήριξη και Διαχείριση

Η υποστήριξη από την οικογένεια, τους εκπαιδευτικούς και επαγγελματίες ψυχικής υγείας είναι κρίσιμη για την αντιμετώπιση της απώλειας κατά την εφηβεία. Οι γονείς πρέπει να διατηρούν ανοιχτή επικοινωνία, ενθαρρύνοντας τον έφηβο να εκφράσει τα συναισθήματά του χωρίς φόβο ή ντροπή. Οι εκπαιδευτικοί μπορούν να προσφέρουν κατανόηση και ευελιξία, ενώ οι επαγγελματίες ψυχικής υγείας μπορούν να παρέχουν την κατάλληλη καθοδήγηση μέσω συμβουλευτικής ή θεραπείας.

Παράλληλα, η συμμετοχή σε δραστηριότητες που προάγουν την κοινωνικότητα και την αυτοπεποίθηση, όπως ο αθλητισμός, οι τέχνες ή οι εθελοντικές δράσεις, μπορεί να βοηθήσει τους εφήβους να διαχειριστούν το άγχος και να ανακαλύψουν νέους τρόπους έκφρασης και νοήματος στη ζωή τους.

Συνολικά, η απώλεια είναι μια δύσκολη εμπειρία για τους εφήβους, αλλά με τη σωστή υποστήριξη και φροντίδα, μπορούν να την επεξεργαστούν με υγιή τρόπο και να αναπτύξουν ανθεκτικότητα, που θα τους βοηθήσει στις προκλήσεις της ενήλικης ζωής.

Η κατανόηση του θανάτου από τα παιδιά εξελίσσεται καθώς μεγαλώνουν. Τα μικρότερα παιδιά συχνά αντιλαμβάνονται τον θάνατο με συγκεκριμένους όρους, συνδέοντάς τον με την φυσική απουσία, ενώ τα μεγαλύτερα παιδιά αρχίζουν να κατανοούν αφηρημένες έννοιες όπως η μόνιμοτητα και το αναπόφευκτο του θανάτου.

Το βιβλίο επίσης τονίζει πώς τα παιδιά βιώνουν μια σειρά συναισθημάτων ως απάντηση στον θάνατο, περιλαμβάνοντας φόβο, σύγχυση και θλίψη. Αυτά τα συναισθήματα επηρεάζονται συχνά από το αναπτυξιακό τους στάδιο και τις προηγούμενες εμπειρίες τους με την απώλεια.

Η οικογενειακή δυναμική, οι πολιτιστικές πρακτικές και οι θρησκευτικές πεποιθήσεις παίζουν καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της κατανόησης και της αντιμετώπισης του θανάτου από τα παιδιά. Αναφέρει ακόμη πως ανοιχτές συζητήσεις εντός των οικογενειών μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά να επεξεργαστούν τα συναισθήματά τους και να σχηματίσουν μια υγιή κατανόηση της απώλειας.

Οι συγγραφείς εξετάζουν πώς τα παιδιά μπορεί να εκφράσουν τη θλίψη τους διαφορετικά από τους ενήλικες, συχνά μέσω του παιχνιδιού ή της τέχνης παρά μέσω λεκτικής έκφρασης. Η κατανόηση αυτών των εκφράσεων είναι ζωτικής σημασίας για την παροχή κατάλληλης υποστήριξης.

Επιπλέον, εξετάζει τις πιθανές μακροχρόνιες επιπτώσεις της εμπειρίας του θανάτου σε νεαρή ηλικία, περιλαμβάνοντας επιπτώσεις στην ψυχική υγεία και τις στρατηγικές αντιμετώπισης καθώς μεγαλώνουν.

Συνολικά, τονίζει τη σημασία της καλλιέργειας της κατανόησης του θανάτου από τα παιδιά μέσω υποστηρικτικής επικοινωνίας και εκπαίδευσης, επιτρέποντάς τους να επεξεργάζονται τις εμπειρίες τους με υγιή τρόπο.

Psychological Functioning after Parental Loss

Ο θάνατος ενός αγαπημένου προσώπου μπορεί να είναι συναισθηματικά συνταρακτικός και να αποτελέσει ένα από τα πιο ψυχοπιεστικά γεγονότα ζωής. Όμως, απώλεια δεν είναι μόνο ο θάνατος. Ήδη από τη στιγμή της γέννησης, αποχωριζόμαστε το σώμα της μητέρας μας, προκειμένου να επιβιώσουμε. Για ένα μικρό παιδί, απώλεια μπορεί να είναι μια κούκλα, μια κουβέρτα, ένα πανάκι. Κάθε αλλαγή είναι απώλεια και κάθε απώλεια μια αλλαγή. Ο πόλεμος, η προσφυγιά, η μετανάστευση σημαίνουν απώλεια του γενέθλιου τόπου, της ταυτότητας, κάποιες φορές της αξιοπρέπειας. Το γήρας, η ασθένεια, οι ήττες που θα βιώσουμε, αντιστοιχούν σε  απώλειες. Η καταστροφή του φυσικού μας περιβάλλοντος είναι η απώλεια ενός τοπίου και μιας πραγματικότητας όπως την ξέραμε ως τα τώρα. Πού πάνε όμως, αλήθεια, οι απώλειες που δεν παίρνουν μέσα μας το χρόνο, το βάθος και την έκταση που διεκδικούν; Πώς εγγράφεται και πώς αποτυπώνεται στο νου και το σώμα μας η κάθε μικρή ή μεγάλη απώλεια; Και η τέχνη, φορέας αυτής  της σχεδόν μαγικής, λυτρωτικής ιδιότητας να δίνει μορφή στο άφατο, πώς λειτουργεί μέσα μας όταν αναμετράται με την απώλεια;", διερωτώνται η Μίνα και η Λουκία Παπασιδέρη.

Η απώλεια εμπνέει τους καλλιτέχνες του Attilio Οικεία Τέχνη - Athinorama.gr

Το πένθος είναι η ολοκλήρωση του καλού αποχαιρετισμού. Για να ζεις, πρέπει να ξέρεις να πενθείς.

Κάποιες φορές, σε ορισμένες συνθήκες, το πένθος αστοχεί. Τότε εμφανίζεται η αντιδραστική κατάθλιψη.

Η κατάθλιψη είναι το άγονο παράπονο μιας προδομένης αγάπης, το οποίο δεν απευθύνεται στον αποδέκτη του ευθέως, αλλά μέσω τρίτου.

Το κλειδί της κατάθλιψης είναι η αναποφάσιστη κατάσταση του αντικειμένου της απώλειας: Δεν είναι ούτε χαμένο ούτε μη-χαμένο.

Το παράδοξο της αναποφάσιστης κατάστασης υποστηρίζεται από την ενδοβολή του απολεσθέντος: Το Εγώ το έχει βάλει μέσα του.

Η επεξεργασία της ενδοβολής και η υπέρβαση της αναποφάσιστης κατάστασης του απολεσθέντος μετατρέπει την κατάθλιψη σε πένθος, και έτσι τη θεραπεύει.

Η καλύτερη πρόληψη της κατάθλιψης είναι το πένθος: η τέχνη του καλού αποχαιρετισμού.

Robert Southey
Άγγλος ποιητής  (1774-1843)

Η ανάλυση εστιάζει σε 17 μελέτες που αξιολόγησαν την αποτελεσματικότητα των προγραμμάτων υποστήριξης για τα παιδιά που βιώνουν την απώλεια γονέα. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι τα προγράμματα παρέμβασης μπορούν να έχουν θετική επίδραση στη μείωση των ψυχολογικών προβλημάτων, όπως η κατάθλιψη και το άγχος, καθώς και στη βελτίωση της συναισθηματικής τους σταθερότητας. Ωστόσο, η ποιότητα των μελετών ποικίλλει, με κάποιες να παρέχουν ισχυρή επιστημονική υποστήριξη και άλλες πιο αμφισβητούμενη. Η ανασκόπηση καταλήγει στο συμπέρασμα ότι είναι απαραίτητο να εφαρμοστούν ολιστικές και εξατομικευμένες στρατηγικές για την υποστήριξη των παιδιών που θρηνούν, λαμβάνοντας υπόψη τις κοινωνικές και συναισθηματικές ανάγκες τους​

Συγγραφέας: Αλεξία Βερνίκου

"Μέχρι τον ουρανό και πίσω". Τόσο αγαπούσε η Έλλη τη γιαγιά της, "και τρεις κωλοτούμπες!". Μαζί, περνούσαν πάντοτε καταπληκτικά!

Η παντοτινή αγάπη δεν χάνεται ό,τι και να γίνει.
Τη συντηρούν και την ενδυναμώνουν οι ωραιότερες αναμνήσεις.

Μια τρυφερή, συγκινητική ιστορία για το πώς οι αγαπημένοι μας παραμένουν στην καρδιά μας σαν ο πολυτιμότερος θησαυρός.

Η Αλεξία Βερνίκου, M.A. Ψυχολόγος-Οικογενειακή Ψυχοθεραπεύτρια, και η πολυβραβευμένη εικονογράφος Σοφία Τουλιάτου, δημιούργησαν ένα εξαιρετικά τρυφερό παραμύθι για την αγάπη και την απώλεια που δεν θα αφήσει ασυγκίνητο κανέναν.

Παρόλο που ο θάνατος είναι κάτι πολύ φυσικό μέσα στον κύκλο συνεχούς ανανέωσης της ζωής, για εμάς τους ανθρώπους αποτελεί ένα μυστήριο και η αντιμετώπισή του μια τεράστια πρόκληση. Όμως, ένα είναι βέβαιο: ο αποχαιρετισμός δεν είναι εύκολος, αλλά η υποδοχή και ο σεβασμός των συναισθημάτων κάνουν τη διαφορά.

Πώς ένα παγώνι και μια χήνα μπόρεσαν να βοηθήσουν ένα χελιδόνι σε μια δύσκολη στιγμή της ζωής του;

Διάβασε αυτό το βιβλίο που φτιάχτηκε για σένα με πολλή αγάπη και ανακάλυψε τη δύναμη της ελπίδας και της πίστης.

«Κι όταν πεθάνουμε και χαθούμε, θα μ' αγαπάς ακόμη;» είπε ο Μικρός. «Θα υπάρχει ακόμα η αγάπη;»

Η μαμά πήρε στην αγκαλιά της το Μικρό και κοίταξαν μαζί από το παράθυρο τον ουρανό. Το φεγγάρι έφεγγε ψηλά και τ' αστεράκια ήταν φωτεινά.

«Κοίτα, Μικρέ, τ' αστεράκια πώς λάμπουνε στον ουρανό. Ξέρεις πως πολλά απ΄ αυτά έχουν πεθάνει εδώ και χρόνια πια; Τα βλέπεις όμως πώς φωτίζουν ακόμα στον ουρανό; Η αγάπη είναι σαν τ' αστέρια: ποτέ δεν πεθαίνει και πάντα φωτίζει». Ντέμπι Γκλιόρι

Η συγγραφέας Ντέμπι Γκλιόριμάς παρουσιάζει ένα μικρό αλεπουδάκι που είναι κακόκεφο και κακότροπο γιατί νομίζει ότι είναι γκρινιάρικο, ανάποδο και κανείς δεν το αγαπάει.
Συνεχώς ρωτάει τη μητέρα του αν θα το αγαπούσε, αν ήταν κάποιο άλλο ζωάκι.
Εκείνη φυσικά του λέει:
«Θα σ'αγαπώ ό,τι κι αν γίνει»γιατί είναι το παιδί της, γιατί είναι το πλάσμα που αγαπά περισσότερο απ' οτιδήποτε άλλο στη ζωή της.

Μια φορά κι έναν καιρό, ζούσε ένα κορίτσι, η Άννα, που αγαπούσε πολύ τον παππού της. Ο παππούς της ήταν ο καλύτερός της φίλος. Της διάβαζε παραμύθια, της έδειχνε πώς να φτιάχνει καραβάκια από χαρτί και πάντα της έλεγε: «Η καρδιά μας έχει χώρο για όλους όσους αγαπάμε, ακόμα κι όταν δεν είναι κοντά μας».

Μια μέρα, όμως, ο παππούς έφυγε για ένα ταξίδι που δεν είχε επιστροφή. Η Άννα δεν μπορούσε να καταλάβει γιατί. Ένιωθε λυπημένη και μπερδεμένη. Στο σχολείο, δεν ήθελε να μιλήσει με κανέναν. Τα χρώματα που συνήθιζε να χρησιμοποιεί στις ζωγραφιές της είχαν αντικατασταθεί από γκρι και μαύρο.

Η δασκάλα της, η κυρία Ελένη, παρατήρησε πως κάτι είχε αλλάξει στην Άννα. Ένα πρωί, την πλησίασε και της είπε: «Άννα, θέλεις να σου δείξω κάτι μαγικό;»

Η Άννα σήκωσε το βλέμμα της. «Τι;» ρώτησε διστακτικά.

Η κυρία Ελένη έβγαλε από το γραφείο της μια όμορφη ξύλινη κασετίνα. «Αυτή είναι μια μαγική κασετίνα,» της είπε. «Κάθε φορά που χάνω κάποιον που αγαπώ ή νιώθω λυπημένη, γράφω τις αναμνήσεις μου και τις φυλάω εδώ μέσα. Θέλεις να φτιάξουμε τη δική σου;»

Η Άννα σκέφτηκε για λίγο και ύστερα έγνεψε καταφατικά.

Με τη βοήθεια της κυρίας Ελένης, η Άννα ξεκίνησε να γράφει μικρά σημειώματα για τον παππού της. «Ο παππούς μου είχε το πιο ζεστό χαμόγελο,» έγραψε στο πρώτο. «Μου έφτιαχνε καραβάκια που έπλεαν στο νερό,» έγραψε στο δεύτερο. Κάθε φορά που έβαζε ένα χαρτάκι μέσα στην κασετίνα, ένιωθε την καρδιά της λίγο πιο ελαφριά.

Η κυρία Ελένη ενθάρρυνε τους συμμαθητές της Άννας να φτιάξουν κι εκείνοι τις δικές τους κασετίνες. Μίλησαν για αγαπημένα πρόσωπα και πράγματα που τους έκαναν χαρούμενους, αλλά και λυπημένους. Όλοι έμαθαν ότι η απώλεια είναι μέρος της ζωής, αλλά οι αναμνήσεις κρατούν τους ανθρώπους που αγαπάμε πάντα κοντά μας.

Σιγά-σιγά, η Άννα άρχισε να ξαναχρησιμοποιεί χρώματα στις ζωγραφιές της. Ζωγράφισε τον παππού της να της χαμογελά από τον ουρανό, κρατώντας ένα καραβάκι στο χέρι.

Κάθε φορά που της έλειπε, άνοιγε τη μαγική της κασετίνα και διάβαζε τις αναμνήσεις της. Έτσι, κατάλαβε πως, ακόμα κι αν δεν μπορούσε να δει τον παππού της, εκείνος θα ήταν πάντα στην καρδιά της.

Και ζήσαν όλοι καλύτερα, με αγάπη και μνήμη στις καρδιές τους.

Αποφασισμένος να βρει απαντήσεις, ο Άλεξ ξεκινά ένα ασυνήθιστο ταξίδι παρέα με τον σκύλο του. Ο προορισμός του, όμως, αλλάζει διαρκώς. Και οι αστείοι, οι ξεχωριστοί άνθρωποι που συναντά στον δρόμο του δεν μπορούν να τον προετοιμάσουν εξ’ ολοκλήρου για τα μυστικά που θα αποκαλυφθούν· μυστικά που θα κάνουν το σύμπαν του άνω κάτω.

U244N2960

EDUG623-20

• Winner of Reader's Favorite Gold Medal Award.

• Winner of the Firebird Book Award in the Children's Grief Book Category.

• Proudly endorsed by psychologists, therapists, and healthcare professionals.

The mouse family has lost someone dear...

Come follow each one as Bear helps them understand all they are feeling and how each expresses it in their own unique way.

Tiny is so quiet, I wonder if Bear will be able to help him too.

A beautifully written picture storybook, that conveys the grief stages, expressions of grief, common feelings, and ways to remember your loved one.

A picture book about dealing with grief, loss, and how 'emotions aren't good or bad or right or wrong, they just are.'
You will find reassurance that you are not alone if you are dealing with a loss, and you may even see a little of yourself in the book's pages.

Join the mouse family on an emotional journey as Bear, their empathetic companion, helps them navigate the complexities of grief and its unique expressions.
In this beautifully written picture storybook, children will discover the stages of grief, common feelings, and meaningful ways to honor the memory of their loved ones. With tender storytelling, this picture book reminds us that emotions aren't good or bad, right or wrong; they just are.
If you or your child are coping with loss, find solace within these pages, knowing you're not alone and that healing and hope are possible.

Embrace the Healing Power of I Can't Believe They're Gone: A Kid's Grief Book That Hugs, Helps, and Gives Hope.
Get your copy now and embark on a heartfelt, gentle journey to cope with loss and find hope in the midst of grief.