Ở kinh đô 

Mà nhớ kinh đô. 

Những dòng thơ đã dâng tràn trong tâm hồn Basho khi ông chứng kiến những sự khác biệt và đổi thay của kinh đô. Khi trở về chốn cũ, lòng ta hẳn đều luôn nghĩ về những kỉ niệm, những hình ảnh vốn đã khắc sâu trong lòng. Không ít thì nhiều, ta sẽ mong chờ được nhìn lại những cảnh vật ngày xưa, những cảnh vật mà ta biết nó sẽ mang lại cho ta những kí ức thân thương và tốt đẹp. Nhưng chắc cũng vì lẽ đó mà khi nhìn thấy sự thay đổi, lòng nhà thơ chợt dâng lên chút hụt hẫng, một chút nhung nhớ và nuối tiếc những nơi gắn liền với khoảng thời gian niên thiếu của mình. Chẳng phải những vẻ đẹp càng mỏng manh, càng ngắn ngủi sẽ càng khiến ta thêm yêu, thêm nhung nhớ sao? Cộng thêm âm thanh da diết của con chim đỗ quyên càng làm lòng người thi sĩ thêm chua xót khi chứng kiến nơi thân thương thay đồi. 

Nhưng những dòng thơ kia cũng có thể bắt nguồn từ nỗi niềm bồi hồi của một người đã trưởng thành, đã đi muôn nơi, đã có một vốn sống dày dặn khi quay lại nơi dạy cho ông những kiến thức thuở còn non trẻ. Kinh đô khi trước không chỉ là một kinh đô có nhiều kỉ niệm tươi đẹp mà còn là một kinh đô có sự hiện diện của anh chàng đang tuổi niên thiếu và đang mang trong mình một tâm hồn mơn mởn, tràn đầy hoài bão và dồi dào sức sống tuổi trẻ. Basho có vẻ như đang muốn tìm lại một phiên bản trẻ trung của mình đâu dây. Càng nghĩ sẽ lại càng nhớ đến một thời tuổi trẻ, sẽ lại càng thêm nuối tiếc rồi càng thêm ‘nhớ’. 

Tiếng đỗ quyên hót được tác giả miêu tả ở đầu bài gợi nên một cảm xúc có chút bồi hồi và trầm lắng. Ta dường như hình dung ra được một không gian lúc chiều tà vắng lặng, mà lúc đó tiếng đỗ quyên hót dường như càng vang vọng mang theo một cảm giác thương tiếc một thứ gì đó đã bị mất đi theo dòng chảy vô tình của thời gian. Tiếng đỗ quyên hót cứ như đang ẩn chứa biết bao tình cảm hoài niệm cứ vang lên trong buổi chiều tà chợt làm lòng ta man mác buồn. Khi đấy nhà thơ trở về nơi mình từng gắn bó trong nhiều năm thì trong lòng đã dâng lên chút hoài niệm, một từ “nhớ” đã cho thấy sự nhung nhớ của ông đối với một thời nhiều kỉ niệm trên chính mảnh đất này. 

- Hai-cư là thể loại thơ ca truyền thống Nhật Bản, là thể thơ ngắn nhất thế giới, chỉ có 17 âm tiết. Trong tiếng Nhật, 17 âm tiết được viết thành một hàng, khi phiên âm Latinh mới được ngắt thanh ba đoạn theo thứ tự 5/7/5. Cá biệt có những bài có 19 âm tiết

- Ba dòng (đoạn) thơ Hai-cư có chức năng khác nhau:
+ Dòng thứ nhất để giới thiệu.

+ Dòng thứ hai tiếp tục ý trên và chuẩn bị cho dòng thứ ba.

+ Dòng thứ ba: Kết lại tứ thơ, nhưng thường không rõ ràng và đủ ý mà phải mở ra những suy nghĩ, cảm xúc cho người đọc.

- Trong mỗi bài thơ đều phải có quý ngữ (từ chỉ mùa).
- Mỗi bài thơ là một khoảnh khắc của cảnh vật và đỉnh điểm của cảm xúc

- Thơ hai-cư bao giờ cũng có nội dung liên quan đến thiên nhiên và đưa ra những triết lí về thiên nhiên.