ในสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 นั้น ครูมีแขกได้เป็นครูปี่พาทย์ในพระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัว และได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็น "หลวงประดิษฐไพเราะ" เมื่อวันที่ 21 พฤศจิกายน พ.ศ. 2396 ตำแหน่งปลัดจางวางมหาดเล็กว่าราชการกรมปี่พาทย์ ฝ่ายพระบวรราชวัง

ในปีเดียวกันนั้นเองท่านได้แต่งเพลงเชิดจีน แล้วนำขึ้นทูลเกล้าถวายพระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัวเป็นที่สมพระราชหฤทัยเป็นอย่างยิ่งจึงโปรดให้เลื่อนบรรดาศักดิ์จากหลวงเป็นพระประดิษฐไพเราะ (มี ดุริยางค์กูร) ได้รับสมญาว่าเป็นเจ้าแห่งเพลงทยอยเพราะผลงานเพลงลูกล้อลูกขัด เช่น ทยอยนอก ทยอยเขมร ล้วนเป็นผลงานของท่านทั้งนั้น

17 มิถุนายน พ.ศ. 2443

จังหวัดสุพรรณบุรี ประเทศสยาม

พระประดิษฐ์ไพเราะ (มี ดุริยางกูร)ผู้เชี่ยวชาญดนตรีไทยยุคปลาย ร.3 ถึงต้น ร.4 เป็น "เจ้าแห่งเพลงทยอย" และบิดาของหลวงประดิษฐ์ไพเราะ (ศร ศิลปบรรเลง) และหลวงประดิษฐ์ไพเราะ (ศร ศิลปบรรเลง)นักระนาดเอกและคีตกวีเอกในยุครัชกาลที่ 6 ถึงรัชกาลที่ 7 ผู้ประพันธ์เพลงไทยมากมาย มีฝีมือดีเยี่ยมในระนาดเอกและได้ริเริ่มการคิดโน้ตตัวเลขสำหรับเครื่องดนตรีไทย

เริ่มเรียนหนังสือที่โรงเรียนประจำจังหวัดสุพรรณบุรี (ปรีชาพิทยากร) จบชั้นมัธยมปีที่ ๓  เมื่อเข้ามาอยู่กรมมหรสพแล้วได้เรียนต่อในโรงเรียนพรานหลวง จนจบชั้นมัธยมปีที่ ๖  

สนใจดนตรีไทยมาแต่เด็ก  เริ่มเรียนเมื่ออายุประมาณ ๑๐ ปี โดยมีครูสมบุญ นักฆ้อง (ครูอ้วน) เป็นครูคนแรก  ครั้นอายุได้ ๑๓ ปี (พ.ศ. ๒๔๕๖) ได้ไปเรียนดนตรี ปี่พาทย์ และเรียนเครื่องดนตรีฝรั่ง (แตรวง) ต่อที่บ้านครูสมบุญ สมสุวรรณ ตำบลบางกะพร้อม จังหวัดสมุทรสงคราม จนมีฝีมือดี และได้เรียนรู้หลักการแต่งเพลงด้วย  

ในปี พ.ศ. ๒๔๖๐ อายุ ๑๗ ปี ได้สมัครเข้ามารับราชการในกรมพิณพาทย์หลวง กรมมหรสพมหาดเล็ก (วังจันทร์เกษม) ซึ่งมีพระยาประสานดุริยศัพท์ (แปลก ประสานศัพท์) เป็นครูใหญ่  ณ วังจันทร์ ฯ นี้ได้เรียน ฆ้องใหญ่ จาก หลวงบำรุงจิตรเจริญ (ธูป สาตรวิลัย)  เรียนกลองแขก จาก พระพิณบรรเลงราช (แย้ม ประสานศัพท์)  เรียนระนาดทุ้มจากพระพาทย์บรรเลงรมย์ (พิมพ์ วาทิน)  ต่อมาพระยาประสานดุริยศัพท์ได้กรุณาสอนต่อให้อีก และได้รับเลือกให้เป็นคนตีระนาดทุ้มประจำใน  “วงตามเสด็จพระราชดำเนิน”  ซึ่งไม่ว่าพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว จะเสด็จแปรพระราชฐานไปที่ใด วงนี้จะต้องตามเสด็จเสมอ  จึงได้ใกล้ชิดในเบื้องพระยุคลบาทเป็นพิเศษเสมอมา  

ในปี พ.ศ. ๒๔๖๗  อายุ ๒๔ ปี อุปสมบท ณ วัดสุวรรณภูมิ  จังหวัดสุพรรณบุรี  โดยมีพระครูโพธาภิรัติ (สอน)  เป็นพระอุปัชฌาย์  มีความสามารถสอบนักธรรมตรี ได้ที่ ๑ ของจังหวัด  อุปสมบทอยู่ ๑ ปี จึงกลับมารับราชการ และในปีรุ่งขึ้นก่อนรัชกาลที่ ๖ สวรรคตไม่นาน ก็ได้เรียนหน้าพาทย์ชั้นสูง ถึงขั้นองค์พระ  โดยต่อจากท่านครูทองดี  ชูสัตย์  ครูอาวุโสในสมัยนั้น 

ในปี พ.ศ. ๒๔๗๔  ได้ทำหน้าที่บันทึกเพลงไทยเป็นโน้ตสากล  โดยมีหน้าที่เป็นผู้บอกทางระนาดทุ้มไม้ และระนาดทุ้มเหล็ก  ได้ทำการบันทึกเสียงเพลงไทยให้แก่ราชบัณฑิตยสภา  

ต่อมาได้มีการเปลี่ยนสังกัดจากกรมพิณพาทย์หลวง มาขึ้นต่อกรมศิลปากรในปี พ.ศ. ๒๔๗๘ จึงได้ย้ายมาประจำกรมศิลปากร  ระยะนี้ได้เป็นศิษย์ของหลวงประดิษฐไพเราะ (ศร ศิลปบรรเลง) และท่านครูได้มอบให้ทำหน้าที่ครอบประสิทธิ์ประสาทวิชาการดนตรีได้ ระยะนี้เองได้เรียนโน้ตสากลเพิ่มเติมจากพระเจนดุริยางค์ จนสามารถอ่านเขียนโน้ตสากลได้อย่างคล่องแคล่วชำนาญยิ่ง  รับราชการอยู่ในกรมศิลปากร มาจนถึง พ.ศ. ๒๔๘๓ จึงได้ดำรงตำแหน่งหัวหน้าแผนกดุริยางค์ไทย กองการสังคีต กรมศิลปากร  

อาจารย์มนตรี  ตราโมท  เริ่มรับราชการตั้งแต่ พ.ศ. ๒๔๖๐ ได้รับพระราชทานเงินเดือนเริ่มแรก เดือนละ ๘ บาท  รับราชการจนเกษียณอายุ เมื่อวันที่ ๑ มกราคม พ.ศ. ๒๕๐๕ เป็นเวลาติดต่อกันถึง ๔๕ ปี  

ผลงานในด้านวิชาการ เริ่มแต่งเพลงครั้งแรกเมื่อ พ.ศ. ๒๔๖๓ (อายุได้ ๒๐ ปี) เพลงแรกที่แต่งคือ ลาวต้อยตลิ่ง ๓ ชั้น  เพลงที่ ๒ คือ เพลงพม่าเห่เถา  จากนั้นก็แต่งเพลงขึ้นเรื่อย ๆ จนมีจำนวนเพลงมากมายกว่า ๒๐๐ เพลง  

ผลงานเพลงประเภทโหมโรง ได้แก่ โหมโรงขับไม้บัณเฑาะว์ โหมโรงราโค โหมโรงเอื้องคำ โหมโรงรัตนโกสินทร์สามชั้น ฯลฯ

ประเภทเพลงเถา ได้แก่  โสมส่องแสงเถา  แขกกุลิตเถา  แขกต่อยหม้อเถา  ขอมทรงเครื่องเถา  มอญรำดาบเถา  ขอมเงินเถา กล่อมนารีเถา  กาเรียนทองเถา และสมโภชพระนครเถา เป็นต้น  

ในบรรดาเพลงสามชั้น ได้แก่ จระเข้หางยาวทางสักวา  เขมรปี่แก้วทางสักวา  ต้นเพลงยาวสามชั้น  เทพพนมสามชั้น  ประพาสมหรรณพสามชั้น ฯลฯ  

ในประเภทเพลง ประวัติศาสตร์ ได้แก่ ระบำโบราณคดีหลายชุด  สิบสองจุไทย  ขุนบรม ฝั่งโขง  ไทยมุง ฯลฯ  

ประเภทเพลงระบำ ได้แก่  นกเขามะราปี  ระบำนพรัตน์  ไกรลาศสำเริง  มยุราภิรมย์  บันเทิงกาสร  ระบำเงือก  ระบำดอกบัว  อัศวลีลา ฯลฯ  

ในด้านเพลงไทยสากล  อาจารย์มนตรีเคยประกวดแต่งเพลงวันชาติ ๒๔ มิถุนายน  ได้รับรางวัลที่ ๑ เรียกว่า เพลงวันชาติ เมื่อ พ.ศ. ๒๔๘๓ เพลงม่านมงคลของท่าน ได้รับการยกย่องให้เป็นเพลงไทยยอดนิยมได้รับรางวัลเสาอากาศทองคำ  นอกจากนี้ยังทำหน้าที่แต่งเพลงสำคัญสำหรับการแสดงนาฏศิลป์ ในโอกาสที่กรมศิลปากรไปแสดงยังต่างประเทศเป็นประจำ  อาทิ เพลงพม่าไทยอธิษฐาน  ลาวไทยปณิธาน ฯลฯ 

ในด้านร้อยกรอง อาจารย์มนตรีเป็นกวีผู้ยอดเยี่ยมคนหนึ่ง  นอกจากจะแต่งบทร้อง เพลงตับ เพลงเถา แล้ว  ยังแต่งกวีนิพนธ์ไว้หลายเรื่อง อาทิ โคลงกลบทช้างประสานงา  โคลงกลบทหลงห้อง  โคลงกลบทพรหมพักตร์   โคลงกลบทสักวา  โคลงกลบทสาลินี  โคลงกลบทฉมัง และนิราศอิหร่านราชธรรม เป็นต้น  รวมทั้งทำบทโทรทัศน์  บทละคร เป็นอันมาก  

ในด้านตำรา ได้แต่ง ตำราดุริยางคศาสตร์  ศัพท์สังคีต  การละเล่นของไทย  ประวัติบทเพลงต่าง ๆ และบทความทางประวัติการดนตรีไทยอีกมากมายจนนับไม่ถ้วน เป็นอาจารย์พิเศษสอนในมหาวิทยาลัยหลายแห่ง จนได้รับพระราชทานปริญญาดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์จากมหาวิทยาลัยศิลปากร จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ  ได้รับพระราชทานเหรียญดุษฎีมาลาเข็มศิลปวิทยา เมื่อปี พ.ศ. ๒๕๑๔  

ชีวิตครอบครัว  อาจารย์มนตรีแต่งงานครั้งแรกกับคุณลิ้นจี่  บุรานนท์  มีบุตรชื่อ ฤทธี และศิลปี  ตราโมท อาจารย์ศิลปีเป็นนักดนตรีผู้สามารถมากคนหนึ่ง และเป็นหัวหน้าแผนกดุริยางค์ของกองสังคีต กรมศิลปากร  ต่อมาคุณลิ้นจี่ถึงแก่กรรม (พ.ศ. ๒๔๘๐) จึงได้แต่งงานกับคุณพูนทรัพย์  นาฏประเสริฐ  มีบุตรีชื่อ  ดนตรี  เป็นนักร้องและนักดนตรี  และบุตรชายชื่อ ญานี  เป็นสถาปนิกและนักจัดรายการวิทยุโทรทัศน์  

อาจารย์มนตรีเป็นผู้ทรงความรู้และเป็นหลักสำคัญของวงการดนตรีไทยที่ยากจะหาผู้ใดเสมอเหมือน  มีทั้งความรู้ความสามารถในส่วนตัวและการถ่ายทอดให้แก่ศิษย์  มีความจำยอดเยี่ยม และเป็นคนละเอียดถี่ถ้วนในวิชาการ  เป็นบรมครูของวงการดนตรีไทยที่มีผู้เคารพนับถือมากที่สุด  

อาจารย์มนตรี ตราโมท ได้รับคัดเลือกให้เป็นศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปะการแสดง (ดนตรีไทย) พ.ศ. ๒๕๒๘ ศิลปินอาเซียน พ.ศ. ๒๕๓๐ และนักวิจัยดีเด่นแห่งชาติ สาขาปรัชญา พ.ศ. ๒๕๒๙ ต่อมาเมื่อวันที่ ๖ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๓๘ อาจารย์มนตรีได้ถึงแก่กรรมลง สิริรวมอายุได้ ๙๕ ปี

ในปีเดียวกันนั้นเองท่านได้แต่งเพลงเชิดจีน แล้วนำขึ้นทูลเกล้าถวายพระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัวเป็นที่สมพระราชหฤทัยเป็นอย่างยิ่งจึงโปรดให้เลื่อนบรรดาศักดิ์จากหลวงเป็นพระประดิษฐไพเราะ (มี ดุริยางค์กูร) ได้รับสมญาว่าเป็นเจ้าแห่งเพลงทยอยเพราะผลงานเพลงลูกล้อลูกขัด เช่น ทยอยนอก ทยอยเขมร ล้วนเป็นผลงานของท่านทั้งนั้น

ในปีเดียวกันนั้นเองท่านได้แต่งเพลงเชิดจีน แล้วนำขึ้นทูลเกล้าถวายพระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัวเป็นที่สมพระราชหฤทัยเป็นอย่างยิ่งจึงโปรดให้เลื่อนบรรดาศักดิ์จากหลวงเป็นพระประดิษฐไพเราะ (มี ดุริยางค์กูร) ได้รับสมญาว่าเป็นเจ้าแห่งเพลงทยอยเพราะผลงานเพลงลูกล้อลูกขัด เช่น ทยอยนอก ทยอยเขมร ล้วนเป็นผลงานของท่านทั้งนั้น

ผลงานด้านการประพันธ์เพลง:

เพลงไทยเดิม: ท่านประพันธ์ทำนองเพลงไทยไว้เป็นจำนวนมากกว่า 200 เพลง โดยเพลงแรกที่แต่งคือเพลงลาวต้อยตลิ่ง และมีเพลงที่มีชื่อเสียง เช่น เพลงโสมส่องแสง เถา และเพลงม่านแก้ว

เพลงระบำ: ผลงานการประพันธ์เพลงระบำ เช่น ระบำนพรัตน์, ระบำกฤดาภินิหาร, และระบำโบราณคดี ถือเป็นผลงานที่สำคัญในการผดุงรักษาและสืบทอดนาฏศิลป์ไทย

ผลงานวรรณศิลป์: นอกจากบทประพันธ์เพลง ท่านยังมีผลงานวรรณศิลป์อีกหลายประเภท เช่น ลิลิตอิหร่านราชธรรม, ภิญโญวาทนิยาย, และบทละคร

ผลงานด้านวิชาการและการอนุรักษ์:

ตำราดุริยางคศาสตร์ไทย: ครูมนตรีเป็นผู้ริเริ่มเขียนตำราดุริยางคศาสตร์ไทยขึ้นเป็นครั้งแรกในปี พ.ศ. 2481

การเขียนหลักสูตร: ท่านยังมีบทบาทในการเขียนบทความทางวิชาการและร่างหลักสูตรการเรียนการสอนวิชาดนตรีและนาฏศิลป์

การสืบทอดประเพณีไหว้ครู: ท่านได้รับการครอบประสิทธิ์ประสาทให้เป็นผู้ประกอบพิธีไหว้ครูดนตรีไทย และรับหน้าที่เป็นประธานพิธีไหว้ครูโขน-ละครมาตลอดกว่า 30 ปี

พิพิธภัณฑ์บ้านโสมส่องแสง: เป็นพิพิธภัณฑ์ที่จัดแสดงอัตชีวประวัติและผลงานของครูมนตรี เพื่อให้เยาวชนได้ศึกษาและเป็นแหล่งถ่ายทอดดนตรีไทย

เกียรติประวัติ:

ได้รับยกย่องให้เป็น ศิลปินแห่งชาติ สาขาดุริยางคศิลป์ (ดนตรีไทย) ประจำปี พ.ศ. 2528

ในสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 นั้น ครูมีแขกได้เป็นครูปี่พาทย์ในพระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัว และได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็น "หลวงประดิษฐไพเราะ" เมื่อวันที่ 21 พฤศจิกายน พ.ศ. 2396 ตำแหน่งปลัดจางวางมหาดเล็กว่าราชการกรมปี่พาทย์ ฝ่ายพระบวรราชวัง

ในปีเดียวกันนั้นเองท่านได้แต่งเพลงเชิดจีน แล้วนำขึ้นทูลเกล้าถวายพระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัวเป็นที่สมพระราชหฤทัยเป็นอย่างยิ่งจึงโปรดให้เลื่อนบรรดาศักดิ์จากหลวงเป็นพระประดิษฐไพเราะ (มี ดุริยางค์กูร) ได้รับสมญาว่าเป็นเจ้าแห่งเพลงทยอยเพราะผลงานเพลงลูกล้อลูกขัด เช่น ทยอยนอก ทยอยเขมร ล้วนเป็นผลงานของท่านทั้งนั้น

การแยกคำและความหมาย

• พระ – คำขึ้นต้นที่แสดงความยกย่อง ใช้กับพระสงฆ์ สิ่งที่เกี่ยวกับศาสนา หรือสิ่งศักดิ์สิทธิ์

• ประดิษฐ์ – หมายถึง การสร้าง การคิดค้น การประดิษฐ์สิ่งใดสิ่งหนึ่งขึ้นมา

• ไพเราะ – แปลว่า เพราะ เสนาะหู งดงาม (ใช้กับเสียง หรือความรื่นรมย์)

📚

ตีความรวมกัน: พระประดิษฐ์ไพเราะ

สามารถตีความได้ว่า:

“พระผู้สร้างสิ่งอันไพเราะ”

หรือ

“การสร้างสรรค์อันไพเราะโดยพระ (หรือโดยบุคคลที่ได้รับการยกย่อง)”

🧘‍♂️ บริบทที่เป็นไปได้

1. เชิงศาสนา:
   

   • อาจหมายถึง พระสงฆ์ หรือ พระผู้มีบุญญาบารมี ที่สร้างบทสวด คำเทศนา หรือบทกวีธรรมะที่ไพเราะเสนาะใจ

   • เช่น “พระประดิษฐ์ไพเราะแห่งวัดโพธิ์ ได้รจนาธรรมคดีที่งดงาม”

2. 
   

3. เชิงวรรณศิลป์:
   

   • อาจหมายถึง กวี หรือผู้ประพันธ์ที่ได้รับพระราชทานชื่อ หรือมีคำนำหน้าว่า “พระ”

   • เช่น ในอดีตไทยมีขุนนางกวีที่มีคำนำหน้าว่า “พระ”

4. 
   

5. เชิงเชิดชูบุคคล:
   

   • อาจใช้ในเชิงสัญลักษณ์หรือเชิดชูเกียรติ เช่น ชื่อที่ตั้งให้บุคคลที่สร้างสรรค์งานศิลปะหรือดนตรีอย่างมีความไพเราะและงดงาม เช่น “สมเด็จพระประดิษฐ์ไพเราะแห่งกรุง

ในปีเดียวกันนั้นเองท่านได้แต่งเพลงเชิดจีน แล้วนำขึ้นทูลเกล้าถวายพระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัวเป็นที่สมพระราชหฤทัยเป็นอย่างยิ่งจึงโปรดให้เลื่อนบรรดาศักดิ์จากหลวงเป็นพระประดิษฐไพเราะ (มี ดุริยางค์กูร) ได้รับสมญาว่าเป็นเจ้าแห่งเพลงทยอยเพราะผลงานเพลงลูกล้อลูกขัด เช่น ทยอยนอก ทยอยเขมร ล้วนเป็นผลงานของท่านทั้งนั้น

โหมโรงขวัญเมือง

การเวกเล็กสามชั้น

กำสรวลสุรางค์ สามชั้น

แขกบรเทศ สามชั้น

แขกมอญ สามชั้น

แขกมอญบางช้าง สามชั้น

ทะแยสามชั้น

สารถี สามชั้น

พญาโศก สามชั้น

พระอาทิตย์ชิงดวง สองชั้น

จีนขิมใหญ่ สองชั้น [1]

เชิดจีน

ทยอยนอก [2]

ทยอยเดี่ยว

ทยอยเขมร

เทพรัญจวน

หกบท สามชั้น

อาเฮีย สามชั้น

ในปีเดียวกันนั้นเองท่านได้แต่งเพลงเชิดจีน แล้วนำขึ้นทูลเกล้าถวายพระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัวเป็นที่สมพระราชหฤทัยเป็นอย่างยิ่งจึงโปรดให้เลื่อนบรรดาศักดิ์จากหลวงเป็นพระประดิษฐไพเราะ (มี ดุริยางค์กูร) ได้รับสมญาว่าเป็นเจ้าแห่งเพลงทยอยเพราะผลงานเพลงลูกล้อลูกขัด เช่น ทยอยนอก ทยอยเขมร ล้วนเป็นผลงานของท่านทั้งนั้น ผลงานของพระประดิษฐไพเราะ (ครูมีแขก) เท่าที่รวบรวมและปรากฏไว้ มีดังนี้

โหมโรงขวัญเมือง

การเวกเล็กสามชั้น

กำสรวลสุรางค์ สามชั้น

แขกบรเทศ สามชั้น

แขกมอญ สามชั้น

แขกมอญบางช้าง สามชั้น

ทะแยสามชั้น

สารถี สามชั้น

พญาโศก สามชั้น

พระอาทิตย์ชิงดวง สองชั้น

จีนขิมใหญ่ สองชั้น [1]

เชิดจีน

ทยอยนอก [2]

ทยอยเดี่ยว

ทยอยเขมร

เทพรัญจวน

หกบท สามชั้น

อาเฮีย สามชั้น

ท่านถึงแก่กรรม ประมาณรัชกาลที่ 5 ระหว่าง พ.ศ. 2417 - 2421 ไม่ทราบวันที่

ประวัติความเป็นมา

• ชื่อจริง : มนตรี ตราโมท

• เกิด : วันที่ 17 มิถุนายน พ.ศ. 2443 ที่จังหวัดสระบุรี

• ถึงแก่อสัญกรรม : วันที่ 15 สิงหาคม พ.ศ. 2528

• ครอบครัว : เป็นบุตรของนายแสง และนางทองสุข ตราโมท

• ตั้งแต่เยาว์วัยชอบดนตรีและเริ่มเรียนดนตรีไทย โดยเฉพาะซอด้วงและขับร้อง ต่อมามีโอกาสเรียนกับครูดนตรีไทยผู้มีชื่อเสียงหลายท่าน

การศึกษาและงานดนตรี

• เข้าเป็นนักเรียน โรงเรียนพรานหลวง กรมมหรสพ ซึ่งเป็นสถาบันดนตรีไทยในสมัยรัชกาลที่ 6

• ต่อมาได้เป็นครูสอนดนตรีในกรมมหรสพ และมีส่วนร่วมในการก่อตั้ง วงดุริยางค์ไทย

• พ.ศ. 2485 ได้รับตำแหน่ง เจ้ากรมศิลปากร ด้านดนตรี และเป็นบุคคลสำคัญในการจัดทำ โน้ตดนตรีไทยแบบเลข (สัญลักษณ์แทนเสียง) เพื่อใช้บันทึกและสืบทอดเพลงไทย

• เป็นผู้บุกเบิกการนำ หลักการทฤษฎีตะวันตก มาประยุกต์ใช้กับดนตรีไทย

ผลงานสำคัญ

1. การบันทึกเพลงไทยด้วยโน้ตเลข ซึ่งทำให้เพลงไทยคงอยู่ ไม่สูญหายตามความทรงจำ

2. แต่งเพลงไทยเดิมและเพลงประดิษฐ์ หลายเพลง เช่น
   

   • เพลง ลาวดวงเดือน (ปรับปรุงทำนองและทำให้แพร่หลาย)

   • เพลง เขมรไทรโยค

   • เพลง แขกบรเทศ

   • เพลง นกเขาขะแมร์

3. 
   

4. แต่งเพลงใหม่ ที่มีชื่อเสียง เช่น
   

   • เพลง เขมรพวง

   • เพลง แขกสาหร่าย

   • เพลง ตระนิมิต

5. 
   

6. ตำราดนตรี เช่น ตำราดนตรีไทย เล่มต่าง ๆ และบทความทางวิชาการ เพื่อให้ใช้ในการศึกษาในมหาวิทยาลัย

7. การพัฒนาวงดนตรีไทย ให้เป็นระบบ เช่น กำหนดแบบแผนวงปี่พาทย์มาตรฐาน

เกียรติประวัติ

• ได้รับการยกย่องเป็น ศิลปินแห่งชาติ สาขาดนตรีไทย คนแรก เมื่อปี พ.ศ. 2528 (ก่อนถึงแก่อสัญกรรมไม่นาน)

• ได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์หลายชั้น

• ผลงานของท่านยังคงใช้เป็นหลักสูตรการเรียนการสอนดนตรีไทยในปัจจุบัน

📌 สรุป

ครูมนตรี ตราโมท เป็นคีตกวีดนตรีไทยผู้มีคุณูปการยิ่งใหญ่ ทั้งด้านการอนุรักษ์ คิดค้น และสร้างสรรค์ ท่านเป็นผู้ทำให้ดนตรีไทยได้รับการพัฒนาอย่างมีระบบ และยังเป็นผู้ริเริ่มบันทึกโน้ตเพลงไทย ทำให้มรดกทางดนตรีไทยคงอยู่จนถึงปัจจุบัน

ในปีเดียวกันนั้นเองท่านได้แต่งเพลงเชิดจีน แล้วนำขึ้นทูลเกล้าถวายพระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัวเป็นที่สมพระราชหฤทัยเป็นอย่างยิ่งจึงโปรดให้เลื่อนบรรดาศักดิ์จากหลวงเป็นพระประดิษฐไพเราะ (มี ดุริยางค์กูร) ได้รับสมญาว่าเป็นเจ้าแห่งเพลงทยอยเพราะผลงานเพลงลูกล้อลูกขัด เช่น ทยอยนอก ทยอยเขมร ล้วนเป็นผลงานของท่านทั้งนั้น

ผลงานของพระประดิษฐไพเราะ (ครูมีแขก) เท่าที่รวบรวมและปรากฏไว้ มีดังนี้

โหมโรงขวัญเมือง,การเวกเล็กสามชั้น,กำสรวลสุรางค์ สามชั้น,แขกบรเทศ สามชั้น,แขกมอญ สามชั้น,แขกมอญบางช้าง สามชั้น,ทะแยสามชั้น,สารถี สามชั้น,พญาโศก สามชั้น,พระอาทิตย์ชิงดวง สองชั้น,จีนขิมใหญ่ สองชั้น [1],เชิดจีน,ทยอยนอก [2]

ทยอยเดี่ยว,ทยอยเขมร,เทพรัญจวน,หกบท สามชั้น, อาเฮีย สามชั้น

ข้อมูลสำคัญ

ชื่อเต็ม: มนตรี ตราโมท

เกิด: ๑๗ มิถุนายน พ.ศ. ๒๔๔๓ ที่จังหวัดลพบุรี

ถึงแก่กรรม: ๓๐ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๒๘

ผลงานเด่น:เพลงเขมรปี่แก้ว

เพลงแขกสาหร่าย

เพลงแขกต่อยหม้อ

เป็นครูดนตรีไทยที่สำคัญของกรมศิลปากร

ประดิษฐ์และประพันธ์เพลงไทยเดิมไว้จำนวนมาก

วางรากฐาน การบันทึกโน้ตดนตรีไทย เพื่อใช้ในการสอนและอนุรักษ์

คุณูปการต่อดนตรีไทย

1. รวบรวมและบันทึกเพลงไทยเดิม ที่เกือบสูญหาย ทำให้ดนตรีไทยมีมาตรฐาน

2. สร้างระบบการสอนดนตรีไทย ในโรงเรียนและมหาวิทยาลัย

3. เป็นผู้วางรากฐานให้กรมศิลปากรจัดตั้งวงดนตรีไทยประจำชาติ

4. ถ่ายทอดความรู้ให้ลูกศิษย์จำนวนมาก ซึ่งหลายคนกลายเป็นครูดนตรีที่มีชื่อเสียง

ครูมนตรีจึงถือว่าเป็น “บิดาแห่งดนตรีไทยสมัยใหม่” เพราะเป็นผู้รวบรวม ถ่ายทอด

และทำให้ดนตรีไทยคงอยู่มาถึงปัจจุบัน

ชื่อจริง: ศร ศิลปบรรเลง

สมญา/ยศ: พระประดิษฐ์ไพเราะ (ศร ศิลปบรรเลง)

ปีเกิด: พ.ศ. 2444 (ค.ศ. 1901)

ภูมิลำเนา: จังหวัดสมุทรสงคราม

ครอบครัว: เป็นบุตรของนายสินกับนางกลีบ ศิลปบรรเลง ซึ่งมีพื้นฐานทางด้านดนตรีไทย

พระประดิษฐ์ไพเราะเป็นนักดนตรีไทยผู้มีความสามารถโดดเด่นด้านการเล่นระนาดเอก และยังมีความชำนาญในการแต่งเพลงไทยเดิม จนได้รับการยกย่องว่าเป็นครูดนตรีที่สำคัญที่สุดคนหนึ่งของประเทศไทย

ผลงานและคุณูปการ

1. การประพันธ์เพลงไทยเดิม

แต่งเพลงไทยเดิมไว้จำนวนมาก เช่น

เพลงแขกมอญบางขุนพรหม

เพลงเขมรละออองค์

เพลงแขกมอญรวบยอด

เพลงโหมโรงคลื่นกระทบฝั่ง

เพลงโหมโรงมหาราช

ผลงานเหล่านี้ยังคงใช้บรรเลงและสืบทอดมาถึงปัจจุบัน

2. การพัฒนาการบรรเลงดนตรีไทย

ปรับปรุงการบรรเลงระนาดเอกให้มีลีลาความพลิ้วไหวและงดงาม

ทำให้การบรรเลงวงปี่พาทย์มีความวิจิตรยิ่งขึ้น

3. การถ่ายทอดความรู้

เป็นครูผู้สอนดนตรีไทยให้กับศิษย์จำนวนมาก

มีศิษย์ที่สำคัญหลายคนที่กลายเป็นครูดนตรีในเวลาต่อมา

4. เกียรติประวัติ

ได้รับการยกย่องให้เป็นศิลปินผู้ยิ่งใหญ่ทางด้านดนตรีไทย

ผลงานของท่านได้รับการอนุรักษ์และใช้สืบทอดในการเรียนการสอนดนตรีไทยจนถึงปัจจุบัน

เกิด

17 มิถุนายน พ.ศ. 2443

จังหวัดสุพรรณบุรี ประเทศสยาม

เสียชีวิต

6 สิงหาคม พ.ศ. 2538 (95 ปี)

โรงพยาบาลนนทเวช จังหวัดนนทบุรี ประเทศไทย

สัญชาติ

ไทย

อาชีพ

นักดนตรีไทย

มีชื่อเสียงจาก

เพลงไทยมากกว่า 200 เพลง เช่น ต้อยตลิ่ง,

ตำราและคำอธิบายทางดนตรีไทยในสารานุกรมไทย,

ครูประกอบพิธีไหว้ครูดนตรีไทย

คู่สมรส

ลิ้นจี่ บุรานนท์,

พูนทรัพย์ ตราโมท

บุตร

4 คน

รางวัล

พ.ศ. 2528 - ศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปะการแสดง (ดนตรีไทย)

ในสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 นั้น ครูมีแขกได้เป็นครูปี่พาทย์ในพระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัว และได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็น "หลวงประดิษฐไพเราะ" เมื่อวันที่ 21 พฤศจิกายน พ.ศ. 2396 ตำแหน่งปลัดจางวางมหาดเล็กว่าราชการกรมปี่พาทย์ ฝ่ายพระบวรราชวัง

ในปีเดียวกันนั้นเองท่านได้แต่งเพลงเชิดจีน แล้วนำขึ้นทูลเกล้าถวายพระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัวเป็นที่สมพระราชหฤทัยเป็นอย่างยิ่งจึงโปรดให้เลื่อนบรรดาศักดิ์จากหลวงเป็นพระประดิษฐไพเราะ (มี ดุริยางค์กูร) ได้รับสมญาว่าเป็นเจ้าแห่งเพลงทยอยเพราะผลงานเพลงลูกล้อลูกขัด เช่น ทยอยนอก ทยอยเขมร ล้วนเป็นผลงานของท่านทั้งนั้น

ประวัติพระประดิษฐไพเราะ (มี ดุริยางกูร)

ชื่อเดิม: มี ดุริยางกูร

เกิด: ประมาณ พ.ศ. 2414 สมัยรัชกาลที่ 5

ถึงแก่อสัญกรรม: พ.ศ. 2489

บิดา: พระประดิษฐไพเราะ (ศร ศิลปบรรเลง) ครูดนตรีเอกในราชสำนัก

เติบโตในครอบครัวดนตรี เรียนรู้การเล่นระนาดเอก ฆ้องวง และเครื่องดนตรีปี่พาทย์ตั้งแต่เล็ก

รับราชการจนได้บรรดาศักดิ์เป็น พระประดิษฐไพเราะ

เป็นครูดนตรีไทยที่ได้รับการยกย่องว่าเป็น “บรมครูดนตรีไทย”

ผลงานสำคัญ

1. การแต่งเพลงไทย

แต่งและปรับปรุงเพลงจำนวนมาก เช่น

เขมรพวง

เขมรโพธิสัตว์

ลาวดำเนินทราย

แขกมอญบางขุนพรหม

2. การพัฒนาการบรรเลง

ทำให้การเล่นระนาดเอกและฆ้องวงมีลีลาสละสลวย มีลูกเล่นแพรวพราว

จัดระเบียบการบรรเลงวงปี่พาทย์ให้มีระบบมากขึ้น

3. การสอนและถ่ายทอดวิชา

เป็นครูที่สอนลูกศิษย์มากมาย หลายคนกลายเป็นครูดนตรีเอกของประเทศ

วางรากฐานให้ดนตรีไทยคงอยู่จนถึงปัจจุบัน

📌 สรุป: พระประดิษฐไพเราะ (มี ดุริยางกูร) คือครูดนตรีผู้ยิ่งใหญ่ ผลงานเด่นคือการแต่งเพลงและพัฒนาการบรรเลง จนได้รับการยกย่องว่าเป็น บรมครูแห่งดนตรีไทย 🎶