Flexibilisering biedt ruimte voor maatwerk, leeruitkomsten en persoonlijke leerroutes, maar roept ook vragen op:
- Hoe behoud je samenhang en opbouw in een flexibel curriculum?
- Hoe geef je constructieve afstemming vorm als de leerroute niet vastligt?
- En welke didactiek past bij studenten die ieder hun eigen route volgen?

Op deze Padlet verzamel ik gedachten, knelpunten, ontwerpprincipes en onderbouwing vanuit literatuur. Je bent van harte uitgenodigd om mee te denken.

• Aanleiding: Studenten kunnen moeilijk met abstracte leeruitkomsten omgaan.

• Oplossing: De honingraat – een visueel en tastbaar begeleidingsinstrument waarin leeruitkomsten en ontwikkelniveaus zichtbaar worden gemaakt.

• Werkwijze:

  • Werken vanuit studentervaringen (op leerwerkplek) naar leeruitkomsten.

  • Visuele structurering helpt studenten en begeleiders om ontwikkeling te volgen.

  • Ondersteunt double-loop learning, dialoog en zelfregulatie.

• Ondersteunt: Studenten in het maken van keuzes, verbinden van praktijk met theorie, en geeft richting aan gepersonaliseerde trajecten.

1. Kenmerken van succesvolle professionalisering

• Inbedding in de praktijk: gericht op vakinhoud en het leerproces van leerlingen.

• Kwaliteit van input: evidence-informed, toegang tot expertise.

• Gebruik van coaching / externe begeleiding.

• Actief en onderzoekend leren.

• Samenwerking en dialoog met collega’s.

• Duurzaam: langdurig en ingebed in beleid en cultuur.

2. Effectieve leeractiviteiten

• Leren door te doen.

• Leren door te experimenteren.

• Leren door reflectie.

• Leren door up-to-date te blijven.

• Leren door samenwerking (krachtigste factor).

3. Belang van leerdoelen

• Spanningsveld tussen sturing (SMART-doelen) en ruimte.

• Gezamenlijke formulering van leerdoelen vergroot eigenaarschap.

• Doelen mogen merkbaar zijn i.p.v. puur meetbaar.

4. Het professionaliseringsmodel

Een "theory of improvement" met drie elementen:

1. Kenmerken van succesvolle professionalisering.

2. Effectieve leeractiviteiten.

3. Leerdoelen afgestemd op context en lerende.

→ Gebruik dit model om professionaliseringstrajecten iteratief te ontwerpen en bij te stellen met feedback en reflectie als kern.

• Mentale modellen zijn diepgewortelde overtuigingen over oorzaak-gevolgrelaties in het onderwijs. Ze bepalen hoe een docent situaties interpreteert en daarop reageert.

• Ze verschillen van cognitieve schema’s, die meer gaan over associaties en kennisstructuren (zoals woordwebben). Mentale modellen zijn handelingsgericht: “Als ik X doe, dan gebeurt Y.”

Waarom zijn mentale modellen belangrijk in coaching?

• Mentale modellen sturen het gedrag van docenten in de klas. Als deze modellen onvolledig of onjuist zijn, kunnen ze leiden tot ineffectieve lespraktijken.

• Coaches kunnen helpen deze modellen zichtbaar te maken en bij te stellen, waardoor docenten effectiever kunnen handelen.

Hoe ontwikkel je mentale modellen via coaching?

1. Observatie: De coach observeert de les en verzamelt objectieve data over het gedrag van leerlingen en de docent.

2. Reflectie: In het nagesprek stelt de coach vragen om de onderliggende mentale modellen van de docent te achterhalen.

3. Aanpassing: Samen onderzoeken ze of deze modellen effectief zijn en hoe ze eventueel bijgesteld kunnen worden.

Belangrijke inzichten

• Er bestaan geen “foute” mentale modellen, maar sommige zijn minder behulpzaam voor het bereiken van leerdoelen.

• Door bewustwording en reflectie kunnen docenten hun mentale modellen aanpassen, wat leidt tot effectiever lesgeven.

De spanning zit hem dus in:

• het vinden van een balans tussen keuzevrijheid en structuur in leren

• het ontwerpen van routes die meerdere paden mogelijk maken, zonder dat het leerproces fragmenteert;

• het anders nadenken over toetsing: namelijk toetsen zien als verzamelen van informatie voor het nemen van beslissingen. Deze kunnen high stake zijn, dus summatief. Of low stake, dus formatief. Dus niet alleen eindtoetsen, maar begeleidende momenten van het zichtbaar maken waar een student staat, ongeacht wanneer hij/zij dat punt bereikt.

  Formatief handelen dus.