CMYK (Cyan, Magenta, Yellow, Key/Black) – баспа ісінде қолданылатын түстік модель.

Қолданылу аймақтары:

1. Баспахана, принтерлерде

   • Газет, журнал, кітап шығару.

   • Флаер, буклет, визитка басу.

2. Графикалық дизайнда

   • Adobe Photoshop, Illustrator сияқты бағдарламаларда.

   • Логотип, баннер, плакат жасауда.

3. Өнім қаптамасы

   • Қорап, жапсырма (этикетка) басу.

4. Жарнама материалдарында

   • Билборд, постер, афиша басып шығару.

RGB көбіне экранда (телефон, компьютер) қолданылады, ал CMYK қағазға шығару үшін қажет

1. Неліктен қара түс (K) енгізілді?

CMY (Cyan, Magenta, Yellow) бояуларын араластыру арқылы қара түс алу теориялық тұрғыда мүмкін, бірақ практикалықта ол қиын және сапасы төмен болады:

• Үш бояуды араластырғанда қара түс орнына көбінесе қою қоңыр немесе лас түс шығады.

• Қара түсті түпкілікті, терең әрі анық шығару үшін қосымша қара бояу қажет болды.

Сондықтан баспа технологиясында “Key” (K) — қара түс енгізілді. Бұл CMY-дің қоспасы емес, жеке қара бояу болып саналады.

2. Қара бояудың негізгі артықшылықтары:

• Таза қара түс: Қара мәтіндер мен контурларды анық және айқын басып шығару үшін.

• Баспа шығындарын азайту: Үш түсті бояуды (C, M, Y) араластырғаннан гөрі қара бояуды қосу арзан әрі тиімді. Бұл әсіресе үлкен көлемдегі баспа өнімдерінде маңызды.

• Түстердің сапасын жақсарту: Қара бояу қосылғанда түстер табиғи әрі қанық көрінеді.

• Түсті баланс: Кейбір түстердің тепе-теңдігін сақтап, түстердің бұзылуын азайтады.

3. Қазіргі CMYK моделі:

• CMYK — қазіргі кезде баспа және полиграфия саласында ең кең қолданылатын түстер моделі.

• Мұнда Cyan, Magenta, Yellow бояулары негіз болып, Key (Black) бояуы оларды толықтырады.

• Бұл модельді барлық кәсіби баспа машиналары пайдаланады.

4. Қорытынды:

Қара бояудың (K) қосылуы баспа саласында үлкен революция болды, себебі:

• Түстердің сапасын арттырды

• Баспа өнімінің құнын төмендетті

• Түпнұсқа түс ұсыну мүмкіндігін кеңейтті

Hexachrome/Heptachrome: Кейбір жоғары сапалы баспаларда (әсіресе қаптамалар мен брендтік басылымдарда) алты немесе жеті түстік жүйелер қолданылады. Бұл жүйелердің негізінде бәрібір CMYK тұрады. Цифрлық Баспа: Қазіргі заманғы жоғары сапалы цифрлық принтерлер мен UV баспа машиналары CMYK негізінде жұмыс істейді, бірақ олардың түс беру механизмі дәлірек және автоматтандырылған. Бұл әсіресе қысқа тиражды және жедел басып шығаруда маңызды.

Түс Басқару Жүйелері (Color Management): Қазіргі заманғы графикалық дизайн және баспа бағдарламалары (мысалы, Adobe InDesign, Photoshop) CMYK-тің әртүрлі баспа процестеріне арналған (Еуропа, АҚШ, Жапония стандарттары) ICC-профильдерін міндетті түрде қолданады. Бұл экрандағы (RGB) түсті баспаға (CMYK) барынша дәл ауыстыруға мүмкіндік береді.

Қызыл: CMYK(0, 100, 100, 0)

Жасыл: CMYK(100, 0, 100, 0)

Көк: CMYK(100, 100, 0, 0)

Қара: CMYK(0, 0, 0, 100)

Ақ: CMYK(0, 0, 0, 0)

Исаак Ньютон (1670 ж.) жарықты зерттеп, түстердің спектрін анықтады. Бұл RGB моделіне негіз болды.

Бірақ суретшілер мен баспагерлер бояуды араластыру кезінде түстердің басқа заңдылықпен шығатынын байқады → субтрактивті түстер теориясы пайда болды.

XIX ғасырда бояулардың негізгі үш түсі ретінде Cyan (көгілдір), Magenta (қызғылт-қызыл), Yellow (сары) анықталды.

XX ғасырдың басы

Полиграфия (баспа ісі) қарқынды дамыды.

CMY бояуларын қолдана отырып суреттерді қағазға басып шығару тәжірибесі жасалды.

Бірақ үш бояуды араластырғанда қара түс шықпай, қоңыр-сұр болып кететін.