เพราะเมื่อนำคำมูลคำอื่นมาประกอบเข้าด้วยกันแล้วก็มักต้องรวมความหมายของคำมูลเหล่านั้นประกอบกันเพื่อสื่อความหมายใหม่ด้วย

ทั้งนี้ การสร้างคำในภาษาไทยมีขึ้นเพื่อใช้สื่อสารความหมายต่าง ๆ ของคำ โดยอาศัยวิธีการสร้างคำจากคำพื้นฐานที่มีอยู่

๑. คำมูล

๒. คำประสม

๓. คำซ้อน

๔. คำซ้ำ

คำมูล คือ  คำพื้นฐานที่มีความหมายในตัวเอง ไม่สามารถแยกย่อย หรือหั่นคำออกได้อีก อาจเป็นคำไทยดั้งเดิม หรือคำที่รับมาจากภาษาต่างประเทศก็ได้ คำมูลจะมีพยางค์เดียวหรือหลายพยางค์ก็ได้

คำมูล แบ่งออกเป็น ๒ ชนิด

๑. คำมูลพยางค์เดียว คำที่เปล่งเสียงเพียงครั้งเดียวแล้วมีความหมาย ซึ่งเป็นคำที่มาจาก คำไทย หรือคำที่รับมาจากภาษาต่างประเทศก็ได้ เช่น

• คำมูลที่มาจากคำไทย พ่อ  ยืน  ล้าง รถ

• คำมูลที่มาจากคำจีน เตี่ย ก๊ก เจ๊

• คำมูลที่มาจากคำเขมร แข โปรด จาร

• คำมูลที่มาจากคำอังกฤษ  เมล   ลิงค์  โน๊ต 

๒. คำมูลหลายพยางค์ คำที่เปล่งเสียงตั้งแต่ ๒ ครั้งขึ้นไปแล้วเกิดเป็นคำที่มีความหมาย เป็นคำที่มีหลายพยางค์เมื่อแยกแต่ละพยางค์แล้ว จะมีความหมายหรือไม่มีก็ได้ ซึ่งเป็นคำที่มาจาก คำไทย หรือคำที่รับมาจากภาษาต่างประเทศก็ได้ เช่น

• คำมูลที่มาจากคำไทย ตะวัน สะพาน

• คำมูลที่มาจากคำจีน ตังเก พะโล้ ตะหลิว

• คำมูลที่มาจากคำเขมร เชลย สำเร็จ บันได

• คำมูลที่มาจากคำอังกฤษ  แคปซูล โซฟา โบนัส

คำประสม คือ คำที่เกิดจากการนำคำมูลที่มีความหมายต่างกัน ตั้งแต่สองคำขึ้นไปมารวมกัน แล้วเกิดเป็นคำที่มีความหมายใหม่ และคำที่นำมารวมกันนั้นอาจเป็นคำไทยแท้หรือคำที่มาจากภาษาต่างประเทศก็ได้ แต่ต้องมีความหมายที่ต่างกัน เมื่อรวมกันเป็นคำใหม่แล้ว คำมูลที่มีความหมายหลักจะอยู่หน้า คำมูลที่เป็นส่วนขยายจะอยู่หลัง

ข้อสังเกต !!!!!

๑. เกิดจากคำมูลตั้งแต่ ๒ คำขึ้นไป

๒. เกิดจากคำมูลที่มาจากภาษาใดก็ได้

๓. เกิดจากคำมูลที่มีความหมายต่างกัน เมื่อประสมแล้วจะเกิดความหมายใหม่ ต่างจากคำมูลเดิม แต่ยังมีเค้าเดิมอยู่

๔. เกิดจากคำมูลระหว่างคำไทยกับคำไทย หรือคำไทยกับคำภาษาต่างประเทศ และทำหน้าที่เป็นคำชนิดต่าง ๆ 

ตัวอย่างคำประสม เช่น

พ่อตา แม่ยาย ผีเสื้อ รถเข็น แม่บ้าน คอห่าน ชี้ขาด น้ำหวาน ปากร้าย ดอกฟ้า หมาวัด เล่นตัว

คำซ้อน คือ การนำเอาคำที่มีความหมายคล้ายกัน หรือตรงกันข้ามมารวมกันเป็นคำใหม่ เพื่อให้เกิดคำใหม่ที่มีความหมายชัดเจนขึ้น

• ความหายคงเดิม เช่น ซากศพ อ้วนพี ผอมบาง สูญหาย กว้างใหญ่

• ความหมายกว้างออก เช่น ขนมนมเนย หมูเห็ดเป็ดไก่ ถ้วยโถโอชาม

• ความหายย้ายที่ เช่น เยือกเย็น เบิกบาน

• ความหมายอยู่ที่คำหน้า เช่น เป็นลมเป็นแล้ง นิสัยใจคอ อายุอานาม

• ความหมายอยู่ที่คำหลัง เช่น เสียอกเสียใจ ดีอกดีใจ ว่านอนสอนง่าย

• ความหมายอยู่ที่คำต้นและคำท้าย เช่น ผลหมากรากไม้ ติดสอยห้อยตาม อดตาหลับขับตานอน

• ได้ความหมายทั้งสองคำ เช่น ดินฟ้าอากาศ ปู่ย่าตายาย เอื้อเฟื้อเผื่อแผ่

• ความหมายคู่หน้ากับคู่หลังตรงกันข้าม เช่น หน้าไหว้หลังหลอก หน้าชื่นอกตรม ปากหวานก้นเปรี้ยว

คำซ้อน แบ่งออกเป็น ๒ ชนิด คือ

๑. คำซ้อนเพื่อความหมาย ประกอบด้วย ๒ คำขึ้นไปมาซ้อนกัน

ซึ่งจะมีความหมายเหมือนหรือต่างกันก็ได้ เมื่อประกอบเป็นคำซ้อนจะมีความหมายอย่างใดอย่างหนึ่ง

• ความหมายเหมือนกัน คำที่นำมาซ้อนกันนั้น หมายถึงสิ่งเดียวกันหรือเป็นอย่างเดียวกัน เช่น เร็วไว ทรัพย์สิน ใหญ่โต สูญหาย ดูแล นุ่มนิ่ม เป็นต้น

• ความหมายคล้ายกัน คำที่นำมาซ้อนกันนั้นมีความหมายใกล้เคียงกันหรือเป็นไปในทำนองเดียวกัน พอที่จะจัดเข้ากลุ่มเดียวกันได้ เช่น ยักษ์มาร ไร่นา ถ้วยโถโอชาม เป็นต้น

• ความหมายตรงกันข้าม คำที่นำมาซ้อนกันนั้นมีความหมายเป็นคนละลักษณะหรือคนละฝ่ายกัน เช่น ใกล้ไกล สูงต่ำดำขาว ผิดถูก ชั่วดี

๒. คำซ้อนเพื่อเสียง เป็นการนำคำที่มีความหมายคล้ายคลึงกันมาซ้อนกัน เพื่อให้ออกเสียงง่ายขึ้น และมีเสียง คล้องจองกัน ทำให้เกิดความไพเราะขึ้น

• นำคำที่มีพยัญชนะต้นเดียวกัน แต่แตกต่างกันที่เสียงสระ นำมาซ้อนกัน เช่น เซ่อซ่า อ้อแอ้ จู้จี้ เงอะงะ

• นำคำแรกที่มีความหมายมาซ้อนกับคำหลัง ซึ่งไม่มีความหมาย เพื่อให้คล้องจองและออกเสียงได้ สะดวก เช่น บ้าบอ หัวเหอ ปากเปิก

• นำคำที่มีเสียงสระเดียวมาซ้อนกันหรือควบคู่กัน เช่น เบ้อเร่อ อ้างว้าง แร้นแค้น จิ้มลิ้ม

คำซ้ำ คือ คำที่เกิดจากการนำคำมูลหรือคำประสมคำเดียวกันมาซ้ำกันโดยใช้เครื่องหมายไม้ยมก (ๆ) เติมหลังคำที่ซ้ำ

แบ่งออกเป็น

• คำซ้ำที่ไม่เปลี่ยนเสียง คือ คำที่นำมาซ้ำกันโดยใช้ไม้ยมก เช่น ดำ ๆ ขาว ๆ ยาว ๆ สั้น ๆ เล็ก ๆ ใหญ่ ๆ

• คำซ้ำที่เปลี่ยนเสียง คือ คำที่นำมาซ้ำกันจะเปลี่ยนเสียงวรรณยุกต์เพื่อเน้นความหมาย เช่น ม้ากมาก ซ๊วยสวย ค้าวขาว ย้าวยาว น่ากลั๊วน่ากลัว เค้มเค็ม