«Τ’ αηδόνια δε σ’ αφήνουνε να κοιμηθείς στις Πλάτρες».

Δακρυσμένο πουλί,
στην Κύπρο τη θαλασσοφίλητη
που έταξαν για να μου θυμίζει την πατρίδα,
άραξα μοναχός μ’ αυτό το παραμύθι,
αν είναι αλήθεια πως αυτό ειναι παραμύθι,
αν είναι αλήθεια πως οι ανθρώποι δε θα ξαναπιάσουν
τον παλιό δόλο των θεών·
αν είναι αλήθεια
πως κάποιος άλλος Τεύκρος, ύστερα από χρόνια,
ή κάποιος Αίαντας ή Πρίαμος ή Εκάβη
ή κάποιος άγνωστος, ανώνυμος, που ωστόσο
είδε ένα Σκάμαντρο να ξεχειλάει κουφάρια,
δεν το ’χει μες στη μοίρα του ν’ ακούσει
μαντατοφόρους που έρχουνται να πούνε
πως τόσος πόνος τόση ζωή
πήγαν στην άβυσσο
για ένα πουκάμισο αδειανό για μιαν Ελένη.³

Τα ποιήματα του Σεφέρη για την Κύπρο χαρακτηρίζονται από έντονο ελληνοκεντρισμό, αγάπη για το κυπριακό τοπίο και θλίψη για τη μοίρα του Ελληνισμού. Μεταξύ των γνωστότερων είναι:

• «Σαλαμίνα της Κύπρος» (1953): Αναφέρεται στον Τεύκρο που ιδρύει νέα Σαλαμίνα, συνδέοντας την τραγωδία του Τρωικού Πολέμου με την Κύπρο, ενώ «ψυχανεμίζεται» την επαναστατική φωτιά κατά των Άγγλων.

  
  

• «Ελένη» (1955): Εμπνευσμένο από τον μύθο ότι η Ελένη δεν πήγε ποτέ στην Τροία, αλλά βρισκόταν στην Κύπρο, το ποίημα θρηνεί για τις χαμένες ζωές για ένα «είδωλο».

  
  

• «Λεπτομέρειες στην Κύπρο»: Εστιάζει σε εικόνες από εκκλησίες (Άγιος Μάμας, Ασίνου) και την τοπική ζωή, ενσωματώνοντας το βυζαντινό στοιχείο.

  
  

• «Έγκωμη»: Συνταιριάζει το αρχαίο, το βυζαντινό και το νεότερο πρόσωπο της Κύπρου.

  
  

• «Στα περίχωρα της Κερύνειας»: Υπογραμμίζει το τοπίο του Πενταδάκτυλου, τονίζοντας ότι ο κόσμος αυτός ανήκει στον Όμηρο και όχι στους ξένους κατακτητές.

Ο Γιώργος Σεφέρης (Σεφεριάδης) είναι ένας από τους πιο γνωστούς Νεοέλληνες ποιητές, τιμημένος με το βραβείο Νόμπελ λογοτεχνίας. Γεννήθηκε στη Σμύρνη στις 13 Μαρτίου 1900 και πέθανε στην Αθήνα στις 20 Σεπτεμβρίου 1971. Το 1914 εγκαταστάθηκε μαζί με την οικογένειά του στην Αθήνα, όπου και τέλειωσε το γυμνάσιο το 1918. Στη συνέχεια σπούδασε νομικά στο Παρίσι απ' όπου πήρε και τον τίτλο του διδάκτορος (1924). Το 1926 εισήλθε στο διπλωματικό σώμα, υπηρετώντας σε διάφορες θέσεις σε πολλές χώρες. Ως πρέσβης της Ελλάδας υπηρέτησε στο Λίβανο, στη Συρία, στην Ιορδανία, στο Ιράκ, στο Λονδίνο. Εκτός από το ευρύτατα γνωστό ποιητικό του έργο, ο Γιώργος Σεφέρης διακρίθηκε κι ως δοκιμιογράφος.

Η εμφάνισή του στα γράμματα έγινε το 1931, με τη δημοσίευση της ποιητικής του συλλογής Στροφή. Ακολούθησε η Στέρνα (1932). Το 1935 εξέδωσε το Μυθιστόρημα, συλλογή από 24 αλληλένδετα ποιήματα. Το 1940 εξεδόθησαν το Tετράδιο Γυμνασμάτων και το Ἡμερολόγιο Καταστρώματος Α'. Το Ἡμερολόγιο Καταστρώματος Β'   εξεδόθη το 1944, ενώ το 1947 δημοσίευσε την Κίχλη. Το 1955 εξέδωσε το   Ἡμερολόγιο Καταστρώματος Γ' (αρχικός τίτλος: Κύπρον, οὖ μ' ἐθέσπισεν...). Τελευταίο του ποιητικό έργο τα Τρία Κρυφά Ποιήματα (1966).

Στις 24 Οκτωβρίου 1963 η Σουηδική Ακαδημία ανακοινώνει ότι το Νόμπελ Λογοτεχνίας απονέμεται στον Γιώργο Σεφέρη, "για το υπέροχο λυρικό ύφος του, που είναι εμπνευσμένο από ένα βαθύ αίσθημα για το ελληνικό πολιτιστικό ιδεώδες". Η τελετή απονομής έγινε στις 10 Δεκεμβρίου του ιδίου χρόνου.

 Ο Γιώργος Σεφέρης συνδέθηκε στενά με την Κύπρο, τόσο ως διπλωμάτης όσο κι ως άνθρωπος και ποιητής.

Ο  Σεφέρης στα πρώτα χρόνια της δικτατορίας είχε επιλέξει τη σιωπή και την άρνηση να δημοσιεύσει εργασίες του στην Ελλάδα. Στις 28 Μαρτίου 1969, ενάμιση χρόνο πριν τον θάνατό του, αποφάσισε να μιλήσει για πρώτη φορά δημόσια και να μεμφθεί τη Δικτατορία. Η δήλωσή του στο BBC έκανε τεράστια αίσθηση στην Ελλάδα και το εξωτερικό και έδωσε ελπίδα στο αντιδικτατορικὸ κίνημα. Πίσω από αυτήν καταφέρθηκε και εναντίον κάθε απολυταρχίας που καταπίεζε τον Ελληνισμό, όπως η Αγγλοκρατία την Κύπρο από το 1878 μέχρι το 1959.

Στις 22 Ιουλίου, πέντε μέρες πριν την αναχώρηση για την Κύπρο, ο Σεφέρης μεταφέρθηκε στον Ευαγγελισμό, όπου και πέθανε στις 20 Σεπτεμβρίου 1971. Στη νεκρώσιμη πομπή προς το πρώτο νεκροταφείο μπροστά στην Πύλη του Αδριανού, το πλήθος σταμάτησε την κυκλοφορία και άρχισε να τραγουδά το (απαγορευμένο) τραγούδι του Μίκη Θεοδωράκη, σε στίχους Σεφέρη, από το ποίημά του «Άρνηση», «Στο περιγιάλι το κρυφό».

Ανακτημένο από https://www.polignosi.com/cgibin/hweb?-A=9631&-V=limmata στις 22/4/2026

Ο Γιώργος Σεφέρης συνδέθηκε στενά με την Κύπρο, τόσο ως διπλωμάτης όσο κι ως άνθρωπος και ποιητής.

Ως διπλωμάτης σχετίστηκε ιδιαίτερα με την Κύπρο όταν είχε υπηρετήσει ως πρέσβης της Ελλάδας στο Λονδίνο από το 1957 μέχρι το 1962. Ο διορισμός του ως εκπροσώπου της Ελλάδας στη βρετανική πρωτεύουσα έγινε σε μια κρίσιμη εποχή κατά την οποία στην Κύπρο διεξαγόταν ο ένοπλος απελευθερωτικός αγώνας κατά των Βρετανών αποικιοκρατών, που είχε πληγώσει σοβαρότατα και τις ελληνοβρετανικές σχέσεις. Ο ρόλος του Σεφέρη, ως διπλωμάτη, ήταν πολύ λεπτός ιδιαίτερα αυτή την εποχή, όσο και σημαντικός. Το θέμα που δέσποζε και καθοριστικά κυριαρχούσε στις σχέσεις Ελλάδας-Αγγλίας-Τουρκίας-Κύπρου, ήταν το εθνικό θέμα της Κύπρου, το οποίο ο Γιώργος Σεφέρης χειρίστηκε από την πλευρά του εκπροσώπου της Ελλάδας στο Λονδίνο. Όπως είναι γνωστό, οι διάφοροι πολιτικοί χειρισμοί του ζητήματος της Κύπρου από την τότε ελληνική κυβέρνηση του Κωνσταντίνου Καραμανλή κατέληξαν στη συμφωνία της Ζυρίχης (με την Τουρκία) και την επιβεβαίωσή της από τα λοιπά ενδιαφερόμενα μέρη στο Λονδίνο το 1959, οπότε η Κύπρος έγινε ανεξάρτητο κράτος. Ο Σεφέρης είχε τότε συνεργαστεί και με τον αρχιεπίσκοπο Μακάριο Γ’.

 Ο Γιώργος Σεφέρης είχε επισκεφθεί τρεις φορές την Κύπρο. Το φθινόπωρο-χειμώνα του 1953 και ξανά τον επόμενο χρόνο, το 1954, και πάλι το 1955. Ξαναπέρασε δε από την Αμμόχωστο αργότερα το 1969. Το 1953 κυρίως, οπότε περιόδευσε το νησί συνοδευόμενος από τον φίλο του Κύπριο ζωγράφο Αδαμάντιο Διαμαντή, ο ποιητής Σεφέρης συγκλονίστηκε από «τον κόσμο της Κύπρου» κι από την ίδια την Κύπρο γενικότερα. Γνώρισε, όπως ο ίδιος έγραψε, έναν χώρο «όπου το θαύμα λειτουργούσε ακόμη». Αποτέλεσμα της γνωριμίας του αυτής με τον κόσμο της Κύπρου (στον οποίο άλλωστε και την αφιερώνει, με τις λέξεις Μνήμη καί Ἀγάπη) ήταν η πολύ σημαντική ποιητική του συλλογή   Ἡμερολόγιο Καταστρώματος Γ'. 

Τα «κυπριακά» ποιήματά του γράφει ότι τοῦ δόθηκαν (όχι ότι τα εμπνεύστηκε ή άλλες παρόμοιες φράσεις), κατά τον ίδιο τρόπο που ο ποιητής θεσπίστηκε (πήρε εντολή) να έλθει στην Κύπρο.

Σε μερικά από τα ποιήματα του της συλλογής αυτής ο Σεφέρης είναι προφητικός. Μαντεύει το ξέσπασμα που επρόκειτο να έλθει σύντομα, δηλαδή τον αγώνα του 1955-1959, αλλά και ταυτόχρονα διοχετεύει και την αγωνία του για το μέλλον του τόπου.

Ο Γιώργος Σεφέρης ξαναεπισκέφτηκε την Κύπρο τον Νοέμβριο του 1969

Το καλοκαίρι του 1971 ο Σεφέρης τελικά αποφάσισε (παρά τις ανησυχίες του λόγω της Χούντας) να πραγματοποιήσει τη μεγάλη του επιθυμία να επισκεφθεί ξανά το νησί και άρχισε τις προετοιμασίες. Μια εκδοχή είναι ότι ήθελε να συνομιλήσει με τον Μακάριο για τα πολιτικά προβλήματα. Στις 22 Ιουλίου, πέντε μέρες πριν την αναχώρηση για την Κύπρο, ο Σεφέρης μεταφέρθηκε στον Ευαγγελισμό, όπου και πέθανε στις 20 Σεπτεμβρίου του 1971.

Ανακτημένο από https://www.polignosi.com/cgibin/hweb?-A=9631&-V=limmata στις 22/4/2026

Για να κατανοήσουμε την ποίηση του Γ. Σεφέρη θα πρέπει να έχουμε υπόψη μας κάποια από τα χαρακτηριστικά της.

·       Κλίμα απαισιοδοξίας και μελαγχολίας: Εξαιτίας των ιστορικών βιωμάτων (πόλεμοι, εμφύλιοι, καταστροφές)

·       Ποίηση κλειστή, σκοτεινή: Επεξεργασία στίχων, πλήθος γνώσεων, προβολή λεπτομέρειας.

·       Μύθος: Έντονη η παρουσία της ομηρικής και της αρχαίας ελληνικής μυθολογίας.

·       Personna: Συχνά κρύβει το πρόσωπό του πίσω από ένα συμβολικό πρόσωπο για να εκφράσει καλύτερα εκείνο που θέλει.

·       Σκηνοθεσία: Έντονη η αίσθηση του σκηνικού.

·       Ελληνικότητα: Βαθιά ελληνοκεντρική ποίηση (γλώσσα, ελληνικός χώρος, ιστορική κληρονομιά, μοίρα Ελληνισμού)

·       Δραματικότητα: Μονόλογοι, διάλογοι, τραγικότητα

·       Υπαρξιακός τόνος: Προβληματισμός για τον άνθρωπο, τη μοίρα, τη ζωή

·       Επιδράσεις – Λογοτεχνικά βιώματα: Έλιοτ, Όμηρος, Μακρυγιάννης, Καβάφης

·       Πολιτική: Κρατήθηκε έξω από κομματικές διαμάχες, η πολιτική όμως περνά στην ποίησή του με την έντονη βίωση του ιστορικού γίγνεσθαι.

·       Ειρωνεία: Ειρωνικοί και σατιρικοί τόνοι.

·       Ερωτισμός: Ο ποιητής είναι έντονα ερωτικός.

·       Σύμβολα: Λέξεις και έννοιες που λειτουργούν ως σύμβολα.

·       Υποτίτλιο παράθεμα: συχνά παραθέτει κάτω από τον τίτλο του ποιήματος απόσπασμα από άλλον συγγραφέα, σημαντικό για την κατανόηση του ποιήματος.

Ανακτημένο από https://www.pi.ac.cy/pi/files/epimorfosi/ekpaid_yliko/logot_mesi/seferis_salamina.pdf στις 22/4/2026.

Στίχοι:  

Γιώργος Σεφέρης

Μουσική:  

Μίκης Θεοδωράκης

«Θα ήθελα οι νέοι μας να πήγαιναν στην Κύπρο. Θα έβλεπαν από εκεί πλατύτερο τον τόπο μας».

«Το να αναγνωρίσει ο κόσμος ο ελεύθερος, με τον οποίο συνταχθήκαμε (μαζί μ’ αυτόν και η Βρετανία) ότι οι Κύπριοι είναι Έλληνες καθαρά και τίμια είναι ένα πράγμα που δεν έχει σχέση με τα ζητήματα ασφάλειας, ούτε με αλλαγή κυριαρχικών δικαιωμάτων».

Γιώργος Σεφέρης – Άλωνα Κύπρου 1954: Ο Νομπελίστας μας ποιητής φωτογραφίζει τον πόθο των Ελλήνων Κυπρίων στη πλατεία του χωριού.

Ο Γιώργος Σεφέρης  είχε μια ιδιαίτερη σχέση με την Κύπρο, την οποία εκδήλωνε με κάθε τρόπο.  Το 1931, όταν υπηρετούσε ως πρόξενος στο Λονδίνο, έγραφε στην αδελφή του Ιωάννα Τσάτσου να του στείλει πληροφορίες για την επανάσταση στο νησί. Σε ένα γράμμα με παραλήπτη και πάλιν την αδελφή του, τον Οκτώβριο του 1954, σημειώνει για την Μεγαλόνησο:

«…Τον έχω αγαπήσει αυτόν τον τόπο. Ίσως γιατί βρίσκω εκεί πράγματα παλιά που ζουν ακόμη, ενώ έχουν χαθεί στην άλλη Ελλάδα… ίσως γιατί αισθάνομαι πως αυτός ο λαός έχει ανάγκη από όλη μας την αγάπη και όλη τη συμπαράστασή μας. Ένας πιστός λαός, πεισματάρικα και ήπια σταθερός. Για σκέψου πόσοι και πόσοι πέρασαν από πάνω τους: Σταυροφόροι, Βενετσιάνοι, Τούρκοι, Εγγλέζοι – 900 χρόνια. Είναι αφάνταστο πόσο πιστοί στον εαυτό τους έμειναν και πόσο ασήμαντα ξέβαψαν οι διάφοροι αφεντάδες πάνω τους. Και τώρα γράφουν στους τοίχους των χωριών τους: “Θέλομεν την Ελλάδα μας κι ας τρώγομεν πέτρες…”. Θα ήθελα οι νέοι μας να πήγαιναν στην Κύπρο. Θα έβλεπαν από εκεί πλατύτερο τον τόπο μας…». 

Την ίδια χρονιά έγραψε στον Γιώργο Θεοτοκά: «Υπάρχουν σε μια γωνιά της γης 400 χιλιάδες ψυχές από την καλύτερη, την πιο ατόφια Ρωμιοσύνη, που προσπαθούν να τις αποκόψουν από τις πραγματικές τους ρίζες και να τις κάνουν λουλούδια θερμοκηπίου. Σ’ αυτή τη γωνιά της γης δουλεύει μια μηχανή που κάνει τους Ρωμιούς σπαρτούς-Κυπρίους-όχι-Έλληνες, που κάνει τους ανθρώπους μπαστάρδους, με την εξαγορά και την απαθλίωση των συνειδήσεων, με τις κολακείες των αδυναμιών ή των συμφερόντων».

Ο Γιώργος Σεφέρης επισκέφθηκε την Κύπρο στις αρχές Νοεμβρίου του 1953 κι έμεινε στο νησί περί τις σαράντα ημέρες. Φιλοξενήθηκε από τον επιστήθιο φίλο του, από την εποχή του ’30, Ευάγγελο Λουίζο, σημαντική προσωπικότητα από την Αμμόχωστο, που επίσης είχε φιλοξενήσει στη Μεγαλόνησο και τον Ελύτη, τον Καραντώνη, τον Καββαδία και άλλους. Όπως γράφει ο μελετητής του έργου του Σεφέρη Καθηγητής Ιστορίας στο Πανεπιστημίου Κύπρου Γιώργος Γεωργής, «αυτή η πρώτη επαφή είχε καταλυτική σημασία γι’ αυτόν, γιατί από τότε ουσιαστικά θα αφοσιωθεί στο νησί. Άλλωστε ο ίδιος έγραφε ότι μόνο σε δυο πράγματα είχε αφοσιωθεί στη ζωή του, στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και στην Κύπρο». Είναι η περίοδος που στην Κύπρο προετοιμάζεται ο αγώνας της Ε.Ο.Κ.Α., υπάρχει εθνική ανάταση, ο Σεφέρης συλλαμβάνει το κλίμα και γι’ αυτό στη Σαλαμίνα λέει αναφερόμενους στους Άγγλους: «Φίλοι του άλλου πολέμου, σας συλλογίζομαι…».

«Απολαμβάνει» γράφει ο Χρ. Δ. Αντωνίου, «τις φυσικές ομορφιές του, επισκέπτεται αρχαιολογικούς χώρους (μυκηναϊκής έως πρωτοχριστιανικής εποχής), ναούς, κάστρα, εκκλησιές. Βλέπει έργα λαϊκής τέχνης, συνομιλεί με νησιώτες, με λυράρηδες, τραβάει 145 φωτογραφίες, βρίσκει «έθιμα που μόνο από παιδί είχε γνωρίσει», αντικείμενα και λέξεις που έρχονται κατευθείαν από την ελληνική παράδοση και, μέσα από πολλές λεπτομέρειες που παρατηρεί. Ο Σεφέρης βρήκε στην Κύπρο, το ομολογεί ο ίδιος, κάτι από τη χαμένη του πατρίδα, τη Σμύρνη. Βρήκε έναν άλλο κόσμο και πολλές φορές διερωτάται στα ημερολόγιά του, επειδή βοούσαν οι Κύπριοι, ζητώντας την Ένωση: «Είμαστε άξιοι να κυβερνήσουμε αυτό τον τόπο χωρίς Έλληνα χωροφύλακα και Έλληνα δημόσιο υπάλληλο;».

Ταυτίζει τον κόσμο της Κύπρου με το χαμένο κόσμο των παιδικών του χρόνων στη Σμύρνη. Με μεγάλη έκπληξη και ενθουσιασμό σημειώνει στο ημερολόγιό του: «Από εδώ νοιώθει κανείς την Ελλάδα (ξαφνικά) ευρύχωρη, πιο πλατιά. Το αίσθημα πως υπάρχει ένας κόσμος που μιλά ελληνικά, είναι ελληνικός. Που δεν εξαρτάται από την Ελληνική Κυβέρνηση, και το τελευταίο τούτο συντελεί στο αίσθημα αυτής της ευρυχωρίας».

Ο Σεφέρης αναζητά και ανακαλύπτει τη διευρυμένη έννοια του ελληνισμού πέρα από τα όρια του ελλαδικού κράτους. Βλέπει ενσαρκωμένο το ποιητικό του όραμα που σχετίζεται με την έννοια της χαμένης πατρίδας και την έννοια της πνευματικής αποκατάστασης του σύγχρονου ελληνισμού. Κι αυτό θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί, όπως πίστευε, με τον εμπλουτισμό του με όλα τα αυθεντικά παραδοσιακά πολιτιστικά ελληνικά στοιχεία, όπου κι αν αυτά δημιουργήθηκαν: Μικρά Ασία, Κύπρο, στην Ανατολή εν γένει του Μεγαλέξανδρου. Η Κύπρος σ’ αυτό ακριβώς το όραμά του, τον έφερε πιο κοντά και οι εμπειρίες του από την επίσκεψη του στο νησί αποτέλεσαν την αφορμή για να γράψει τη γνωστή ποιητική συλλογή του «Κύπρον ου μ’ εθέσπισεν…» ή με τον μεταγενέστερο τίτλο: «Ημερολόγιο Καταστρώματος, Γ΄».

ΠΗΓΗ: https://forum.agora-dialogue.com/2018/09/23/ο-γιώργος-σεφέρης-και-η-κύπρος/?utm_source=chatgpt.com

… Σαλαμῖνα τε

τᾶς νῦν ματρόπολις τῶνδ’

αἰτία στεναγμῶν.

ΠΕΡΣΑΙ

Κάποτε ο ήλιος του μεσημεριού, κάποτε φούχτες η ψιλή βροχή

και τ’ ακρογιάλι γεμάτο θρύψαλα παλιά πιθάρια.

Ασήμαντες οι κολόνες· μονάχα ο Άγιος Επιφάνιος

δείχνοντας μουντά, χωνεμένη τη δύναμη της πολύχρυσης αυτοκρατορίας.

Τα νέα κορμιά περάσαν απεδώ, τα ερωτεμένα·

παλμοί στους κόλπους, ρόδινα κοχύλια και τα σφυρά

τρέχοντας άφοβα πάνω στο νερό

κι αγκάλες ανοιχτές για το ζευγάρωμα του πόθου.

Κύριος επί υδάτων πολλών,

πάνω σ’ αυτό το πέρασμα.

Τότες άκουσα βήματα στα χαλίκια.

Δεν είδα πρόσωπα· σα γύρισα είχαν φύγει.

Όμως βαριά η φωνή σαν το περπάτημα καματερού,

έμεινε εκεί στις φλέβες τ’ ουρανού στο κύλισμα της θάλασσας

μέσα στα βότσαλα πάλι και πάλι:

«Η γης δεν έχει κρικέλια

για να την πάρουν στον ώμο και να φύγουν

μήτε μπορούν, όσο κι αν είναι διψασμένοι

να γλυκάνουν το πέλαγο με νερό μισό δράμι.

Και τούτα τα κορμιά

πλασμένα από ένα χώμα που δεν ξέρουν,

έχουν ψυχές.

Μαζεύουν σύνεργα για να τις αλλάξουν,

δε θα μπορέσουν· μόνο θα τις ξεκάμουν

αν ξεγίνουνται οι ψυχές.

Δεν αργεί να καρπίσει τ’ αστάχυ

δε χρειάζεται μακρύ καιρό

για να φουσκώσει της πίκρας το προζύμι,

δε χρειάζεται μακρύ καιρό

το κακό για να σηκώσει το κεφάλι,

κι ο άρρωστος νους που αδειάζει

δε χρειάζεται μακρύ καιρό

για να γεμίσει με την τρέλα,

νῆσός τις ἔστι…».

Φίλοι του άλλου πολέμου,

σ’ αυτή την έρημη συννεφιασμένη ακρογιαλιά

σας συλλογίζομαι καθώς γυρίζει η μέρα—

Εκείνοι που έπεσαν πολεμώντας κι εκείνοι που έπεσαν χρόνια μετά τη μάχη·

εκείνοι που είδαν την αυγή μέσ’ απ’ την πάχνη του θανάτου

ή, μες στην άγρια μοναξιά κάτω από τ’ άστρα,

νιώσανε πάνω τους μαβιά μεγάλα

τα μάτια της ολόκληρης καταστροφής·

κι ακόμη εκείνοι που προσεύχουνταν

όταν το φλογισμένο ατσάλι πριόνιζε τα καράβια:

«Κύριε, βόηθα να θυμόμαστε

πώς έγινε τούτο το φονικό·

την αρπαγή το δόλο την ιδιοτέλεια,

το στέγνωμα της αγάπης·

Κύριε, βόηθα να τα ξεριζώσουμε…». *

—Τώρα καλύτερα να λησμονήσουμε πάνω σε τούτα τα χαλίκια·

δε φελά να μιλάμε·

τη γνώμη των δυνατών ποιός θα μπορέσει να τη γυρίσει;

ποιός θα μπορέσει ν’ ακουστεί;

Καθένας χωριστά ονειρεύεται και δεν ακούει το βραχνά των άλλων.

—Ναι· όμως ο μαντατοφόρος τρέχει

κι όσο μακρύς κι αν είναι ο δρόμος του, θα φέρει

σ’ αυτούς που γύρευαν ν’ αλυσοδέσουν τον Ελλήσποντο

το φοβερό μήνυμα της Σαλαμίνας.

Φωνή Κυρίου επί των υδάτων.

Νῆσός τις ἔστι.

Σαλαμίνα, Κύπρος, Νοέμβρης 1953

 Σκέψεις μαθητών/τριών

Το ποίημα «Σαλαμίνα της Κύπρος» γράφτηκε από τον Γιώργο Σεφέρη όταν επισκέφθηκε την αρχαία Σαλαμίνα στην Κύπρος. Βλέποντας τα ερείπια της αρχαίας πόλης, ο ποιητής σκέφτεται την ιστορία, τους ανθρώπους που έζησαν εκεί και τα γεγονότα που συνέβησαν στο πέρασμα των αιώνων. Μέσα από αυτές τις σκέψεις, θέλει να μας διδάξει σημαντικές αξίες, όπως η αγάπη για την πατρίδα, η ελευθερία και ο σεβασμός στην ιστορία.

Ένα από τα βασικά μηνύματα του ποιήματος είναι ότι η γη και η πατρίδα δεν είναι απλά κομμάτια εδάφους. Είναι ο τόπος όπου ζουν οι άνθρωποι, όπου υπάρχουν οι αναμνήσεις, οι παραδόσεις και ο πολιτισμός τους. Γι’ αυτό ο ποιητής γράφει ότι «η γης δεν έχει κρικέλια για να την πάρουν στον ώμο και να φύγουν». Με αυτή την εικόνα θέλει να δείξει ότι κανείς δεν μπορεί να πάρει έναν τόπο μαζί του ή να τον ξεριζώσει από την ιστορία του.

Ο Σεφέρης χρησιμοποιεί εικόνες από τη φύση και τα αρχαία μνημεία για να δημιουργήσει μια ατμόσφαιρα ηρεμίας, αλλά ταυτόχρονα προβληματισμού. Πίσω από την ομορφιά του τοπίου κρύβονται οι αγώνες και οι δυσκολίες που πέρασαν οι άνθρωποι της Κύπρου. Έτσι, το ποίημα μας θυμίζει ότι πρέπει να μαθαίνουμε από το παρελθόν και να μην επαναλαμβάνουμε τα ίδια λάθη.

Η γλώσσα του ποιήματος είναι συμβολική. Ο ποιητής δεν μιλά μόνο για την Κύπρο, αλλά για όλους τους λαούς που αγαπούν τον τόπο τους και αγωνίζονται να διατηρήσουν την ταυτότητά τους. Το ποίημα μάς διδάσκει ότι η ιστορία, η μνήμη και η ελευθερία είναι πολύτιμα αγαθά που πρέπει να προστατεύουμε. Για τον λόγο αυτό θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα ποιήματα του Σεφέρη και παραμένει επίκαιρο μέχρι σήμερα.

Ελένη

ΤΕΥΚΡΟΣ: …ἐς γῆν ἐναλίαν Κύπρον, οὗ μ’ ἐθέσπισεν

οἰκεῖν Ἀπόλλων, ὄνομα νησιωτικὸν

Σαλαμῖνα θέμενον τῆς ἐκεῖ χάριν πάτρας.

.........................................................

ΕΛΕΝΗ: Οὐκ ἦλθον ἐς γῆν Τρῳάδ’, ἀλλ’ εἴδωλον ἦν.

.........................................................

ΑΓΓΕΛΟΣ: Τί φῄς;

Νεφέλης ἄρ’ ἄλλως εἴχομεν πόνους πέρι;

ΕΥΡΙΠΙΔΗΣ, ΕΛΕΝΗ

«Τ’ αηδόνια δε σ’ αφήνουνε να κοιμηθείς στις Πλάτρες».

Αηδόνι ντροπαλό, μες στον ανασασμό των φύλλων,

συ που δωρίζεις τη μουσική δροσιά του δάσους

στα χωρισμένα σώματα και στις ψυχές

αυτών που ξέρουν πως δε θα γυρίσουν.

Τυφλή φωνή, που ψηλαφείς μέσα στη νυχτωμένη μνήμη

βήματα και χειρονομίες· δε θα τολμούσα να πω φιλήματα·

και το πικρό τρικύμισμα της ξαγριεμένης σκλάβας.

«Τ’ αηδόνια δε σ’ αφήνουνε να κοιμηθείς στις Πλάτρες».

Ποιές είναι οι Πλάτρες; Ποιός το γνωρίζει τούτο το νησί;

Έζησα τη ζωή μου ακούγοντας ονόματα πρωτάκουστα:

καινούριους τόπους, καινούριες τρέλες των ανθρώπων

ή των θεών·

η μοίρα μου που κυματίζει

ανάμεσα στο στερνό σπαθί ενός Αίαντα

και μιαν άλλη Σαλαμίνα

μ’ έφερε εδώ σ’ αυτό το γυρογιάλι.

Το φεγγάρι

βγήκε απ’ το πέλαγο σαν Αφροδίτη·

σκέπασε τ’ άστρα του Τοξότη, τώρα πάει νά βρει

την καρδιά του Σκορπιού, κι όλα τ’ αλλάζει.

Πού είν’ η αλήθεια;

Ήμουν κι εγώ στον πόλεμο τοξότης·

το ριζικό μου, ενός ανθρώπου που ξαστόχησε.

Αηδόνι ποιητάρη,

σαν και μια τέτοια νύχτα στ’ ακροθαλάσσι του Πρωτέα

σ’ άκουσαν οι σκλάβες Σπαρτιάτισσες κι έσυραν το θρήνο,

κι ανάμεσό τους —ποιός θα το ’λεγε— η Ελένη!

Αυτή που κυνηγούσαμε χρόνια στο Σκάμαντρο.

Ήταν εκεί, στα χείλια της ερήμου· την άγγιξα, μου μίλησε:

«Δεν είν’ αλήθεια, δεν είν’ αλήθεια» φώναζε.

«Δεν μπήκα στο γαλαζόπλωρο καράβι.

Ποτέ δεν πάτησα την αντρειωμένη Τροία».

Με το βαθύ στηθόδεσμο, τον ήλιο στα μαλλιά, κι αυτό το ανάστημα

ίσκιοι και χαμόγελα παντού

στους ώμους στους μηρούς στα γόνατα·

ζωντανό δέρμα, και τα μάτια

με τα μεγάλα βλέφαρα,

ήταν εκεί, στην όχθη ενός Δέλτα.

Και στην Τροία;

Τίποτε στην Τροία — ένα είδωλο.

Έτσι το θέλαν οι θεοί.

Κι ο Πάρης, μ’ έναν ίσκιο πλάγιαζε σα νά ηταν πλάσμα ατόφιο·

κι εμείς σφαζόμασταν για την Ελένη δέκα χρόνια.

Μεγάλος πόνος είχε πέσει στην Ελλάδα.

Τόσα κορμιά ριγμένα

στα σαγόνια της θάλασσας στα σαγόνια της γης·2

τόσες ψυχές

δοσμένες στις μυλόπετρες, σαν το σιτάρι.

Κι οι ποταμοί φουσκώναν μες στη λάσπη το αίμα

για ένα λινό κυμάτισμα για μια νεφέλη

μιας πεταλούδας τίναγμα το πούπουλο ενός κύκνου

για ένα πουκάμισο αδειανό, για μιαν Ελένη.

Κι ο αδερφός μου;

Αηδόνι αηδόνι αηδόνι,

τ’ είναι θεός; τί μη θεός; και τί τ’ ανάμεσό τους;

«Τ’ αηδόνια δε σ’ αφήνουνε να κοιμηθείς στις Πλάτρες».

Δακρυσμένο πουλί,

στην Κύπρο τη θαλασσοφίλητη

που έταξαν για να μου θυμίζει την πατρίδα,

άραξα μοναχός μ’ αυτό το παραμύθι,

αν είναι αλήθεια πως αυτό ειναι παραμύθι,

αν είναι αλήθεια πως οι ανθρώποι δε θα ξαναπιάσουν

τον παλιό δόλο των θεών·

αν είναι αλήθεια

πως κάποιος άλλος Τεύκρος, ύστερα από χρόνια,

ή κάποιος Αίαντας ή Πρίαμος ή Εκάβη

ή κάποιος άγνωστος, ανώνυμος, που ωστόσο

είδε ένα Σκάμαντρο να ξεχειλάει κουφάρια,

δεν το ’χει μες στη μοίρα του ν’ ακούσει

μαντατοφόρους που έρχουνται να πούνε

πως τόσος πόνος τόση ζωή

πήγαν στην άβυσσο

για ένα πουκάμισο αδειανό για μιαν Ελένη.3

Γιώργος Σεφέρης. 1955. Κύπρον, οὗ μ᾿ ἐθέσπισεν. Αθήνα: Ίκαρος. Και στον συγκεντρωτικό τόμο: Γιώργος Σεφέρης. [1972] 1985. Ποιήματα. 15η έκδ. Αθήνα: Ίκαρος.

Σκέψεις των μαθητών /τριών του 11^ου Γυμνασίου Θεσσαλονίκης για το ποίημα «Ελένη» του Γ. Σεφέρη

 Ο Σεφέρης στο ποίημά του αυτό μας μιλάει για τη ματαιότητα του πολέμου και η αναζήτηση της αλήθειας.

Αξιοποίησε τον μύθο της Ελένης από τον Ευριπίδη. Οι άνθρωποι πολέμησαν δέκα χρόνια για ένα είδωλο και όχι για την πραγματική Ελένη. Έτσι τονίζει ότι πολλές φορές οι άνθρωποι υποφέρουν για ψευδαισθήσεις.

Μερικά από τα  μηνύματα που θέλει να μας μεταφέρει είναι ότι :

* Οι πόλεμοι συχνά στηρίζονται σε ψεύδη.

* Η αλήθεια αποκαλύπτεται αργά.

* Ο άνθρωπος πρέπει να αμφισβητεί όσα θεωρεί δεδομένα.

Χρησιμοποιεί ως σύμβολα :

Την  Ελένη που συμβολίζει την  ψευδαίσθηση.

Την  Τροία που συμβολίζει τις καταστροφικές συνέπειες της πλάνης.

δείχνοντας ένα χαμηλό γιαλό μέσα στο πούσι

τ’ άδειο ακρογιάλι ανήμερα Χριστούγεννα,

«…και κατά τον Πουνέντε αλάργα το κύμα γέννησε την Αφροδίτη·

λένε τον τόπο Πέτρα του Ρωμιού.

Τρία καρτίνια αριστερά!»

Είχε τα μάτια της Σαλώμης η γάτα που έχασα τον άλλο χρόνο

κι ο Ραμαζάν πώς κοίταζε κατάματα το θάνατο,

μέρες ολόκληρες μέσα στο χιόνι της Ανατολής

στον παγωμένον ήλιο

κατάματα μέρες ολόκληρες ο μικρός εφέστιος θεός.

Μη σταθείς ταξιδιώτη.

«Τρία καρτίνια αριστερά» μουρμούρισε ο τιμονιέρης.

…ίσως ο φίλος μου να κοντοστέκουνταν,

ξέμπαρκος τώρα

κλειστός σ’ ένα μικρό σπίτι με εικόνες

γυρεύοντας παράθυρα πίσω απ’ τα κάδρα.

Χτύπησε η καμπάνα του καραβιού

σαν τη μονέδα πολιτείας που χάθηκε

κι ήρθε να ζωντανέψει πέφτοντας

αλλοτινές ελεημοσύνες.

«Παράξενο», ξανάειπε ο καπετάνιος.

«Τούτη η καμπάνα —μέρα που είναι—

μου θύμισε την άλλη εκείνη, τη μοναστηρίσια.

Διηγότανε την ιστορία ένας καλόγερος

ένας μισότρελος, ένας ονειροπόλος.

»Τον καιρό της μεγάλης στέγνιας,

—σαράντα χρόνια αναβροχιά—

ρημάχτηκε όλο το νησί·

πέθαινε ο κόσμος και γεννιούνταν φίδια.

Μιλιούνια φίδια τούτο τ’ ακρωτήρι,

χοντρά σαν το ποδάρι ανθρώπου

και φαρμακερά.

Το μοναστήρι τ’ Αϊ-Νικόλα το είχαν τότε

Αγιοβασιλείτες καλογέροι

κι ούτε μπορούσαν να δουλέψουν τα χωράφια

κι ούτε να βγάλουν τα κοπάδια στη βοσκή·

τους έσωσαν οι γάτες που αναθρέφαν.

Την κάθε αυγή χτυπούσε μια καμπάνα

και ξεκινούσαν τσούρμο για τη μάχη.

Όλη μέρα χτυπιούνταν ώς την ώρα

που σήμαιναν το βραδινό ταγίνι.

Απόδειπνα πάλι η καμπάνα

και βγαίναν για τον πόλεμο της νύχτας.

Ήτανε θαύμα να τις βλέπεις, λένε,

άλλη κουτσή, κι άλλη στραβή, την άλλη

χωρίς μύτη, χωρίς αφτί, προβιά κουρέλι.

Έτσι με τέσσερις καμπάνες την ημέρα

πέρασαν μήνες, χρόνια, καιροί κι άλλοι καιροί.

Άγρια πεισματικές και πάντα λαβωμένες

ξολόθρεψαν τα φίδια μα στο τέλος

χαθήκανε· δεν άντεξαν τόσο φαρμάκι.

Ωσάν καράβι καταποντισμένο

τίποτε δεν αφήσαν στον αφρό

μήτε νιαούρισμα, μήτε καμπάνα.

Γραμμή!

Τί να σου κάνουν οι ταλαίπωρες

παλεύοντας και πίνοντας μέρα και νύχτα

το αίμα το φαρμακερό των ερπετών.

Αιώνες φαρμάκι· γενιές φαρμάκι».

«Γραμμή!» αντιλάλησε αδιάφορος ο τιμονιέρης.

Τετάρτη, 5 Φεβρουαρίου 1969

Σκέψεις των μαθητών/τριών του 11ου Γυμνασίου για το ποίημα του Γιώργου Σεφέρη «Οι γάτες τ ΄Αι Νικόλα»

Ο ποιητής στο ποίημά του αυτό αναφέρεται στον αγώνα του ανθρώπου απέναντι στο κακό.

Βασίζεται σε έναν κυπριακό θρύλο για γάτες που εξόντωναν φίδια γύρω από ένα μοναστήρι. Ο θρύλος αποκτά συμβολικό χαρακτήρα.

Τα μηνύματα που θέλει να περάσει είναι ότι:

* Η ζωή είναι διαρκής αγώνας.

* Το κακό δεν εξαφανίζεται εύκολα.

* Απαιτείται επιμονή και θάρρος για να αντιμετωπιστούν οι δυσκολίες.

Γι΄ αυτά τα μηνύματα χρησιμοποιεί ως σύμβολα :

Τις γάτες που συμβολίζουν τις δυνάμεις της αντίστασης και του καλού.

Τα φίδια που συμβολίζουν τις απειλές, το κακό και η καταστροφή.

Τα ποιήματα που εμπνεύστηκε από την Κύπρο ο Σεφέρης και βρίσκονται στη συλλογή «Ημερολόγιο Καταστρώματος Γ΄» συνδυάζουν:

την ιστορία, τη μυθολογία, το φυσικό τοπίο και την αγωνία για το μέλλον του ελληνισμού.

Κεντρικές έννοιες είναι η μνήμη, η ιστορική συνέχεια, η αναζήτηση της αλήθειας και η ευθύνη απέναντι στην ιστορία.

Παράξενο, το βλέπω εδώ το φως του ήλιου· το χρυσό δίχτυ

όπου τα πράγματα σπαρταρούν σαν τα ψάρια

που ένας μεγάλος άγγελος τραβά

μαζί με τα δίχτυα των ψαράδων.

στεγνός ο αγέρας γύρισε·

οσμίζουνταν παντού φλουριά

και μας επούλησε.

Νῆσός τις ἔστι.

κάποτε φούχτες η ψιλή βροχή

και τ’ ακρογιάλι γεμάτο θρύψαλα παλιά πιθάρια.

Ασήμαντες οι κολόνες· μονάχα ο Άγιος Επιφάνιος

δείχνοντας μουντά, χωνεμένη τη δύναμη της πολύχρυσης αυτοκρατορίας.

στην Κύπρο τη θαλασσοφίλητη

που έταξαν για να μου θυμίζει την πατρίδα,

άραξα μοναχός μ' αυτό το παραμύθι,

αν είναι αλήθεια πως αυτό είναι παραμύθι,

αν είναι αλήθεια πως οι άνθρωποι δε θα ξαναπιάσουν

τον παλιό δόλο των θεών·

Ποιες είναι οι Πλάτρες; Ποιος το γνωρίζει τούτο το νησί;

Έζησα τη ζωή μου ακούγοντας ονόματα πρωτάκουστα:

καινούριους τόπους, καινούριες τρέλες των ανθρώπων

ή των θεών·

η μοίρα μου που κυματίζει

ανάμεσα στο στερνό σπαθί ενός Αίαντα

και μιαν άλλη Σαλαμίνα

μ' έφερε εδώ, σ' αυτό το γυρογιάλι.