·        Екінші түсінік бойынша парадигма білімдендіру жүйесін жобалаудағы амалдар, идеялар, негіздемелер, білім берудің базалық немесе стратегиялық моделдері болып табылады. Мұндай қорытынды да әдетте, білім берудің негізгі бағыттарын, педагогикалық мақсаттарды қоюдың бастаулары мен тәсілдерін бейнелейтін білімдендіру парадигмалары ұғымы пайдаланылады.

·        Сондай-ақ парадигманың қалыптастырушы және гуманистік (Е. В. Бондаревская), тұлғаға бағытталған және рухани бағытталған (Т. И. Власова), ғылыми-технократиялық, гуманитарлық және эзотерикалық (И. А. Колесникова), авторитарлық, манипулятивтік және қолдаушылық (Г. Б. Корнетов), дәстүрлі-қалыптастырушы, дәстүрлі-дамытушылық, тұлғаға бағытталушылық (С. В. Кульневич), дәстүрлілік, рационалистік, гуманистік (В. Я. Пилиповская), рухани-ағартушылық (И. А. Соловцова), педагогикалық, андрогогикалық, акмеологиялық және коммуникативтілік (Ю. Г. Фокин) және баска да түрлері айқындалған.

·        Парадигманы ғылыми іс-әрекет және гылымның объектісі ретінде екі жақты қарастыру ұтымды қарама-қарсылыққа қойып отыр. Ол педагогикалық парадигманы әрі зерттеушілік, әрі білімдендіруші міндеттерді шешуге орай екі жақты анықтаудан туындап отыр (Е. В. Бондаревская, С. В. Кульневич, И. Е. Шкабара және т.б.).

«Парадигма» грек сөзінен аударганда норма, үлгі дегенді білдіреді. Қазіргі философия ғылымында парадигма - барлық ғылыми қауымдастықтардың келісімімен қабылданған және ғылыми міндеттерді шешу үшін қолданатын теориялық, әдіснамалық және аксиологиялық бағдарлар жүйесінің үлгісі деген анықтама берілген. Ғылым философиясына алғаш рет «парадигма» үғымын позитивист Г.Бергман енгізгенімен, оны кең таратып, қолданысқа енгізген Томас Кун болатын. Ол парадигма деп барлығымен мойындалған ғылыми жетістікті айтады және де белгілі бір уақыт өткен соң ғылыми қауымдастықтың мәселені шешудегі басшылыққа алатын үлісіне айналады, дейді.

Психологиялық сөздікте біріншіден, берілген білімдер саласындағы белгілі бір тарихи кезеңдегі ғалымдардың зерттеу практикасы соларға қарап ұйымдастырылатын негізгі ғылыми жетістіктер (теориялар, әдістер) жүйесі; екіншіден, шындық болмыстың мәнді сипаттарын білдіретін ұғымдар жүйесінде түлғаланган қатаң ғылыми теория; үшіншіден, белгілі бір тарихи кезең ішінде ғылыми қоғамдастықта үстем болатын зерттеу әдістерінің, проблемалар қою мен оларды шешудің бастама тұжырымдамалық сызбасы, моделі, деп айқындалған.

Кейбір әдебиеттерде «парадигма» мен «әдіснама» ұғымдарын қатар немесе синоним сөздер ретінде қарастырылган. Авторлардың айтуынша, әдіснама үғымы - әдістер мен таным принциптері туралы ілім, яғни басқа сөзбен айтқанда әдіснама - бүл парадигманы нақты ғылымға, ғылыми оқу пәндерге бөлшектеу болса, парадигма - нақты әдіснаманы қүрастыруда реттеуші қызмет атқарады.

С. Криппнердің көзқарасы бойынша, парадигма әлемнің жай-күйінің сипаты. Олар қоғамда қабылданған сенімдердің, қабылдау ерекшеліктерінің, құндылықты және практикалық бағдарлардың жиынтығын суреттейді және осы қоғам мүшелерінің іс-әрекетін басқарады. Парадигма, сонымен қатар өте кішкентай қауымдастықты, мысалы, ғылыми-зерттеу тобын немесе тұтастай мэдениетті сипаттауы мүмкін.

А.П.Валицская парадигма- сол қоғамға сай әлемнің жалпы бейнесін бейнелейтін идеялар жиынытығы (бала туралы,білім берудің мүмкіндіктері, мақсаттары, міндеттері, оқытушы жэне оның негізгі сипаттамалары туралы көзқарастар) деп анықтама береді.

2. Тұлғалық бағдарланған (гуманистік немесе субъект-субъектілік) парадигма.

3. Функционалистік парадигма

4. Мәдениеттанушылық парадигма

Білімділік парадигманың бір түрі ретінде технократиялық немесе (прагматикалық) парадигманы қарастыруға болады. Оның жүйесіндегі оқыту мен тәрбиенің басты мақсаты – адамға ӛмірі мен кәсіби әрекетінде тәжірибелік тұрғыда қажет болатындай, қазіргі техникамен дұрыс ӛзара әрекеттесуге мүмкіндік беретін білім беру, іскерлік пен дағдыны қалыптастыру. Негізгі қағида – оқытудағы политехникалық бағыттылық.

Аталған парадигмалардың қағидалары негізінде құрылған білім беру модельдеріне келесі ерекшеліктер тән: монологтық оқыту, білім беру үрдісі субъектілерінің бастамашылдығы мен шығармашылығының рӛлін дұрыс бағаламау.

Аталған парадигманың ерекшеліктеріне тағы жатқызуға болады:

Ø Тұлғалық бағдарлы педагогиканың әдістерінің жүйе құраушы факторы білім алушының ерекше және қайталанбас тұлғасы (яғни оқыту және тәрбие әдістері білім алушылардың мүмкіндіктері мен қажеттіліктеріне сай іріктеледі);

Ø Түрлі дидактикалық тұжырымдамалардың интеграциясы: дамыта оқыту, проблемалық оқыту, бағдарламаланған оқыту, оқытуды оңтайландыру (оптимизациялау) және т.б.;

Ø Тәжірибелік бағдарланған жүйелердің жақсы инструменталдық қамсыздандырылуы, олардың анықтылығы мен тұтастығы;

Ø Педагогтың білім алушыға қатынасы тұлға, өзінің дамуының дербес және шығармашыл субъектісі және сонымен қоса тәрбиелік әсер етудің субъектісі ретінде қалыптасқан;

Ø Оқытушы мен студенттің субъект-субъектілік қатынастары;

Ø Оқытушы мен студент арасындағы тікелей ӛзара әрекеттесу форма, әдіс-тәсілдер мен құралдар арқылы материалды меңгеруге бағытталған;

Ø Әрбір білім алушыда дамуының өзіндік векторы, өз даму траекториясы бар, ол білім алушыдан оқытушыға қарай құрылады.

* Білім беру әлеуметтік-мәдени технология ретінде қабылданады;

*Білім беру қоғамға қажетті кадрларды дайындау қажет;

* Тұлға өзінің мойнына қоғамның кейбір функцияларын алу қажет;

* Тұлғаны еңбек нарығына бейімдеп дайындау;

* Білімді алу, оларды шығармашылық тұрғыда пайдалану және жаңа білімді жасау іскерлігімен байланысты белгілі бір құзырлықтарды қалыптастыру;

* Нақты кәсіби бағыттылық – тұлғаны еңбекке дайындау

- Білім беру мәдени дамытушы орта ретінде;

- Мәдени-білім беру кеңістігіндегі адамның өмір сүру мен өзін-өзі дамытудың тәсілдері ретіндегі шығармашылық пен диалог;

- Білім беру құрылымдарында қоғамның қазіргі жағдайынан озып отырған мәдіни үлгілер мен өмір сүру нормаларын қайта құру, оның қажетті жағдайы – білім берудің мәдениетке интеграциялануы;

- Идеологиядан мәдениетке, оның ішінде педагогикалық мәдениетке көшу;

- Білім беру мәдениеттің рухани және материалдық құндылықтарын меңгеру барысында қалыптасатын адамның рухани бейнесі ретінде қарастырылады;

- Білім мазмұнын ізгілендіру, оқыту мен тәрбиенің гуманистік технологияларын іске асыру;

- Білім беру ұйымдарында қазіргі әлеуметтік-мәдени жағдайда шығармашылық өзін-өзі іске асыруға қабілетті тұлғаны қалыптастыра алатын ортаны құру;

- Мәдениет мәтініндегі (контекстіндегі) білім берудің негізгі қағидасы креативтілік қағидасы, яғни ынтымақтастық пен бірлескен шығармашылық атмосферасын тудыру болып табылады;

- Білім беруге мәдени үрдіс ретінде қатынастық қалыптасуы, ондай білім берудің қозғаушы күштері тұлғалық мағына, оның қатысушыларының диалогы мен ынтымақтастығы болып табылады;

- Педагогқа оқушы мен мәдениет арасындағы делдал ретінде қатынастың қалыптасуы;

- Мектепке тұтас мәдени-білім беру кеңістігі ретінде қатынастың қалыптасуы, ондай мектепте өмір сүру үлгілері қайта құрылады және мәдениет адамының тәрбиесі жүзеге асады.

2.Нұрсұлу Әлқожаева . ҚАЗІРГІ КЕЗДЕГІ БІЛІМ БЕРУ ПАРАДИЕМАЛАРЫ КОНТЕКСІНДЕ ТҰЛЕАНЫҢ РУХАНИ ДҮНИЕСІН ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ ЕЫЛЫМИ-ПЕДАЕОЕИКАЛЫҚ НЕЕІЗДЕРІ // Алматы «Қазақ университеті» 2012. 25-38 б

3.ТАУБАЕВА Ш.Т., ИМАНБАЕВА С.Т., БЕРИКХАНОВА А.Е. ПЕДАГОГИКА // Алматы ,2017 .13-24 б

4.Игенбаева Р.Т. Жоғары мектеп педагогикасы // Эверо, 2008. 13 б

*Біріншіден, оқушыларға мұғалім алдын-ала дайындалған сабақтың жүру жоспарын таратып береді.Онда сабақтың әрбір элементінің нақты мақсаты көрсетіледі. Сондықтан оқушы өзінің не істеу керектігін, яғни сабақ соңында нені біліп шығуы керектігі жөнінде мағлұмат алады.

*Екіншіден, ұжым болып жұмыс істеу дағдысы қалыптасады. Онда оқушы өз пікірінің дұрыстығын дәлелдеп, қателігін мойындап және жолдасының пікірінің дұрыстығын көрсетіп, ұжымдық шешім қабылдауға үйренеді. Ол өз білімін өзі бағалай алады.

*Үшіншіден, жеке басының қабілеті мен мүмкіндіктерін ескеріп, үлкен көлемдегі жазба жұмыстарын жасауды жоапарлайды.

*Төртіншіден, әр оқушының білім дәрежесіне қарай тапсырманы да түрлі деңгейде алуға болады.