Najważniejszy w opowiadaniu Hemingway'a jest motyw człowieczeństwa. Na przykładzie Santiago autor próbuje pokazać, co oznacza być człowiekiem i do czego to miano zobowiązuje. Od ludzkiej egzystencji nie sposób oddzielić bólu i trudności. Wytrwała walka starca z rybą oraz z samym sobą

to metafora zmagania się każdego człowieka w jego życiu.
Motyw starości

Główny bohater jest człowiekiem starym, co autor podkreśla już w tytule. Santiago ma ponad osiemdziesiąt lat, siwe włosy i pomarszczoną twarz, ale jest silny, wytrwały i pewny siebie. Posiada więc cechy przypisywane raczej ludziom młodym. W walce z marlinem jest nieugięty, wytrzymuje głód i brak snu. Ma dobry wzrok i trzeźwy umysł, a jednak po pewnym czasie brakuje mu sił. Uświadamia sobie, że nie jest już tak sprawny jak kiedyś. Fakt, że przyjaźnił się z młodym chłopcem, a także to, że interesował się m.in. baseballem, świadczy o tym, że był młody duchem. Jego myśli skierowane były ku przyszłości, nie zamierzał rezygnować z pracy jako rybak, choć niektórzy uważali, ze jest na to za stary.
Motyw walki

Walkę podejmuje Santiago z ogromnym marlinem. Ale to, z czym musi się zmierzyć, to przede wszystkim jego własne słabości. Walczy z własnym bólem, zmęczeniem, pragnieniem, brakiem snu i zwątpieniem. Stary człowiek odnosi zwycięstwo, ponieważ się nie poddaje, walczy do końca. Zwycięża marlina, ale jednocześnie ma dla niego ogromy szacunek. W walce pomaga mu też wspomnienie dawnego zwycięstwa, kiedy siłował się z Murzynem.
Motyw przyjaźni

Stary człowiek przyjaźni się z młodzieńcem o imieniu Manolin. Dzieli ich duża różnica wieku, ale łączy prawdziwa pasja. Santiago opiekował się chłopcem, od kiedy ten skończył 5 lat – już wtedy pozwalał mu nosić swój sprzęt, a potem zabierał na morze. Między mężczyznami zrodziła się prawdziwa przyjaźń oparta na zaufaniu. Nie była to typowa relacja uczeń-mistrz, choć chłopak darzył starego człowieka wielkim szacunkiem. Są oni partnerami, a ich przyjaźń wyraża się w czynach, nie w słowach. Santiago, uważany za samotnika, jak każdy potrzebował towarzystwa bliskiej osoby.

Cierpienie w opowiadaniu ma przede wszystkim wymiar fizyczny – to ból zmęczonego ciała, poranionych rąk i obolałych pleców. Santiago nie rozczula się jednak nad sobą, dla niego ból to codzienność, nieodłączny element pracy na morzu. O wiele bardziej cierpi z powodu utraty ryby, ponieważ odniósł zwycięstwo nad marlinem, ale nie mógł poradzić sobie z rekinami.

a) oddalanie się od brzegu
b) skurcz ręki
c) głód i pragnienie
d) sen
e) brak pomocnika
f) myśli o baseballu
g) wspomnienie zwycięstwa
h) cios harpunem
i) pojawienie się rekinów

5. Powrót do wioski
6. Podziw rybaków
7. Obietnica Manolina