Günümüzde Bergama olarak anılan Antik Pergamon şehri, Kuzey Batı Anadolu’da, İzmir‘in kuzeyinde bulunur. Bergama antik kenti oldukça hassas bir konudur. Eşsiz Zeus Sunağı’nın bulunduğu noktanın tam ortasında, yıllar önce kök salmış enfes bir ağaç bulunmakta.

Zeus Sunağının ortaya çıkarılışı Alman mühendis Carl Humann (1839-1896) tarafından olmuştur. Yolculuğumuzun başlangıç noktası burası. Carl Humann, Berlin Kraliyet Akademisinde eğitimini tamamladıktan sonra Sisim Adasında bulunan Hera Tapınağı’ndaki kazı çalışmalarında yer almak için geliyor öncelikle.

Alman mühendis, 1866 yılında Bergama antik kenti içerisinde gezerken aslan figürlü bir kabartma fark eder. Bu kabartmayı görünce çok heyecanlanıp hiç vakit kaybetmeden onu Berlin’e ulaştırır.

Bergama’dan götürülen tüm eserler kısa süreliğine Berlin’deki Altes Müzesi’ne taşınmıştır. Almanlar’ın ise bu eserler için daha cazip olacak bir planı vardır, Bergama’ya ait bir müze inşa ederek sergiyi bu alanda yapmak istemişlerdir. Gerek inşa için giden zaman gerekse yaşanan 1.Dünya Savaşı’na bağlı olarak gecikmeli de olsa 1930’da Pergamon (Bergama) Müzesi ziyarete açılmıştır. Günümüz dünyasında da Pergamon Müzesi en çok ziyaretçi alan yerler arasındadır. Hatta 2007 yılında, 1.135.000 ziyaretçi ile Almanya’da “en çok ziyaret edilen sanat müzesi” olmuştur. Şu anda ise müzedeki Bergama Sunağı’nın bulunduğu büyük salon, tadilat sebebiyle 2026 yılına kadar ziyarete kapalı durumda.

Burada kısaca Osman Hamdi Bey’den de söz etmekte fayda var. Birçoğumuzun “Kaplumbağa Terbiyecisi” eseriyle tanıdığı Osman Hamdi Bey, üstün resim yeteneğinin yanında arkeolojiye de oldukça ilgilidir. Hatta, ilk Türk arkeolog olarak kabul edilir. Osman Hamdi Bey bu süreçte tüm yaşananları bizzat takip etmiştir. II. Abdülhamid onu “İmparatorluk Müzesi Müdürü” olarak terfi ettirdiği anda ilk yaptığı işlerden birisi Eski Eserler Tüzüğü’nü değiştirmek olmuştur. 1883 yılından sonra yasal yollarla en ufak bir eserin dahi ülkeden alınıp götürülmemesi için elinden geleni yapmıştır

Belki de şu an için bu yolculuğu bitti olarak düşünüyoruz ama ileride neler olabileceğini kim bilebilir? Örneğin 2021 yılında, Bergama’ya ait olanların Berlin’den iadesinin istenmesi için bir adım atıldı. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, İzmir Büyükşehir Belediyesi ve Bergama Belediyesinin ortak yürüttüğü proje söz konusu gibi gözüküyor.³ (hürriyet, 2021)

Geçmiş tarihimizde yaşanan olaylar ve ilişkiler günümüzde eleştirilebilir muhakkak; ancak sonuçlarından sadece yakınıyor olmamız hiçbir şeyi değiştirmeyecektir. Yalnızca değişiklikler için adımlar atılırsa ve hatalarımızdan ders çıkarırsak sonuçları görebiliriz