Koronavirusi i ri i përcaktuar si 2019-nCoV, u identifikua së pari në Wuhan, kryeqytetin e provincës Hubei të Kinës, pasi te njerëzit filluan të paraqiteshin pneumoni pa një arsye të qartë dhe për të cilat vaksinat ose trajtimet ekzistuese nuk ishin efektive. Virusi ka treguar prova të transmetimit nga njeriu te njeriu, dhe shkalla e transmetimit të tij (shkalla e infeksionit) zuri të përshkallëzohej në mesin e janarit të vitit 2020, me disa vende në Evropë, Amerikën e Veriut dhe Azinë e Paqësorit. Periudha e inkubacionit (koha nga ekspozimi në zhvillimin e simptomave) të virusit është midis dy dhe dhjetë ditë dhe mbetet të përcaktohet nëse është ngjitës gjatë kësaj kohe. 

Simptomat përfshijnë ethe, kollitje dhe vështirësi ne frymë marrje dhe mund të jetë fatale.

Për të zvogëluar mundësitë për t'u infektuar, organizatat shëndetësore kanë rekomanduar shmangjen e kontaktin të afërt me persona të sëmurë, larjen shpesh të duarve me sapun dhe ujë mos prekjen e syve, hundës ose gojës me duar të palara si dhe praktikimi i higjenës së mirë të frymëmarrjes.

Ato që mund të jenë të infektuar këshillohen të qëndrojnë në shtëpi dhe të marrin kujdes mjekësor, të telefonojnë përpara se të vizitojnë një ofrues të kujdesit shëndetësor, të veshin një maskë fytyre (sidomos në publik), të mbulojnë kollën dhe teshtitjet me një shami, të lajnë rregullisht duart me sapun dhe ujë, si dhe të shmangin ndarjen e sendeve personale shtëpiake.

Një numër qeverish këshillojnë kundër të gjitha udhëtimeve jo të rëndësishme në vende dhe zona të prekura nga virusi.

Larja e duarve

Larja e duarve rekomandohet për të parandaluar përhapjen e koronavirusit. CDC rekomandon që individët:

* Lani duart shpesh me sapun dhe ujë për të paktën 20 sekonda, veçanërisht pasi të shkoni në tualet; para se të hahet; dhe pasi të fryni hundën, kolliteni ose tështini.

* Nëse sapuni dhe uji nuk janë të disponueshëm, përdorni një sanitator dore me bazë alkooli me të paktën 60% alkool. Lani gjithmonë duart me sapun dhe ujë nëse duart janë dukshëm të pista.

Vaksina ANTIVIRUS

Në botë, ka disa vaksina të autorizuara ose të aprovuara për të parandaluar sëmundjen COVID- 19. Vaksinat ndaj COVID-19 do të ndihmojnë në parandalimin e kesaj sëmundjeje të e rrezikshme dhe vdekjeprurëse. Vaksinat e autorizuara ose të miratuara do të ndihmojnë në uljen e rrezikut të sëmundjes duke zhvilluar në mënyrë të sigurt mbrojtjen (imunitetin) ndaj sëmundjes.

1. Si funksionojnë vaksinat ndaj COVID-19?

Vaksinat ndaj COVID-19 ndihmojnë trupat tanë të zhvillojnë imunitet ndaj virusit që shkakton këtë sëmundje pa pasur nevojë të sëmuremi. Lloje të ndryshme të vaksinave funksionojnë në mënyra të ndryshme për të ofruar mbrojtje, por me të gjitha llojet e vaksinave, trupi mbetet me një sasi të limfociteve T të kujtesës si dhe limfociteve B që do të kujtojnë se si të luftojnë atë virus në të ardhmen.

Zakonisht duhen disa javë që trupi të prodhojë limfocite T dhe limfocite B pas vaksinimit. Ndonjëherë pas vaksinimit, procesi i krijimit të imunitetit mund të shkaktojë shenja të tilla si ethe etj. Këto shenja janë normale dhe janë një tregues që trupi po përpiqet për të krijuar imunitet.

Faktorët biologjikë janë të përfaqësuara nga patogjene që shkaktojnë infeksione (viruset,bakteret etj) dhe që ndodhen në mjedis, ujë, ajër dhe ushqim. Edhe pse ndikimi i këtyre agjentëve në shëndetin e njeriut sot është i kufizuar nga përmirësimi i kushteve higjienike, nga ndërhyrjet parandaluese dhe terapia me antibiotikë, ato janë ende një problem, veçanërisht në ato zona ku kushtet favorizojnë shumëzimin dhe përhapjen. Shkak i përhapjes së këtyre janë migrimet e popullsisë nga një vend në tjetrin. Një shembull perfekt i kësaj është Shqipëria, e cila në periudhën e gushtit popullohet nga emigrantët që punojnë e jetojnë në vende të ndryshme.

Një problem tjetër është përhapja e sëmundjeve të ndryshme nëpërmjet vektorëve, siç janë mushkonjat, kafshët e ndryshme shtëpiake ose jo, të cilat në një mjedis të ndotur bëhen shkak i sëmundjeve të ndryshme.

2. Agjentët kimikë
Janë substanca të shumta dhe gjithnjë në zgjerimin dhe komponimet kimike që shkaktojnë ndryshime patologji në trupin e njeriut: disa prej këtyre tashmë ekzistojnë në mjedise të veçanta, të tjerët rrjedhin nga aktivitetet njerëzore. Monoksidit të karbonit, dioksidi i squfurit, dioksinat, hidrokarburet aromatike policiklike janë të gjitha komponimet që vijnë nga proceset e djegies jo të plota ose nga fraksionimi, purifikimi, nxjerrja dhe përpunimi i materialeve natyrore. Faktorët etiologjikë që kontribuojnë në procesin e ndotjes së mjedisit janë të ndryshëm dhe kryesisht industrialë dhe aktivitetet në zonat urbane, trafiku i motorizuar dhe ngrohje në familje. Veprimtaritë industriale veçanërisht ndikojnë në mjedisin me pasoja të dyja në bilancin, nëpërmjet ndryshimeve që ata sjellin, si në shëndetësi, për shkak të lirimit të substancave potencialisht të dëmshme. Këto substanca ndikojnë në gjenet tona duke i modifikuar ato, por jo vetëm. Ato ndikojnë dhe në modifikimin e materialit gjenetik të viruseve e baktereve duke i bërë ata më agresivë. Rritja e njerëzve të prekur nga alergjitë është një tjetër tregues i ajrit të ndotur e me cilësi jo të mirë.

3. Agjentët fizikë
Faktorët fizikë gjithashtu janë të shumtë, si: ndriçimi, lagështia, zhurmat ,rrezatimet jonizuese ose jo etj. Por, si ndikojnë ato në shëndetin tonë?
Shpesh studime të ndryshme kanë nxjerrë se përdorimi i tepruar i pajisjeve elektronike, si celulari mund të shkaktojnë sëmundje malinje të trurit apo të veshit. Sa e vërtetë është kjo akoma nuk dihet, por është e sigurt që ato ndikojnë fuqishëm në shëndetin tonë. Sa i përket ndotjes nga zhurma në mjedisin ku banojmë dhe në mjediset e punës, edhe pse zhurma në vetvete nuk është përgjegjëse për dëmet direkte ndaj njeriut, veprimi i tij patogjene përcaktohet nga përkeqësimi progresiv i cilësisë së jetës. Zhurma është përcaktuar nga tre faktorë: intensiteti, shpeshtësia dhe kohëzgjatja, dhe e ka origjinë te ndryshme, në varësi të aktiviteteve të ndryshme të njeriut. Shkalla e ndotjes nga zhurma është ende e lidhur ngushtë me subjektivitet ose më mirë shkallën e tolerancës individuale: nga pikëpamja e ekspozimit ndaj zhurmës mund të rezultojë nga çrregullime të thjeshta (frymëmarrje e vështirësuar dhe ndryshimet në ritmin e zemrës, elektroencefalogramë, dhimbje koke), çrregullime të gjumit, vështirësitë në marrëdhëniet njerëzore, çrregulime psikologjike. Po edhe ky konstatim akoma nuk është vërtetuar 100%.

4. Faktorët socialë
Shpesh në këshillat për të luftuar stresin dhe sëmundje të ndryshme mjekët rekomandojnë një jetë sa më të pasur sociale. Si ndikojnë marrëdhëniet sociale në shëndetin tonë?
Një marrëdhënie jo e mirë familjare e shoqërore i ҫon shpesh shumë të rinj, por jo vetëm, drejt zakoneve të dëmshme, si: duhani, droga, alkooli.
Shumë sëmundje, si: SIDA, tuberkulozi, infarkti e ҫrregullimet psikike e kanë origjinën në një marrëdhënie jo të mirë të individit me ambjentin social ku ai zhvillon aktivitetin e tij.

5. Vlerësimi i efekteve
Shumë njerëz me të drejtë thonë unë s’konsumoj alkool, droga, bëj një jetë të mirë shoqërore, kam një higjienë të mirë personale dhe jetoj e punoj në ambjente cilësisht të mira. 
Mjedisi nuk vepron kurrë i vetëm mbi shëndetin tonë. Ai i kombinuar me predispozicionin gjenetik, mënyrën e jetesës, mënyrën e ushqyerjes, statusin socio-ekonomik dhe mundësinë e qasjes në shërbimet shëndetësore bëjnë të mundur prekjen e cilësisë së shëndetit.