ประพาสในเมืองเพื่อทอดพระเนตรศิลปะและสินค้าต่าง ๆ ที่ทรงสนพระทัย แต่ก็ทรงพบกับการรุมดู

จากชาวเมืองอิตาลีจนทรงหงุดหงิดพระทัย ดังที่ทรงเขียนบ่นว่า "-ถ้าลงเดินเที่ยวหาเป็นไม่ได้ คน

ตอมกันแน่น มันจะดูเอานรกฤาสวรรค์ เพราะดูไม่รู้แน่

" บางสถานที่โดยเฉพาะตามห้างร้านเป็น

อันเสด็จเข้าไปไม่ได้ เพราะ" -

ถ้าขืนเข้า ไปก็ยิ่งกว่ามีโนรา 5 โรง จะรมดูกันแน่นที่หน้าร้านนั้น

ทรงเล่าว่า "-พอเดินออกจากร้านหนึ่งจะไปเข้าร้านที่ 2 คนมาดูอยู่ที่หน้าร้านเต็มเสียแล้ว-" จน

บางครั้งต้องประทับอยู่แต่ภายในโฮเต็ลเพราะ " ไม่มีที่จะไปไหน เหตุด้วยไปไม่รอด-

" ด้วยเหตุ

ว่าข้างหน้าโฮเต็ลเต็มไปด้วยผู้คนมาออกันอยู่หน้าประตูดังที่ทรงเล่าว่า"-น่าโฮเต็ลมีคนประจำอยู่

เสมอทั้งกลางวันกลางคืนหลายร้อยคนไม่รู้ว่ามันมาอยู่ดูทำอะไรกัน นานนานจะได้เห็นอีกสักอึดใจ

หนึ่ง- " ทรงใช้สำนวนบอกอากัปกิริยาของผู้ที่มาออกันอยู่หน้าประตูไว้อย่างเห็นภาพพจน์ว่า "-

ผู้คนละเล้าละลุมเกาะประตูคอยดูอยู่เป็นนิจ" ทำให้การออกจากที่ประทับแต่ละครั้งเต็มไปด้วย

ความยากลำบากอย่างน่ารำคาญ บางครั้งต้องใช้อุบายให้เจ้านายประองค์เสด็จออกด้านหน้าขึ้นรถ

พระที่นั่ง

เป็นการเสด็จประพาสยุโรปที่สำคัญและมีผลต่อเอกราชและความมั่นคงของประเทศไทยอย่างมาก เนื่องจากหวังว่ารัสเซียจะช่วยให้ฝรั่งเศสเลิกบีบบังคับไทย จากกรณีพิพาทกับฝรั่งเศสในวิกฤตการณ์ ร.ศ. 112

พระองค์ทรงแวะเยี่ยมเยือน ประทับแรมตามสถานที่ต่าง ๆ จนกระทั่งเสด็จพระราชดำเนินออกจากท่าเรือที่เมืองเบรวิค (Brevik) ในวันที่ 1 สิงหาคม พ.ศ. 2450 รวมเวลาที่ทรงพำนักในนอร์เวย์นานถึง 28 วัน ตลอดเส้นทางเสด็จประพาส พระองค์ได้ทรงบันทึกภาพ สถานที่ ภูมิประเทศ ผู้คน และเหตุการณ์ต่างๆที่ทรงประสบ ซึ่งต่อมาโปรดเกล้าฯ ให้รวบรวมภาพถ่ายจากการเสด็จประพาสนอร์เวย์เพื่อจัดทำเป็นอัลบั้มภาพขึ้นโดยเฉพาะ และพิมพ์ชื่อไว้บนปกว่า “ รูปทรงถ่าย เดือนหนึ่งในนอร์เวย์ รัตนโกสินทรศก ๑๒๔ “ รวมถึงพระราชนิพนธ์ “ไกลบ้าน” ด้วย  

พระองค์เสด็จมา 2 วัน หนังสือพิมพ์ประจำกรุงมาดริดก็เกริ่นเล่าเรื่องประเทศสยามและราชวงศ์เป็นอย่างดี เอลเอสโกเรียลเป็นอาณาจักรย่อมๆ ที่ประกอบด้วยพระราชวังโบราณ มหาวิหาร สุสานหลวง โดยส่วนใต้ดินเป็นที่เก็บพระศพของกษัตริย์โบราณ มีถ้ำเจาะเป็นช่องเก็บพระศพ นอกจากนี้ยังมีพิพิธภัณฑ์ มหาวิทยาลัย ห้องสมุด และโรงพยาบาล อยู่ข้างใน ปัจจุบัน ที่นี่กลายเป็นสำนักงานใหญ่ของคณะสงฆ์แห่งนักบุญออกัสตินและเป็นอนุสรณ์สถานที่น่าไปเยี่ยมชม

“ในเช้าวันเสาร์ เมื่อเสด็จฯ ถึงสถานีรถไฟสายเหนือในกรุงมาดริด มีการเฝ้าฯ รับเสด็จอย่างยิ่งใหญ่สมพระเกียรติ มีขุนนางและประชาชนจำนวนมาก มีวงดนตรีมาเล่นรับเสด็จ ปัจจุบันสถานีรถไฟนั้นชื่อว่า Príncipe Pío ยังเปิดบริการสำหรับรถไฟในย่านชานเมือง รถใต้ดิน ส่วนหนึ่งปรับเป็นศูนย์บันเทิง ร้านค้า ช้อปปิ้งมอลล์ และร้านอาหาร ไปแล้ว โชคดีที่ตอนผมไปยังเหลือร่องรอยอาคารเดิมอยู่ ผมเลยถ่ายด้านหน้าของสถานีรถไฟกลับมา”

พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวได้เสด็จพระราชดำเนินถึงกรุงสต็อกโฮล์มประเทศสวีเดน วันที่ 13 กรกฎาคม พ.ศ. 2440 โดยการต้อนรับของพระเจ้าออสก้าที่ 2 แห่งสวีเดน
เมื่อเสด็จถึงกรุงสตอกโฮล์ม ราษฏรชาวสวีเดนทั้งบนบกและบนเรือได้ถวายการต้อนรับเสด็จอย่างเนืองแน่น ขบวนทหารมหาดเล็กรักษาพระองค์และกองดุริยางค์รวมทั้งขบวนทหารม้าและเดินเท้าตั้งแถวรอรับเสด็จเป็นจำนวนถึง 1,400 นาย บริเวณด้านหน้าพระมหาราชวังมีซุ้มเกียรติยศรับเสด็จ ซึ่งตกแต่งอย่างสวยงามด้วยดอกไม้นานาพันธุ์ มุมทั้งสี่ประดับด้วยธงชาติสยามซึ่งสมัยนั้นเป็นรูปช้างเผือกอยู่กลางธงแดง สะบัดพริ้วอย่างสง่างาม ครั้งนี้เองเป็นครั้งแรกในประวัติศาสตร์ภาพยนตร์ของสวีเดนโดยมีการบันทึกภาพยนตร์ของพระมหากษัตริย์ทั้งสองพระองค์ ยามที่ทั้งสองกษัตริย์เสด็จทักทายปราศรัยและประทับรถม้าพระที่นั่งร่วมกันสู่พระบรมมหาราชวัง กรุงสตอกโฮล์ม
หลังจากที่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวได้ประทับที่พระราชวังกรุงสตอกโฮล์มได้ 2 วัน พระเจ้าออสก้าที่ 2 ทรงติดภารกิจต้องเสด็จไปยังนอร์เวย์ เพื่อทรงเข้าร่วมพิธีเฉลิมฉลองครบรอบ 900 ปี ของเมือง ทรอนเฮ็ม (Trondheim) หรือเมือง นิดารูส (Nidaros) ในปัจจุบัน
ทั้งนี้พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงมีทางเลือกในการเสด็จทางชลมารค 2 เส้นทาง โดยทางเลือกแรกเป็นเส้นทางไปยังภาคใต้ของประเทศสวีเดน คือเลียบคลองเยอตา (Gota) ไปยังเมือง เยอเทบอร์ย(Gothenburg) แล้วต่อไปยังเมือง ออสโล (Oslo) อีกเส้นทางหนึ่งคือการเสด็จขึ้นทางตอนเหนือของประเทศโดยเสด็จทางแม่น้ำโองเงอร์มาน (Angerman) แล้วเสด็จกลับทางแม่น้ำอินดอล (Indal River)
พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงตัดสินพระทัยเลือกเส้นทางไปยังตอนเหนือของประเทศ ซึ่งพระเจ้าออสก้าที่ 2 ทรงแนะนำให้เสด็จประพาสเส้นทางนี้ เนื่องจากได้เคยเสด็จประพาสเส้นทางสายนี้มาก่อน เมื่อปีพ.ศ. 2437 และทรงเห็นว่าเป็นเส้นทางที่มีทรรศนียภาพงดงามที่สุดในประเทศสวีเดน อีกทั้งตามริมแม่น้ำยังมีการทำอุตสาหกรรมป่าไม้อันเป็นสินค้าออกที่สำคัญ ซึ่งจะเป็นที่น่าสนพระราชหฤทัยอย่างแน่นอนสำหรับพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เนื่องด้วยไม้เป็นสินค้าออกที่สำคัญของกรุงสยามเช่นกัน ดังนั้นจึงเริ่มเสด็จพระราชดำเนินด้วยเรือพระที่นั่งมหาจักรีซึ่งได้รับการซ่อมแซมเป็นที่เรียบร้อยแล้ว
ณ เมืองฮาร์เนอซานด์ (Harnosand) ประชาชนต่างเตรียมรับเสด็จ โดยใช้เวลาหลายสัปดาห์ในการทำความสะอาดและตกแต่งบ้านเมืองให้สวยงาม เหล่านักดนตรีต่างฝึกซ้อมเพื่อหวังจะได้แสดงความสามารถของตน ส่วนประชาชนทั่วไปต่างได้รับแจ้งล่วงหน้าเกี่ยวกับการวางตัวให้ถูกต้องตามธรรมเนียม เมื่อเข้าเฝ้ารับเสด็จ ถึงแม้พระองค์มิได้เสด็จขึ้นฝั่ง แต่ก็ทรงเสด็จลงเรือลำเล็กเพื่อทอดพระเนตรสถานที่ใกล้เคียง เช่นโรงเลื่อยไม้ เป็นต้น และได้เสด็จประทับบรรทมบนเรือพระที่นั่งมหาจักรี หลังจากนั้นได้เสด็จพระราชดำเนินต่อไปยัง นีลานด์ (Nyland) โดยเสด็จจากเรือพระที่นั่งมหาจักรีสู่เรือกลไฟสะเตริมคาร์เลน (Stromkarlen) เพื่อเสด็จพระราชดำเนินไปยังเมืองซูลเลฟติโอ (Solleftea) และเสด็จประทับที่โรงแรมแอปเปิลแบรีย์ (Appleberg) วันต่อมา คือวันที่ 19 กรกฎาคม พ.ศ. 2440 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวพร้อมคณะผู้ติดตามเสด็จโดยรถม้าพระที่นั่งแล้วเสด็จขึ้นรถไฟต่อไปยังเมืองบิสพ์กอร์เดนเป็นระยะทาง 45 กิโลเมตร

ระหว่างทางพระองค์ทอดพระเนตรเห็น “ไร่นาของราษฎรปลูกผักและทำนาเข้าอย่างโอตแลวีตเปนพื้น มีต้นไม้เรียงรายตามคันนา

ระหว่างทางพระองค์ทอดพระเนตรเห็น “ไร่นาของราษฎรปลูกผักและทำนาเข้าอย่างโอตแลวีตเปนพื้น มีต้นไม้เรียงรายตามคันนา

ในระหว่างการเสด็จฯ เยือนเดนมาร์กครั้งนี้ ได้เสด็จฯ ไปยังเมือง Roskilde และเยี่ยมชมวิหาร Roskilde Cathedral ซึ่งเป็นสถานที่ฝังพระศพเก่าแก่ของกษัตริย์และราชินีแห่งเดนมาร์ก โดยทรงวัดส่วนสูงบน “เสาวิหารหลวง” ร่วมกับพระมหากษัตริย์เดนมาร์กในอดีต นอกจากนี้ ได้เสด็จฯ ไปเยือนที่พำนักของ Andreas du Plessis de Richelieu และ H.N. Andersen โดยมีสมาชิกในครอบครัวของบุคคลทั้งสองเฝ้าฯ รับเสด็จ

ในวันสุดท้ายของการเสด็จฯ เยือนเดนมาร์ก ได้ทรงล่องเรือไปยังคาบสมุทร Jutland และทรงหยุดประทับที่เมือง Aarhus ก่อนจะทรงล่องเรือต่อไปยังท่าเรือเมือง Frederikshavn และประทับรถไฟไปยังเมือง Skagen ซึ่งอยู่ทางตอนเหนือสุดของคาบสมุทร Jutland โดยเสด็จฯ ถึงเมือง Skagen ในวันที่ 4 กรกฎาคม พ.ศ. 2450 และเสด็จฯ เยือนแหลมเกรเนนซึ่งตั้งอยู่ทางตอนเหนือสุดของเดนมาร์กและทรงปักธงช้างเผือกไว้ที่แหลมดังกล่าว ต่อมาได้พระราชทานธงช้างเผือกดังกล่าวให้แก่เมือง Skagen เป็นของขวัญ

ในโอกาสรำลึกวันครบรอบ 100 ปี ของการเสด็จประพาสเมือง Skagen ในปี พ.ศ. 2550 สโมสรไลออนส์เดนมาร์กและประเทศไทยร่วมกับ พญ. คุณหญิงอัมพร สุคนธมาน ที่ปรึกษากิตติศักดิ์สโมสรไลออนส์กรุงเทพ ได้จัดสร้างองค์หล่อพระบรมรูปทรงม้าสัมฤทธิ์เพื่อจัดแสดงที่พิพิธภัณฑ์เมือง Skagen โดยเป็นองค์หล่อจำลองของพระบรมรูปทรงม้าที่ตั้งอยู่หน้าพระที่นั่งอนันตสมาคม หลังจากนั้น พระบรมรูปทรงม้าสัมฤทธิ์จำลองดังกล่าวได้ถูกย้ายไปประดิษฐานที่อาคาร Asia House ณ กรุงโคเปนเฮเกนจนถึงทุกวันนี้ โดยชุมชนไทยในเดนมาร์กและนักท่องเที่ยวชาวไทยจะเดินทางไปสักการะพระบรมรูปทรงม้าดังกล่าวเนื่องในโอกาสสำคัญ เช่น วันปิยมหาราช เป็นประจำทุกปี