• Hướng nghiêng của sông theo địa hình hướng núi (tây bắc - đông nam, đông - tây đâm ngang ra biển)

• Hướng chảy chịu hướng nghiêng của địa hình

• Độ dốc của dòng sông do chủ yếu đồi núi cao, đồng bằng hẹp, lòng sông nhỏ nên tốc độ chảy nhanh

• Trữ năng thuỷ điện lớn do địa hình dốc

• Ngắn, ít phụ lưu đổ thẳng ra biển do địa hình chủ yếu núi cao

• Mạng lưới sông ngòi dày đặc do địa hình nhiều đồi núi độ chia cắt lớn

• Địa hình được cấu tạo bởi các loại đá cứng nên hạn chế quá trình xâm thực dẫn đến hàm lượng phù sa không nhiều

Chế độ nước sông có sự phân mùa:

+ Sông ngòi vùng Tây Bắc:

Dồi dào vào mùa lũ (từ tháng 6 - 10) trùng với mùa mưa, đỉnh lũ vào tháng 8

Cạn kiệt vào mùa khô (từ tháng 11 - 5) trùng với mùa khô, đỉnh kiệt vào tháng 2

+ Sông ngòi vùng Bắc Trung Bộ

Dồi dào vào mùa lũ (từ tháng 8 - 12) lệch về thu đông trùng với mùa mưa, đỉnh lũ vào tháng 10-11

Cạn kiệt vào mùa khô (từ tháng 1 - 8), đỉnh kiệt vào tháng 5, có lũ tiểu mãn vào tháng 5 - 6 có mưa do dãy hội tụ nhiệt đới theo chiều kinh tuyến

Mưa do dãy hội tụ theo chiều kinh tuyến: Tín phong BCB và gió mùa mùa hạ từ Tây Bengan

• Mạng lưới sông ngòi dày đặc do quá trình xâm thực, phong hoá bề mặt miền núi nên diễn ra quá trình bồi tụ ở đồng bằng

• Sông ngòi mang hàm lượng phù sa thấp nên quá trình mở rộng đồng bằng diễn ra chậm

- Hàm lượng phù sa thấp do cấu tạo là các loại đá cứng nên quá trình hình thành đồng bằng phù sa diễn ra chậm.

- Độ dốc lớn -> ngắn, dốc

- Sông hướng tây bắc - đông nam

-

• Phân bậc tạo mấy đai khí hậu đồ đó

• Nằm bên sườn đón gió Tây Nam gây mưa?

• Nằm khuất sườn đón gió, Tín phong vượt núi thì gây khô, mùa khô sâu sắc

• Có dãy Bạch Mã chắn gió mùa Đông Bắc

• Hướng vòng cung lưng lồi ra biển của Trường Sơn Nam chắn gió biển, Tây Nguyên khô queo tạo sự tương phản khí hậu so với Đông Trường Sơn/

Địa hình tới đặc điểm sông ngòi:

• Phân bậc -> lắm thác ghềnh

• Cổ trẻ lại nên trên cùng 1 dòng sông có khúc sông ít dốc, lòng rộng hơn

• Hầu hết chảy qua địa hình miền núi

• 
  

• Địa hình cao, độ dốc lớn:

  Dòng sông nhỏ, độ chênh lệch dòng chảy lớn, hình dạng sông uống khúc quanh co, đổi hướng liên tục, tốc độ dòng chảy lớn.

  Quá trình xâm thực, mài mòn, phong hoá mạnh, thu thập khối lượng đất đá lớn nên hàm lượng phù sa dồi dào, dày đặc

• Điạ hình thấp, bằng phẳng: thì ngược lại.

*2 vùng đều có phơn:

Đều chịu ảnh hưởng của gió mùa mùa hạ đầu mùa hạ do áp thấp Bắc Bộ hút gió mùa từ vịnh Bengan - tầng ẩm không dày do di chuyển quãng đường dài gặp bức chắn địa hình dãy Trường Sơn (gió vượt núi và biến đổi tính chất gây phơn khô cho vùng đồng bằng DHNTB)

Thảm thực vật kém đa dạng nên diện tích đất đá nhiều gia tăng hiệu ứng phơn

*Phơn ở DHNTB ít hơn BTB

Thảm thực vật BTB chủ yếu là đất cát biển nghèo nàn hơn DHNTB -> tăng ảnh hưởng của phơn

Địa hình BTB mạch núi cao song song và so le nhau tạo nên bức tường vuông góc với khối khí tây Bengan buộc gió này phải vượt qua và thay đổi tính chất

Do dãy núi TSN cấu tạo bởi các khôi núi nhưng giữa chúng có vùng trũng thấp nên tạo điều kiện cho phơn xâm nhập sâu

Nằm gần áp thấp Bắc Bộ

Áp thấp Bắc Bộ

Trường Sơn Nam cường độ yếu hơn vì:

Cấu trúc các khối núi giữa là vùng trũng thấp tạo cơ hội gió lòn qua mà ít bị biến đổi về tính chất á

Hoạt động: ở vùng Xích đạo, chuyển dịch theo hướng chuyển động của biểu kiện mặt trời

*Điểm khác biệt:

• Phạm vi hoạt động:

Lục điạ: phạm vi rộng hơn, di chuyển vào sâu trong lục địa (Đông Nam Á, Nam Á, Nam Phi)

Đại dương: phạm vi hẹp hơn, chỉ quanh quẩn ở vùng Xích đạo

• Nguyên nhân:

Lục địa: do mùa hè nhiệt độ tăng cao hơn đại dương (do tính chất nhiệt dung riêng) nên hình thành áp thấp hút gió dẫn đến hút gió vào sâu trong lục địa tăng quãng đường di chuyển và phạm vi hoạt động trên lúc địa

*Gió Tín phong BCB:

• Do hình thành áp cao cận chí tuyến ở Tây Thái Bình Dương, chạy qua phần lớn lục địa, thường mang kiểu thời tiết khô, quang mây, ít mưa,

• Hoạt động thường xuyên nhưng bị lấn át bởi gió mùa nên vào mùa đông gió Tín phong BCB thống trị và ngự trị, hoạt động ổn định, độc lập ở Tây Nguyên và Nam Bộ.

*Gió Tín phong BCN:

• Do hình thành áp cao cận chí tuyện bán cầu Nam, chạy qua phần lớn đại dương vùng Ấn Độ Dương bị biến tính - được bổ sung nguồn ẩm dồi dào gây mưa và kéo dài cho vùng đón gió.

• Từ t5 -t10 là mùa hạ nên ở lục địa Á - Âu nóng lên rất nhanh hình thành áp thấp Iran - hút gió từ ấp cao cận chí tuyến BCN khi gió vượt qua Xích đạo bị lệch hướng Tây Nam thổi vào nước ta.

• BCB: 21/03 - 23/09 kéo dài 186 ngày

• BNC: 23/09 - 21/03 kéo dài 179 ngày

Nguyên nhân

• Trái Đất chuyển động tịnh tiến quanh Mặt Trời trên quỹ đạo hình elip nên có thời kỳ BCB ngả về Mặt Trời, có thời kỳ BCN ngả về Mặt Trời

• Từ ngày 21/03 - 23/09: Trái Đất chuyển động trên vị trí gần điểm viễn nhật (05/07) do lực hút Trái Đất nhỏ, tốc độ quay chậm hơn khoảng 29,3km/s và cùng lúc này BCB ngả về phía Mặt Trời

• Từ 23/09 - 21/03: ngược lại 29,8km/s

• Quy mô dân số lớn, nhu cầu lương thực cao, lực lượng lao động dồi dào phục vụ nông nghiệp

• Đảm bao an ninh lương thực quốc gia là cơ sở để đa dạng hoá nông nghiệp

• Tạo mặt hàng xuất khẩu gây nguồn vốn tích luỹ phát triển kinh tế, tạo nguồn nguyên liệu cho ngành công nghiệp phát triển

• Phần lớn dân cư ở nông thôn, lao động trong nông nghiệp nên đẩy mạnh nông nghiệp góp phần giải quyết việc làm, nâng cao chất lượng cuộc sống

• Chính sách khuyến khích sinh đẻ: do tỉ lệ gia tăng tự nhiên rất thấp (có thể bằng 0 và âm) do tỉ lệ sinh thô rất thấp ảnh hưởng đến lao động bị thiếu hụt, tỉ lệ người già phụ thuộc cao, nhiều vấn đề xã hội nãy sinh (an sinh xã hội cao, phúc lợi xã hội lớn)

Chính sách dân số ở nước đang phát triển:

• Chính sách giamr tốc độ gia tăng dân số: do tỉ lệ gia tăng tự nhiên còn cao và nhanh (trung bình 1%), gia tăng dân số không hợp lý nên dẫn đến một số hệ luỵ xã hội (việc làm, môi trường, tài nguyên) và làm chậm phát triển kinh tế

• Chủ yếu là vùng đồi núi cao, giao thông vận tải khó khăn

• Kinh tế còn chậm phát triển (kém phát triển)

• Đời sống còn khó khăn

Nguyên nhân:

• Nâng cao đời sống, giảm chênh lệch giữa vùng đồng bằng và vùng núi

• Tập trung đa dạng nguồn tài nguyên, khoáng sản

• Có vị trí chiến lược chính trị quan trọng (vùng biên giới)

  *Sự đa dạng dân tộc:

• Mỗi dân tộc có nét văn hoá riêng nên tạo nên sự đa dạng văn hoá thúc đẩy du lịch phát triển,...

• Đều có kinh nghiệm lao động, tập quán sản xuất riêng nên nước ta đa dạng hoá kinh tế, thúc đẩy kinh tế phát triển

*GTVT ảnh hưởng đến phân bố sản xuất:

• Các đầu mối GTVT thu hút đầu tư góp phần thúc đẩy sản xuất tập trung theo lãnh thổ

• Các cơ sở sản xuất đặt tại các tuyến vận tải lớn, các đầu mới GTVT đồng nghĩa gần với nguồn nguyên liệu, thị trường tiêu thụ từ đó một số ngành có thể thay đổi vị trí sản xuất

• Tiến bộ KHKT, quản lý GTVT thời gian vận chuyển nhanh, mức độ tiện nghi an toàn càng cao, giảm đáng kể chi phí vận chuyển

*Phân bố sản xuất ảnh hưởng đến GTVT:

• Trình độ phát triển kinh tế của vùng, mật độ tập trung công nghiệp,.. quyết định đến mạng lưới, loại hình, cường độ của GTVT

• Tập trung các vùng công nghiệp, trung tâm công nghiệp gia tăng nhu cầu vận chuyển nhu cầu nguyên nhiên liệu từ đó làm tăng khối lượng luân chuyển, cự li vận chuyển hình thành các đầu mối, tuyến GTVt quan trọng

Khí hậu thể hiện rõ nhất tính địa đới: nhiệt độ trung bình năm giảm dần từ Xích đạo về cực; lượng mưa lớn ở Xích đạo, ít ở cực; hình thành 7 vành đai khí áp xen kẽ nhau qua đai áp thấp Xích đạo; hình thành 3 loại gió thường xuyên

• Do hình dạng Trái Đất hình cầu khiến góc chiếu sáng thay đổi theo vĩ độ tạo ra sự khác biệt về bức xạ và nhiệt đới - 2 yếu tố quan trọng của khí hậu (được coi là nguồn gốc và động lực của các hiện tượng tự nhiên trên Trái Đất)

• Do khí hậu tác động trực tiếp, mạnh mẽ đến các thành phần tự nhiên khác làm thay đổi các thành phần tự nhiên khiến chúng đều thể hiện tính địa đới (địa hình, sinh vật, lượng mưa, blabla)

*Khái niệm: QLPĐĐ

Địa hình thể hiện rõ tính phi địa đới:

• Tạo ra lục địa, đại dương và các dãy núi cao

• Do địa hình yếu tố tạo nên tính phi địa đới của các thành phần tự nhiên khác (sinh vật, khí hậu, lượng mưa,..)

Nguyên nhân:

• Gió mùa Đông Bắc từ cao áp Xibia về nơi áp thấp do sự chênh lệch nhiệt độ (nhiệt độ nóng lên lạnh đi không đều giữa lục địa - đại dương) -> quy luật phi địa đới

• Độ cao: nhiệt độ lên càng cao nhiệt độ càng giảm

Nguyên nhân hình thành 2 dòng biển:

• Dòng biển nóng hình thành 2 bên bờ Xích đạo chảy về phía Tây gặp lục địa hết hồn nên về phía Bắc quẹo phải, phía Nam quẹo trái.

• Dòng biển lạnh xuất phát từ (30 - 40 độ) thuộc khu vực gần bờ đông đại dương chảy về phía Xích đạo, ở BBC ven theo bờ tây các đại dương chảy về Xích đạo.

*Nguyên nhân tạo nên hoàn lưu khép kín:

• Nơi gặp nhau giữa 2 dòng biển nóng - lạnh tạo nên hệ thống các hoàn lưu trên đại dương và các bán cầu.

• Ở BBC chảy theo chiều kim đồng hộ, NBC chảy ngược kim đồng hồ.

VD: dòng biển Nam XĐ hợp với dòng biển Bengala tạo thành vòng hoàn lưu trên Đại tây dương ở Nam bán cầu

• Ở vùng nhiệt đới, hoàn lưu khép kín có tính chất nhiệt đới

*Giải thích:

• Lực Coriolis (tự quay quanh trục) làm mọi vật bị lệch hướng (lệch phải: BBC và lệch trái: NBC)

• Lực này cũng tác động rõ nét đến sự chuyển động của các hoàn lưu dòng biển trên các đại dương

• Nhiệt độ nuocws biển không đồng nhất:

  +Theo độ sâu: càng xuống sâu nhiệt độ nước biển càng giảm

  +Theo vĩ độ: càng về cực nhiệt độ nước biển càng giảm

  +Theo mùa: mùa hạ NĐNB cao, mùa đông by contrast

• Độ mặn: độ bốc hơi, lượng mưa, băng tan, nước sông đổ ra biển

  + Lượng mưa: khu vực mưa nhiều thì nước mưa trung hoà nước biển -> giảm độ mặn

  + Độ bốc hơi: khu vực bốc hơi nhiều -> nước biển mặn

  + Băng tan và lượng nước sông: khu vực băng tan nhiều và nhiều nước sông đổ ra biển -> nước biển giảm độ mặn

  
  

• Nguồn cung cấp nước (nước mưa, băng tan và lượng bốc hơi) nhiều thì lượng nước ngầm ít.

• Địa hình:

  +Ở những nơi địa hình bằng phẳng: khả năng thấm nước tốt

  +Ở những nơi địa hình dốc: nước mưa chảy nhanh nên khả năng hấp thụ nước kém

• Đất đai:

  +Kích thước hạt đất đá lớn, khe hở rộng sẽ thấm nước nhiều

  + Ngược lại, hạt nhỏ tạo khe hở nhỏ sẽ thấm nước ít

• Lớp phủ thực vật:

  +Nơi có lớp phủ thực vật đa dạng, tươi tốt, phát triển nên nước thấm vào rễ cây thấm xuống nhiều vào tầng đất tạo mạch nước ngầm

  +The opposite was true for nơi lớp phủ thực vật kém đa dạng

• Con người: tạo mạch nước ngầm nhân tạo, khai thác quá mức - mất mạch nước ngầm -> sạt lỡ

*Nguyên nhân hoang mạc...:

• Nguồn cung cấp nước hạn chế do lượng mưa ít (<250mm/năm)

• Nhiệt độ cao quanh năm, lượng bốc hơi lớn

• Thảm thực vật nghèo nàn làm cân bằng ẩm luôn âm, lượng nước cung cấp cho nước ngầm ít

• Khả năng giữ nước của đất cát rất kém (do vùng tập trung lượng lớn đất cát)

  
  

*Giới hạn độ cao đỉnh tầng đối lưu chịu tác động của quy luật địa đới:

• Phạm vi tầng đối lưu: nằm ở phần thấp nhất ở khí quyển có bề dày khoảng 10-11km tính từ mật nước biển là tầng mỏng nhất chiếm đến 75% khối lượng khí quyển ở vùng vĩ độ trung bình - cao và 70% ở vùng vĩ độ thấp.

• Giới hạn độ cao giảm dần từ Xích đạo về cực:

  + Cao nhất ở Xích đạo cao nhất - 16km do năng lượng bức xạ Mặt Trời lớn nhất nên dòng thăng của không khí mạnh -> độ cao của tầng đối lưu cao nhất

  + Thấp nhất ở cực thấp nhất - 8km do năng lượng bức xạ Mặt Trời nhỏ nhất nên dòng thăng của không khí yếu -> độ cao của tầng đối lưu thấp nhất

  
  

  *Quá trình của địa hình chịu tác động của quy luật địa đới:

• Nguyên nhân:

  +Quá trình địa hình chịu tác động đồng thời của quá trình ngoại lực và nội lực.

  +Ngoại lực luôn chịu ảnh hưởng của sự thay đổi bức xạ năng lượng Mặt Trời từ Xích đạo về cực nên chịu tác động của quy luật địa đới.

• Biểu hiện:

  +Ngoại lực tạo nên khu vực XĐ điạ hình xâm thực do dòng nước, ở khu vực ôn đới dòng nước giảm xuất hiện tác động của băng, ở khu vực cực do băng hà

*Về nguyên nhân hình thành:

• Gió thường xuyên: xuất phát từ áp cao thường xuyên thổi về nơi áp thấp thường xuyên

• Gió mùa: từ khu áp cao theo mùa về nơi áp thấp theo mùa

VD: thổi từ cao áp cận Chí tuyến BCN về nơi áp thấp Xích đạo hình thành gió mùa mùa hạ

*Về hướng gió:

• Gió thường xuyên: thổi theo hướng cố định

• Gió mùa: thổi theo hướng trái ngược nhau ở 2 mùa

*Về tính chất:

• Gió thường xuyên: tính chất tương đối ổn định

• Gió mùa: thay đổi theo mùa và trái ngược nhau

*Về phạm vi hoạt động:

• Gió thường xuyên: hoạt động rộng rãi trên toàn Trái Đất

• Gió mùa: hoạt động ở những nơi có khu vực gió mùa

*Về thời gian hoạt động:

• Gió thường xuyên: thổi quanh năm

• Gió mùa: thổi theo mùa, chênh lệch nhau giữa 2 bán cầu

GIÓ MÙA CÓ HƯỚNG GIÓ TRÁI NGƯỢC NHAU THEO MÙA

• Do sự nóng lên và lạnh đi của lục địa và đại dương theo màu -> hình thành vùng khí áp cao và khí áp thấp theo mùa

  +Mùa hạ: gió thổi từ đại dương vào lục địa (do nhiệt dung riêng đại dương lớn khả năng hấp thụ và toả nhiệt chậm nên không khí trên đại dương hạ thấp, co lại

  -> hình thành đai áp cao)

  +Mùa đông: gió thổi từ lục địa vào đại dương (do nhiệt dung riêng lục địa nhỏ khả năng hấp thụ và toả nhiệt nhanh không khí lạnh đi và co lại -> hình thành đai áp cao)

Biểu hiện ở các yếu tố khí hậu gồm: vòng đai nhiệt, đai khí áp, đới gió, đới khí hậu, mưa

*Về vòng đai nhiệt: có 7 vòng đai nhiệt: 1 vòng đai nóng, 2 đai ôn hoà, 2 đai lạnh, 2 đai băng giá vĩnh cửu

• 1 vòng đai nóng: nằm giữa đường đẳng nhiệt năm +20 độ C trong năm

• 2 vòng đai ôn hoà: nằm giữa 2 đường đẳng nhiệt năm +20 độ C trong năm và +10 độ C ở tháng cao nhất

• 2 vòng đai lạnh: nằm giữa 2 đường đẳng nhiệt năm +10 độ C trong năm và 0 độ C ở tháng cao nhất

• 2 vòng đai băng giá vĩnh cửu: nằm giữa 2 đường đẳng nhiệt năm 0 độ C

*Về vành đai khí áp: có 7 đai khí áp: 1 vành đai Xích đạo, 2 vành đai cận nhiệt, 2 vành đai ôn đới, 2 vành đai cực đối xứng và xen kẽ nhau qua vành đai Xích đạo

(tự ấy sách)

*Về các đới gió: gió Mậu dịch, gió Tây ôn đới, gió Đông cực

*Về sự phân bố mưa: Xích đạo mưa terrible, chí tuyến mưa little, ôn đối mưa medium, cực mưa the least

(Xích đạo mưa ổn định hơn mưa ôn đới)

*Về đới khí hậu: 7 đới: Xích đạo, cận Xích đạo, nhiệt đới, cận nhiệt đới, ôn đới, cận cực và cực

TẠI SAO KHÍ HẬU CHỊU ẢNH HƯỞNG RÕ RỆT NHẤT CỦA TÍNH ĐỊA ĐỚI:

Nguyên nhân gây ra quy luật địa đới:

• Bức xạ năng lượng Mặt Trời và Trái Đất có dạng hình cầu nên góc nhập xạ thay đổi.

• Bức xạ Mặt Trời là nguồn gốc và động lực của mọi quá trình diễn ra trong tự nhiên cũng là một thành tố chi phối đến khí hậu.

• Khí hậu có ảnh hưởng mạnh mẽ đến các thành phần tự nhiên khác khiến cho các thành phần tự nhiên đó thay đổi theo địa đới