Ilmu mu‘amalah menurut beliau terbahagi kepada dua bahagian iaitu :

1-      Ilmu fardhu ‘ain.

• Asas agama Islam seperti mengucap syahadah, menunaikan sembahyang, mengeluarkan zakat, berpuasa dan menunaikan fardhu haji bagi yang berkemampuan.

• Ilmu yang wajib dituntut oleh setiap individu Islam kerana menerusi ilmu pengetahuan tersebut individu Islam dapat melaksanakan segala tuntutan yang ditaklifkan samada berbentuk iktikad [kepercayaan], melaksanakan perintah dan menjauhi laranganNya.

2-      Ilmu fardhu kifayah.

• perlu dikuasai oleh sebahagian manusia yang mendiami sesebuah kawasan, daerah atau negeri.

• Hukum berubah menjadi fardhu ‘ain apabila tiada seseorang pun di sesebuah kawasan, daerah atau negeri mengetahui tentang sesuatu ilmu seperti ilmu perubatan, pertanian, pembinaan, pengiraan dan sebagainya.

• Terbahagi kepada tiga bahagian iaitu :

i)                    Terpuji

Bermanfaat kepada kehidupan manusia di dunia dan di akhirat. Menurut Imam al-Ghazali ilmu terpuji merangkumi dua kategori iaitu :

a)      Ilmu syariah.

• diperolehi menerusi utusan Allah atau dalam kata lain ilmu yang tak tercapai oleh akal, pengalaman dan pendengaran untuk mengetahuinya seperti ilmu tentang hari kiamat.

b)      Ilmu umum.

• diperolehi manusia menerusi akal (pembelajaran), pengalaman dan pendengaran seperti ilmu bahasa dan ilmu perubatan.

ii)                  Harus.

• ilmu-ilmu kesusasteraan, sejarah dan sebagainya.

iii)                Tercela.

• dilarang kepada manusia untuk mempelajarinya seperti ilmu sihir dan sebagainya.

b) Ilmu Mukasyafah.

• diperolehi menerusi ilham yang diberikan oleh Allah kepadanya setelah melalui peringkat-peringkat tertentu dalam amalannya.

• lebih dikenali di kalangan ahli-ahli tasawuf sebagai ilmu ladunni.

-Ilmu yang bersumber daripada wahyu (al-Quran & Sunnah)

Ciri-ciri

-Tetap dan tidak berubah

-Berkait dengan agama dan akhirat

-Memandu manusia ke arah iman, taqwa dan akhlak

Contoh ilmu

• Ilmu Tafsir

• Ilmu Hadis

• Ilmu Fiqh

• Ilmu Tauhid

• Usul Fiqh

• Ilmu Kalam

2. Ilmu Aqli (Ilmu Akal / Duniawi)

-Ilmu yang diperoleh melalui akal, logik dan pengalaman

Ciri-ciri:

• Boleh berubah mengikut zaman

• Berdasarkan kajian, pemerhatian dan rasional

• Digunakan untuk pembangunan dunia & teknologi

Contoh:

• Matematik

• Sains

• Perubatan

• Ekonomi

• Astronomi

• Politik

• Sosiologi

Pandangan Ibnu Khaldun:

• Kedua-dua ilmu (naqli dan aqli) adalah penting

• Ilmu mesti bermanfaat (nafi’) – bukan untuk kesombongan atau dunia semata-mata

• Tujuan ilmu ialah untuk membina tamadun, memelihara akhlak, dan menguatkan agama

ilmu ialah kalimah Allah yang pengertiannya amat luas, hanya Allah sahaja yang mengetahui iaitu alquran.

perspektif barat:

“Sistem pengetahuan yang diperoleh melalui observasi, eksperimen, dan penalaran logis, yang disusun secara sistematis untuk menjelaskan fenomena-fenomena alam atau sosial.”