James Nachtwey heeft een groot aantal gewapende conflicten en sociale onderwerpen gedocumenteerd. Hij maakte veel foto’s van oorlogen, conflicten en hongersnood en beelden van sociaal-politieke onderwerpen (zoals vervuiling, criminaliteit en gevangenissen).

Kelpen Oler

Op de Mildert, een natuurgebied op de grens tussen Kelpen-Oler en Nederweert, is woensdagmiddag een kunstwerk van een voorhistorisch hert en een prehistorische jager onthuld. Afgelopen jaar zijn op de plek van het kunstwerk bij de herstelwerkzaamheden van de Tungelroyse beek bijzondere dierenresten gevonden, waaronder botten van een edelhert. Ze stammen uit de Midden-Steentijd: het tijdperk van jagers en verzamelaars. Archeoloog Jan Roymans van het archeologische adviesbureau RAAP noemt de prehistorische dierenvondsten uit 9.000 voor Christus heel bijzonder. "Het zijn de oudste organische resten die we in Nederland hebben gevonden". Het kunstwerk ligt langs de spoorlijn Weert-Roermond. Het is de bedoeling dat het een 'landmark' wordt voor de treinreizigers. In welk museum de botten worden tentoongesteld is nog niet bekend.

Lees de tekst en beantwoord dan de vraag:

2.

Goya schilderde voornamelijk in de rococo stijl. Geef aan de hand van afbeelding 2 hieronder 2 kenmerken van het rococo die te zien zijn in de afbeelding.

1.

Hieronder op afbeelding 1 zie je het werk van de Zweedse historieschilder Carl Wahlbom centraal hierin staat de dood van Gustav II Adolf, met als titel de Slag bij Lützen. Geef 2 kenmerken van de vormgeving die je ziet in het werk, die te maken hebben met het thema strijd.

Yan Pei-Ming: Black Paintings (E)

Pei-Ming streefde naar een kunstenaars te worden en niet naar een Chinese kunstenaar te worden vernoemd, hoewel hij in Shanghai was geboren. Hij is nu gevestigd in Dijon en spreekt Frans met behulp van een vertaler. Hij probeerde in zijn werk een universele beeldtaal te spreken. Pei-Ming heeft zeker een talent voor het kiezen van het onderwerp met een wereldwijd bereik. Hij werd beroemd om zijn portretten van beroemde mensen als Lady Gaga. Zijn werken zijn niet alleen gefocust op de hedendaagse cultuur, maar ook op zijn standpunt waarin hij vind dat het niet alleen maar traditionele portretten hoeven te zijn maar dat ze een onderdeel moeten vormen van een grotere historische context (niet op een specifiek moment in de tijd).

Gérard Rancinan.

Op zijn 18^e was Rancinan een van de jongste nieuwfotografen van Frankrijk. In 1989 wordt hij zelfstandig fotograaf. Zijn portretten zijn van bekende wereldburgers als: Fidel Castro, Paus Johannes Paulus II etc. Zijn groots opgezette verhalende foto’s vertellen vaak een momentopname van onze maatschappij, gecombineerd met meer inzicht in het grotere verhaal erachter. Veel tijdschriften maken gebruik van zijn werk en diensten. In de jaren negentig wordt hij in de kunstwereld geïntroduceerd. Zijn wereldwijd erkende werk is tegenwoordig in talloze galeries en musea te zien. In 2008 werd Rancinan een van de hoogst aangeschreven fotografen in Frankrijk.

‘’Soft City’’ is een beeldende roman van 154 bladen waarin het dagelijkse leven van een moderne stad te zien is ineen zeer gedetailleerde pentekeningen. Het neemt de kijker mee op reis door een dag uit het leven van een gezin. Pushwagner creëert een machinale wereld. Met een combinatie van kunstgeschiedenis, sciencefiction en hedendaagse cultuur creëert Pushwagner een ingewikkeld en alternatief universum, hierin is geen ruimte voor individuen en laatkomers. Pushwagner volgde zijn opleiding aan de kunstacademie in Oslo. Verder is er een film geregiseerd over het leven van Pushwagner, deze film is over de hele wereld geselecteerd voor diverse filmfestivals.

De Disasters of war waren gebaseerd op een van de etsreekse van Goya (eerder al genoemd) het transformeerde de horror van Goya ui de 19^e eeuw in een driedimensionale vorm. In de werken is de kritische blik op de maatschappij en politiek duidelijk terug te vinden. 

Francisco Goya: De derde mei 1808

Aanvankelijk werkt Goya in Rococo- stijl met typische pasteltinten en lijflijke onderwerpen. Het opkomende Neoclassicisme in die tijd kon het niets schelen. De stijl van Goya werd langzaam vrijer. Waarschijnlijk heeft Goya de verlichte ideeën gesympathiseerd want toen de legers van Napoleon Spanje bezetten hoopte Goya dan ook op liberale hervormingen. Vele werken uit die periode tonen ons een beeld van wreedheden die toen werden begaan. Het beroemdste is ‘’De derde mei 1808’’ een van de grootste meesterwerken uit de geschiedenis van de kunst. Burgers van Madrid, opstandelingen tegen de Fransen, worden in een schijnbaar eindeloze stroom voortgedreven naar een poel van licht en bloed waar ze geëxecuteerd worden. Het speelt zich ’s nachts af en de belichting door een laag geplaatste lantaarn geeft het geheel een lugubere sfeer. Na een zware ziekte werd Goya doof en steeds meer geplaagd door obsessies. Hij trok zich terug in zijn huis waarvan hij de kamermuren beschilderde met donkere taferelen, de zogenaamde “zwarte schilderingen”.

Dit was een Spaanse schilder, die tussen 1810 en 1820 tachtig koperplaten bewerkte die hij ‘’Los Desastres de la Guerra’’ noemde. Van de koperplaten werden in de loop van de tijd vele etsen gedrukt, die in verschillende edities op de markt werden gebracht.

Het bestaat uit 3 delen:

- Oorlogstaferelen à verminkte lichamen en executies

- Hongersnood à heerste in Madrid

- Kritiek naoorlogse bewind àkoning Ferdinand VII

Zijn werken werden pas op grote schaal gedrukt en verkocht 35 jaar na zijn dood. Het werk van Goya heeft grote invloed gehad op latere kunstenaars.

3.

Gohar Dashti

‘’Her photographs reflect a post-war generation couple in Iran who are symbolic of the times. Because the Revolution never resolved issues of social poverty and the ensuing war with Iraq derailed their social prospects, this was a time of isolation and unprecedented despair. Dashti’s generation has inherited the legacy of war and continues to be entangled in the memories and related realities.’’

Leg uit aan de hand van figuur 3 wat voor emties haar foto’s overbrengen, denk hierbij aan kleur, compositie en beweging.

2.

‘’Samengesteld met beelden uit Aleppo, Syrië, waar hij

in april 2013 was. Deze expositie toont niet alleen beelden van oorlog, maar ook van activisme, het “gewone” straatbeeld en de mensen die hier nog steeds wonen. Leer de mensen kennen die niet aan het woord komen in de internationale media, en neem een kijkje achter de schermen van Aleppo. Tom Daams zal op het congres aanwezig zijn en geeft om 12:00 en 16:00 een korte rondleiding van de tentoonstelling.’’

Leg aan de hand van figuur 1 uit wat de fotograaf heeft gekozen als voorstelling en hoe helpt de compositie van de foto hierbij?

Op de onderstaande afbeelding zie je een schilderij die gemaakt is aan de hand van een foto van de Vietnamese oorlog, leg uit wat de gedachte achter de foto is en tot welke kunst stijl je deze kunt plaatsen.

Anne Paquier Anne Paquier is een Franse fotografe die lid is van de fotografengroep Active Stills, die zich als doel gesteld heeft foto's te verspreiden die hun weg niet vinden in de "officiële" media. De foto van een achtjarige Palestijnse jongen die door Israëlische soldaten wordt weggevoerd is daar een voorbeeld van. Anne Paquier is bij haar tentoonstellingen over het dagelijks leven van Palestijnen geregeld het slachtoffer van slinkse censuur, zoals in 2007 toen in voorsteden van Lyon foto's van haar werden geweigerd door de gemeentelijke instanties.

Tom Daams in Aleppo

Tom Daams was als sinds jongs af aan gefascineerd door oorlogsfotografie. Op 27 jarige leeftijd besluit hij naar Syrië te gaan. Hij maakt daar foto’s van de oorlog in Aleppo. Op zijn website zegt hij ‘You may call me a fool, having no experience in war. I call it, reaching out to the people who have given up hope and who need to be given a voice, destiny.’ En ook ‘Remember that sound from Saving Private Ryan when a bomb explodes next to you? That ear deafening tone? That also happens in real life, it hurts…’

Gohar Dashti

Gohar Dasthi is een bekend fotograaf die gefotografeerd heeft over de hele wereld. Met deze foto probeert met deze foto’s te protesteren tegen oorlog. Je ziet een man en een vrouw dagelijkse dingen doen, zoals samen aan tafel zitten en wat eten op de bank. Toch zie je dat het niet normaal is. Op de achtergrond zie je namelijk op foto 1 een tank en op foto 2 een bunker. Hiermee probeert hij het leven te schetsen van burgers tijdens de oorlog. Je leeft midden op het slagveld.

Joseph-Dadoune: Progression funebre Israel-2010

De titel betekent progressie met de begrafenis van Israël. Het is een foto van Joseph-Dadoune uit 2010. Het is een foto dat het conflict op de Gazastrook moet beschrijven.  Op de foto zie je een groep mannen en vrouwen een raket dragen.  

En een man met een neergebogen hoofd erachter aan lopen.

Het bloedbad van Mỹ Lai was een slachting op 16 maart 1968 die werd aangericht door Amerikaanse soldaten tegen burgers, vooral vrouwen en kinderen, uit deVietnamese plaats Mỹ Lai. Het was een aanslag van de Amerikanen met als doel een Vietcong bataljon te verslaan. Het probleem was dat het dorp waar het bataljon zich schuil zou houden was een gewoon dorp, waar met name vrouwen en kinderen op dat moment waren. Maar elf van de bewoners hebben de aanslag overleefd.
Tom Glen, soldaat, schreef een brief naar de overheid waarin hij het Amerikaanse leger beschuldigde van de wreedheden tegen de Vietnamese bevolking. Later schreef Ron Ridenhour zo’n zelfde brief. Toen kwam er actie de kapitein William Calley werd beschuldigd en werd uiteindelijk veroordeeld met levens lang.

Yan-Pei-Ming: Quartier Chinois Saigon 

De eerste foto toont de executie van een gevangene Het is niet een nep -. De man echt overleden nadat ze in het hoofd geschoten door Zuid-Vietnamese Lt.-kolonel Ngyen Ngoc Loan, Saigon hoofd van de politie. De executie zo eerst plaats vinden in een nabijgelegen gebouw. Maar de kolonel vond dat de fotografen meer drama nodig hadden. Foto’s vertellen soms niet het hele verhaal. Zo zou je bij deze afbeelding denken dat de gevangene bruut wordt behandeld, terwijl hij daarvoor 8 mensen heeft vermoord. Maar dat zie je niet op de foto. 

Luc Delahaye fotografeert sinds 2001 recente gebeurtenissen die het internationale nieuws domineren. Voorbeelden hiervan zijn: het proces tegen Slobodan Milosovich in Den Haag (2002), conflicten in het Midden-Oosten (2002), Afghanistan (2001) en Irak, de uit de hand gelopen G8 top in Genua (2001), de eerste herdenking van 11 September in New York (2002). Hij is bekend geworden met zijn foto’s van internationale brandhaarden in landen als Libanon, Israël, Kroatië etc. Een thema dat Luc Delahaye centraal stelt in zijn werk is spanning.

Phan Thi Kim Phùc ook wel bekend als Kim Phuc, werd bekend door de foto waarop ze naakt was te zien over deNapalmaanval. Het werd de bekendste uit de Vietnam oorlog. Ze vatte zelf vlam en heeft haar kleren uitgedaan. Door de napalm liep ze derdegraadsverbrandingen op haar rug en armen op.

Kimono pattern is een foto van een vrouw die in een ziekenhuis zit, om behandeld te worden voor haar brandwonden. Die heeft ze opgelopen door de bom die de Amerikanen lieten vallen op Hiroshima in 1945. De brandwonden van de vrouw zijn zo erg dat de kimono die ze droeg in haar huid is gebrand. En omdat donkere kleuren sneller warmer absorberen dan lichte kleuren, heeft de hitte de het patroon van de kimono in haar huid gebrand.

George Rodger heeft een foto gemaakt genaamd: Cadavres de détenus sous les arbres Bergen-Belsen. Wat betekent Lijken van gevangen onder de bomen in Bergen-Belsen. Op de foto zie je een klein jongentje die door een bos loopt waar lijken een voor een naast elkaar zijn neergelegd. Het is een schril contrast tussen het jongetje dat vrij nonchalant rond loopt en de massa van lijken die naast hem liggen.

Robert Capa was een Joodse man geboren in Hongarije en vaak verhuisd door politieke redenen. Toen hij in Parijs woonde ontmoette hij Gerda Taro kennen zij was ook van Joodse afkomst. Ze kregen een relatie en besloten samen te gaan werken. Van 1936 tot 1939 verbleven ze samen in Spanje om de Spaanse burgeroorlog te documenteren. De bekende foto’s van Robert Capa zijn ‘Vallende soldaat’, officiele naam was ‘Loyalist Militiaman at the Moment of Death, Cerro Muriano, September 5, 1936’. Op de foto is een sneuvelende republikein te zien. En is de bekendste oorlogsfoto aller tijden geworden.

Alexander Gardner: Lijk van een scherpschutter

Ook tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog was het nog steeds niet mogelijk om actie foto´s te maken. Wel maakte Alexander Gardner foto’s van de nare gevolgen van de strijd. Zoals de foto van de dode scherpschutter uit 1863. Sommigen twijfelen aan de betrouwbaarheid van Alexander Gardner’s foto’s en denken dat de foto’s van de oorlog in scène zijn gezet. En erger willen laten lijken dan het in daadwerkelijkheid was.

Roger Fenton was een Britse fotograaf en een van de eerste oorlogsfotografen. Hij werd door de prins naar de Krimoorlog gestuurd om daar de Engelse troepen te fotografen. Fenton was daar naar toe gestuurd om een beter beeld te creëren van de strijd van de Engelse troepen, vanwege de anti-oorlog houding van de krant The Times. Daarom fotografeerde Roger Fenton nooit gedode, gewonde of zieke soldaten. In hetzelfde jaar nog, 1855, werd er een expositie van zijn werk in Londen gehouden. Maar er was niet veel belangstelling voor tentoonstelling. Dit kwam omdat de oorlog inmiddels al afgelopen was.

Toen hij terug kwam in Londen begon hij met het maken van idyllische voorstellingen van het moslimleven. De werken waren nooit echt overtuigend.

Errol Morris is een schrijver die zich interesseert in oorlog fotografie. Zijn verhaal begint in 1855, tijdens de Krimoorlog. Dat was de eerste oorlog die uitgebreid gefotografeerd werd. Omdat de opnamentechnieken van die tijd nog lang niet zo goed waren als nu en de belichtingstijd lang was, was er nog geen sprake van actiefoto’s. De fotografen van die tijd hebben wel de gevolgen van de oorlog vast kunnen leggen.

Een van de beroemdste foto’s uit de Krimoorlog is ‘The Valley of the Shadow of Death’ van Roger Fenton. Deze foto laat een verlaten landschap, bedolven in kanonkogels zien. Waardoor een weg richting de horizon loopt. Van deze foto zijn twee versies, één waar de kogels over de hele weg verspreid liggen en één waar de kogels aan de zijkanten van de weg liggen.

‘’Een hedendaagse geschiedenis – De tentoonstelling belicht ook de vitaliteit van deze artistieke traditie. De cultuur blijkt ook vandaag – altijd opnieuw – kwetsbaar te zijn in tijden van conflict. M nodigt een select gezelschap van hedendaagse kunstenaars uit om de lange geschiedenis van de strijd tussen de oorlogsgod Mars en Minerva, de belichaming van de kunsten, vanuit een actueel perspectief in Leuven te onderzoeken. Oude meesters krijgen zo het gezelschap van onder meer Mona Hatoum. Haar imposante, ogenschijnlijk door brand en kogelgaten aangetaste skeletten verwijzen naar de herhalingen van vernietiging en wederopbouw van Beiroet.. Het is, zo wordt in M duidelijk, een geschiedenis zonder einde.’’

In figuur 3 zie je het kunst werk van Mona Hatoum, leg uit hoe zij haar uitspraak ‘’een geschiedenis zonder einde’’ heeft verwerkt in haar kunstwerk? Let op, leg dit uit aan de hand van compositie, voorstelling en materiaalkeuze!

Leg uit waarom Fernando Sanchéz Castillo een marmer kunstwerk van de jonge Chinese student 5,16 meter hoog zou maken? Is de voorstelling van het beeld belangrijker of de vormgeving ervan? Zie figuur 2

‘’Ze stonden daar, op de kade in Boedapest langs de Donau die nauwelijks blauw te noemen is, zestig paar stalen schoenen. Apart kunstwerk. Wie de kunstenaar was en wat hij ermee wilde zeggen konden we zo snel niet vinden. Tot we een week later “toevallig” in de grootste synagoge van europa het achterliggende verhaal te horen kregen van dit kunstwerk van Gyula Pauler. Hier werden in de oorlog duizenden joden bij elkaar gedreven waarna ze zich moesten uitkleden en werden geëxecuteerd (schoenen waren meer waard dan mensen). De rivier spoelde de lichamen weg, dan hoefde men geen graven te delven.’’ Dit heeft betrekking op figuur 1.

Leg uit aan de hand van vormgeving en voorstelling waarom de kunstenaar dit werk zo heeft gemaakt? En waarom hij staal als materiaal heeft gebruikt?

Mona Hatoum, Bunker

Mona Hatoum

De kunstenaar heeft zich laten inspireren door de Libanese hoofdstad Beiroet. Het idee achter het kunstwerk is het voortdurende heropbouwen van gebouwen door de oorlog. Mona Hatoum reconstrueert de kapotgeschoten gebouwen met zware stalen buizen, die vol kogelgaten zitten. Hiermee wilt ze de fysieke strijdt en de machteloosheid van het volk mee uitdrukken. De Libanese kunstenares heeft het kunstwerk ‘Bunker’ genoemd.

Adel Abdessemed
Hope
2011-2012

Abel Absessemed maakt krijg kunstwerken die bedoeld zijn als een uitdaging van je intelligentie, dan als een protest. Een kunstwerk hoeft in dat licht dus niet mooi te zijn en een het kunstwerk hoeft niet eens een voorwerp te zijn of tastbaar te zijn. Een uitspraak die betrekking heeft op Adel’s werk is: ‘Hij begon met een idee, in plaats van met een vorm’. Het idee is de machine die het kunstwerk maakt. In het kunstwerk hieronder is een grote roeiboot gemaakt met vuilniszakken vol troep er op.

Taal speelt vaak een belangrijke rol in een zo’n soort kunstwerk. Bij conceptuele kunst kan het gaan om een naar vrijere kunst en niet beperkt worden door traditionele kunst, zodat kunst en leven een eenheid zouden worden en het niet meer twee aparte dingen zouden zijn.

Rajie Cook: A time to cast stones

"A Time to Cast Stones,", is een kunstwerk van Rajie Cook, dat in de tentoonstelling "Made in Palestine" te zien was. Palestijnse kunstenaars hebben de veel moeite om tentoonstellingen in eigen land en in het buitenland te organiseren, vanwege de regering. In 2005 werd er een tentoonstelling gehouden waar dit kunstwerk van Rajie Cook te zien was, en van nog veel meer Palastijnse kunstenaars.

In New York, kwam er in 2006 wel tegenwerking vanuit de Joodse gemeenschap, gesteund vanuit de politiek. Een van de politici, Ryan Karber, zie dat Rajie’s kunstwerk een verheerlijking van terrorisme en een aanklacht tegen Israel en een propaganda show voor moordenaars, redenen om elke financiële ondersteuning of facilitering aan de kunstenaars te onthouden.

Sometimes doing something poetic can become political and sometimes doing something political can become poetic

Francis Alÿs heeft als kunstwerk een ruimte vol met nep geweren gezet. Deze geweren zijn gemaakt van hout, metaal en plastic. Ik denk dat hij dit kunstwerk als protest heeft gemaakt tegen de oorlog. Doordat het kunstwerk in een lichte ruimte staat, vallen de gekleurde wapens goed op.  De beschadigde en oude muren en vloer geven een extra dramatisch effect aan zijn kunstwerk.

Thom Puckey is hij vooral geïnteresseerdin de kunststijl uit de Middeleeuwen, de schilderijen van Vermeer en het werk van Duchamp waren zijn voorbeelden. In zijn beelden herken je zijn inspiratiebronnen gemakkelijk. De beelden van vrouwen doen denken aan Romeinse of Griekse beelden. Hij combineert zijn vrouwelijke beelden, met wapens als geweren en pistolen. Het onschuldige en zachtaardige wat we kennen van de godinnenbeelden verdwijnt ineens.

Deze beeldende kunstwerken zijn gebaseerd op het waargebeurde verhaal over een jonge Chinese student. Hij stond alleen op een groot en verlaten plein stil, terwijl een aantal militaire tanks op hem af komt rijden. Dit gebeurde op het Plein van de Hemelse Vrede in Peking, China. De studentenopstand wordt ook wel het Tiananmenprotest genoemd. Dit omdat het Plein van de Hemelse Vrede later de naam Tiananmenplein kreeg. Er werd geprotesteerd omdat de machthebbers politieke hervormingen, die eerder in gang waren gezet, wilden terugdraaien. Zij wilden een democratie met vrijheid. De regering besloot het leger in te zetten om de opstand tegen te houden. Midden in de nacht begon het leger te schieten, waarop een bloedbad volgde en duizenden betogers en omstanders de dood vonden. Toen een dag later de tanks over het plein reden stond deze jonge student de tanks in de weg, het is niet bekend wie hij was of wat er met hem gebeurt is daarom wordt hij de ‘Unknown Tank Man’ genoemd.