Tác phẩm :
- Vị trí: Phần 2 - Gia biến và lưu lạc.
+ Gồm 22 câu, từ câu 1033 - 1055
- Bố cục: 3 phần 
+ 6 câu đầu: Khung cảnh thiên nhiên và tâm trạng của Thuý Kiều
+ 8 câu tiếp: Kiều nhớ thương Kim Trọng và cha mẹ
+ 8 câu cuối: Tâm trạng buồn, lo âu của Kiều

   - Phần 1 (14 câu đầu) : Lục Vân Tiên đánh cướp.

   - Phần 2 (còn lại) : Lục Vân Tiên và Kiều Nguyệt Nga trò chuyện.

+ Hoàn cảnh: bị giam lỏng ở lầu Ngưng Bích, cô đơn tội nghiệp

- Cảnh vật trước lầu Ngưng Bích mênh mông, rộng lớn, tô đậm tình cảnh cô đơn, trơ trọi của Kiều: non xa, trăng gần, bốn bề bát ngát xa trông, non xa, trăng gần…

- Bao quanh Kiều là không gian, thời gian tuần hoàn đến nhàm chán càng nhấn đậm tình cảnh cô đơn, buồn tủi của Kiều

- Hoàn cảnh, kết hợp với cảnh vật khiến tâm trạng của Kiều chứa đầy uất ức, hờn tủi trước sự bế tắc không cách nào thoát ra được.

Tám câu thơ tiếp là nỗi thương nhớ của Kiều về người yêu và gia đình.

Trình tự nỗi nhớ phù hợp với diễn biến tâm trạng của nhân vật, Kiều nhớ người yêu trước rồi nhớ tới cha mẹ.

- Trình tự nỗi nhớ hợp lý bởi vì Kiều đã hi sinh vì gia đình, vì cha mẹ. Khi Kiều bị giam lỏng ở lầu Ngưng Bích, Kiều nhớ tới Kim Trọng bởi Kim Trọng không hề biết Kiều phải bán mình chuộc cha, Kim Trọng sẽ ngày đêm uổng công thương nhớ Kiều

+ Tác giả sử dụng hình ảnh có tính biểu trưng:

Tưởng người dưới nguyệt chén đồng

Tin sương luống những rày trông mai chờ.

- “Chén đồng” hình ảnh gợi nhắc về đêm trăng thề nguyền giữa Kim Kiều. Nhưng giờ đây mỗi người một phương
=> Kiều tưởng tượng Kim Trọng ngóng trông nàng mỏi mòn.
=>“Tấm son” tấm lòng son sắt của Kiều vẫn hướng về Kim Trọng

- Nỗi nhớ về gia đình: sử dụng các điển tích “Sân Lai”, “Quạt nồng ấp lạnh” để nói về nỗi nhớ của Thúy Kiều về gia đình

+ Kiều lo cha mẹ già không có ai chăm sóc khi ở nhà.
+ Kiều là người con có hiếu, biết yêu thương, quan tâm tới cha mẹ.
→ Kiều là nhân vật giàu tình yêu thương, có hiếu. Kiều vượt lên trên nỗi đau của bản thân để suy nghĩ cho người yêu, gia đình.

Tám câu thơ cuối, cảnh vật ở đây là cảnh tưởng tượng của Kiều vì qua mỗi cảnh vật. Mỗi bức tranh thiên nhiên là một kiểu tâm trạng của Thúy Kiều.

- Nỗi nhớ cha mẹ, quê hương, Kiều trông ngóng theo “cánh buồm xa xa” buổi chiều hôm

- Kiều nhớ người yêu, xót xa cho tình duyên lỡ dở “hoa trôi man mác biết là về đâu”

- Kiều đau đớn buồn tủi cho thân phận mình, khi rơi vào cuộc sống bế tắc “ ầm ầm tiếng sóng kêu quanh ghế ngồi”

→ Từng cảnh vật, chi tiết chứa đựng tâm trạng, tình cảm của Kiều. Cảnh vật cùng một màu bi thương, buồn tủi.

- Cụm từ Buồn trông lặp lại bốn lần trong tám câu thơ những đợt sóng lòng trùng điệp, càng khiến nỗi buồn dài dằng dặc, mênh mông, kết hợp với cái nhìn từ xa tới gần.

- Tác giả diễn đạt sâu sắc nội tâm nhân vật Kiều khi rơi vào cảnh bế tắc, không có lối thoát cho bản thân.

- Sóng gió nổi lên như sự báo về những đau khổ sẽ ập tới cuộc đời Kiều.

+Hoàn cảnh gặp cướp: trên đường đi thi
+Hành động: bẻ cây làm gậy, xông vào diệt trừ bọn hung đồ

+Lời nói: "Bớ đảng hung đồ"

+Thái độ sục sôi, căm giận
=> Lên án hành động của bọn cướp

+Bọn cướp tên Phong Lai mặt đỏ phừng phừng, thạch thức Lục Vân Tiên
+Lực lượng 2 bên không cân xứng: bọn cướp nhiều người và đầy gươm giáo còn LVT 1 mình, vũ khí thô sơ
+Lục Vân Tiên ứng xử: tả đột hữu xung
+Kết quả: Lục Vân Tiên chiến thắng
=> Nhân nghĩa bao giờ cũng chiến thắng, cách so sánh cho thấy LVT tài ba, là anh hùng hảo hán, có tài hơn người và chàng chiến đấu vì con người

Hình ảnh Lục Vân Tiên khi gặp Kiều Nguyệt Nga:
+Cười nói hỏi han (sự giản dị của chàng trai Nam Bộ)
+Hành xử đúng đắn, đàng hoàng và lịch sự
+Thể hiện quan niệm: làm việc nghĩa là lẽ sống của người hiền nhân
=> LVT là nho sinh chính trực, phong thái đàng hoàng, đôn hậu bao dung, dũng cảm và giàu nhân nghĩa

Hình ảnh Kiều Nguyệt Nga:
+Là con gái quan chi phủ xinh đẹp, hiếu thảo, thùy mị, có học
+Cách xưng hộ: tiện thiếp - quân tử, dịu dàng mực thước, xúc động trước hành động nghĩa hiệp của LVT
+Muốn trả ơn cho người đã cứu mình, cứu cả đời con gái -> là người có tình cảm trước đằm thắm, sau ân tình, tự nguyện gắn bó với LVT
=> Là người trọng tình

“Đầu lòng hai ả tố nga

Thúy Kiều là chị, em là Thúy Vân

Mai cốt cách tuyết tinh thần

Mỗi người một vẻ mười phân vẹn mười”

Tiếp đó tác giả giới thiệu vẻ đẹp của Thúy Vân:

“Vân xem trang trọng khác vời

Khuôn trăng đầy đặn, nét ngài nở nang

Hoa cười ngọc thốt đoan trang

Mây thua nước tóc, tuyết nhường màu da”

- Nghệ thuật tả cảnh ngụ tình đặc sắc.

- Nghệ thuật tả cảnh thiên nhiên bậc thầy.

=> Tác phẩm có vị trí thiêng liêng trong đời sống người Nam Bộ