- Khi nghe tin làng chợ Dầu theo giặc thì “cổ họng ông lão nghẹn ắng lại, da mặt tê rân rân… không thể không tin”

- Ông đi về nhà, mặt cúi xuống đất, về tới nhà ông vật ra giường… nguyền rủa bọn phản bội”

- Suốt ngày ông Hai ở trong nhà, chẳng chịu đi đâu, ông luôn chột dạ…

- Ông quyết định theo kháng chiến, theo cách mạng vì “làng yêu thì yêu thật nhưng làng theo Việt gian thì phải thù”

- Khi nghe tin cải chính làng chợ Dầu không theo giặc, ông Hai được hồi sinh “cái mặt tươi vui rạng rỡ hẳn lên”

→ Ông Hai từ việc đau đớn, tủi nhục khi nghe tin làng chợ Dầu theo giặc tới khi nghe tin cải chính

b, Tin làng chợ Dầu theo giặc khiến ông khổ tâm, vì ông yêu làng của mình, tự hào và chung

- Tự hào, tin tưởng, hãnh diện bao nhiêu thì khi nghe tin ông thấy đau đớn, xót xa, nhục nhã ê chề tới đó

- Ông không dám đối diện với mọi người, thấy ai xúm lại ông nghĩ ngay tới việc họ mang chuyện làng ông Việt gian ra bàn bạc

- b) vì ông tự hào, tin tưởng, hãnh diện với làng của mình bao nhiêu thì khi nghe tin ông thấy đau đớn, xót xa, nhục nhã ê chề tới đó

- Ông không dám đối diện với mọi người, thấy ai xúm lại ông nghĩ ngay tới việc họ mang chuyện làng ông Việt gian ra bàn bạc
c) - Ông Hai đã có cuộc trò chuyện với đứa con Út “Ông lão ôm thằng con út lên lòng…cũng vợi đi được đôi phần”. Ông Hai có cuộc trò chuyện với đứa con nhỏ mà không phải với bất kì ai khác bởi:

- Ông mặc cảm với mọi người, hễ thấy ai trò chuyện cũng nghĩ họ đang nói về mình, về làng chợ Dầu. Với tâm trạng như vậy ông Hai không có đủ tự tin, dũng khí để nói chuyện với bất kì ai khác.

- Qua những lời trò chuyện ấy, ta thấy được trong những lúc đau xót bế tắc, bị ngờ oan thì trong thẳm sâu tấm lòng của người nông dân ấy vẫn hướng về cụ Hồ, hướng về kháng chiến. Tình yêu làng, yêu quê hương trong trái tim người nông dân ấy đã hoà quyện với tình yêu cách mạng, tình yêu cụ Hồ, yêu kháng chiến, yêu Tổ quốc.

  - Bàng hoàng, sững sờ, đau đớn, xót xa, “cổ ông lão nghẹn ắng hẳn lại, da mặt tê rân rân”

  - Ông nghi ngờ hỏi lại.

  - Tủi hổ, tìm cách đánh trống lảng: cười nhạt thếch và đi về.

*Khi về đến nhà

  - Đau xót, tủi thân: nằm vật ra giường, nước mắt giàn ra.
  - Thương con: Chúng nó cũng là trẻ con làng Việt gian đấy ư? Chúng nó cũng bị người ta rẻ rúng hắt hủi đấy ư?

  - Oán trách, căm giận những kẻ phản bội, đầu hàng bán nước.

  - Nuôi hi vọng và niềm tin vào những người ở làng: “Ông kiểm điểm từng người trong đầu. Không mà, họ toàn là những người có tinh thần cả mà. Họ đã ở lại làng, quyết tâm một sống một chết với giặc, có đời nào lại cam tâm làm điều nhục nhã ấy!...”
  - Ông nghĩ tới sự tẩy chay của mọi người, lo lắng tới tương lai của gia đình, của làng mình.

 *Khi trò chuyện với bà Hai:

  - Bực tức, cáu gắt vợ một cách vô cớ.
  - Trằn trọc thở dài, lo lắng tới mức chân tay nhủn ra → không khí ngột ngạt, căng thẳng.
 *Suốt mấy ngày sau:

  - Ông không dám đi đâu, quanh quẩn ở nhà, nghe ngóng tình hình bên ngoài

 * Khi mụ chủ nhà biết chuyện có ý muốn đuổi khéo gia đình ông đi:

   - Ông đã rơi vào tình trạng tuyệt vọng bế tắc, những câu hỏi liên tiếp cuộn trào trong đầu ông: “Biết đem nhau đi đâu bây giờ? Biết đâu người ta chứa bố con ông mà đi?”

  - Chính trong giây phút tuyệt vọng ấy, ông lão đã có ý định: “Hay là quay về làng?”. Nhưng rồi ông cảm thấy “rợn cả người” vì làng ông đã theo Tây. Ông đã gạt bỏ ý nghĩ ấy vì “về làng tức là bỏ kháng chiến, bỏ Cụ Hồ”. 
  - Cuối cùng, ông đã quyết định một cách đau đớn nhưng dứt khoát: “Làng thì yêu thật nhưng làng theo Tây mất rồi thì phải thù”