·          Phần 1 là Các cấp tổ chức của thế giới sống bao gồm 5 giới là giới khởi sinh, giới nguyên sinh , giới nấm, động vật , thực vật và có 3 đặc điểm chính là Tổ chức theo nguyên tắc thứ bậc, hệ thống mở và tự điều chỉnh, lien tục tiến hóa để phát triển

·          Phần 2 là sinh học tế bào bao gồm các phần chính là : Thành phần hóa học của TB, cấu trúc TB, chuyển hóa vật chất và năng lượng trong tế bào , phân bào

o    Chuyển hóa vật chất và năng lượng

o    Cảm ứng

o    Sinh trưởng và phát triển

o    Sinh sản

- Giới Nguyên sinh.

- Giới Nấm.

- Giới Thực vật.

- Giới Động vật.

 . Phần 2 :  thành phần hóa học của tế bào:- Prôtêin có cấu trúc phức tạp gồm các nguyên tố: Cacbon (C), ôxi (O), hiđrô (H), nitơ (N), lưu huỳnh (S), phôtpho (P), trong đó N là nguyên tố đặc trưng cho chất sống.

- Gluxit gồm 3 nguyên tố là C, H, O trong đó tỉ lệ H : O luôn luôn là 2H : 1 O.

- Lipit cũng gồm 3 nguyên tố là C, H, O trong đó tỉ lệ H : O thay đổi tuỳ loại lipit.

- Axit nuclêic gồm 2 loại: ADN (axit đêôxiribônuclêic) và ARN (axit ribônuclêic). Chất vô cơ bao gồm các loại muối khoáng như canxi (Ca), kali (K), natri (Na), sắt (Fe), đóng (Cu)...

 Cấu trúc tế bào :Màng sinh chất, nhân, ti thể, chất tế bào, lưới nội chất, bộ máy Gôngi, ribôxôm và trung thể.

+Chuyển hóa vật chất và năng lượng trong tế  bào:                                    

+Bốn nguyên tố C, H, O và N là những nguyên tố chính

+ phân tử nước có tính phân cực 
+ Hợp chất hữu cơ

Tế bào là đơn vị cơ bản cấu tạo nên mọi cơ thể sống.

Mọi tế bào đều được cấu tạo từ 3 bộ phận chính: màng sinh chất, tế bào chất và nhân (hay vùng nhân)

Có 2 loại tế bào là :

+ Tế bào nhân sơ có kích thước nhỏ

+ Tế bào nhân thực có kích thước lớn hơn nhiều so với tế bào nhân sơ. 

Màng sinh chất có cấu trúc khảm động và có chức nãng điều khiển các chất ra vào tế bào một cách có chọn lọc.

Các phương thức vận chuyển qua màng : vận chuyển chủ động, vận chuyển thụ động, xuất bào và nhập bào.

Tế bào là hệ mở, luôn trao đổi chất và năng lượng với môi trường.

ATP được coi là đồng tiền năng lượng của tế bào.

Quang hợp là quá trình chuyển đổi năng lượng ánh sáng mặt trời thành dạng năng lượng tiềm ẩn trong hợp chất hữu cơ. Quang hợp bao gồm 2 pha: pha sáng và pha tối.

Hô hấp tế bào là quá trình phân giải các hợp chất hữu cơ để tạo ra năng lượng dưới dạng ATP. 
Quá trình phân giải glucôzơ bao gồm 3 giai đoạn (đường phân, chu trình Crep và chuỗi chuyền electron) 

+ Giảm phân chỉ xảy ra ở các cơ thể lưỡng bội có hình thức sinh sản hữu tính giúp tạo ra sự đa dạng di truyền làm nguồn nguyên liệu cho quá trình tiến hóa.

- Các cấp tổ chức của thế giới sống:

Nguyên tử  phân tử bào quan tế bào  mô  cơ quan  hệ cơ quan  cơ thể  quần thể  quần xã  hệ sinh thái  sinh quyển.

- Các cấp tổ chức sống chính: Tế bào, cơ thể, quần thể, quần xã, hệ sinh thái.

Học thuyết tế bào: Mọi cơ thể sống đều được cấu tạo từ tế bào và các tế bào chỉ được sinh ra bằng cách phân chia tế bào.

Thế giới sinh vật được tổ chức theo thứ bậc rất chặt chẽ, trong đó tế bào là đơn vị tổ chức cơ bản của sự sống.

- Tổ chức sống cấp dưới làm nền tảng để xây dựng nên tổ chức sống cấp trên.

- Tổ chức sống cao hơn không chỉ có các đặc điểm của tổ chức sống cấp thấp mà còn có những đặc tính nổi trội hơn.

- Hệ thống mở: Sinh vật ở mọi tổ chức đều không ngừng trao đổi vật chất và năng lượng với môi trường àsinh vật không chỉ chịu sự tác động của môi trường mà còn góp phần làm biến đổi môi trường.

- Mọi cấp độ tổ chức từ sống đến cao đều có các cơ chế tự điều chỉnh để đảm bảo duy trì và điều hòa sự cân bằng trong hệ thống à hệ thống cân bằng và phát triển.

- Thế giới sinh vật liên tục sinh sôi nảy nở và không ngừng tiến hóa.

- Các sinh vật trên Trái Đất đều có đặc điểm chung do có chung nguồn gốc nhưng luôn tiến hóa theo nhiều hướng khác nhau à thế giới sống đa dạng và phong phú.

 

Câu 1. Sinh vật khác với vật vô sinh ở những điểm nào?

Câu 2. Tại sao nói hệ sống là hệ thống mở và tự điểu chỉnh? Cho ví dụ

Câu 3. Tại sao khi ta ăn nhiều đường nhưng lượng đường trong máu vẫn luôn giữ được ở mức ổn định?

Câu 4. Trình bày vai trò của gan trong việc điều hoà nồng độ Glucôzơ máu?

Câu 5. Tại sao nói: thế giới sống liên tục tiến hóa?

 

 

 

 

1. Khái niệm

- Giới là đơn vị phân loại lớn nhất, bao gồm các ngành sinh vật có chung những đặc điểm nhất định.

- Hệ thống phân loại từ thấp đến cao như sau : Loài ( species) à chi (Genus) à họ (family) à bộ (ordo) à lớp (class) à ngành ( division) à giới (regnum).

2. Hệ thống phân loại 5 giới

- Dựa vào những đặc điểm chung của mỗi nhóm sinh vật, hai nhà khoa học : Whittaker và Margulis đưa ra hệ thống phân loại giới:

Giới Khởi sinh (Monera) [Tế bào nhân sơ]

Giới Nguyên sinh(Protista)

Giới Nấm(Fungi)

Giới Thực vật(Plantae)

Giới Động vật(Animalia)

II. Đặc điểm chính của mỗi giới

 1. Giới Khởi sinh (Monera)

- Đại diện: vi khuẩn

- Đặc điểm: nhân sơ, bé nhỏ (1-5 mm)

- Phân bố: vi khuẩn phân bố rộng rãi.

- Phương thức sinh sống: hoại sinh, tự dưỡng, kí sinh…

- Đại diện: tảo, nấm nhầy, động vật nguyên sinh.

- Tảo: là sinh vật nhân thực, đơn bào hoặc đa bào, có sắc tố quang hợp, quang tự dưỡng, sống trong nước.

- Nấm nhầy: là sinh vật nhân thực, dị dưỡng, hoại sinh. Cơ thể tồn tại ở 2 pha: pha đơn bào giống trùng amip, pha hợp bào là khối chất nhầy chứa nhiều nhân.

- Động vật nguyên sinh: đa dạng. Là những sinh vật nhân thực, dị dưỡng hoặc tự dưỡng.

- Đại diện: nấm men, nấm sợi, nấm đảm, địa y.

- Đặc điểm chung: nhân thực, cơ thể đơn bào hoặc đa bào, cấu trúc dạng sợi, phần lớn thành tế bào có chứa kitin.

- Sinh sản: hữu tính và vô tính nhờ bào tử.

- Sống dị dưỡng.

- Giới Thực vật gồm các ngành: Rêu, Quyết, Hạt trần, Hạt kín

- Đặc điểm: đa bào, nhân thực, có khả năng quang hợp, sống tự dưỡng, có thành tế bào được cấu tạo bằng xenlulôzơ.

- Vai trò: cung cấp thức ăn cho giới động vật, điều hòa khí hậu, hạn chế xói mòn, sụt lở, lũ lụt, hạn hán, giữ nguồn nước ngầm, cung cấp các sản phẩm phục vụ nhu cầu của con người.

- Giới Động vật gồm các ngành: Thân lỗ, Ruột khoang, Giun dẹp, Giun tròn, Giun đốt, Thân mềm, Da gai và Động vật có dây sống.

- Đặc điểm: đa bào, nhân thực, dị dưỡng, có khả năng di chuyển, phản ứng nhanh, cơ thể có cấu trúc phức tạp, chuyên hóa cao.

- Vai trò: góp phần làm cân bằng hệ sinh thái, cung cấp thức ăn, nguyên liệu… cho con người…

Phần 2: Sinh học tế bào 
1. Thành phần hóa học của tế bào

2. Cấu tạo tế bào

3. Chuyển hóa vật chất và năng lượng

4. Phân chia tế bào

Phần 3: I. CHUYỂN HOÁ VẬT CHẤT VÀ NĂNG LƯỢNG

– Quang dị dưỡng: vi khuẩn không chứa lưu huỳnh màu lục và màu tía.

– Quang tự dưỡng: vi khuẩn lam, tảo đơn bào, vi khuẩn lưu huỳnh màu tía và màu lục.

– Hoá dị dưỡng: nấm, động vật nguyên sinh, phần lớn vi khuẩn không quang hợp.

– Hoá tự dưỡng: vi khuẩn nitrat hoá, vi khuẩn ôxi hóa hiđrô, ôxi hoá lưu huỳnh.

– Vi sinh vật nguyên dưỡng: có thể tự tổng hợp được các nhân tố sinh trưởng.

– Vi sinh vật khuyết dưỡng: không tự tổng hợp được một hay vài nhân tô” sinh trưởng.

Kiểu hô hấp hay lên men | Chất nhận electron | Sảnphẩmkhử | Ví dụ nhóm vi sinh vật
Hiếu khí | O₂ | H₂O |  Các loại mốc động vật nguyên sinh, vi khuẩn hiếu khí như: Bacillus, Pseudomonas,nấm men rượu khi sống hiếu khí.

Kị khí | no₃– | N0₂ , N₂O, N₂ |  Vi khuẩn phản nitrat hoá.
SO^2-₄ | H₂S |  Vi khuẩn phản sunphat hoá.
CO₂ | CH₄ |  Vi sinh vật cổ sinh mêtan.
Lên men |  Chất hữu cơ ví dụ–     Axêtalđêhit–     Axit piruvic | –     Êtanol–    Axitlactic |  Vi khuẩn lactic

4. Tế bào vi khuẩn sử dụng năng lượng chủ yếu vào 3 hoạt động:

– Tổng hợp ATP, rồi sử dụng tổng hợp các chất.

– Vận chuyển cắc chất.

– Quay roi chuyển động.

– Giải thích các pha đường cong sinh trưởng của quần thể vi khuẩn trong nuôi cấy không liên tục:

+ Pha tiềm phát: Vi khuẩn thích nghi với môi trường, số lượng tế bào trong quần thể chưa tăng. Enzim cảm ứng được hình thành để phân giải cơ chất.

+ Pha lũy thừa: Vi khuẩn sinh trưởng với tốc độ lớn nhất và không đổi, số lượng tế bào trong quần thể tăng lên rất nhanh.

+ Pha cân bằng: Số lượng vi khuẩn trong quần thể đạt cực đại và không đổi theo thời gian, sô lượng tế bào sinh ra bằng sô lượng tế bào chết.

+ Pha suy vong: Số tế bào sống trong quần thể giảm dần do tế bào trong quần thể bị phân huỷ ngày càng nhiều, chất dinh dưỡng cạn hết, chất độc hại tích luỹ quá nhiều.

– Ở pha luỹ thừa trong nuôi cấy không liên tục có thời gian của 1 thê hệ (g) là giá trị không đổi.

– Nguyên tắc của nuôi cấy liên tục, ứng dụng:

+ Nguyên tắc của nuôi cấy liên tục: Môi trường nuôi cấy được liên tục bổ sung chất dinh dưỡng vào đồng thời lấy ra 1 lượng dịch nuôi cấy tương đương.

+ úng dụng nuôi cấy liên tục trong sản xuất: Sinh khối để thu nhận prôtêin đơn bào, các hợp chất có hoạt tính sinh học như các axit amin, enzim, các kháng sinh, hoocmôn,…

Nhóm vi sinh vật | pH tối Ưu đối với phần lớn vi sinh vật
Vi khuẩn |  Gần trung tính
Tảo đơn bào |  Hơi axit
Nấm |  Axit
Động vật đơn bào |  Gần trung tính
Các môi trường tự nhiên thích hợp cho từng nhóm vi sinh vật trong bảng trên:

– Vi khuẩn sống trên da người.

– Tảo xanh trên mặt nước ao tù.

– Mốc cơm nguội.

– Trùng roi ở nước bẩn ven bờ ao.

– Vi khuẩn có thể hình thành các loại bào tử sinh sản: ngoại bào tử, bào tử đốt, nảy chồi.

– Sự khác biệt giữa bào tử sinh sản và nội bào tử ở vi khuẩn:

+ Bào tử sinh sản chỉ có các lớp màng, không có vỏ và không chứa hợp chất canxidipicôlinat.

+ Nội bào tử có lớp vỏ dày và chứa canxidipicôlinat, giúp tế bào bền nhiệt.

– Bào tử vô tính và bào tử hữu tính ở nấm khác nhau là:

+ Bào tử vô tính ở nấm l’à bào tử kín hoặc bào tử trần được hình thành từ sự phân chia nguyên nhiễm.

+ Bào tử hữu tính được hình thành qua sinh sản hữu tính.

Do có tốc độ sinh sản và tổng hợp vật chất cao, sự trao đối chất có tính đa dạng, vi sinh vật đã được con người quan tâm khai thác như sau:

– Bào tử nấm dùng làm nguồn nguyên liệu đế thu nhận các chế phẩm như thực phẩm (tương), thức ăn bổ sung cho chăn nuôi, thuốc trừ sâu sinh học,…

– Do tốc độ sinh sản nhanh, vi khuẩn được dừng (E. coli được dùng phổ biến) trong kĩ thuật cây gen sản xuất trên quy mô công nghiệp nhiều loại sản phẩm sinh học như axit amin, prôtêin, enzim, hoocmôn (insulin), kháng thể,…

– Chế biến và bảo quản 1 số thực phẩm cho người và gia súc: dưa chua, nem chua, sữa chua, rau cỏ ú chua (cho gia súc).

– Sản xuất prôtêin đơn bào dùng làm thức ăn bố sung cho người và gia súc.

– Đường dùng nuôi cấy vi sinh vật vì đường là nguồn dinh dường năng lượng cho chúng. Nhưng, nếu nồng độ đường quá cao sẽ gây co nguyên sinh ở sinh vật.

– Hợp chất có vai trò tương tự đường là muối.

Ví dụ và phân tích:

+ Nhiệt độ: Bảo quản thức ăn trong tủ lạnh, sử dụng nhiệt độ cao đè thanh trùng: đun sôi để ức chế sinh trưởng của vi sinh vật.

+ Độ ẩm: Bảo quản thực phẩm bằng cách phơi khô vì thực phẩm chứa nhiều nước là môi trường thuận lợi cho sự sinh trưởng cùa vi sinh vật.

+ Độ pH: Trong sữa chua, dưa chua có độ pH thấp ức chế sự sinh trưởng của mọi vi khuẩn kí sinh gây bệnh.

+ Ánh sáng: Nhà ở có đủ ánh sáng thì sạch vì ánh sáng diệt khuẩn.

+ Áp suất thẩm tháu: Dùng muối ướp vào cá, thịt gây co nguyên sinh ức chế sinh trưởng của vi sinh vật, thịt cá được bảo quan lâu hơn.

Người ta nói virut nằm ở ranh giới giữa cơ thể sống và vật không sống là vì chúng có tính chất ở giữa hai loại này:

+ Tính chất vô sinh: kích thước nhỏ, không có cấu tạo tế bào (một số virut thực vật có thể biến thành tinh thể khi ở ngoài tế bào), không có trao đổi chất riêng, không có cảm ứng,… 

+ Tính chất của cơ thể sống: có tính di truyền đặc trưng, một số virut có enzim riêng, nhân lên trong cơ thể chủ để phát triển.

 

2. Học về sinh học cơ thể

1. Khái quát vê quang hợp: gồm 2 phần (Sỹ Hiếu)
2. Lá là cơ quan thực hiện quang hợp (Mai Vy) 
3. Bào quan thực hiện quang hợp và hệ sắc tố quang hợp (Thịnh và Trúc)
4. Các pha trong quang hợp (Sa)
5. Phân biệt quang hợp ở các nhóm thực vật C3, c4, cam (Phương Nguyên)
6. Các nhân tố ảnh hưởng quang hợp (Quân)
7. Quang hợp và năng suất cây trồng (Hoàng và Ngọc)