Bikingoen inbasioak eta abar bukatu zirenez egoera  hobtzen joan zen

NEKAZARITZA HEDAPENA

Europako klimak hobera joan ziren eta horri esker XI eta XVI mendeen artean nekazaritza edatu zen. Nekazaritza tresnak hobetzea golde belarriduna  eta arnes berriak sortu ziren.

Laborantza metodo berriak hiru urteko txandaketak sortu zuten eta horri esker lur eremu txikiago usten zen lugorrian. Haize eta ur erroten erabilera orokortzea  aintzinako errota horiek  erabiltzen hazi ziren eta beraz elikagai gehiago zeuden.

BIZTANLERIAREN HAZKUNDEA ETA LUBERRITZEAK

Biztanleria hobeto elikatu egoteak gaixotasunen aurkako erresistentzia hobetu zuen.

Europako biztanleria asko hobetu zen 45 milloi biztaldetik 75 milloi biztaldera, gende asko eskatu zuen abandonatutako lurrak berriz lantzea eta landa eremuko biztaldeei  nekazaritzak hirietara imigratzea bultzatu zituzten.

hori guztiari esker produktitatea hobetu zen  beraz elikagaien ekoizpena haunditu zen eta landa ere.

MERKATARITZA ETA HIRIEN SUSPERTZEA

janari gehiago dagoenez jendeak trukeak egiten zituzten.

Berrikuntza garraioan.

Gurdi bidezko lehorreko garraioa hobetu zen. itsas garraioan hobekuntzak egon ziren.

Merkataritza- berrikuntzak.

Diru gehiago zegoen zirkulatzen eta merkataritza teknikak hobetu ziren, kanbio edo letrak erabiltzen hasi ziren eskudirua erabili beharrean.

Merkatu gertukoak eta ertainekoak astero egiten ziren. Azokak garatu ziren, garrantzitsuena lurreko merkataritza itsaso bidez egiten hasi zen.

Erdi aroko hiriak komunikazio bideetatik gertu kokatzen ziren

ezaugarri batzuk zeuden adibidez laborantzako eta airtzaintzarako.

Bertako hirigintza irregulara zen.

Hiri nukleoa harri inguratuta zeuden gauza hauek errazago egiteko: (borrokak zarritan, eta harreziak gauez itxi)

eta kanpokoei zergak ordaintzan zizkieten eta merkataritza kontrolatu. oinplano oso irregulararra zen eta plazaren

ondoan antolatzen zen, kaleak oso biurriak edo txikiak ziren eta higiene kaskarra zuten eta horregatik gaixotasun asko zeuden. Harresonak kanpo auzo berri bat sortu zen, errebalak. hor bizi ziren jendeak pobreenak ziren.

Eta hiriko patrizioa osatzen zuten gobernua

Biztanleek beren (zinegotziak) hautatzen zituzten,

magisterioaren burua burgumaisua edo alkatea zen .

Apurka-apurka familia batzuk, talde pribiliegiatuak bat osatu zuten (hiriko patrizioak)

Artisauen lanbideen gremioetan antolatzen ziren, Gremioak leku beherdinetan lantzen zuten (zapatariak,aiztolegia..)

Eta gizarte talde berriak sortu ziren haietan.

hirietan talde berri bat sortu zen burgesak, bi tio zeuden goi burdesiak (merkatari handia...) eta behe burgesioak (artisauak eta merkatari txikiak)

Monarkek burgesiaren babeza behar zuten bere autoritatea noblezioari inposatzeko.

Burgesak babesa behar zuten jaun feudalen kontra, irietako gobernuak kontrolatu nahi zuten.

Burgesien babesa lortzeko errege-erreginak legeak edo hirigutunak zinatu zituzten.

probilegio hoien truke burgesak ordaintzen zituzten.

...Eta gorteen parlamentuen sorrera bultzatu

Lehenengo errege kontzeilua zegoen , hoiek zirela erregea, kleroak eta noblezia, geroago hiru estamendu zeuden noblezia, kleroa eta burgesioak eta haiek monarkarekin egiten zuten bilera bilera horiei gorte edo parlamentua deitzen zitzaien.

gorte edo parlamentua d

izurrite beltza 1348ren urtean heldu zen, gaixotasun infeksiosoa zen, beraz batzuek esaten zuten juduak zirela errudunak, eta beste batzuk uste zuten jainkoaren zigorra zela.

Gaixotazun hori arkakusauen ziztaden bidez trasmiditzen ziren, eta oso hilkorra zen.

Zenbat neurri partzial geitu arren, hala nola gaixoak isolatzea, paandemia ez zen gelditu eta hondamen handia sortu zuen europan.

... Eta jada ahulduta zegoen biztalderiari eragin zion.

XIV mendean, gerra ugari gertatu ziren, horren ondorioz hildako askok eta ekonomia galera handiak izan ziren.

Lurren zati handi baten produktibitatea oso txikia zen, aurreko mendeetan kalitate gutxiko lurrak lugurritu ziren.

Aldi horretan, izotz aro txikia hasi zen, izotzaldi, txingor edo euri ugari zegoen.