Babesgabetasuna norbaitek edo zerbaitek salbu egoteko edo behar bezala zaintzeko behar duen babesik edo segurtasunik eza da. Pertsona edo gauza bati eragin diezaioketen arriskuei, arriskuei edo zailtasunei aurre egiteko beharrezko baliabide, laguntza edo bermerik gabe dagoen egoera da.

Haserrearen ondorioz, jarrera fisikoak eta emozionalak aldatu daitezke, eta, kasu batzuetan, portaera bortitz edo agresiboak eragin ditzake. Haserrea hainbat modutan kudea daiteke, adibidez, arnasa hartuz, jarduera fisikoa eginez, edo ingurukoekin hitz eginez.

Hala ere, haserrea modu erasokorrean edo destruktiboan adieraztea kaltegarria izan daiteke, bai emozionalki eta bai sozialki.

Ziurgabetasuna: Arriskua, zer gertatuko den ez jakitea; larritasunera edo arriskuan egotearen sentsaziora eramaten du; izan ere, gizakia eroso sentitzen da egoera aurresangarri, errepikakor eta egunerokoetan, zer espero ez dakienean baino gehiago. Psikologiaren eta emozioen esparruan, horrela ulertu ditzakegu : zaurgarritasun-egoeren aurrean sentitzen den ondoeza, urduritasuna edo deserosotasuna. Hau da, subjektu bat egoera hauskorrean, mehatxupean sentitzen denean (ez nahitaez zentzu fisiko batean, baita afektibo batean ere), segurtasunik ezaren sintomak sentitzen hasten da. Normalean, gorputza inkontzienteki prestatzen da arrisku-egoera baterako.

Adibidez, lagun batekin denbora atsegina pasatzea edo helburu bat lortzea poza sentimendu bizia sortzen duten egoerak izan daitezke.

Maitasuna gizakiok bizi dugun emozio sakon eta konplexuenetako bat da. Bi pertsonaren artean sor daitekeen lotura bakar batean agertzen da ideia edo kausa bat bezala. Emozio honek sentimendu sorta zabala har dezake, pasiotik eta alaitasunetik hasi eta zaurgarritasun eta samurtasuneraino. Maitasuna, sakrifizio eta ulermen ekintzak eragiten dituen motor bihurtzen da, eta esperimentatzen dutenak eta jasotzen dutenak eraldatzeko ahalmena dute.

Normalean, zoriontasuna barnean dagoen sentimendu bat da, pertsonaren bizi-izaera eta harremanetan, lorpenean edo egonkorrean duena islatzen duena.

Barneko bake eta lasaitasunaren sentsazioa sortzen du. Ez du inolako erruduntasunik edo presiorik sentiarazten. Besteek edo gure buruari emandako onarpen horiek barneko indarra eta segurtasuna ematen dute eta autoestimua handitzen laguntzen du.

Euskal kulturan, baserriak bedeinkatzen ziren uzta onak eta familiaren ongizatea bermatzeko. Festetan eta eliz ekitaldietan ere egiten zen. Gaur egun, aspersioak fedearekin duen lotura mantentzen du, baina tradizioa eta kultura ere bizirik daude. Askorentzat, aspersioa batasunaren eta sustraien sinbolo da.

Ekintza sinplea izan arren, errespetua, bakea eta lotura sortzen ditu, gure fedean eta ohituretan.

Modu desberdinetan jasan dezakegu:

• Substantzia fisikoak: hala nola egoera txarrean dauden elikagaiak, usain desatseginak, gorotzak, odola edo zikinkeria.

• Ekintzak edo portaerak: hala nola besteekiko krudelkeria, sozialki onartezinak diren portaerak edo arau moralen urraketak.

• Irudiak edo egoerak: zentzu estetikoari edo "osasuntsu" edo "garbi" tzat jotzen denaren arauei eragiten dietenak.

Hala ere, urduritasunak eragin fisiko eta psikologiko nabarmenak izan ditzake, eta horrek pertsona bakoitzaren jokabidean eta sentimenduan islatzen da.

Gehienetan urduritasun honek tripako mina, arnasteko zailtasunak, edota takikardiak eragiten ditu.

Samurtasuna izakiaren barrutik sortzen den emozioa da, afektuari, enpatiari eta errukiari lotua. Keinu leunen, arima laztantzen duten hitzen eta babestu eta zaindu nahi dituzten jarreren bidez adierazten da. Emozioa ez dago keinu edo ekintza handien mende, xehetasun txiki baina esanguratsuen mende baizik, hala nola besarkada bero baten edo babesa eta maitasuna transmititzen duen begirada zintzo baten mende. Samurtasunak ahalmen sendatzailea du, konfiantzan eta elkarrekiko errespetuan oinarritutako lotura sendoak sortzen baititu, eta tentsio edo gatazka egoera asko leuntzeko gaitasuna du.

Adibideak:

- Norbaitek min handia egin badizu eta bizitza ezinezkoa egin badizu, gorrotoa sentitu dezakezu pertsona horrengan.

- Zure buruarengan sentitu dezakuzu; dena gaizki egiten duzula pentsatzen duzunean, ezin zarenean ispilura begira...

Pertsona batek zerbait onartzen ez duenean, deserosotasuna, ukazioa, haserrea edo tristura senti dezake. Ez onartzea aldatu ezin denaren aurkako barne-borrokari lotuta dago, eta horrek tentsio emozionala sortzen du.

Etsaitasuna, emozio gisa, beste pertsona, talde edo egoera batekiko arbuio, animotasun edo antagonismo sentimendu bizia da. Mesfidantza-, haserre- edo oldarkortasun-jarrera du, eta ahoz zein hitzik gabe ager daiteke.

Etsaitasun-sentimenduan sar daitezke:

• Haserrea edo haserrea: Etsaia tentsio emozional handia jasaten ari da, eta horrek portaera oldarkorrak edo konfrontatiboak eragin ditzake.

• Mesfidantza edo arbuioa: Beste aldearekiko jarrera negatiboa dago, eta errespetua edo lankidetza merezi ez duen aurkaritzat edo pertsonatzat hartzen da.

• Mendeku edo kalte nahia: Etsaitasunak bestea kaltetzeko edo kaltetzeko bulkada sor dezake, zuzenean edo zeharka.

Adibideak:

- Norbait denbora guztian adarra jotzen badago, amorrua sentitu dezakezu harengan.

- Klaseko kide batek ez duela ikasi esaten duenean eta gero nota oso ona ateratzen duenean amorrua sentitu dezakezu.

Malenkonia ez da beti galera batekin lotuta, baizik eta egoera emozional egonkorra da, non galdutako gauzak berriro bizitzeko nahia sentitzen den.

Malenkoniak eragina izan dezake eguneroko bizitzan, desilusioa edo bakardadea ekar dezake.

Hala ere, gogoeta pertsonala eta autoezagutza bultza dezake, baita adierazpen artistikoan ere, tristura edo desilusioaren inguruko lanak sortzeko inspirazioa emanez.

"Klase batean egotea eta ez parte hartzea lotsarengatik"

Adibidez, zerbait oso arraroa, zaila ulertzea edo normala denetik oso desberdina dena ikusiz gero, harridura sentituko dugu.

Norbaitek guregatik zerbait egiten duenean, jarrera edo portaera horrek poztasun handia sortarazten digu, eta horrek esker ona eragiten du, lortutako onura edo mesedea positiboki baloratzen dugulako.

Kontzientzia harra, pertsona batek moralik gabe edo gaizki jokatu duela hautematen duenean sortzen den erru edo deserosotasun sentimendua da. Arau etikoak edo sozialak hautsi izanaren kontzientziarekin lotzen da, eta horrek barne-gatazka sortzen du. Kontzientzia haarra norberaren ekintzen aurrean autoebaluazio negatiboa egiteko modu bat da.

Kontzentzia harraren adibide bat izan daiteke gatazka bat saihesteko lagunari gezurra esaten dion pertsona bat , baina gero errudun sentitzen da zintzoa ez izateagatik. Gezurrak unean uneko konponbidea zirudien arren, pertsonak damuak sentitzen ditu egindakoaz ohartzean, eta horrek barne-gatazka sortzen du.

Pertsona batek oker jokatu duela edo bere printzipio moralen aurka egin duela uste duenean sortzen den emozioa da erruduntasuna. Sentimendu horrek autokritika eta bere ekintzen ondorioekiko erantzukizun-pertzepzioa eskatzen ditu. Askotan, akatsa zuzentzeko edo egindako kaltea zuzentzeko nahia eragiten du.

Erruduntasunaren adibide bat izan liteke pertsona bat, oso azkar gidatzeagatik trafiko-istripu bat eragin duelako, beste pertsona batzuei eragindako lesioen erantzule sentitzen delako. Gainerakoek ere akatsak egin zituzten arren, pertsonak sentitzen du bere jokabidea izan zela istripuaren kausa nagusia, eta horrek errudun eta damu sentitzera eramaten du, kontu gehiago ez izateagatik.

" Norbaitek indirekta bidaltzen zaituenean, baina ez dakizunean oso ondo zer esan nahi du, horrek nahasmendua sortzen du."

Adibidez:

-lagunak egitea kostatzea

-aurkezpenetan nahiko gaizki pasatzea

-ez integratzea ondo taldeetan

-beldurra edukitzea

Beldurra gizakiaren eta animalien emozio nagusietako bat da (hau da, haien erreakzio funtsezko eta primitiboetako bat), eta arrisku, arrisku edo egoera mehatxagarri baten presentziak (benetakoa edo irudimenezkoa) eragiten du. Emozio desatsegina da, antsietatearekin oso lotua, eta izuak irudikatzen du haren mailarik gorena.

Beldurra sentitzen dugunean, gure gorputzak erreakzionatu egiten du, efektu fisikoen eta psikologikoen sekuentzia bat sortuz,adibidez, beldurra sentitzean, erreakzio fisikoak izan ditzakegu, hala nola, oihu egitea eta erreakzio psikologiko bat trauma osteko estresa izan daiteke.

Gizakiaren erreakzioa naturala eta kontrolaezina bada ere, honako hauek gaindi daitezke:
1. Landu zure autokontzeptua, beldurrak eta segurtasunik ezak gainditzeko.
2. Entrenatu zure positibotasuna.
4. Ea ezagutzen duen beldurra.
5. Hitz egin horretaz.