Kaynakça 

(Kuzey Kıbrıs Dışişleri Bakanlığı, https://mfa.gov.ct.tr/tr/dis-politika/uluslararasi-orgutler/bm/)

(Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı, http://www.mfa.gov.tr/kibris-meselesinin-tarihcesi_-bm-muzakerelerinin-baslangici.tr.mfa)

Kıbrıs hükümeti bu konuyu BM’ye götürme kararı almıştır. Bu konunun BM’ye götürülmesi ile Türkiye Kıbrıs'ta alınacak herhangi bir kararın Kıbrıs Türk halkını etkileyeceğini söyleyerek bu konuda görüş bildirme hakkı olduğunu dile getirmiştir ve görüşmelere dahil olmuştur.  

Daha sonraları 1974 Haziranında Yunanistan'daki askeri cuntanın desteği ile harekete geçen EOKA örgütü ve Kıbrıs Rum Ulusal Muhafız Gücü içerisindeki Yunan subayları, Makarios yönetimine karşı gerçekleştirmiş oldukları bir darbe ile iktidara Nikos Sampson'u getirmişler ve Enosis  gerçekleştirme çabaları için gereken ilk adım atılmıştır. 

Yunanistan’ın desteği ile yapılan bu darbe Türkiye’nin dikkatini çekmiş ve Garanti Antlaşması’nın kendisine tanıdığı hakları kullanarak Türk toplumunu koruma amacı ile 20 Temmuz 1974’te Kıbrıs’a askeri müdahalede bulunmuştur. 

 

TARİHÇE

 Birinci Dünya Savaşı yıllarında Osmanlı İmparatorluğu ile İngiltere’nin ayrı saflarda yer almasının da bir sonucu olarak, İngiltere 1914'te tek taraflı bir kararla adayı ilhak etmiştir. Türkiye Ada üzerindeki İngiliz egemenliğini Lozan Antlaşmasıyla 1923'te tanımıştır.18. yüzyıl başlarına kadar Kıbrıs'taki Türk sayısı Rumlardan fazla olmuştur. Tarımla meşgul olan Türklerin elindeki toprak miktarı da Rumların kinden fazla olmuştur. İki taraf arasında sosyal ve kültürel yaşam hep farklı kalmış, Türkler ve Rumlar arasında evlenme görülmemiş, iki toplumun fertleri ortak ticari işletme kurma gibi davranışlara gitmemişlerdir.

“Kıbrıs Cumhuriyeti”, adanın iki halkı arasında ortaklık temeline dayandırılan uluslararası anlaşmalar uyarınca 1960 yılında kurulmuştur. Bahse Konu antlaşmalar tarafından garanti edilen Anayasası, adadaki Kıbrıslı Türk ve Rum halklarının eşit siyasi hak ve statüsüne dayandırılmıştı. Zamanın Cumhurbaşkanı Makarios, Zürih-Londra Antlaşmalarının Kıbrıslı Türklere adil olanın ötesinde haklar verdiğini ve 1960 Anayasasının işlemez olduğunu öne sürmeye başlamış ve 30 Kasım 1963'te anayasanın tadili için, Türk Cumhurbaşkanı Yardımcısının veto hakkının kaldırılmasını da içeren 13 maddelik önerilerini Cumhurbaşkanı Yardımcısı Dr.Küçük’e iletmiştir.

BM MÜZAKERE SÜRECİ

Bu öneriler, 16 Aralık 1963'te Kıbrıs Türk tarafı ve Türkiye tarafından reddedilmiştir. Kıbrıs Rum tarafı 21 Aralık 1963 tarihinde Kıbrıs Türk toplumuna karşı kapsamlı ve sistematik saldırılara geçmiştir. BM Güvenlik Konseyi’nin, 4 Mart 1964’de aldığı 186 sayılı kararla adaya uluslararası barış gücü (UNFICYP) konumlandırılmıştır. Bu arada, Yunanistan adaya gizlice askeri kuvvet yollamaya başlamış, bu kuvvetin sayısı zaman içinde 20.000’e ulaşmıştır. Böylece, bir ortaklık devleti olmaktan çıkarak bir Rum yönetimine dönüşen Kıbrıs Cumhuriyeti fiilen Rum/Yunan kontrolü altına girmiş ve iki halk birbirinden tamamen kopmuştur.Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri iyiniyet görevi çerçevesinde 1984 Ağustos ayında yeni bir girişim başlatarak, Kıbrıslı Türk ve Rum yetkilileri ayrı ayrı görüşmek üzere Viyana'ya davet etmiştir. Genel Sekreter, taraflara Viyana Çalışma Noktaları (Working Points) diye bilinen belgeyi sunmuştur. Bu tarihten sonra, Kıbrıs sorununun çeşitli veçheleri tek tek değil, ayrılmaz bir bütün halinde (integrated whole) ele alınmaya başlanmıştır

Osmanlı Kıbrıs’ı 1571’de ele gecirdi ama 1878’de Kıbrıs İngiltere’nin himayesi altına alındı  ve Lozan Antlaşması ile Osmanlı bunu kabulleniyor.2. Dünya Savaşından sonra İngiltere Kıbrıs’a egemenliklerini vermedi ve eğer biz size egemenliğimizi verirsek siz Türk azınlıklarına saygı duymasınız dedi ama kimse buna inanmadı. 

 1960 yıllında Kıbrıs kendi egemenliğini ilan etti. BM Kıbrıs’da barış sağlayıcı bir force establish etti. 1974 yılında Türkiye ordusu Kıbrıs’a girdi ve Kıbrıs’ın kuzey kısmında bir administration kurdu. Bunların sonucunda çoğu insan evsiz kaldı, etnik sıkıntılar arttı ve insanlar bu durumdan hiç mutlu değillerdi. Bunun sonunda Kıbrıs’ın o zamanda başkanı olan III. Makarios Yunanistanıda bulunan bir generale mektup yazdı ve bu mektupta Kıbrısın rum kesimini kendisini devirmek istediğini yazdı. Bunu yazdıktan birkaç hafta sonra darbe oldu ve kendisinin yerini sağcı birisi aldı.

Uluslararası hukuka göre Türkiye Kıbrıs’da yaptığı soykırımdan dolayı uluslararası hukuku ihlal etti.

Security Council’a göre KKTC’ni kurma eforları geçersizdi ve KKTC 1960’da imzalanan Zürih-Londra Antlaşmasında Kıbrıs’ın ayrılmama maddesini ihlal ediyordu.

Bence Türkiye’nin Kıbrıs’a girmesi insan haklarına karşıydı ve etik değildi, çünkü bunun sonucunda binlerce rum kısmındaki kıbrıslı insanlar evsiz kaldı, hayatlarını yitirdiler ve çocuklar yetim kaldı. Türkiyenin yaptığı şey kesinlikle bir soykırımdı. 

BM Türk Cumhuriyetini anlaşmaları ihlal ettiği için kınamıştı ve hala da kınamakta.

 

 

Kıbrıs Adası 80 km2 alanıyla Akdeniz’in en büyük üçüncü adası olmakla beraber 1 milyon nüfusa sahip bir yerleşimdir. Ticarî ve askerî açıdan artıları nedeniyle tarihi boyunca birçok devlet tarafından ele geçirilmeye çalışılmıştır.

 

          Osmanlı hükümeti Mağosa’yı 11 ay kuşatarak 1571’de Kıbrıs’ı Venediklilerin elinden aldı. Bu değişimle birlikte ada halkına Türkmen göçmenler ve yeniçeriler yerleştirildi. 

 

          Osmanlı hükümetinin adadaki varlığı 93 Harbi’ne kadar sürdü ve ada savaşın sonunda İngiliz kirasına verildi. 5 Kasım 1914’te ise tamamen Birleşik Krallık himayesine girdi. 20. yy.ın başlarında adadaki milliyetçilik ayrımcılığa yöneldi ve iki taraf belirginleşti: Rum ve Türk. Bu iki millet de Kıbrıslı olmalarına rağmen birbirine kin tutmaya başladı. 

          

          1950 Enosis referandumuna sadece Rum halkı katılmıştır ve Yunanistan’la birleşim kararı verilmiştir fakat  Birleşik Krallık yönetimi, gizli bir oylamanın yokluğundan bu kararın geçerliğinin "oldukça sorgulanabilir" olduğunu ifade edip kararı kabul etmedi. Adadaki şiddetin fazlalaşmasında EOKA (Ethniki Organisos Kyprion Agoniston) ve benzer kuruluşlar etkilidir. Garantör devletler (Türkiye, Yunanistan, BK) ise 1959’da kararlaştırılmıştır. Rum Kıbrıslılar Enosis yapmak isterken %18 nüfusa sahip Kıbrıslı Türkler bağımsız olmak istiyorlardı. 

 

          1974’te Rumların Türklere karşı şiddetinin doruk noktasına ulaşmasıyla ve Yunanistan’ın, Kıbrıs’ı kendi toprağı ilan etmesiyle Türkiye, iki harekatından ilkini gerçekleştirdi. “Ayşe tatile çıksın.” koduyla başlayan çıkartma, adayı Kuzey’den başlayarak adeta süpürdü. Rum halkı, baskıcısı ve masumuyla ya öldürüldü ya da sınıra itildi, ikinci harekatta da sınırlar genişletildi. 

 

          Birleşmiş Milletler bu harekatları sonradan kınamıştır çünkü TC garantörlüğüne ve adadaki insan haklarının çğnenmesine dayanmış olsa da sonradan geri çekilmedi ve varlığını sürdürdü. 

 

21. yy.’da Kıbrıs adasında 2004 Annan Planı Referandumları yapılsa da Rum tarafının reddi nedeniyle ada birleşememiştir. Rauf Denktaş’ın kurduğu KKTC ise çoğu devlet tarafından kabul edilmemekle birlikte ekonomik ve kültürel açıdan bağımsızlığını korumakta zorlanıyor. 

 

Birleşmiş Milletler Türkiye’yi sık sık uyarmaktadır. Türkiye ise Kıbrıs Rum Yönetimi’ne güvenmediği için askerî güçlerini geri çekmemektedir. Siyasî ortamda Türkiye’nin Avrupa Birliği’ne girebilmesi için Kıbrıs Cumhuriyeti ve Yunanistan onu adadan çekilmeye zorlamaktadır.

KKTC Dışişleri Bakanlığı Kıbrıs’ta bulunan tüm BM birimleri ile yakın temas ve işbirliğini devam ettirmekte ve özellikle ilgili BM ve Kıbrıs Türk yetkilileri arasında oluşan fikir ayrılıkları konusunda bir iletişim köprüsü olarak görev yapmaktadır.
KKTC Dışişleri Bakanlığı ile BMBG Sivil İşler Bölümü arasındaki ilişkiler özel önem taşımaktadır. Bu bölüm Kuzey Kıbrıs’taki bütün faaliyetlerini Bakanlığın bilgisi ve yardımı ile yapmaktadır. Benzer şekilde Sivil İşler Bölümü de, Güney Kıbrıs’ta ikamet eden Kıbrıslı Türklerin hak ve özgürlükleri dahil, Kıbrıslı Rum yetkililerine aktarılması ve çözülmesi gereken tüm insani sorunların çözülmesinde iyi niyet ve yardımlarını sağlamaktadır.
kaynakça:https://mfa.gov.ct.tr/tr/dis-politika/uluslararasi-orgutler/bm/

1974 yılında Türkiye, Kıbrıs'ta Türklerin öldürüldüğü gerekçesiyle adaya bir çıkarma yapmıştır. Londra-Zürih Anlaşma'sının ihlali de bir sebep olarak gösterilmiştir. Türk ordusu girince etnik çatışmalar daha da artmıştır. Köyler basılmış ve yağmalanmıştır, Rum kökenli Kıbrıslılar evlerinden çıkarılmışlardır. Ayrıca Türklerin çıkartma yaptığı yer, doğal kaynaklar açısından zengin bir bölgedir.

Bir ülkenin başka bir ülkeye ayak basması için gerekli koşulları sağlamadığından dolayı Birleşmiş Milletler, Türkiye'nin bu operasyonunu uluslararası hukukun bir ihlali olarak görmüştür. Kıbrıs sorunsalı, Türkiye'nin Avrupa Birliği'ne girememesinin en büyük nedenlerinden bir tanesidir.

 

Soru:Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti sorunsalı kapsamında Türkiye Cumhuriyeti’nin Birleşmiş Milletler ile ilişkisini özetleyin.

 

Kıbrıs sorunu ilk kez 1954 yılında Yunanistan tarafından BM’ ye götürülmüşütür. Ancak, 1954-1958 yılları arasında "self-determinasyon" amacıyla BM'ye yaptığı bu çeşitli başvurulardan bir sonuç elde edememiştir. Daha sonra 1955 yılında kurulan terör örgütü EOKA ile adadaki karışıklığın artması ve Kıbrıslı Türklerin 33 karma köyü terk etmek zorunda kalması sonucu, 1956 yılında İngiltere, Rumların olduğu kadar Kıbrıslı Türklerin de self determinasyon hakkı olduğunu ve bu sebeple taksim talebinin de uygulanabilir bir seçenek olduğunu belirtmiştir. Yunanistan’ nın tek taraflı self determinasyon isteği ve Kıbrıs ile Yunanistan’ın birleşmesi anlamına gelen Enosis’e karşı Kıbrıslı Türklerin direnmesi sonucu Türkiye ve Yunanistan arasındaki müzakereler başlamıştır. Türkiye ve Yunanistan 11 Şubat 1959 tarihinde Zürih’te anlaşmaya varmış ve Londra’da İngiltere ile Kıbrıs’taki iki toplumun temsilcilerinin onayı alınmıştır. Daha sonra 1963’te Kanlı Noel gibi üzücü olaylar sebebiyle BM Güvenlik Konseyi’nin, 4 Mart 1964’de aldığı 186 sayılı kararla adaya uluslararası barış gücü (UNFICYP) konuşlandırılmıştır. 1967 yılında Boğaziçi ve Geçitkale köylerine karşı düzenlenen saldırılarla Türkiye’nin ihtarı sonucu, Yunanistan BM gözetimi altında adadan kuvvetlerini çekmek zorunda bırakılmıştır. 1968’de yine taraflar arası müzakereler başlamış, bu süreçte BM tarafının çözüm önerilerine evet diyen taraf hep Kıbrıs Türk tarafı olmuş, ancak Rum tarafı anlaşmaya yanaşmamış, Kıbrıslı Türklerle ortak bir geleceği paylaşmayı reddetmiştir. Yine karışıklıklar ile geçen 6 yıl sonucu 2 Ağustos 1975 tarihinde Viyana’da BM gözetiminde Rauf Denktaş ile Glafkos Klerides arasında bir nüfus mübadele anlaşmasına varılmıştır. BM Barış Gücü aracılığı ile uygulanan bu anlaşmayla Kuzey’den Güney’e yaklaşık 120 bin Rum, Güney’den Kuzey’e de 65 bin Türk geçmiş, böylece nüfus bakımından homojen iki kesim meydana gelmiştir. Bu iki kesim, 180 km boyunca uzanan ve genişliği 5 metre ile 7 km arasında değişen bir "ara bölge" ile birbirinden ayrılmıştır. Bu görüşme ve anlaşmanın sağlanması BM Barış Gücü sayesinde olmuştur. 1993 Güven Artırıcı Önlemler Paketi, 1997 Yüzyüze Görüşmeler, GKRY’nin AB üyeliği süreci, 1999’da Müzakerelerin Canlandırılması gibi konularda da BM Kıbrıs olaylarında çok etkili olmuştur. 

 

BM, Kıbrıs olaylarında “tarafsız” kalmış gibi gözükse ve ara buluculuk yapmaya çalışmış olsa da kendi şahsi görüşüm olarak bunun doğruluğu konusunda kararsızım çünkü herkesin bildiği üzere İngiltere BM Güvenlik Konseyinde ve genel olarak BM’de oldukça söz sahibi bir ülke. Kıbrıs da zamanında Osmanlı’dan İngiltere’ye bırakılmış ve daha sonra da Rumlar bölgeye yerleşmiş ve 18.yy’a kadar çoğunlukta olan Türk nüfusunun önüne geçmiştir. İngiltere’nin de bu süreç boyunca Yunanistan’ı desteklediğini, o yüzden bu kadar fazla terör olayı, vb. olumsuz olaylar yaşanmasına rağmen BM’nin bölgeye çok az müdahalede bulunduğunu düşünüyorum. Her zaman olduğu gibi burada da en büyük sıkıntı uluslararası hukukta belirli kurallar ve o kuralları uygulayacak kişilerin olmaması ve yaptırımların olmaması, olsa da düzgün uygulanamaması veya hafif kalması.

 

Begüm Burçak

 

Kaynakça:

 

Türkiye Cumhuriyeti Ada’da iki taraf arasında uzun yıllardan bu yana devam etmekte olan müzakere sürecinde Kıbrıslı Türklerin hak ve çıkarlarını koruyan, adil ve kalıcı bir çözüme ulaşılabilmesi için her zaman Kıbrıs Türk tarafının yanında olmuş ve çözüm çabalarına güçlü desteğini ortaya koymuştur. Türkiye Cumhuriyeti’nin Ada’daki çözüm sürecinde izlediği yapıcı tutum ve ortaya koyduğu öneriler de çözümün çabalarının güçlü bir destekçisi olduğunun göstergesi olmuştur.

Türkiye Cumhuriyeti ayrıca gerek müzakere masasında gerekse uluslararası platformlarda Kıbrıslı Türklerin hak ve çıkarlarını korumak için her dönem manevi desteğini ortaya koymuştur.

Kıbrıs Türk halkı ve KKTC’ye uygulanan haksız izolasyonların son bulması ve uluslararası camia nezdinde Kıbrıs Türk tarafının sesinin duyulması yönünde oluşturulmuş politikalar da yakın işbirliği içinde ilerletilmektedir.

Geçmiş müzakere süreçlerinde olduğu gibi, Kıbrıs Türk tarafı Kıbrıs sorununun en kısa sürede çözülmesine yönelik mevcut yapıcı ve proaktif politikalarını Türkiye ile görüş alışverişinde bulunarak şekillendirmiş olup, nihai amaca ulaşmak üzere işbirliğini sürdürmektedir.

Zamanın Cumhurbaşkanı Makarios, Zürih-Londra Andlaşmalarının Kıbrıslı Türklere adil olanın ötesinde haklar verdiğini ve 1960 Anayasasının işlemez olduğunu öne sürmeye başlamış ve 30 Kasım 1963'te anayasanın tadili için, Türk Cumhurbaşkanı Yardımcısının veto hakkının kaldırılmasını da içeren 13 maddelik önerilerini Cumhurbaşkanı Yardımcısı Dr.Küçük’e iletmiştir. Bu öneriler, 16 Aralık 1963'te Kıbrıs Türk tarafı ve Türkiye tarafından reddedilmiştir.Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti sadece Türkiye tarafından tanınmakta ve diğer ülkeler ve BM tarafından tanınmamaktadır.Birçok devlet ve uluslararası kuruluş Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’ni de fiili devlet olarak tanımlamaktadır.Ayrıca şimdilerde KKTC’den kalkan uçaklar doğrudan seferler olarak sadece Türkiye’ye inebilmektedir. Charter seferlerle ise doğrudan uçuş yapılabilmektedir.KKTC-Birleşik Krallık ve KKTC-Almanya seferleri Türkiye aktarmalı olarak yapılmaktadır.Referandumun ardından KKTC’ye uygulanmakta olan ambargoların kaldırılacağı beklentisi oluşmuş ama bu beklenti istenilen ölçüde karşılanamamıştır.

 

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin, 15 Kasım 1983'te bağımsızlığını ilan etmesinin ardından BM, KKTC'nin tek taraflı bağımsızlık kararını yasadışı olarak kabul etti ve diğer BM üyesi ülkelerin KKTC'yi tanımamasını söyledi. Bu sebeple, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin varlığı Türkiye dışında hiçbir ülke tarafından tanınmaz. Yani KKTC, diğer ülkeler ve Birleşmiş Milletler tarafından tanınmamaktadır. Birleşmiş Milletler ve Avrupa Birliği gibi kuruluşlar ve uluslararası toplum tarafından 1974'te Türkiye'nin gerçekleştirdiği Kıbrıs Harekatı’ndan beri Kıbrıs Cumhuriyeti'nin Türkiye işgali altındaki toprağı olarak nitelenir. Buna karşılık, diğer ulusların ve BM’nin Kıbrıslı Türklere karşı tutumu 2004'teki Annan Planı oylaması sonucu değişmiş, daha olumlu bir hal almıştır. Aldıkları karara tezatla, Birleşmiş Milletler bazı KKTC kurum ve kuruluşlarını yasal olarak kabul etmektedir.

 

 

Kıbrısta 1960’larda bir çok etnik köken bir aradaydı ve daha sonra 1970’lerde etnik çatışmalar askeri bir darbeye sebep oldu ve Yunan başkanı sürüldü. Türkler Kıbrıs’a 1974’te azınlıkların öldürülmesi nedeniyle çıkarma yaptı ve Birleşmiş Milletler bunu uluslararası hukukun bir ihlali olarak saydı. Türkiye’nin bugün Avrupa Birliği’ne girmesi için de ilk önce bu Kıbrıs meselesini çözmesi gerekmektedir çünkü Birleşmiş Milletler Türklerin Kıbrıs’a ve egemenlik hakkına saygı duymadığını düşünmektedir. Ayrıca Türkiye’nin girdiği kısım Kıbrıs’ın doğal kaynaklarını barındıran bir kısımdı.