ความหมายและที่มา

ปางรำพึง หมายถึง การที่พระพุทธเจ้าทรงรำพึงถึงธรรมที่ได้ตรัสรู้ว่าเป็นธรรมที่ละเอียดสุขุมลึกซึ้ง ยากที่จะแสดงให้ผู้อื่นเข้าใจตามได้.

ตามตำนานเล่าว่า หลังจากที่พระพุทธเจ้าตรัสรู้แล้ว ได้ทรงประทับอยู่ใต้ต้นไทร และทรงรำพึงถึงธรรมที่ได้ตรัสรู้.

ท้าวสหัมบดีพรหมได้เข้ามากราบทูลอาราธนาให้ทรงแสดงธรรมแก่ประชาชน จึงทรงตัดสินพระทัยที่จะแสดงธรรมสั่งสอนมหาชน.

พระปางรำพึงจึงเป็นสัญลักษณ์ของการพิจารณาธรรมและการตัดสินใจที่จะนำธรรมะไปเผยแผ่.

ข้างหน้า แบพระหัตถ์ตั้งข้างหน้าเสมอพระอุระ จำลองเหตุการณ์

ขณะพระพุทธเจ้าประทับที่โรงไฟเมื่อเสด็จไปโปรดชฎิล

๓ พี่น้อง แล้วเกิดฝนตกหนัก น้ำหลากมาท่วมริเวณที่ประทับ

อยู่ พวกชฎิล ๓ พี่น้องหนีขึ้นไปบนที่ตอน พระพุทธเจ้ามิได้

เสด็จหนีน้ำไป เช้าขึ้นมาเมื่อพวกชฎิลตามหาพระพุทธองค์

ได้พบพระองค์ทรงยืนอยู่ภายในวงล้อมของน้ำที่ท่วมทันเป็น

กำแพงรอบด้าน เป็นที่อัศจรรย์ยิ่งนัก

หมายเหตุ บางมติว่า พระปางห้ามญาติเป็นพระประจำวัน

จันทร์

เหตุการณ์ที่เกี่ยวข้อง-เหตุการณ์ ขณะพระพุทธเจ้าประทับที่โรงไฟเมื่อเสด็จไปโปรดชฎิล ๓ พี่น้อง แล้วเกิดฝนตกหนัก น้ำหลากมาท่วมบริเวณที่ประทับ อยู่ พวกชฎิล ๓ พี่น้องหนีขึ้นไปบนที่ดอน พระพุทธเจ้ามิได้ เสด็จหนีน้ำไป เช้าขึ้นมาเมื่อพวกชฎิลตามหาพระพุทธองค์ ได้พบพระองค์ทรงยืนอยู่ภายในวงล้อมของน้ำที่ท่วมท้นเป็น กำแพงรอบด้าน เป็นที่อัศจรรย์ยิ่งนัก

เป็นเหตุการณ์เมื่อทรงรำพึงถึงธรรมะที่ตรัสรู้ว่ามีความลึกซึ้ง คัมภีรภาพ ยากที่คนทั่วไปจะเข้าใจได้ ก็ทรงมีพระทัยน้อมไป ในความเป็นผู้ขวนขวายน้อย (คือ ไม่อยากไปสอนใคร) แต่เมื่อท้าวสหัมบดีพรหมมาทูลอัญเชิญ จึงตัดสินพระทัยไปเทศนา สั่งสอนประชาชน

เหตุการณที่เกี่ยวข้อง การห้ามน้ำท่วมที่อุรุเวลาเสนานิคม เเละการห้ามพระญาติทะเลาะกันแย่ง

น้ำในเเม่น้ำโรหิณี

ปางห้ามสมุทร หรือ ปางห้ามญาติ เป็นพระพุทธรูปอยู่ในพระอิริยาบถยืน ยกพระหัตถ์ทั้งสองข้างเสมอพระอุระ (อก) ตั้งฝ่าพระหัตถ์ยื่นออกไปข้างหน้าเป็นกิริยาห้าม มีสองเหตุการณ์ในพุทธประวัติที่เกี่ยวข้องกับปางนี้

เหตุการณ์ที่ 1: ห้ามน้ำท่วมที่อุรุเวลาเสนานิคม 

• พระพุทธเจ้าเสด็จไปยังสำนักของอุรุเวลกัสสปะ ฤๅษีผู้บูชาไฟ

• เกิดฝนตกหนักและน้ำท่วมใหญ่ พระพุทธเจ้าทรงแสดงปาฏิหาริย์โดยห้ามน้ำมิให้ท่วมบริเวณที่ประทับ

• อุรุเวลกัสสปะและบริวารเห็นอัศจรรย์จึงยอมอ่อนน้อมและขออุปสมบท

  
  

• เหตุการณ์ที่ 2: ห้ามการวิวาทเรื่องน้ำระหว่างพระญาติ 

  • พระญาติของพระพุทธเจ้าจากเมืองกบิลพัสดุ์และเทวทหะ กำลังจะทำสงครามกันเรื่องแย่งน้ำในแม่น้ำโรหิณี

  • พระพุทธเจ้าเสด็จไปห้ามและทรงแสดงให้เห็นว่าชีวิตมีค่ากว่าน้ำ

  • ทำให้พระญาติทั้งสองฝ่ายคืนดีกันและเลิกทะเลาะวิวาท

  พระพุทธรูปปางห้ามสมุทรนี้ เป็นพระพุทธรูปประจำวันจันทร์ และบางครั้งก็เรียกว่าปางห้ามญาติ ซึ่งมีความหมายถึงการห้ามความขัดแย้งและความเดือดร้อน 

พระพุทธรูปอยู่ในอิริยาบถประทับนั่งขัดสมาธิราบ มีพญานาคแผ่พังพานขึ้นจากไหล่ไปปรกพระเศียร (ศีรษะ) เพื่อป้องกันฝนและลม

เหตุการณ์ที่เกี่ยวข้อง ‼️

เหตุการณ์หลังจากพระพุทธเจ้าตรัสรู้ โดยเป็นเหตุการณ์ที่พระองค์เสด็จไปประทับบำเพ็ญสมาธิใต้ต้นมุจลินท์ (ต้นจิก) และเกิดฝนตกหนัก พญานาคชื่อมุจลินท์นาคราชได้ขึ้นมาขดตัวรอบพระพุทธเจ้าเพื่อป้องกันฝนและลม

ยืนลืมพระเนตรทั้งสองข้าง มองไปยังเบื้องหน้า พระหัตถ์ทั้งสองห้อยลงมาประสานกันที่หน้าตักพระหัตถ์ขวาซ้อนเหลื่อมอยู่บนพระหัตถ์ซ้าย

-เหตุการณ์ที่เกี่ยวข้อง

หลังจากที่พระพุทธเจ้าตรัสรู้แล้ว ได้เสด็จไปประทับยืน ณ กลางแจ้งทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือของต้นพระศรีมหาโพธิ์ ทรงทอดพระเนตรต้นพระศรีมหาโพธิ์โดยไม่กระพริบพระเนตรเป็นเวลา 7 วัน เพื่อเป็นการแสดงความกตัญญูกตเวทีต่อต้นโพธิ์ ซึ่งเป็นสถานที่ตรัสรู้

พระพุธเจ้าประทับนั่งขัดสมาธิ

มือวางซ้อนกันในท่าสมาธิ

มีพญานาค 7 เศียร แผ่พังพานปกป้อง

ลำตัวพญานาคขดรองรับเป็นบัลลังก์

แสดงถึงความสงบนิ่ง มั่นคง ไม่หวั่นไหวต่ออุปสรรค

2.)เหตุการณ์ที่เกี่ยวข้อง หลังจากพระพุทธเจ้าตรัสรู้แล้ว ในสัปดาห์ที่ 7 พระองค์ประทับนั่งสมาธิใต้ต้นจิก (ต้นมุจลินท์) มีพายุฝนตกหนักติดต่อกันหลายวันพญานาคมุจลินท์ จึงขึ้นมาขดลำตัวเป็นบัลลังก์ และแผ่พังพาน 7 เศียร เพื่อปกป้องพระพุทธเจ้าจากลมฝนเป็นเหตุการณ์ที่แสดงถึง ความสงบนิ่งของพระพุทธเจ้า แม้ท่ามกลางพายุและภัยธรรมชาติ

ผู้ที่เกิดวันอาทิตย์ นิยมบูชาพระพุทธรูปปางถวายเนตร เพื่อความเป็นสิริมงคล และเสริมสร้างความเจริญรุ่งเรืองในชีวิต

เหตุการณ์ที่เกี่ยวข้อง

คือ การห้ามฝนที่ตกหนักบริเวณที่ประทับของพระพุทธเจ้า ณ แคว้นอุรุเวลา และการห้ามญาติวงศ์ที่ทะเลาะวิวาทแย่งน้ำกันที่กรุงกบิลพัสดุ์

ชื่อ ปรมะ เเซ่ตั๊ง เลขที่7 มี.3/6

เหตุการณ์ที่เกี่ยวข้อง : พระพุทธรูปที่แสดงถึงช่วงเวลาที่พระพุทธเจ้าเสด็จดับขันธปรินิพพาน

เหตุการณ์ที่เกี่ยวข้อง พระพุทธรูปที่แสดงถึงช่วงเวลาที่พระพุทธเจ้าเสด็จดับขันธปรินิพพาน

พระพุทธรูปในพระอิริยาบถนอนตะแคงขวา พระบาท ทั้งสองเสมอกัน พระหัตถ์ซ้ายทาบพระวรกาย พระหัตถ์ขวาดั้ง ขึ้นรับพระเศียร มีพระเขนยรองรับ เรียกอีกอย่างว่า "ปางโปรดอสุรินทราหู" เป็นเหตุการณ์เมื่อครั้งพระพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ

วัดเชตวัน เมืองสาวัตถี ครั้งนั้นอสุรินทราหูจอมอสูรสำคัญ

ว่าตนมีร่างกายใหญ่โต แสดงความกระด้างกระเดื่องไม่ยอม อ่อนน้อมต่อพระพุทธเจ้า พระพุทธองค์ทรงมีพระประสงค์ลด ทิริของจอมอสูร จึงทรงเนรมิตกายจนใหญ่กว่า อสุรินทราหูจึงยอมอ่อนน้อม

เหตุการณ์ที่เกี่ยวข้อง

ปางไสยาสน์ หรือ ปางปรินิพพาน เป็นพระพุทธรูปอยู่ในอิริยาบถบรรทม (นอน) ตะแคงขวา ซึ่งเกี่ยวข้องกับเหตุการณ์สำคัญในพุทธประวัติคือ การเสด็จดับขันธปรินิพพานของพระพุทธเจ้า เหตุการณ์นี้เกิดขึ้นหลังจากพระพุทธองค์ทรงแสดงธรรมโปรดสุภัททปริพาชกเป็นครั้งสุดท้าย และทรงเน้นย้ำเรื่องความไม่ประมา

เหตุการณ์ที่เกี่ยวขเกี่ยวข้อง:หลังจากพระพุทธเจ้าตรัสรู้ขณะประทับใจเต้นมุจจลินท์มีฝนตกพรำๆ 7 วัน เมื่อฝนหยุดตกแล้วพญานาคได้จำแลงกายเป็นมานพหนุ่มยืนประคองอัญชลีอยู่ข้างๆ

พุทธลักษณะ: พระพุทธรูปในพระอิริยาบถประทับนั่งขัดสมาธิพระบาทขวาทับพระบาทซ้าย พระหัตถ์ทั้งสองวางหงายบนพระเพลา โดยพระหัตถ์ขวาทับพระหัตถ์ซ้าย

เหตุการณ์ที่เกี่ยวข้อง: เป็นเหตุการณ์เมื่อพระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสรู้อนุตรสัมมาสัมโพธิญาณใต้ต้นพระศรีมหาโพธิ์

: ปางถวายเนตร เป็นพระพุทธรูปอยู่ในอิริยาบถยืน ลืมพระเนตรทั้งสองเพ่งไปข้างหน้า พระหัตถ์ทั้งสองห้อยลงมาประจบกันอยู่ข้างหน้าระหว่างพระเพลา พระหัตถ์ขวาซ้อนเหลื่อมอยู่บนพระหัตถซ้าย อยู่ในอาการสังวรทอดพระเนตรต้นพระศรีมหาโพธิ์

เหตุการณ์ที่เกี่ยวข้อง

: มีความเป็นมาจากการที่พระพุทธเจ้าหลังจากตรัสรู้แล้ว ได้เสด็จไปประทับยืน ณ กลางแจ้งทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือของต้นพระศรีมหาโพธิ์ และทรงทอดพระเนตรต้นพระศรีมหาโพธิ์โดยไม่กระพริบพระเนตรเป็นเวลา

๗ วัน

พระหัตถ์ซ้ายวางคว่ำบนพระชานุ พระหัตถ์ขวาวางหงาย เป็น

มีประวัติความเป็นมาจากพุทธประวัติ ตอนที่พระพุทธเจ้าเสด็จไปจำพรรษาในป่าแถบหมู่บ้านปาลิเลยยกะ เนื่องจากพระภิกษุในกรุงโกสัมพีเกิดความขัดแย้งและทะเลาะวิวาทกันพระพุทธองค์ทรงระอาพระทัย จึงเสด็จไปประทับในป่า โดยมีพญาช้างและพญาลิงคอยปรนนิบัติพระพุทธรูป

เหตุการณ์ที่เกี่ยวข้อง : เมื่อพระพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ วัดเชตวัน เมืองสาวัตถี ครั้งนั้นอสุรินทราหูจอมอสูรสำคัญว่าตนมีร่างกายใหญ่โต แสดงความกระด้างกระเดื่องไม่ยอมอ่อนน้อมต่อพระพุทธเจ้า พระพุทธองค์ทรงมีพระประสงค์ลดทิฐิของจอมอสูร จึงทรงเนรมิตกายจนใหญ่กว่า อสุรินทราหูจึงยอมอ่อนน้อม

เครื่องทำสัญลักษณ์, เครื่องกำหนด, เครื่องบันทึก, เครื่องทำจุดสังเกต, ตราประทับ เปรียบได้กับภาษาอังกฤษในคำว่า marker. คำว่าลักษณะนี้ ในพระ

ไตรปิฎกและอรรถกถาใช้เรียกทั้งบัญญัติและปรมัตถ์

เหตุการณ์ที่เกี่ยวข้อง พระพุทธเจ้าหลังจากตรัสรู้แล้ว ได้เสด็จไปประทับยืน ณ กลางแจ้งทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือของต้นพระศรีมหาโพธิ์ เพื่อทรงทอดพระเนตรต้นพระศรีมหาโพธิ์โดยไม่กระพริบพระเนตรเป็นเวลา 7

พระพุทธรูปในพระอิริยาบถยืน ยื่นพระหัตถ์ทั้งสองไป ข้างหน้า แบพระหัตถ์ตั้งข้างหน้าเสมอพระอุระ

เหตุการที่เกี่ยวข้อง

จำลองเหตุการณ์ขณะพระพุทธเจ้าประทับที่โรงไฟเมื่อเสด็จไปโปรดชฎิล

๓ พี่น้อง แล้วเกิดฝนตกหนัก น้ำหลากมาท่วมบริเวณที่ประทับอยู่ พวกชถิล ๓ พี่น้องหนีขึ้นไปบนที่ดอน พระพุทธเจ้ามิได้เสด็จหนีน้ำไป เช้าขึ้นมาเมื่อพวกชฏิสตามหาพระพุทธองค์ได้พบพระองค์ทรงยืนอยู่ภายในวงล้อมของน้ำที่ท่วมทันเป็นกำแพงรอบด้าน เป็นที่อัศจรรย์ยิ่งนัก

ปางรำพึง หมายถึง ท่าทางของพระพุทธรูปที่อยู่ในอิริยาบถยืน พระหัตถ์ทั้งสองประสานยกขึ้นประทับที่พระอุระ (อก) โดยพระหัตถ์ขวาทับพระหัตถ์ซ้าย ซึ่งเป็นกิริยารำพึง ครุ่นคิด ตรึกตรอง ถึงธรรมะที่ได้ตรัสรู้

โปรดพระประยูรญาติแล้ว. เมื่อไม่มีใครทูลอาราธนาให้ทรงฉัน ภัตตาหารเช้า พระพุทธองค์จึงทรงถือบาตรออกบิณฑบาต ซึ่งเป็น พุทธประเพณีที่ชาวเมืองกบิลพัสดุ์ไม่เคยเห็นมาก่อน. เหตุการณ์นี้จึงเป็นที่มาของพระพุทธรูปปางอุ้มบาตร

เหตุการที่เกี่ยวข้อง: 1. การห้ามน้ำท่วมที่อุรุเวลาเสนานิคม:พระพุทธเจ้าทรงแสดงอิทธิปาฏิหาริย์โดยการห้ามน้ำที่ท่วมบริเวณที่ประทับขณะที่ทรงประทับอยู่ในสำนักของอุรุเวลกัสสปะ ซึ่งเป็นหัวหน้าชฎิล เพื่อแสดงให้เห็นถึงพลังอำนาจของพระองค์ และทำให้ชฎิลเหล่านั้นยอมรับและเข้ามาเป็นพุทธสาวการห้ามพระญาติวิวาทกันเรื่องแย่งน้ำ: 2.เมื่อพระพุทธเจ้าประทับอยู่ที่นิโครธาราม ใกล้กรุงกบิลพัสดุ์ ได้ทรงห้ามพระญาติทั้งสองฝ่ายที่กำลังจะทำสงครามกันเรื่องการแย่งน้ำเพื่อใช้ในการเกษตร โดยทรงแสดงให้เห็นถึงโทษของการวิวาท และความเสียหายที่จะเกิดขึ้น ทำให้พระญาติทั้งสองฝ่ายกลับคืนดีกัน

พระพุทธรูปในพระอิรินาบถประทับนั่งห้อยพระบาทพระหัตถ์ซ้ายวางคว่ำบนพระชานุ พระหัตถ์ขวาวางหงาย

-เหตุการณ์ที่เกี่ยวข้อง

เป็นเหตุการณ์เมื่อครั้งพระภิกษุเมืองโกสัมพีทะเลาะกันขนานใหญ่พระพุทธองค์เสด็จไปห้ามปราม แต่ไม่มีใครฟัง พระองค์จึงเสด็จหลีกไปประทับอยู่ในป่าโดยมีพญาช้างปาริเลยยกะและลิงคอยเฝ้าปรนนิบัติ

เหตุการณ์ที่เกี่ยวข้องห้ามฝนที่ตกหนักในบริเวณที่พระพุทธเจ้าประทับ และการห้ามพระญาติ (วงศ์ตระกูล) ไม่ให้วิวาทกันเรื่องแย่งน้ำ

เป็นเหตุการณ์เมื่อทรงรำพึงถึงธรรมะที่ตรัสรู้ว่ามีความลึกซึ้ง คัมภีรภาพ ญาติที่คนทั่วไปจะเข้าใจได้ ก็ทรงมี

พระทัยน้อมไป ในความเป็นผู้ขวนขวายน้อย (คือไม่อยากไปสอนใคร ) แต่เมื่อเท้าสหัมบดีพรหมมาทูลอัญเชิญ จึงตัดสินพระทัยไปเทศนาสั่งสอนประชาชน