NGUỒN GỐC CỦA VĂN HỌC

ĐỐI TƯỢNG CỦA VĂN HỌC

(có thể đánh máy)

• Tuy nhiên, những hiện thực ấy cũng chẳng tự nhiên đi vào thế giới trong tác phẩm, mà phải trau chuốt dựa theo những yêu cầu sau:

  • Hiện thực phải luôn "mới". Không đi theo lối mòn hay máy móc tập khuôn, đề tài ấy dù cũ cũng phải đi qua lăng kính tình cảm và sáng tạo của người nghệ sĩ để khi vào trong tác phẩm, người đọc tiếp nhận nó theo một cách cảm mới, nhận ra giá trị mới và làm nó sống theo những cách khác nhau.

    Vd:

  • Thiên chức của văn chương là giáo dục con người và sứ mệnh của nhà văn là ký thác những thông điệp, bài học giàu tính nhân văn ấy trong đứa con tinh thần của mình. Để làm đươc như vậy, người nghệ sĩ cần dũng cảm đối mặt với hiện thực, dù hiện thực ấy tàn khốc thế nào, cần xông pha vào hiện thực để tự trải nghiệm và rung cảm, cho dù hiện thực ấy có tàn nhẫn ta sao và sau cùng, với hiện thực ấy, anh thức tỉnh, tỉnh giấc lương tri để chắp bút nên tác phẩm thay đổi cả một thế hệ nhân loại.

    Vd:

  • Hiện thực cụôc sống chân thực và tàn khốc không thể bê y nguyên vào trang văn để đánh động tâm thức con người. Người nghệ sĩ chân chính sẽ tái tạo nó, khoác cho nó tấm áo mới bằng tài năng sáng tạo của mình, biến nó thành một chỉnh thể nghệ thuật (có sắp xếp, kết cấu, phong cách riêng).

    Vd:

- Văn học khám phá đời sống tâm hồn và xã hội của con người, nói lên những khát vọng, mong muốn, những ước mơ, nỗi niềm, những tâm tư, tình cảm của con người trong chiều sâu nơi tâm hồn với sự phong phú, đa dạng và phức tạp. Văn học nhận thức phản ánh con người theo khía cạnh thẩm mĩ, theo quy luật của cái đẹp nhằm thỏa mãn cho con người những tình cảm thẩm mĩ phong phú và đa dạng. Trong tác phẩm văn học, dẫu có phản ánh người xấu, người tốt, cái ác, cái thiện, cái tích cực lẫn cái tiêu cực thì đều hướng con người đến giá trị Chân - Thiện - Mĩ, "hướng con người đến thế giới cao đẹp và hoàn thiện hơn". Văn học đích thực là khi văn học thể hiện đựơc cái nhìn khám phá và sáng tạo, có những kiến giải hay và đẹp về con người và cụôc sống con người.

Nắng trôi đi oan uổng biết bao ngày…”

(Chế Lan Viên)

Văn chương của người nghệ sĩ sẽ còn lại gì nếu nó không mang dáng dấp của cuộc đời, không vì cuộc đời mà có? Phải chăng, nó chỉ còn là những chữ vô đời, vô thực bị bẻ vụn nằm đơ cứng trên trang giấy? Thật vậy, hiện thực đời sống là mảnh đất màu mỡ để văn học bám trụ và phát triển. Và nhà văn - “người chăm đất chữ”, miệt mài vun xới hiện thực, tìm trong đó những hạt giống chân thành để làm nảy nở những tác phẩm chứa chan dòng chảy mạch sống nhân sinh và từ đó bám rễ vào lòng người.

Song, liệu rằng nếu tác phẩm văn học chỉ là “tấm gương” soi chiếu từng hạt bụi, từng viết nứt khô cằn của hiện thực nhưng lại vô cảm, vô tình thì nó có thực sự trường tồn? Câu trả lời sẽ là “không”. Bởi theo Tề Bạch Thạch: “Nghệ thuật vừa giống vừa không giống với cuộc đời. Nếu hoàn toàn giống với cuộc đời thì đó là nghệ thuật mị đời. Còn nếu hoàn toàn không giống cuộc đời thì đó là nghệ thuật dối đời”. Vì thế, nhà văn - như con ong cần mẫn, bay khắp những cánh đồng hiện thực để chắt chiu tinh hoa, rồi kết tinh mật ngọt bằng chính tư tưởng và cảm xúc của mình. Để rồi, bằng thứ mật ngọt tinh tuý ấy đã nuôi dưỡng biết bao tâm hồn con người, gieo vào lòng họ thứ ánh sáng của niềm tin và hy vọng tràn đầy tính nhân văn.

Ta nhớ đến những vần thơ kháng chiến đã thổi bùng lên ý chí chiến đấu của thế hệ mịt mù khói binh; ta nhớ đến những bài đồng dao mẹ hát, những chuyện cổ tích bà kể đã bồi đắp tâm hồn non trẻ;… Và ta nhớ đến những áng văn đã viết về một thời tăm tối của dân tộc khi con người chẳng còn là con người. Trong “Chí Phèo” của Nam Cao, hình ảnh Chí hiện lên trông thật ghê tởm và xấu xí - hắn xấu từ cái tên đến gương mặt. Thế nhưng, có lẽ trong thâm tâm hắn vẫn còn giữ lại nét đẹp của phần người trong “con người”. Động lòng trước một tô cháo hành của Thị Nở, trong hắn khơi lên một khát khao được sống lương thiện, sống giữa tình người. Thế nhưng, cả cái làng Vũ Đại ấy chẳng có một ai coi hắn là “người”, hắn sống trong sự khinh miệt với cái danh “quỷ dữ” ấy cho đến khi từ dã cõi đời.

Quả thật, Nam Cao đã phản ánh đúng hiện thực đẫm chất đời, đầy nghiệt ngã và tang thương của cái xã hội phong kiến thối nát mà chẳng ai dám nhớ lại. Và bằng ngòi bút đầy nhân văn, Nam Cao đã khắc hoạ Chí Phèo đại diện cho những người nông dân lúc bấy giờ - bần cùng đến tuyệt lộ. Vốn là những người lương thiện, họ quay cuồng trong cơn giông tố của những đồng tiền, họ bị chà đạp bởi bạo lực và tội ác mà họ chẳng gây ra, đến cuối cùng họ lại bị chôn vùi trong sự mưu mô và thâm độc của cái xá hội tàn khốc ấy. Lật từng trang văn, ta như được sống trong từng mảnh đời ấy để biết khóc, biết đau và cảm thương trước những số phận cùng đường đã từng tồn tại. Thật vậy, Nam Cao đã thành công đưa người đọc vào từng trang lịch sử, và rồi dẫn dắt họ đến những chân trời đầy nhân văn và tốt đẹp của cuộc đời.

Như Nguyễn Khoa Điềm đã cất tiếng lòng để bày tỏ niềm tôn kính đối với thế hệ cha anh đã hy sinh một đời thầm lặng để dựng xây "Đất Nước" quang vinh:

"Họ đã sống và chết
Giản dị và bình tâm
Không ai nhớ mặt đặt tên
Nhưng họ đã làm ra Đất Nước"

Đại thi hào Nguyễn Du đã dùng tiếng thơ thay tiếng lòng để nói số phận của những người phụ nữ nữ đầy bi ai, khổ ải trong xã hội phong kiến:

"Đã cho lấy chữ hồng nhan,

Làm cho, cho hại, cho tàn, cho cân.

Đã đày vào kiếp phong trần,

Sao cho sỉ nhục một lần mới thôi!"

Những dòng chữ được chắp bút lên bắt nguồn từ hiện thực cuộc sống - nơi cung cấp chất liệu và là mảnh đất màu mỡ cung cấp cảm hứng cho nghệ thuật. Còn hiện thực là cái nôi ấp ủ, nuôi dưỡng chính tâm hồn, tình cảm cùng cảm xúc người người làm văn. Hiện thực ấy còn được hiểu là thế giới khách quan trong đời sống hằng ngày của người nghệ sĩ, đó là hiện thực xã hội (cong người, chiến tranh, hòa bình, thiên nhiên,...) Nhưng hiện thực không chỉ là hiện thực đời sống xã hội, mà còn là hiện thực tinh thần - là thế giới bên trong tâm hồn, tâm trạng của con người.

Tuy thế, những chất liệu hiện thực ấy lại chẳng tự nhiên đi vào tác phẩm. Văn học bắt nguồn từ hiện thực cuộc sống, nhưng không bao giờ sao chép máy móc. Ngược lại, hiện thực được khám phá qua lăng kính chủ quan của người nghệ sĩ để chắp bút thành văn. Trong truyện ngắn Chiếc thuyền ngoài xa của Nguyễn Minh Châu, nhân vật nhiếp ảnh gia đã nhìn thấy “cái đẹp tuyệt đỉnh” trong một cảnh biển, nhưng ngay sau đó, cái nhìn ấy bị chấn động bởi bi kịch gia đình người đàn bà hàng chài. Qua đó, nhà văn khẳng định rằng không thể nhìn hiện thực một cách đơn giản – văn học là góc nhìn đầy suy tư, phản biện.

Bên cạnh đó, văn học còn là công cụ để nghệ sĩ ký thác tư tưởng, đánh thức nhận thức và thay đổi cuộc sống. Như trong Tắt đèn, Ngô Tất Tố không chỉ kể về số phận bi kịch của chị Dậu mà còn thức tỉnh tinh thần đấu tranh, phản ánh hiện thực xã hội thực dân phong kiến tàn bạo, từ đó kêu gọi lòng trắc ẩn và sự thay đổi. Văn học, vì thế, trở thành tiếng nói của lương tri, của khát vọng công bằng và nhân đạo.

Cuối cùng, hiện thực trong văn học luôn phải được tái tạo thành chỉnh thể nghệ thuật. Không ai kể chuyện cám dỗ và đau khổ như Nam Cao trong Chí Phèo – một tác phẩm được xây dựng từ hình tượng, ngôn ngữ, kết cấu rất riêng, cho thấy quá trình sáng tạo nghệ thuật kỹ lưỡng của nhà văn. Chí không chỉ là tên một con người, mà là biểu tượng cho bi kịch bị tước quyền làm người.

Văn học không chỉ dừng lại ở việc phản ánh mà còn nói lên những ước mơ, khát vọng, những tâm tư, tình cảm của con người, thậm chí là những điều chưa từng xảy ra. Trong truyện Chiếc lá cuối cùng của O. Henry, nhân vật cụ Bơ-men hy sinh âm thầm để vẽ nên chiếc lá cuối cùng giữa trời mưa gió – một hành động thấm đẫm tình thương, hy vọng và lý tưởng sống cao đẹp. Qua đó, văn học không chỉ cứu rỗi con người trong khổ đau mà còn nâng đỡ niềm tin vào cái thiện.

Không chỉ vậy, văn học còn phản ánh con người theo quy luật cái đẹp, làm thỏa mãn nhu cầu tình cảm thẩm mỹ của con người. Trong Truyện Kiều, Nguyễn Du không chỉ kể lại bi kịch của Thúy Kiều mà còn làm nổi bật vẻ đẹp nhân cách, tài hoa và lòng hiếu thảo của nàng. Hình tượng Thúy Kiều vừa hiện thực vừa lý tưởng, giúp người đọc cảm nhận được giá trị Chân – Thiện – Mỹ mà văn học hướng đến.

Từ đó có thể khẳng định: con người là trung tâm của mọi sáng tạo nghệ thuật, và văn học là nơi lưu giữ, khám phá, lý giải và làm đẹp tâm hồn con người trong mọi chiều kích cuộc sống.

Thiên chức của người nghệ sĩ là phát hiện ra cái đẹp bằng cả trái tim, có ghét, có yêu, có cảm thông và sẻ chia qua chính lăng kính của mình, không máy móc rập khuôn. Sứ mệnh của người nghệ sĩ là phản ánh thực tại theo cái nhìn mới, ký thác thông điệp, những giá trị nhân văn, những bài học, lẽ sống cuộc đời, để gửi gắm đến độc giả qua những tác phẩm mà anh viết. Hiện thực đời sống muôn màu muôn vẻ, nhưng người nghệ sĩ không thể sao chép y nguyên mà họ phải sắp xếp, tái tạo thành chỉnh thế nghệ thuật bằng cách phải biết trau dồi vốn sống thực tế của bản thân mình để có thể thức tỉnh, hiểu sâu những vấn đề trong cuộc sống.

Tim ta bất chợt ngân lên bao nỗi niềm, thương cảm trước số phân, sự hi sinh của những người lính rồi quê lương lên đường bảo vệ Tổ quốc:

"Ruộng nương anh gửi bạn thân cày

Gian nhà không mặc kệ gió lung lay

Giếng, nước gốc đá nhớ người ra lính”

Nỗi nhớ quê hương da diết của các anh chiến sĩ chống thực dân pháp bất chợt làm ta chạnh lòng. Các anh nhớ về gia đình nhỏ, về quê hương nơi các anh được chôn rau cắt rốn. Một nỗi nhớ bình dị, khép kín nhưng đủ để ta thấy tình yêu quê hương sâu thẳm trái tim của các anh chiến sĩ. Từ đó, ta bỗng thấy hình ảnh tàn khốc, của cuộc chiến bảo vệ hòa bình những ngày tháng khó khăn ấy.

Hơn thế, văn học đã đánh thức tình cảm trong tâm hồn con người, khiến ta cảm thấy yêu gia đình nhỏ, quê hương thêm nhiều chút:

“Quê hương là chùm khế ngọt

Cho con trẻo hái mỗi ngày

Quê hương là đường đi học

Con về rợp bướm vàng bay”

Là một người nghệ sĩ, cái anh viết chẳng chỉ là những cảm xúc chủ quan, những thứ tầm thường loài người luôn thấy. Khi dính vào duyên bút mực, tựa như một vị thánh, anh có trách nhiệm trở thành người đại diện mà nói lên tiếng lòng của nhân dân. Như một bản xưng tội, một thứ văn bản phản ánh hiện thực - tất cả mọi thứ, mọi lời ai oán đều là những lời chẳng thể dễ dàng nói ra từ người dân tầng lớp thấp. Vì thế, là một người sống cùng với nhân dân, đồng cảm và thấu hiểu cho nỗi đau của họ (vì chính anh cũng trải qua tương tự), anh sẽ viết để chẳng chỉ cho bản thân mình, cho sự thỏa mãn sở tại; mà anh sẽ viết, cho những người anh yêu, cho một thế hệ vẫn đang học cách lên tiếng. Nhưng chỉ thế thôi, thì chưa đủ. Tất cả những gì anh viết, nó phải nhân văn, mang đậm tình người; hướng đến con người (cả con người non nớt bên trong anh, và cho cả loài người điên dại). Lay thức bạn đọc trước những cám dỗ xấu xí của đời sống. 

Bởi vì đó là nhiệm vụ của anh, một nhà văn, nhà thơ - người sáng tạo nghệ thuật. Và vì đó cũng là cách, anh giúp nghệ thuật hoàn thành sứ mệnh của mình: hướng người đọc đến Chân-Thiện-Mỹ. Vì những áng văn anh viết, nó là sự để lại - cho những thế hệ sau, cho những người ở những nơi khác hiểu hơn về anh, về mảnh đất anh ở, về con người xung quanh anh, và về cả một thế hệ. Vì Văn học, nó chính là biên bản của thời đại. Những tác phẩm văn học thậm chí còn là phiên bản tốt hơn so với những cuốn sách lịch sử. Nó ghi lại những thứ rất bình dị, đời thường - những thứ mà tài liệu lịch sử chẳng hề bận tâm đến. Ấy vậy, vì chính việc mô tả đời sống thường ngày; nên bạn đọc sau này, có thể mường tượng được một không gian văn hóa đã diễn ra ở mảnh đất ấy. Và không chỉ là để kể lại, hay mô tả chuyện gì đã diễn ra; mà văn học hướng đến giáo dục con người. Để những tác phẩm văn học là một lời nhắc nhở phải biết ơn và trân trọng sự an bình hiện tại đối với các bạn rồi sẽ trẻ hoặc sắp không còn trẻ hiện tại. 

Và rồi, tất cả thế hệ sẽ cùng giao nhau tại một điểm dừng - Tác phẩm văn học

2/ Trái tim hổ - Nguyễn Huy Thiệp => Thời nào cũng vậy, đã là người thì đâu ai thoát được cạm bẫy tình ái và cái tham muốn đê tiện. Như một sự phản ánh và là lời cảnh tỉnh cho người đọc. Tỉnh giấc trước sự mê hoặc của tình yêu, xin người hãy yêu nhưng đừng khờ dại. Choàng thức giữa ước muốn huyễn hoặc. Vì đời chẳng như mơ, có những thứ mãi mãi chẳng thể.

Để củng cố thêm tầm quan trọng của văn chương đối với con người, Nhà văn Nguyễn Minh Châu đã phát biểu: "Văn học và đời sống là hai vòng tròn đồng tâm mà tâm điểm là con người". Văn học sinh ra từ cuộc đời và lấy mảnh đất hiện thực mà con người làm trung tâm để phản ánh. Ở mảnh đất ấy, người cầm bút nói lên tiếng lòng mình, đem những quan điểm nhân sinh và tình cảm yêu ghét về thời đại mình sống vào trong tác phẩm qua lăng kính chủ quan, không tô hồng bôi đen hiện thực mà cũng không sao chép ý nguyên hiện thực trần trụi ấy. Hiện thực đi vào tác phẩm với một lớp áo mới, với một chức năng mới: tái tạo cuộc sống, soi chiếu tâm hồn con người và hướng họ đến vùng trời tươi đẹp hơn. Chính những hiện thực vừa "thật", vừa "không giống thật" ấy lại tác động phần lớn đến con người, giúp con người nhận ra cái thiện và cái ác ở đời mà cảnh giác; làm nảy nở trong con người ta sự yêu và sự ghét; khơi dậy những tình cảm và lí trí còn ẩn nấp sâu thẳm trong đứa trẻ tâm hồn; đưa con người tới sự hướng thiện và khám phá cái vẻ đẹp của thiên nhiên và con người. Văn học là sự thể hiện tinh tế những tư tưởng và tình cảm, ước mơ và khát vọng, quan điểm và lí tưởng thẩm mĩ của nhà văn đối với con người và cuộc sống.

Lật lại những trang tiểu thuyết "Túp lều Bác Tom" của Harriet Beecher Stowe, chẳng phải văn học đã phát huy mãnh mẽ chức năng cứu rỗi những mảnh đời cùng cực đối với chính các nhân vật trong câu truyện hay sao? Từ nhân vật chính Bác Tom và những người nô lệ da đen khác đến cả những người thuộc tầng lớp quý tộc mang tình thương những số phận thấp hèn kia đều tin vào Thánh ca. Thánh ca nhắc nhở tầng lớp bề trên luôn có lòng trắc ẩn và yêu thương những tầng lớp bề dưới như ông bà Shelby yêu thương và nuôi dạy nô lẹ của họ. Thánh ca củng cố niềm tin cho tầng lớp nô lệ tin rằng Chúa luôn bên cạnh và giúp đỡ họ như Elisa luôn tin vào Chúa để rồi vượt qua những tảng băng trôi cứu hai mẹ con cô thoát khỏi gã buôn nô lệ Haley. Văn học đã cứu giúp chính các nhân vật trong tác phẩm của Harriet Beecher Stowe, đã trở thành điểm tựa của các nô lệ ấy. "Túp lều Bác Tom" đã thành công trong việc cất lên tiếng nói lên án chế độ phân biệt chủng tộc và phân chia giai cấp, khơi dậy trong người đọc về lòng nhân ái và sự đồng cảm cho những số phận đáng thương, đồng thời tác phẩm cũng thành công trong "chính tác phẩm" - an ủi và xoa dịu nỗi đau, gieo cấy và làm nảy nở niềm tin với các mảnh đời cùng cực về sự sống.

Bên cạnh đó, ranh giới giữa nghệ thuật và khoa học dường như cũng rất mỏng manh. Điểm khác nhau duy nhất giữa nghệ thuật và khoa học là các nhà khoa học không thể bộc lộ niềm vui hay nỗi buồn, niềm hạnh phúc hay nỗi đau cùng cực qua những định lí và khái niệm. Tức nghĩa không thể giãi bày ý muốn chủ quan của người nghiên cứu. Ngược lại, tác phẩm văn học lại làm được điều đó. Đằng sau bức tranh hiện thực là những khát vọng tha thiết muốn thể hiện một tư tưởng hay một quan niệm riêng của người sáng tác về chân lí đời sống. Thí dụ như cùng nói về cách sống mang dấu ấn riêng của tuổi trẻ nhiệt huyết, danh ngôn sẽ nói: “Trong rừng có nhiều lối đi và tôi chọn lối đi chưa có dấu chân người.” (Robert Frost). Nhưng nhà văn Tô Hoài không nói vậy, trong "Dế Mèn phiêu lưu kí", ông viết: “Hỡi ôi! Còn chi buồn bằng tuổi trẻ gân thì cứng, máu thì cuộn cuộn với trái tim và tấm lòng mà sống theo khuôn khổ bằng phẳng. Tôi không muốn đến lúc nhắm mắt vẫn phải ân hận không biết cuối cùng cánh đồng mênh mông còn những gì khác lạ và cuộc đời ở đấy ra sao”. Cùng khuyên về cách sống "là chính mình" của tuổi trẻ nhưng hai giọng điệu, hai sắc thái khác nhau: một giọng nói dứt khoát và mạnh mẽ, một giọng văn thiết tha và đầy cảm xúc. Ranh giới ấy mong manh làm sao! Người đọc buộc mình phải tìm hiểu và trau dồi mới phân biệt và thấu cảm văn chương.

Ngôn từ văn học là ngôn từ được chắt lọc/tinh lọc, trau chuốt vốn bắt nguồn từ ngôn ngữ của quần chúng lao động, nhưng nó không như ngôn từ ta hay dùng trong sinh hoạt hàng ngày, không dùng một cách đơn giản như lời nói thông thường. Từ lời nói thô mộc, đơn giản, chỉ có ý nghĩa thông báo nhất thời, người nghệ sĩ đã nhào nặn, tái tạo nó, khoác cho nó tấm áo mới. Bấy giờ, từ lời nói thông thường, nó trở thành ngôn từ biểu hiện tập trung nhất tính hàm súc phong phú, vừa giàu hình ảnh, sắc màu, vừa giàu nhạc điệu tạo nên hình tượng văn học lung linh, đa nghĩa. Cũng chính lúc ấy, nó trở thành ngôn từ nghệ thuật, có tác dụng thể hiện cái vô vùng, vô tận của cuộc sống về mặt thể xác lẫn tâm hồn con người một cách thông qua hình tượng. Và đó cũng là lúc nghệ sĩ ngôn từ có quyền năng cao siêu trong việc diễn tả cái mong manh, hư ảo, tinh tế, bí ẩn trong cái thế giới nội tâm phức tạp, hỗn độn mà vô hình kia của loài người. Nhà văn phải thật tinh ý và dùng chữ một cách thật nghệ thuật và thần tình để mỗi từ, mỗi chữ như gợi dậy nơi độc giả những cảm giác mới mẻ và trong ngần; như khêu gợi cái gì lớn hơn tràn ra ngoài nó, tạo dựng ý ngoài lời, hình thành một chỉnh thể hình tượng mới mẻ và quả cao nhất để tác phẩm của anh đặt chân đến cảnh giới cao nhất. "Thơ văn quý ở chỗ cong" (Viên Mai).

"Thơ tức là phần tinh lọc nhất của ngôn ngữ" và nhà thơ như con ong kết tinh những gì quý giá nhất của ngôn từ, biến ngôn từ thành mật, thành vàng trên trang giấy. Chế Lan Viên là một con ong như vậy. Thơ của ông buộc độc giả phải ngẫm và nghĩ, đọc rồi hiểu theo cái chiều sâu nhất, tinh nhất. Bàn về sức gợi ngôn từ trong văn học, Chế Lan Viên viết:

"Tả một môi son, có khi anh chỉ nói sắc sen hồ

Phải giấu tình cảm của anh đi như ém quân trong rừng vắng

Chỉ vì anh nghĩ đến người độc giả mai sau có cái thú đi tìm vàng trên trang giấy

Đang bơi thuyền giữa sen hồ bỗng bắt gặp môi son" (Tín hiệu)

Bàn về ngôn ngữ thơ nhưng ngôn từ trong thơ ông cũng thật tinh tế, thật cô đọng. Đặc trưng của thơ là gợi nhiều hơn tả. Vì thế, nếu chỉ nói màu son môi là màu hồng như người bình thường thì chưa đủ, người nghệ sĩ chọn cách nói bóng gió xa xôi, Chế Lan Viên mượn "sắc sen hồ" để nói màu son môi. Bởi, "một câu thơ hay là câu thơ có sức gợi", vậy nên tình cảm của anh cũng chẳng thể hiện một cách trực tiếp, rõ ràng mà phải giấu, phải ẩn như "ém quân trong rừng vắng". Nếu không như vậy, người đọc mai sau chẳng còn cái thú "đi tìm vàng trên trang giấy", tự bóc tách lớp vỏ ngữ âm, giải mã tầng hình tượng để tìm kiếm giá trị ẩn sau con chữ (một quan điểm nhân sinh, một tư tưởng chân lý hay một chân trời thẩm mĩ của tác giả về cuộc sống con người). Việc đọc chỉ thú vị khi người đọc có thể khai phá những ý tình sâu xa ẩn chứa sau lớp bọc ngôn từ đẹp đẽ. Khi ấy, họ sẽ có niềm vui bất tuyệt của việc phát hiện ra cái đẹp như việc phát hiện "giữa sen hồ bỗng bắt gặp môi son". Chế Lan Viên đã nặn ra hình tượng son môi thật độc đáo. Qua hình tượng ấy, Chế Lan Viên nhấn mạnh yêu cầu trong quá trình sáng tác văn học của người nghệ sĩ là phải có tài quan sát, tài chắt lọc và sử dụng ngôn ngữ để bắt trọn cuộc đời vào ý thơ nhưng cũng không cầu kì, khó hiểu. Ngoài ra, qua hình tượng ấy, người đọc cảm nhận được nhiệm vụ của mình khi tiếp nhận tác phẩm văn học: biết rung cảm trước trang văn, nắm bắt được đặc trưng nghệ thuật để cảm nhận được hết ý tình mà tác giả ẩn ý trên trang giấy. Quả thật, "bài thơ là tổ chức ở trình độ cao của ngôn ngữ, một tổ chức chặt chẽ và tinh tế của ngôn từ". 

Mượn tiếng thơ để nói hộ tiếng lòng, nhà thơ Nguyễn Đình Thi đã khơi dậy niềm xúc động trào dâng trong nỗi lòng của triệu triệu người con đất Việt trong "Đất nước":

"Súng nổ rung trời giận dữ
Người lên như nước vỡ bờ
Nước Việt Nam từ máu lửa
Rũ bùn đứng dậy sáng loà."

Sống trong sự khổ đau tột cùng của ách đô hộ, trong gông cùm xiềng xích của chiến tranh, dường như trong mỗi trái tim của người dân Việt Nam thuở bấy giờ luôn nung nấu một ý chí chiến đấu đầy mãnh liệt để giành lại độc lập vinh quang vốn có. Cái ý chí ấy tựa như "chân lí chói qua tim", như ánh hào quang soi rọi cho cả một thế hệ đi đến tương lai huy hoàng và rực rỡ. Để rồi, họ - những người con đất Việt cùng nhau vác súng, mang gươm để chiến đấu cho lý tưởng cách mạng một cách oai hùng và quyết liệt "như nước vỡ bờ". Sau tất cả, họ "rũ bùn đứng dậy sáng lòa" - huy hoàng và vinh quang trong vòng tay của dân tộc. Ý thơ hào hùng và tráng kiệt ấy không chỉ nêu lên vẻ đẹp của con người bước ra từ chiến tranh, mà còn chan chứa tình cảm và niềm tự hào khôn nguôi của con người sinh ra từ hòa bình. Để từ ấy, ta biết yêu, biết thương và trân trọng những giá trị mà mình đang thụ hưởng sau những năm tháng hy sinh của ông cha.

Viết về con người, Nguyễn Minh Châu không khắc ghi một thế hệ "rũ bùn đứng dậy sáng lòa" thuở mịt mù khói binh, ông viết về những kiếp người bi kịch ở cái thời tưởng chừng bình yên, hạnh phúc nhưng họ lại phải vật lộn với những lo toan để kiếm sống, mưu sinh thời hậu chiến. Hình tượng người đàn bà hàng chài trong "Chiếc thuyền ngoài xa" điển hình cho một lớp người phụ nữ tảo tần, hy sinh cả cuộc đời vì chồng, vì con. Những tưởng kiếp người nhỏ bé tội nghiệp ấy sẽ bị lãng quên, vùi lấp dưới đáy sâu của xã hội. Nhưng Nguyễn Minh Châu bằng "đôi mắt" của một nhà văn hay suy tư triết luận, ông đã thấy - thấy được cái số phận tủi nhục của bà, thấy được cái bi kịch của một xã hội thiếu thốn, cùng cực, và ông thấy được vẻ đẹp ẩn giấu trong tâm hồn người phụ nữ ấy - ngời sáng như viên ngọc trai đang chìm dần dưới đáy biển. Thế nhưng, văn chương của nhà văn đâu dừng lại ở đó, Nguyễn Minh Châu không đơn thuần phát hiện và tôn vinh vẻ đẹp của những kiếp người nhỏ bé, mà ông còn muốn đi sâu, lí giải, "đặt ra những câu hỏi và trả lời những câu hỏi đó" (?????). Với quan niệm tha thiết: "Văn học và cuộc đời là hai vòng tròn đồng tâm mà tâm điểm là con người", Nguyễn Minh Châu đã hoàn thành sứ mệnh của mình trong cuộc hành trình khám phá những ẩn khuất trong cuộc đời phức tạp đó chính là “đưa bạn đọc đến với xứ sở của cái đẹp” - cái đẹp được tìm thấy trong chính những con người lao động nhỏ bé, bình dị thế! Điều đó thật đáng trân trọng biết bao!

“Trên khối đá từ ngữ

Anh bắt đầu đục đẽo những chữ tượng thanh, những chữ tượng hình.

Tiếng lắng trầm nghĩ suy, tiếng bồng bềnh giấc ngủ”

(“Trên khối đá từ ngữ” - Nguyễn Khoa Điềm)

Hướng về cuộc đời, hướng về con người, ngòi bút của Nguyễn Minh Châu không chỉ soi rọi đến những chân trời, góc bể của cuộc sống, ông còn soi rọi và tìm ra lối đi cho mình, cho người đến những vùng trời cao cả, tuyệt đẹp. Trên hành trình "mài dũa con chữ", ông đã dẫn dắt cho biết bao kiếp người đến với những miền sâu thẳm trong tâm hồn và từ đó làm nảy nở sức sống bền bỉ của văn học. Như vậy, dẫu thế giới có ^{ngập ngụa} bị cuốn theo dòng chảy cuồn cuộn của thông tin đa chiều, có tràn đầy sự giải trí trên bề mặt, văn chương vẫn tồn tại như một miền tĩnh lặng để con người tìm về, chiêm nghiệm, và quan sát, đối thoại với chính mình. Vị thế của văn chương không bị mai một, bởi nó không chạy theo thời đại – nó lặng lẽ đồng hành cùng thời đại (hoặc có khả năng tạo ra cả một thời đại!!!), để mỗi thế hệ, dù sống trong bất kỳ hoàn cảnh nào, cũng có thể tìm thấy trong từng trang sách một tiếng nói đồng cảm, một nguồn sáng soi rọi tâm hồn.

• Các tác phẩm của Nguyễn Nhật Ánh thường được đánh giá là giàu tình cảm, đặc biệt là tình cảm gia đình, bạn bè và tình yêu tuổi học trò. Ông được mệnh danh là "cây bút của tuổi thơ" vì các tác phẩm của ông thường khai thác những cảm xúc chân thật, gần gũi với lứa tuổi học sinh, sinh viên.

2) Nhà văn phải có trí tuệ sắc bén, sắc sảo:

• Qua những ký ức ấm áp và những trải nghiệm đầu đời, Nguyễn Nhật Ánh đã bắt đầu khám phá và thể hiện sự đam mê của mình thông qua việc viết văn. Nguyễn Nhật Ánh thường xuyên khai thác đề tài tuổi thơ và quê hương, những miền ký ức đẹp đẽ và những giá trị văn hóa truyền thống được thể hiện qua các nhân vật, tình huống và bối cảnh truyện. --> trí tuệ ở việc tập hợp các ấn tượng và ký ức trong cuộc sống từ rất bé

  Vd: "Quán gò đi lên", tản văn "Sương khói quê nhà",...

  (Quảng Nam, làng Đo Đo)

3) Nhà văn phải có trí tưởng tượng phong phú:

• Trí tưởng tượng phong phú, đặc biệt trong việc nhân cách hóa các loài vật trong truyện của mình, tạo ra thế giới động vật sinh động, phong phú ẩn chứa nhiều thông điệp bài học ý nghĩa.

  Vd: Chúc một ngày tốt lành (CN giao tiếp với những loài vật ^^), Tôi là Bêtô, Chú chó nhỏ mang giỏ hoa hồng, BÊN BỜ SUỐI NGẮM HOA KÈN HỒNG...

4) Vốn văn hóa rộng rãi:

•  Nguyễn Nhật Ánh không chỉ viết văn mà còn là một nhà thơ, một bình luận viên thể thao với nhiều bút danh khác nhau, thể hiện sự đa tài và sự am hiểu nhiều lĩnh vực của ông.

5) Tư tưởng nghệ thuật độc đáo:

• Phong cách viết văn giản dị, gần gũi nhưng sâu sắc. Những câu chuyện của ông thường xoay quanh tuổi học trò, những kỷ niệm của một thời áo trắng và những rung động đầu đời. Ông có tài kể chuyện nhẹ nhàng, hài hước, nhưng luôn ẩn chứa những triết lý nhân văn về tình bạn, tình yêu, gia đình, và cuộc sống --> câu cụ thể........

6) Năng lực biểu hiện:

• Năng lực biểu hiện của Nguyễn Nhật Ánh được thể hiện qua sự kết hợp hài hòa giữa ngôn từ trong sáng, nhân vật gần gũi, lối kể chuyện nhẹ nhàng nhưng hấp dẫn và những giá trị nhân văn sâu sắc, góp phần tạo nên thành công của ông trong lòng độc giả Việt Nam

- Nguyễn Huy Thiệp (1950 - 2021): là nhà văn đương đại Việt Nam.

- Sinh ra tại Thái Nguyên, quê gốc ở Hà Nội.

- Năm 1996: "Tiểu Long Nữ" được coi là "tiểu thuyết đầu tay" của ông được chính thức xuất bản.

- Sở trường: truyện ngắn với đề tài đa dạng gồm lịch sử và văn học, hơi hướng huyên thoại và cổ tích, xã hội VN đương đại, đời sống làng quê và những người lao động.

- Sự nghiệp sáng tác: hơn 50 truyện ngắn, 10 kịch bản, 4 tiểu thuyết và nhiều bài phê bình văn học, tiểu luận.

- Tiêu biểu:

+ truyện ngắn: "Tướng về hưu" được chuyển thể thành phim truyện điện ảnh cùng tên năm 1988.

+ tiểu thuyết Tuổi 20 yêu dấu, Gạ tình lấy điểm, Tiểu long nữ…

+ kịch bản: Gia đình (hay Quỷ ở với người, dựa theo truyện ngắn Không có vua), Nhà tiên tri…

- Phong cách sáng tác: Những tác phẩm của ông mang lại cho bạn đọc một cảm giác vừa thân quen, vừa lạ lẫm, vừa truyền thống, vừa hiện đại. Nét cá tính và phóng khoáng, không bị gò bó bởi khuôn mẫu.

-> Điều đó cho thấy ông không chỉ bao quát cuộc sống, không chỉ xoáy vào nhiều đề tài mà còn mở ra một phong cách mới của văn học Việt Nam hiện đại.

1, Xuất xứ, hoàn cảnh sáng tác: Truyện ngắn "Muối của rừng" sáng tác vào thời điểm đất nước đã hòa bình (1986) khi mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên cần được nhìn nhận lại.

2, Thể loại: Truyện ngắn

3, PTBĐ: Tự sự, miêu tả, biểu cảm

4, Bố cục: 3 phần

- Phần 1: "Sau Tết Nguyên đán... khỉ bố và khỉ mẹ": Cuộc đi săn của ông Diểu

- Phần 2: "Nhặt đất đá ném... xa hơn nhưng lại an toàn": Diễn biến tâm trạng của ông Diểu khi nhìn thấy con khỉ đực bị thương

- Phần 3: Còn lại: Ông Diểu quyết định phóng sinh con khỉ đực

5, Tóm tắt truyện:

B. PHÂN TÍCH CHI TIẾT

I) Phân tích nội dung chủ đề:

- Chủ đề: Đề cao sự vị tha, hướng thiện của con người cùng vẻ đẹp thiên nhiên tạo hóa và sự liên kết gắn bó giữa thiên nhiên và con người.

1, Ý nghĩa nhan đề: "Muối của rừng" đã gợi lên cho người đọc những liên tưởng chân thực về một bức tranh thiên nhiên khi cánh rừng kết muối - biểu tượng của một cuộc sống thanh bình.

2, Cốt truyện:

- Cốt truyện đơn giản, với các tình tiết xoay quanh quá trình ông Diểu đi săn khỉ.

- Cốt truyện được thuật lại theo trình tự thời gian.

• Mùa xuân, ông Diểu đi săn, ông bắn hạ khỉ bố.

• Khỉ bố bị thương nặng khỉ mẹ cứu khỉ bố.

• Khỉ con xuất hiện cướp súng của ông Diểu và rơi xuống vực với khẩu súng.

• Ông Diểu vác khỉ bố về trong tình trạng khỉ mẹ lẽo đẽo theo sau.

• Ông Diểu động lòng trước tình trạng và tình cảm hai vợ chồng nhà khỉ, ông băng bó vết thương cho khỉ bố và tha cho nó.

• Ông Diểu trở về nhà trong làn mưa xuân dịu dàng và những đóa hoa tử huyền nở rộ mà 30 năm mới nở một lần.

  
  

3, Nhân vật ông Diểu:

a) Ngoại hình:

- Tuổi trung niên "tuổi sáu mươi".

- Mắc bệnh thấp khớp nhưng đôi lúc cũng "nhanh nhẹn dẻo dai".

-> Ông Diểu dù đã có tuổi, có những sa sút về sức khỏe vẫn theo đuổi đam mê đi săn.

b) Quá trình đi săn của ông Diểu:

- Chuẩn bị đi săn: "bảo hộ, mặc ấm, đội nón lông và mang giày cao cổ", "cầm theo cả túi xôi nếp".

- Đối tượng: "Sau nhiều lần cân nhắc, ông Diểu quyết định đi săn khỉ".

- Nguyên nhân ông Diểu muốn đi ăn:

+ Có khẩu súng hai nòng mới do con trai học ở nước ngoài gửi về.

+ Khoảng thời gian sau Tết Nguyên đán là thời gian thích nhất ở vùng.

- Hoạt động đi săn của Ông Diểu được miêu tả cụ thể, chi tiết: Bắn hạ khỉ bố, đuổi theo khỉ con, tha chết cho khỉ bố và băng bó cho nó, trở về nhà với hai bàn tay trắng.

+ "Ông đi men theo suối cạn, cứ thể ngược lên mó nước đầu nguồn"

+ "Phát đạn của ông Diểu trúng vào vai khỉ bố, khiến nó ngã nhào xuống đất"

+ "Ông Diểu tức giận cầm khẩu súng ném về phía trước"

+ "Nhặt đất đá ném theo lũ khỉ, ông Diểu vừa đuổi vừa la"

+"Ông Diểu dồn con khỉ nhỏ đến bờ miệng vực"

c) Nội tâm:

- Ban đầu: Ông Diểu có cái nhìn đầy định kiến về loài vật -> Hành động tàn nhẫn

- Về sau: Ông nhận ra loài vật cũng có sứ mệnh, ông rung động trước tình cảm thủy chung của loài vật -> Hành động thức tỉnh nhân sinh.

• Bắn khỉ bố -> sợ hãi run lên

• Khỉ mẹ liều mình cứu khỉ bố -> tức giận căm ghét

• Khỉ con rơi xuống vực -> kinh hoàng

• Khỉ đực run bắn lên nhìn ông cầu khẩn -> thương hại

• Khỉ cái cứ đuổi theo ông và con khỉ đực -> buồn bã

-> Nhân vật ông Diểu được xây dựng từ ngoại hình, hành động, nội tâm nhưng chủ yếu tính cách được thể hiện chủ yếu qua hành động, nội tâm.

=> Nhân vật đã có sự chuyển biến suy nghĩ và tính cách: từ cách nhìn nhận và hành xử đối với gia đình khỉ mang tính áp đặt chủ quan, có phần vô cảm, ông động lòng trắc ẩn tha cho gia đình khỉ.

* Nguyên nhân khiến ông Diểu đi đến quyết định phóng sinh cho con khỉ đực:

- Ông nhận ra hành động đi săn sẽ giết chết con khỉ đực, phá hoại một gia đình.

- Ông Diểu nhận ra rằng thiên nhiên và con người đều có số phận, tính cách, tâm hồn và đời sống tình cảm riêng. Hơn thế nữa,

bản tính tự nhiên của loài vật là bản tính thiện, vô tư, hồn nhiên, trong sáng. Vì thế, tự nhiên cho con người nhận thức được giá trị của tình yêu thương.

-> Đánh dấu sự thay đổi trong cách nhìn nhận của ông Diểu về gia đình khỉ, từ đó thể hiện mối liên hệ gắn kết giữa con người với thiên nhiên.

4, Yếu tố kì ảo

- Chi tiết: sương mù dâng lên cuồn cuộn sau khi chú khỉ con rơi xuống vách đá và cất lên những tiếng kêu thảm thiết.

-> Gợi lên không khí lạnh lẽo của màn sương; thể hiện nội tâm nhân vật cũng mờ mịt, bối rối và lạnh lẽo, tạo ấn tượng cho người đọc.

- Hình ảnh: hoa tử huyền: "Loài hoa tử huyền cứ ba chục năm mới nở một lần."

-> Đây vốn dĩ là loài hoa không có thật nhưng qua ngòi bút của tác giả, loài hoa ấy được coi là muối của rừng, kết tinh mọi điều tốt đẹp trong cuộc sống.

-> Thể hiện niềm tin vào bản chất thuần phác, đẹp đẽ của thiên nhiên và con người; tạo nên một không khí huyền thoại.

5, Thông điệp của tác giả: mối quan hệ gắn bó giữa con người và thiên nhiên. Chỉ khi nào con người nhận thức được ý nghĩa thực sự của cuộc sống chọn đứng về cái thiện thì lúc đó thiên nhiên mới ban phát quà tặng cho con người

II) Phân tích đặc sắc hình thức nghệ thuật:

1, Cốt truyện: mạch lạc với những chi tiết lạ, nửa thực, nửa ảo.

2, Ngôn ngữ: phong phú, vừa đậm chất trữ tình, vừa tho sơ, mộc mạc

3, Ngôi kể, điểm nhìn

- Ngôi kể thứ ba hạn tri

- Điểm nhìn: người kể chuyện - tác giả

- Mối quan hệ giữa điểm nhìn của người kể chuyện và điểm nhìn của nhân vật: điểm nhìn giới hạn trong tầm hiểu biết của nhân vật ông Diểu.

-> Thể hiện khái quát được nhiều khía cạnh nội tâm, hành động, suy nghĩ của nhân vật.

4, Sự kết hợp giữa lời người kể chuyện và lời của nhân vật:

- Lời người kể chuyện:

• "Sự hỗn loạn của cả đàn khỉ khiến ông hiểu sợ hãi run lên... làm xong việc nặng”

• “Ông Diểu rên lên khe khẽ”

- Lời nhân vật:

+ Đối thoại: "Đồ gian dối mày chứng minh tấm lòng cao thượng hợp như một bà trưởng giả!... lừa ông sao được”

+ Độc thoại: "Chạy đi"

-> Lời người kể chuyện giúp dẫn dắt tiến trình phát triển của câu chuyện một cách khách quan, lời nhân vật thể hiện đặc điểm con người của nhân vật.

=> Sự kết hợp giữa lời người kể chuyện và lời của nhân vật tạo ra một cái nhìn đa chiều và sâu sắc về nhân vật chính cũng như về những sự kiện diễn ra xung quanh. Người đọc được phép khám phá mọi khía cạnh của câu chuyện -> tạo nên trải nghiệm đa dạng, hấp dẫn và thú vị cho độc giả.

Nội dung văn học thường xoay quanh những giá trị nhân văn cao cả như tình yêu, tình bạn, lòng vị tha, khát vọng sống, niềm tin vào công lý và chân lý. Tác phẩm văn học chân chính luôn đặt con người vào vị trí trung tâm – không phải như một sinh vật sinh học, mà là một sinh thể mang trong mình cảm xúc, lý trí và ý chí. Ví dụ, trong truyện ngắn “Chiếc lược ngà” của Nguyễn Quang Sáng, ta thấy rõ tình cảm cha con thiêng liêng giữa chiến tranh khốc liệt – một nội dung mang giá trị nhân đạo sâu sắc.

Bên cạnh đó, nội dung văn học còn là sự phản ánh hiện thực xã hội. Nhiều nhà văn đã dũng cảm nói lên sự thật, phơi bày mặt tối của xã hội để từ đó góp phần thúc đẩy sự thay đổi. Những tác phẩm như "Tắt đèn" của Ngô Tất Tố hay "Lão Hạc" của Nam Cao là minh chứng cho vai trò phản ánh và đấu tranh của văn học trong đời sống.

Tóm lại, nội dung của văn học là thế giới tinh thần vô tận, là nơi con người tìm thấy bản thân, đồng cảm với người khác, và hướng đến những điều cao đẹp. Chính chiều sâu nội dung là yếu tố làm nên giá trị bền vững cho một tác phẩm văn học qua thời gian.

Tuy nhiên, không phải cứ đưa nguyên vẹn đời sống vào trang sách là thành văn học. Nhà văn cần phải “gạn đục khơi trong”, lựa chọn những chi tiết điển hình, giàu tính biểu cảm để chất liệu ấy trở thành nghệ thuật. Cũng giống như người thợ điêu khắc cần chọn loại đá phù hợp, nhà văn cần nhạy bén và tinh tế để nhận ra “vàng mười” trong bề bộn đời sống. Ví dụ, trong “Vợ nhặt” của Kim Lân, chất liệu hiện thực là nạn đói khủng khiếp năm 1945 – nhưng ông không chỉ kể lại sự đói mà từ đó làm bật lên khát vọng sống và tình người, tạo nên chiều sâu cho tác phẩm.

Ngôn ngữ đời thường cũng là một chất liệu quý. Từ lời ăn tiếng nói hàng ngày, nhà văn có thể “chưng cất” thành những câu văn giàu cảm xúc, giàu hình ảnh, giàu nhạc điệu. Đó là lý do vì sao mỗi vùng miền, mỗi giai đoạn lịch sử lại có những tác phẩm mang bản sắc rất riêng.

Như vậy, chất liệu văn học tuy bắt nguồn từ đời sống, nhưng dưới bàn tay sáng tạo của người nghệ sĩ, nó được “làm mới”, “làm đẹp” và trở thành nghệ thuật. Càng gần gũi với đời sống mà vẫn sâu sắc, tinh tế – chất liệu ấy càng giúp tác phẩm chạm đến trái tim người đọc.

• https://mncatlinhdd.edu.vn/nha-tho-nguyen-duy-gioi-thieu-tieu-su-phong-cach-sang-tac/

• https://znews.vn/tho-nguyen-duy-tim-than-nhan-post1550209.html

-> Quan niệm sáng tác: người sáng tác phải gửi gắm vào tác phẩm những tư tưởng và tình cảm lớn mạnh, cao cả. Đó là "muối", là "lòng tín ngưỡng" với sự sống, là "sự hướng thượng", là đạo.

2) Nhà văn phải có trí tuệ sắc bén, sắc sảo

-> Ông viết về những vấn đề của cuộc sống xã hội mà trước đó chưa ai nói, bằng cách viết và bút pháp rất riêng biệt.

+ Trong văn học hậu chiến, nhiều nhà văn đang khai thác đề tài chiến tranh thì Nguyễn Huy Thiệp lại in khá đậm nét về đề tài nông thôn và những người lao động. Tác phẩm của ông chủ yếu lên án cái xấu, cái ác, khơi gợi niềm tin, sự hướng thiện.

3) Nhà văn phải có trí tưởng tượng phong phú

Ký thác tình cảm vào mối quan hệ của các thành viên trong gia đình khỉ (tác phẩm "Muối của rừng") -> tình cảm huyết thống kể cả trong động vật

4) Vốn văn hóa rộng rãi, sự trải nghiệm: (trong tiểu sử)

-> đề tài đa dạng gồm lịch sử và văn học, hơi hướng huyền thoại và cổ tích, xã hội Việt Nam đương đại, đời sống làng quê và những người lao động.

5) tư tưởng nghệ thuật độc đáo

-> vừa thân quen, vừa lạ lẫm, vừa truyền thống, vừa hiện đại; cá tính và phóng khoáng, không bị gò bó bởi khuôn mẫu

Nếu có được những nhận định của nhà văn khác về NHT càng tốt ^^

Tình cảm là gốc rễ của văn chương. Một nhà văn phải có trái tim biết rung động trước niềm vui, nỗi buồn của con người và cuộc sống. Họ không viết bằng kỹ thuật khô khan mà bằng trái tim chân thành.

( VD: Trong bài Ánh trăng, Nguyễn Duy thể hiện nhân cách và chiều sâu tình cảm qua lời tự nhắc nhở đầy lặng lẽ:

“Ánh trăng im phăng phắc

đủ cho ta giật mình”

--> Chỉ người biết tri ân, biết hối lỗi, mới có thể viết ra điều tưởng chừng rất nhỏ mà sâu như thế.

2. Trí tuệ sắc bén, tư duy sâu xa

Tư duy của Nguyễn Duy thể hiện ở chỗ ông luôn nhìn sự vật từ chiều sâu đạo đức và lịch sử. Ông không chỉ ghi lại ký ức mà còn đặt vấn đề với hiện tại, như trong Ánh trăng, ông dùng hình ảnh trăng để gợi nhắc về sự lãng quên và thức tỉnh lương tri. Tư duy ấy sắc sảo, lặng lẽ mà đầy chiều sâu.

3. Trí tưởng tượng phong phú (liên hệ)

Trí tưởng tượng giúp nhà văn tạo nên thế giới nghệ thuật riêng, không sao chép hiện thực mà làm nó trở nên lung linh, sâu xa. Trong bài Tre Việt Nam, Nguyễn Duy đã nâng hình tượng tre – một loài cây quen thuộc – thành biểu tượng cho phẩm chất dân tộc:

“Rễ siêng không ngại đất nghèo

Tre bao nhiêu rễ bấy nhiêu cần cù”
--> Nhờ trí tưởng tượng, tre không còn là cây, mà trở thành nhân vật, mang tâm hồn, lý tưởng và sức mạnh cộng đồng.

4. Vốn văn (văn học) sâu rộng

Nguyễn Duy là nhà thơ có vốn văn học sâu rộng. Ông am hiểu thể thơ truyền thống, đặc biệt là thể lục bát, nhưng không lặp lại lối viết cũ mà luôn có cách cách tân riêng về nhịp điệu và hình ảnh. Ngôn ngữ thơ ông giàu tính dân gian, giàu nhạc điệu, mộc mạc mà hàm súc. Điều này cho thấy ông không chỉ có năng lực cảm thụ thơ ca, mà còn có sự tích lũy, chọn lọc và vận dụng linh hoạt các chất liệu văn học dân tộc (ca dao lục bát, hình tượng dân gian...).

5. Tư tưởng nghệ thuật độc đáo

Nguyễn Duy có tư tưởng nghệ thuật riêng, nhất quán: ông luôn hướng thơ ca trở về với đời sống, với ký ức, với con người bình thường. Thơ ông không cầu kỳ trong hình thức, nhưng giàu chiều sâu tư tưởng. Ông chọn cách diễn đạt nhẹ nhàng để nói những điều lớn lao, thể hiện quan niệm rằng thơ không chỉ để ca ngợi mà còn để nhắc nhớ, thức tỉnh.

+

6. Năng lực biểu hiện

Nhà thơ phải có khả năng dùng chữ để gợi cảm xúc, tạo hình ảnh, xây dựng nhịp điệu. Nguyễn Duy có năng lực biểu hiện tinh tế, ngôn ngữ thơ của ông giản dị nhưng có sức gợi lớn để chuyển tải cảm xúc và tư tưởng một cách nhẹ nhàng, sâu sắc.

Nhà văn Nga - Xô Viết nổi tiếng Konstantin Paustovsky (1892-1968) là bậc thầy của thể loại văn học phong cảnh và văn xuôi tâm lý.Ông đem đến một thứ văn chương lãng mạn, lãng mạn theo cách của nửa thế ký hai mươi.Những hình ảnh đơn sơ được Paustovsky vẽ nên trong truyện ngắn, dù chỉ là mộc mạc nhưng với tâm tưởng và trái tim đầy xúc cảm của ông, nó lại trở nên khắng khít với cái khuôn truyện hơn bao giờ hết.Hơn nữa.Tâm hồn của ông được chất chứa trên từng trang giấy, cảm xúc ấy đã mang đén những rung động tuyệt vời cho người đọc, nó vang vọng trong tâm trí đến nỗi có thể sánh như ta đang lắng nghe một bản nhạc lả lướt trên phím đàn của người nghệ sĩ tài ba.

2.Vốn văn hoá rộng rãi, sự trải nghiệm

 Ông quan niệm nhà văn là người gom góp những mảy bụi vàng trong cuộc sống, sàng lọc qua tháng năm để đúc nên những bông hồng vàng dâng tặng cho đời. Bên cạnh đó, ông truyền lại cả những kinh nghiệm quý giá của bản thân trong hoạt động sáng tác được ông khắc hoạ tinh tế trong tập truyện Bông hồng vàng .Nhà văn chân chính không thể không có vốn sống, không thể không hiểu biết về con người và thời đại mình.

3.Nhà văn phải có trí tuệ sắc bén, sắc sảo

Giữa hỗn loạn của bom đạn, thuốc sung của thế chiến thứ nhất, hầu hết các nhà văn viết về cuộc sống thời chiến, là người người nhà nhà đổ gục xuống dưới sự tàn ác của quân địch thì ông lại cho mình một lối đi hoàn toàn khác.Ông không gò ép bản thân vào một khuôn khổ mà luôn đi theo những con đường mới lạ với đầu óc suy nghĩ đầy sắc sảo của ông.Với quyển “Bông hồng vàng và bình minh mưa” là sự hoà quyện giữa tâm hồn của ông với thiên nhiên.Ông thả mình vào cánh rừng bạch dương xoà xạc những bình nguyên tuyết phủ cũng có thể là một cơn mưa trong buổi bình minh,những tiếng nổ vang trời tới đau lòng từ những binh pháo mà quân địch thả xuống trong thế chiến thứ I nhưng dù có là chiến tranh hay hoà bình, những dòng miêu tả của ông vẫn nồng dịu và yên bình. K. Paustovsky viết: “Có những góc trên trái đất của chúng ta đẹp đến mức mỗi lần ghé thăm chúng đều gợi lên cảm giác hạnh phúc”.(Bài “Ký ức Crimea

4. Năng lực biểu hiện

Viết là lúc nhà văn bộc lộ cách suy nghĩ để có thể truyền đạt ý tưởng thông điệp cảm xúc tới người đọc với khả năng sử dụng ngôn ngữ sáng tạo của mình.Với ông Paustovsky, qua những tập truyện ngắn có thể thấy được ngôn nữ của ông sử dụng không quá cầu kỳ nhưng lại khiến người đọc có cảm giác như được rảo bước vào trong cảnh sắc thiên nhiên vô cùng rõ rang và chi tiết.Các viết truyện của ông không quá cao trào nhưng lại mang sức biểu cảm và hình tượng cao chất chứa nhiều ý nghĩa và thông điệp.

Xuân Diệu là một nhà thơ rất yêu đời và luôn sống hết mình với cảm xúc. Thơ của ông, nhất là bài Vội vàng, cho thấy ông là một người rất yêu cuộc sống và thiên nhiên. Ông không chỉ yêu cái đẹp mà còn sợ nó trôi qua, sợ cái chết, sợ thời gian. Nhà phê bình Nguyễn Đăng Mạnh từng nhận xét bài thơ Vội vàng: "Đây là tiếng nói của một tâm hồn yêu đời, yêu sống đến cuồng nhiệt." Điều này thể hiện rõ trong câu thơ:

"Tôi muốn tắt nắng đi

Cho màu đừng nhạt mất

Tôi muốn buộc gió lại

Cho hương đừng bay đi."

Xuân Diệu yêu cuộc sống đến mức muốn giữ lại từng ánh nắng để màu đừng nhạt mất, từng cơn gió cho hương đừng bay đi.

2) Năng lực trí tuệ sắc bén:

Trí tuệ trong thơ Xuân Diệu thể hiện qua cách ông nhìn nhận thời gian và sự sống. Ông hiểu rằng tuổi trẻ sẽ qua nhanh, vì vậy phải sống hết mình. Trong bài vội vàng, ông viết:

"Xuân đương tới, nghĩa là xuân đương qua"

Câu thơ thể hiện quan niệm sống mới: mùa xuân vừa đến đã vội rời đi, nên phải sống vội vàng để tận hưởng khi cái đẹp còn đang hiện hữu.

3) Khả năng liên tưởng, tưởng tượng phong phú.

Trí tưởng tượng trong thơ Xuân Diệu rất bay bổng và lãng mạn. Ông không chỉ nhìn thiên nhiên bằng mắt mà còn cảm nhận bằng cả trái tim. Trong đoạn thơ:

“Của ong bướm này đây tuần tháng mật

Này đây hoa của đồng nội xanh rì…”
các hình ảnh hiện ra như trong một bức tranh sống động. Ông dùng điệp ngữ “này đây” để diễn tả sự hào hứng, như một người đang mời gọi người khác bước vào bữa tiệc của mùa xuân. Điều này cho thấy một tâm hồn rất nhạy cảm và có trí tưởng tượng rất dồi dào.

4) Vốn văn hóa rộng rãi:

Xuân Diệu là người đọc nhiều, hiểu rộng. Ông kết hợp tinh thần lãng mạn phương Tây với hồn thơ Việt Nam. Hoài Thanh từng viết:

“Xuân Diệu là nhà thơ mới nhất trong các nhà thơ mới.”
Không chỉ viết thơ tình, ông còn viết thơ triết lý, thơ thiếu nhi và làm phê bình văn học. Điều này chứng tỏ ông không chỉ có cảm xúc mà còn có kiến thức phong phú.

5) Năng lực biểu hiện

Xuân Diệu dùng từ rất hay và sáng tạo. Ông thường dùng phép điệp từ, phép nhân hóa, so sánh,… tạo nên những câu thơ có nhạc điệu và sức gợi mạnh. Chẳng hạn như:

“Hỡi xuân hồng, ta muốn cắn vào ngươi!”
Câu thơ rất táo bạo nhưng không thô. Nó thể hiện sự say mê, sự thèm khát sống và yêu của một con người luôn sợ thời gian trôi qua. Với cách viết như thế, thơ Xuân Diệu trở nên đặc biệt và không lẫn với ai khác.

Bén duyên với văn thơ ngay khi còn bé (khoảng 10 tuổi), người đời vẫn hào sảng gọi Nguyễn Bính với danh "Thần đồng" vì biệt tài "xuất khẩu thành thơ" của mình.

Năm 1931 ông đã dự thi cuộc thi tại Phủ Dầy và đoạt giải nhất, và lần thứ hai ông cũng xuất sắc giành giải nhất. Năm 1937, ông đạt giải thưởng thơ của Tự lực văn đoàn. (Mình không tìm được các tác phẩm trong các cuộc thi kể trên huhu)

Thơ của Nguyễn Bính được Hoài Chân và Hoài Thanh nhận xét là đậm chất đồng quê, câu chữ không quá cầu kì nhưng lắng đọng tâm hồn người đọc. Ông thuộc nhà thơ có công chúng đông đảo nhất Việt Nam.

Như tác phẩm "Mưa Xuân" được sáng tác vào năm 1936

"Em là con gái trong khung cửi

Dệt lụa quanh năm với mẹ già

Lòng trẻ còn như cây lụa trắng

Mẹ già chưa bán chợ làng xa..."

Ngôn ngữ giản dị nhưng đong đầy cảm xúc, ông cảm nhận vạn vật xung quanh bằng cả tâm hồn mình và dùng ngôn ngữ thơ ca để gìn giữ những điều tốt đẹp nhất gửi đến người đọc những kiệt tác chân chính

2/ Chất trữ tình trong thơ Nguyễn Bính

Nếu ví Xuân Diệu là "Ông hoàng thơ tình" với những tác phẩm tình ca mãnh liệt, sâu sắc thì Nguyễn Bính lại sỡ hữu những kiệt tác thơ tình ca nhẹ nhàng, lưu luyến tạo được sự ấn tượng đối với người đọc ngay khi đọc.

Chẳng hạn như "Lòng yêu đương"

"Yêu yêu yêu mãi thế này

Tôi như kẻ sa lầy trong yêu

Cao bao nhiêu thấp bấy nhiêu

Một hai ba bốn năm chiều rồi...thôi

Ai yêu như tôi yêu nàng

Họp nhau lại, họp thành làng cho xinh

Chung nhau dựng một trường đình

Thờ riêng một vị thần linh là Nàng..."

Câu từ gần gũi, dễ cảm thụ và chân chất (mặc dù thấy hơi sếnn haa:))) nhưng đã đặc biệt tạo nên cái riêng trong thơ Nguyễn Bính.

Những tác phẩm khác như: Nhớ (1), Hoa cỏ may, Tình tôi,...cũng rất đặc sắc nè. Mọi người nên đọc thử nhee

3/ Sự sáng tạo không ngừng trong thơ ca Nguyễn Bính

Nguyễn Đình Tú từng chiêm nghiệm rằng: "Nhà thơ xét đến cùng chỉ sống một phần vào sự trải nghiệm thôi. Nhà thớ tồn tại bằng trí tưởng tượng của mình". Sự sáng tạo trong thơ Nguyễn Bính không chỉ đột phá về hình thức mà còn đổi mới về nội dung, tình cảm. Những tác phẩm của ông đã để lại một dấu ấn sâu đậm trong phong trào thơ mới khi kết hợp được chất liệu dân gian và phong cách hiện đại, thành công tạo nên một "giọng thơ" riêng biệt, đậm chất chân quê.

Đường Rừng Chiều (1936)

"Lữ hành bắt gặp quán cơm,

Bầy ong bắt gặp mùi thơm hoa rừng.

Đèo cao cho suối ngập ngừng,

Nắng thoai thoải nắng, chiều lưng lửng chiều.

Trăng non như một cánh diều

Trẻ con phất dối thả diều lên mây.

Chim nào kêu mỏi ngàn cây

Ngẩn ngơ đôi chiếc ngựa gầy dong xe.

Đồi sim dan díu nương chè

Trắng phau khói núi, xanh lè áo ai..."

Tác phẩm đã lột tả thành công những tâm tư tình cảm đậm sâu của tác giả về khung cảnh thiên nhiên trữ tình, giúp độc giả như đi vào thế giới thơ ca riêng biệt cảm nhận từng sự vật, sự việc đang chuyển động.

Những tác phẩm khác nói về quê hương, thiên nhiên trữ tình như Lửa Đò, Mùa Xuân Xanh, Đêm Sao Sáng,...

4/ Năng lực biểu hiện

Thơ Nguyễn Bính nổi tiếng với việc sử dụng những hình ảnh làng quê, con người vào tình cảm quê hương vào thơ một cách chân thật, gần gũi và thấm đượm tình cảm con người.

Nguyễn Bính có năng lực biểu hiện đặc sắc qua thơ "chân quê", với giọng điệu gần gũi, mộc mạc, và tình yêu quê hương sâu sắc. Ông đã làm mới thơ mới bằng cách kết hợp tinh tế giữa ca dao, dân ca với cái tôi cá nhân, thể hiện nỗi niềm bâng khuâng của thời đại. Nguyễn Bính đã khéo léo kết hợp giữa thơ ca nhân gian và thơ ca hiện đại tạo nên một giọng thơ riêng biệt và độc đáo trong văn học. Thơ Nguyễn Bính giàu cảm xúc, ngôn ngữ giản dị, mộc mạc có khả năng diễn tả những nỗi niềm, tâm trạng sâu kín của con người. Đan xen giữa việc miêu tả hiện tại và hồi tưởng về quá khứ, tạo nên một dòng chảy thời gian độc đáo. 

Tương tư

"Thôn Đoài ngồi nhớ thôn Đông

Một người chín nhớ mười mong một người.

Gió mưa là bệnh của giời

Tương tư là bệnh của tôi yêu nàng

Hai thôn lại chung một làng

Cớ sao bên ấy lại chẳng sang bên này ?

Ngày qua ngày lại qua ngày,

Lá xanh nhuộm đã thành cây lá vàng

Bảo rằng cách chở đò giang,

Không sang là chẳng đường sang đã đành.

Nhưng đây cách một đầu đình,

Có xa xôi mấy cho tình xa xôi..."

Bài thơ thể hiện nỗi nhớ quê da diết, nỗi lòng của người con xa quê, với những hình ảnh thơ quen thuộc như thôn làng, cây cối,...

1) “Khi viết về số phận cá nhân thì phải động đến nỗi đau lớn nhất của tâm hồn người ấy; viết về nhân sinh thì phải lục lọi những điều không dám ngoái đầu nhìn lại trong ký ức của mình”.

2) "Là một nhà văn, không được phép viết văn để "dạy" người khác. Nhà văn là gì mà đứng trên người khác? Anh phải đứng thấp hơn người công dân, nói những vấn đề mà anh quan tâm. Người ta đồng tình với anh thì tác phẩm của anh còn, người ta không đồng tình thì họ bỏ qua tác phẩm".

3) "Viết những câu chuyện của chính tôi theo cách của chính tôi".

4) “Dù khởi nguồn của tác phẩm là giấc mơ hay là đời sống hiện thực, thì chỉ khi kết hợp với những trải nghiệm cá nhân, tác phẩm mới có được cá tính, mới nổi tiếng với những nhân vật đặc biệt - được xây dựng bằng những tình tiết sống động, sử dụng ngôn ngữ đầy tính suy tưởng, và tỏ ra là một cấu trúc được chế tác tốt.”

5) “Với tư cách là một thành viên của xã hội, tiểu thuyết gia có quan điểm và góc nhìn của riêng mình; nhưng khi viết thì họ phải lấy quan điểm nhân văn và chịu sự dẫn dắt của nó.”

• NLXH:

1) "Thứ người khác nhìn thấy là giày, thứ ta cảm nhận được là bàn chân. Đừng vì ham muốn sự sang trọng của đôi giày mà làm tổn thương bàn chân của mình."

2) "Thế sự giống như sách vậy, lật từng trang từng trang một. Con người phải nhìn về phía trước, bớt lật quá khứ lại."

3) “Trên thế gian này, thứ đại kị nhất chính là thập toàn thập mỹ, bạn xem trăng trên trời, tròn rồi lại khuyết, quả trên cây, chín rồi sẽ rụng. Phàm là chuyện gì cũng hãy giữ lại một chút “thiêu thiếu”, có vậy mới cân bằng.”

2/ "Chỉ có văn chương mới có thể cho phép chúng ta đào sâu vào cuộc đời của một người khác, hiểu lý lẽ của họ, chia sẻ cảm xúc và trải nghiệm số phận của họ."

3/ "Có lẽ chúng ta nên tin tưởng vào những mảnh vụn, vì chính mảnh vụn mới tạo nên những chòm sao có khả năng miêu tả hơn, bằng cách phức tạp hơn, đa chiều. Những câu chuyện của chúng ta có thể nhắc đến nhau bằng vô số cách thức, và các nhân vật trung tâm có thể bước vào mối quan hệ với nhau."

4/ "Mỗi trang mà ta viết được là nghìn trang gom lại từ việc đọc."

5/ "Viết đúng hơn là một quá trình tâm lý, không chỉ là quá trình viết trên một tờ giấy, thậm chí không phải là sáng tạo ra một câu chuyện, nhưng là một thứ có liên hệ rất sâu sắc với khía cạnh tâm lý của chúng ta."

2/"Văn học là phương cách an toàn nhất để vượt qua mọi ranh giới"

3/"Chỉ có văn chương mới có thể cho phép chúng ta đào sâu vào cuộc đời của một người khác, hiếu lí lẽ của họ, chia sẻ cảm xúc và trải nghiệm số phận của họ"

4/"Mỗi trang mà ta viết được là nghìn trang gom lại từ việc đọc"

5/"Mỗi quyển sách ai đó viết ra đều vượt ra khỏi con người anh ta.Một người khi viết sách, anh ta đã vượt qua chính mình, bởi lẽ người đó đã làm một cuộc thử thách đầy dũng cảm để xác định bản thân và gọi tên mình một cách chính xác"

=> Quan niệm nghệ thuật là cách biểu đạt những tầng sâu vô thức, nỗi đau, và khát vọng không tên.

2. “Văn chương không có nghĩa vụ phải làm cho độc giả cảm thấy dễ chịu.”

=> Nghệ thuật không phải để làm hài lòng – mà để khiến người ta thức tỉnh, đối diện với phần đen tối bên trong.

3. “Khi tôi viết, tôi không viết để kể một câu chuyện. Tôi viết để đi tìm lý do tồn tại của con người.”

=> Văn học là hành trình truy vấn sự tồn tại của con người.