Truyện Kiều không chỉ là một tác phẩm văn học Việt Nam siêu kinh điển mà còn là một di sản văn hóa quốc gia và quốc tế. Tập thơ đã được dịch ra hàng chục ngôn ngữ khác nhau và được công nhận là một trong những kiệt tác của loài người bởi UNESCO.

Áng “ đoạn trường tân thanh” này đã được đưa vào sách giáo khoa lớp 9, được rất nhiều người mến mộ trên thế giới tìm và đón đọc. Truyện Kiều hé lộ thân phận của con người trong xã hội phong kiến, dẫn lối ta về cuộc đời của nàng Thúy Kiều tài hoa nhưng bạc phận.

Không chỉ vậy, với việc sử dụng khéo léo thể thơ lục bát - thể thơ truyền thống của Việt Nam ta - tác giả Nguyễn Du đã cô đúc tinh hoa văn hóa ngàn đời của dân tộc trong hơn ba ngàn câu thơ. Đọc Truyện Kiều không phải một sớm một chiều là có thể hiểu được hết, ấy là quá trình nghiền ngẫm và suy tư lâu dài để thấy được cái hay cái đẹp trong từng ý thơ.

Nội dung của truyện về năm 1945, nạn đói khủng khiếp xảy ra tràn lan khắp nơi, người chết như ngả rạ, người sống cũng vật vờ như những bóng ma. Tràng là một người xấu xí, thô kệch, ế vợ, sống ở xóm ngụ cư. Tràng làm nghề kéo xe bò thuê và sống với một mẹ già. Một lần kéo xe thóc Liên đoàn lên tỉnh, Tràng đã quen với một cô gái (Thị). Vài ngày sau gặp lại, Tràng không còn nhận ra cô gái ấy, bởi vẻ tiều tụy, đói rách làm cô đã khác đi rất nhiều. Tràng đã mời cô gái một bữa ăn, cô gái liền ăn một lúc bốn bát bánh đúc. Sau một câu nói nửa thật, nửa đùa, cô gái đã theo anh về nhà làm vợ. Việc Tràng nhặt được vợ đã làm cả xóm ngụ cư ngạc nhiên, nhất là bà cụ Tứ (mẹ Tràng) đón nhận người con dâu trong tâm trạng vừa buồn vừa mừng, vừa lo âu, vừa hi vọng nhưng không hề tỏ ra rẻ rúng người phụ nữ đã theo không con mình. Đêm tân hôn của họ diễn ra trong không khí chết chóc, tủi sầu từ xóm ngụ cư vọng tới. Sáng hôm sau, một buổi sáng mùa hạ, nắng chói lóa. Bà cụ Tứ và cô dâu mới xăm xắn dọn dẹp, quét tước trong ngoài. Trước cảnh ấy, Tràng cảm thấy mình gắn bó và có trách nhiệm với cái nhà của mình và thấy mình nên người, trông người vợ đúng là một người phụ nữ hiền hậu đúng mực, không còn vẻ gì chao chát chỏng lỏn như lần đầu gặp nhau. Bà cụ Tứ hồ hởi đãi hai con vài bát cháo loãng và một nồi chè cám. Qua lời kể của người vợ (Thị), Tràng dần dần hiểu được Việt Minh và trong óc Tràng hiện lên hình ảnh đám người đói kéo nhau đi phá kho thóc Nhật, phía trước là một lá cờ đỏ bay phấp phới.

Chỉ với ba thập kỷ cầm bút, ông đã để lại một sự nghiệp văn học đồ sộ, độc đáo bao gồm nhiều thể loại: Tiểu thuyết, phóng sự, truyện ký lịch sử, khảo cứu, dịch thuật…và ở thể loại nào cũng để lại dấu ấn đặc sắc riêng. Suốt 6 thập kỷ qua, thân thế và văn nghiệp của Ngô Tất Tố đã thực sự thu hút đ­ược sự quan tâm, yêu mến của các nhà nghiên cứu, phê bình, giảng dạy văn học và đông đảo công chúng.

Ngô Tất Tố viết “Tắt đèn” năm 1937, vào năm này lụt lội xảy ra liên miên gây nên mất mùa đối kém, nhân dân lâm vào cảnh lầm than, bế tắc, đặc biệt là người nông dân. Vì vậy, vấn đề nông dân đấu tranh chống lại chính sách sưu thuế, áp bức bóc lột của bọn thực dân, quan lại, địa chủ, cường hào, đòi cải thiện đời sống cho người dân cày là một vấn đề lớn, trọng tâm của cách mạng. Đó là một đề tài lớn, phổ biến của văn học, nơi để lại những thành tựu nghệ thuật sáng giá trong văn nghiệp của những nhà văn tên tuổi: Vũ Trọng Phụng; Nguyễn Công Hoan… Tuy vậy, không một cây bút nào đề cập đến vấn đề nông dân một cách thiết tha, tập trung như Ngô Tất Tố. Lòng yêu nước, thương dân, tình cảm gắn bó với số phận người nông dân lao động vốn như một nội lực của ngòi bút Ngô Tất Tố. Từ yêu mến đề tài trong tác phẩm văn học Tắt đèn của Ngô Tất Tố đã được dựng thành phim năm 1980

Số Đỏ là một trong ba tác phẩm văn học làm nên tiếng tăm của Vũ Trọng Phụng. Cuốn tiểu thuyết có 20 chương, mỗi chương là một lời mỉa mai sâu sắc, châm biếm của tác giả với cái thói đời thuở ấy.

Tiêu biểu nhất có thể kể đến nhân vật Xuân Tóc Đỏ, tên lang thang đầu đường xó chợ có mái tóc đỏ, đỏ như cái mệnh của hắn, từ một tên ba lăng nhăng biết đọc tên thuốc lậu mà lên đời thành danh đốc tờ, rồi được làm con rể cụ Hồng chỉ nhờ “số đỏ”. Hay nói đến chương: “Hạnh phúc của một tang gia”, gia đình có tang mà lại hạnh phúc ư? Chỉ bấy nhiêu cũng đủ khiến người đọc thấy được cái thối nát cả trong xã hội và trong tư tưởng của một phần con người lúc bấy giờ.

Là nhà văn của phụ nữ và trẻ em, bằng chính sự đồng cảm của mình, Nguyên Hồng đã chân thực khắc họa lên một viễn cảnh thơ ấu có đủ sung sướng, hạnh phúc và cả cay đắng, khốn cùng. Đồng thời, từ chính sự nhạy cảm, thấu hiểu của bản thân mà nhà văn đã cho người đọc cảm nhận một cách rõ ràng nhất về tình cảm mẫu tử thiêng liêng, hình ảnh đẹp của người phụ nữ và không quên phê phán những hủ tục thối nát đã đày đọa số phận người đàn bà.

Nếu Nguyễn Du có Truyện Kiều thì nhắc về Nam cao nhất định phải kể đến Chí Phèo, một trong những tuyệt phẩm truyện ngắn của văn học Việt. Tác giả xây dựng nhân vật Chí Phèo, từ một kẻ làm nông hiền lành, lương thiện, bị xã hội đẩy vào bần cùng, tha hóa, trở thành một tên nát rượu, bặm trợn và lưu manh.

Là một nhà văn hiện thực xuất sắc những năm 1940, đồng thời là người “khai hoang” cho nền văn học mới tại Việt Nam, Nam Cao đã để lại cho đời kho báu văn học mang đầy giá trị nhân văn, ý nghĩa và sâu sắc.

Nếu Nguyễn Du có Truyện Kiều thì nhắc về Nam cao nhất định phải kể đến Chí Phèo, một trong những tuyệt phẩm truyện ngắn của văn học Việt. Tác giả xây dựng nhân vật Chí Phèo, từ một kẻ làm nông hiền lành, lương thiện, bị xã hội đẩy vào bần cùng, tha hóa, trở thành một tên nát rượu, bặm trợn và lưu manh.

Mượn sự tha hóa của Chí mà tác giả tố cáo sự thối nát của xã hội, từ cái tối tăm của thời đại lại làm nổi bật lên tình yêu của Chí Phèo và Thị Nở, bật lên cái lương thiện dù bị vùi dập vẫn luôn nhen nhói trong tâm của mỗi con người.

Bước đường cùng giống như một cú tát trực diện vào những tên quan lại tham lại, mưu mô luôn tìm cách hại dân nghèo. Tức nước vỡ bờ khi mọi sự tức giận, căm phẫn lên đến đỉnh điểm những người dân nghèo tưởng chừng yếu ớt sẽ tìm cách vùng dậy.

“Đất Rừng Phương Nam” thể hiện rõ ràng tinh thần cách mạng bất khuất của người dân Nam Bộ đã đứng lên cầm súng đấu tranh chống lại thực dân Pháp và nuôi dưỡng cho các chiến sỹ cách mạng. Tiểu thuyết cho chúng ta được phiêu lưu qua vẻ đẹp thiên nhiên hùng vĩ, hoang sơ của Nam Bộ và phong tục tập quán, tinh thần cách mạng của người dân nơi đây qua từng câu chữ mà nhà văn Đoàn Giỏi đã gửi gắm trong tác phẩm con cưng của mình.

Tiểu thuyết “Đất Rừng Phương Nam thể hiện hành trình phiêu lưu của một cậu bé vùng đất miền Tây Nam bộ thông qua đó để miêu tả sống động "Đất rừng Phương Nam". Đây là một vùng đất vô cùng dung dị và trù phú, hào phóng và hùng vĩ với những con người chân chất, phóng khoáng, dung dị, trí dũng và một mực đi theo cách mạng.

Dế mèn phiêu lưu ký được viết bằng một giọng văn hài hước và ý nhị. Câu chuyện có nhiều biến cố, tình huống bất ngờ kích thích trí tưởng tượng của các em nhỏ. Nhân vật chính của tác phẩm, chàng Dế mèn vừa can đảm, tốt bụng, trượng nghĩa nhưng cũng có những lúc kiêu căng, ngạo mạn, gây ra bao hậu quả... sẽ đem lại cho các em những bài học đầu tiên về tình bạn và cách ứng xử trong cuộc sống. Đây cũng là tác phẩm giàu lý tưởng, ấp ủ mơ ước về một thế giới đại đồng, nơi tất cả đều là anh em, bạn bè. Đến nay, Dế mèn phiêu lưu ký đã chu du tới gần 40 quốc gia và được dịch ra gần 40 thứ tiếng trên thế giới.

Lão Hạc là một tác phẩm truyện ngắn của nhà văn Nam Cao, được viết vào năm 1943. Tác phẩm được đánh giá là một trong những truyện ngắn tiêu biểu của dòng văn học hiện thực bởi nội dung của tác phẩm đã phần nào phản ánh được hiện trạng xã hội Việt Nam trong giai đoạn trước Cách mạng tháng Tám.

Đọc Lão Hạc, chắc hẳn ai cũng ấn tượng về cái chết của Lão ở cuối tác phẩm. Sống cô độc trong túp lều rách cùng mảnh vườn dành dụm cho con trai đi làm ăn xa, Lão Hạc chỉ có con chó Vàng làm bạn. Trong những ngày đói khổ vì mất mùa bão lũ, vì thóc cao gạo kém, người nông dân tội nghiệp ấy vì không muốn ăn phạm vào tiền cóp nhặt dành cho con trai và nhờ vả hàng xóm mà phải bán con chó Vàng, ăn củ sung, củ ráy cho đến khi không còn gì để ăn nữa thì lại chọn cho mình một cái chết thảm khốc. Lão thà chết để giữ gìn danh dự làm người, để làm tròn trách nhiệm của người cha…

Truyện ngắn Lão Hạc của Nam Cao chuyển tải một nội dung xúc động về số phận và tâm hồn của những người nông dân chân lấm tay bùn, về một bài học nhìn người: “Chao ôi ! Ðối với những người ở quanh ta, nếu ta không cố tìm mà hiểu họ, thì ta chỉ thấy họ gàn dở, ngu ngốc, bần tiện, xấu xa, bỉ ổi... toàn những cớ để cho ta tàn nhẫn”.

Năm 1980, Lão Hạc, cùng với hai tác phẩm khác của nhà văn Nam Cao là Sống mòn và Chí Phèo đã được dựng thành bộ phim mang tên Làng Vũ Đại ngày ấy. Vai Lão Hạc lúc ấy được giao cho diên viên, nhà văn Kim Lân.