Kente textiel is koninklijke stof uit Ghana. De oorsprong van Kente-stof gaat terug tot het 12e-eeuwse Afrika, in het land Ghana en het Ashanti-volk. Het kleed werd gedragen door koningen, koninginnen en belangrijke staatsfiguren in de Ghanese samenleving tijdens ceremoniële evenementen en speciale gelegenheden.

"The Republic of Ghana, formerly known as the Gold Coast, is named after the medieval Ghana Empire of West Africa. The Ashanti people of Ghana developed kente in the Seventeenth Century AD, though it is believed to have its roots in a long tradition of weaving in Africa dating back to 3000 BC "

Omdat stoffen slecht bewaard kunnen worden is de historie van deze stoffen voornamelijk af te leiden van volksverhalen. Sowieso werden verhalen voornamelijk mondeling gedeeld om ervoor te zorgen dat de kolonisten later in de tijd weinig vat kregen op het geloof van de verschillende afrikaanse stammen.

Elke Ashanti-koning zou tijdens zijn bewind een nieuw Kente-ontwerp creëren na nauw overleg met meesterwevers. Dit nieuwe Kente-ontwerp moest met grote zorg worden gekozen omdat het patroon en de symbolische betekenis altijd geassocieerd zouden worden met deze specifieke koning. Het Kente-doek dankt zijn naam aan de term 'kenten', wat 'mand' betekent, vanwege het geweven ontwerp van het doek. Elk Kente-patroon was uniek en had zijn eigen naam. Wevers gebruikten levendige kleuren en complexe ontwerpen om de diepgaande filosofische betekenis van het doek weer te geven. Kente-doeken vertegenwoordigden de geschiedenis, filosofie, ethiek en morele waarden van de Ghanese cultuur. Kente-doeken worden in de Verenigde Staten gedragen als onderdeel van kerkelijke vieringen en diploma-uitreikingen op scholen; voor Juneteenth, Kwanzaa en andere feestdagen; en als een middel om Afro-Amerikanen te verbinden met hun Afrikaanse afkomst.

In het jaar 1846 nam Pieter Fentener van Vlissingen de textieldrukkerij waarvan hij tot dan toe slechts compagnon was helemaal over. Onder zijn leiding kreeg het bedrijf de naam P. Fentener van Vlissingen & co. Vlisco wist op goedkope wijze Javaanse batik te imiteren (industrialisatie en het machinaal vervaardigen van Batik), die het aanvankelijk verkocht in Nederlands-Indië.

Rond 1870 kreeg Vlisco het steeds moeilijker. Dat kwam onder andere door de uitvinding van de Tjap, een koperen stempel waarmee textiel sneller en goedkoper kon worden gedrukt. Daarnaast kwam in 1872 een einde aan de vrijstelling van invoerrechten voor Nederlandse producenten. Die moesten voortaan evenveel importbelasting betalen als andere landen, wat tot een prijsstijging leidde.

Als gevolg hiervan moesten Vlisco en andere textieldrukkers op zoek naar nieuwe afzetmarkten. Die wordt uiteindelijk gevonden in West-Afrika, waar al eerder batiks of sitsen waren geïntroduceerd. Aanvankelijk waren de stofontwerpen van de Nederlandse bedrijven nog gebaseerd op motieven uit Nederlands-Indië. Al snel past de Haarlemsche Katoenmaatschappij de ontwerpen aan voor de Afrikaanse markt, en andere bedrijven volgen.

Symbool van Afrikaanse mode

De Haarlemsche Katoenmaatschappij is tot de liquidatie in 1918 marktleider op het gebied van imitatiebatik of Real Dutch wax prints. Dat kwam niet alleen doordat het de ontwerpen aanpaste aan de Afrikaanse smaak, maar ook door de ontwikkeling van een nieuwe drukmachine. Daarmee kon de warme hars op beide zijden van de stof worden aangebracht door middel van walsen. Daarna werd de stof geverfd in een basiskleur, waarna een deel van de was werd verwijderd. Vervolgens werd met drukblokken een tweede kleur aangebracht. Tenslotte werd de resterende was verwijderd, en werd het levendige patroon van de stof zichtbaar. Deze vorm van drukken werd een groot succes en al snel namen Vlisco en andere bedrijven het proces over. Real Dutch wax prints werden het symbool van de West- en Centraal-Afrikaanse mode.

Dankzij de Beurskracht in 1929 en de economische crisis die daarop volgde gingen veel textieldrukkerijen failliet. Begin jaren dertig had Vlisco nog maar één concurrent over. Toch had ook het Helmondse bedrijf het zwaar. De belangrijkste reden daarvoor was dat de stoffen kwalitatief minder waren dan die van concurrent Ankersmit.

Daarnaast waren de enigszins sombere kleuren van Vlisco minder geliefd bij de West-Afrikanen.Om hier verandering in te brengen paste Vlisco het kleurenpalet aan aan de wensen van de klant. Bovendien opende het in 1931 een kleurenlaboratorium, waar onderzoek gedaan kon worden. Zo slaagde Vlisco erin om het drukken van de stoffen, dat tot dan toe met de hand werd gedaan, te mechaniseren. Ook werden kleuren ontwikkeld die langdurig bestand waren tegen licht en wassen. Hierdoor kon een hogere kwaliteit tegen een lagere prijs geleverd worden. Het gevolg was dat de verkoop spectaculair steeg en dat het imago van Vlisco verbeterde. Het bedrijf werd meer en meer geassocieerd met topkwaliteit en exclusiviteit.

Dubbele betekenis

Na de Tweede Wereldoorlog groeide het Afrikaanse zelfbewustzijn en werd traditionele kleding een symbool van antikolonialisme. Paradoxaal genoeg neemt de vraag naar koloniale, Europese waxprints echter niet af, maar neemt deze juist toe. Enerzijds kwam dit doordat Europese producten prestige gaven, anderzijds doordat de waxprints als authentiek Afrikaans cultuurgoed werden gezien.

De waxprints van Vlisco waren niet slechts Europese stoffen. Niet alleen werden de ontwerpen aangepast aan de Afrikaanse markt, ook werden zij eigen gemaakt door de lokale bevolking.

De stoffen waren een manier om op directe of indirecte wijze te communiceren met elkaar. Zo werden er voor speciale gelegenheden, zoals herdenkingen of verkiezingen, stoffen gemaakt. Daarop werd bijvoorbeeld het portret van een politicus of staatshoofd afgebeeld. Met een dergelijke stof toonde de drager of draagster zich verwant met de afgebeelde gebeurtenis of persoon.

Het begin van het einde voor Vlisco?

• 8 februari 2017

• by hautehistoire

Wol was in die tijd soms moeilijk om te verven. De kleuren groen, geel, rood en zwart waren eigenlijk het meest gangbaar. En de felle kleuren voornamelijk voor de Adel. Het volk droeg grijs, valig geel en bruin. Door de tijd en het weer vervaagden kleuren al snel. Daarnaast was het verf proces heel langdurig en intensief waardoor het ook een vrij dure aangelegenheid was. Kleding werd vaak hersteld en hergebruikt.

Rood, zwart, geel en groen zie je ook terug in de Kente stoffen.

Zwart stond vrijwel overal voor dezelfde symboliek. Rouw en dood.

Geel staat voor dingen die heilig en kostbaar zijn. 
Rood staat voor sterke politieke en spirituele gevoelens. 
Groen staat voor groei en een goede gezondheid. 
Zwart vertegenwoordigt sterke spirituele energie en de geest van iemands voorouders.

Gancio, E. (2020, 9 december). Enagancio Features: Beyonce in Enagancio. Enagancio. https://enagancio.com/blogs/news/beyonce-in-enagancio

Je ziet de hen, de haan, de kuikens en de eieren. Lijkt een symbool voor een complete familie. Echter doordat de haan losstaat van de rest omdat het alleen zijn hoofd is, staat deze symbool voor de afwezigheid van de man. De man die zijn vrouw niet kan plezieren waardoor de vrouw haar man niet trouw is.

• Was werd er gedragen tijdens Middeleeuwen in Europa?

• Waarom was er een andere manier van kleden voor de adel dan voor het "gewone" volk? Licht dit toe.

• Benoem de verschillen tussen de kleding van de Akan koningen en de Europese koningen.

• Wat zorgde voor deze verschillen denk je?

• Als je dan kijkt naar hoe Vlisco tot stand is gekomen en zijn grootste markt in o.a. Ghana heeft vind je dan dat dit een toe-eigening is van de cultuur? Of juist een uitwisseling van verschillende culturen?

• Stoffen Vlisco worden door verschillende generaties heen bewaard en doorgegeven. Echter wil een gedeelte van de huidige generatie deze stoffen niet meer dragen. Bedenk een Argument Voor het blijven dragen van Vlisco stoffen.

  Bedenk een Argument tegen het blijven dragen van Vlisco stoffen.

Kledingstijl in Europa werd vaak meerlaags ontworpen om het lichaam volledig te bedekken, mede door het koudere klimaat. Mannen droegen tunieken, broeken en mantels, terwijl vrouwen lange jurken droegen, vaak gecombineerd met hoofdsluiers of hoeden. Sociale status werd aangeven door kwaliteit stoffen en sieraden. Maar ook de kleur. Paars was een kostbare kleur vanwege kostbaarheid van het pigment. Verder had de kerk ook invloed. Deze legde sterk de nadruk op zedigheid, vooral voor vrouwen. Kleding moest het lichaam grotendeels bedekken en losse of strakke kleding werd afgekeurd. Een sluier of hoofddeksel stond symbool voor nederigheid en kuisheid. Dit weerspiegelde de christelijke idealen van bescheidenheid en respect voor God.

Religieuze kledingstijl.

Religieuze ordes hadden specifieke kledingvoorschriften voor monniken en geestelijken. Habijten en gewaden werden gemaakt van eenvoudige stoffen en hadden sobere kleuren, zoals bruin, zwart en grijs. Om armoede en nederigheid te benadrukken. Deze kleding beïnvloedde ook hoe leken eenvoudige en ingetogen kleding associeerden met vroomheid.

Tijdens religieuze feesten en processies werden speciale kledingstukken gedragen, zowel door geestelijken als door de adel bijvoorbeeld. Koningen en Edelen droegen tijdens kroningen en religieuze ceremonies ceremoniële gewaden, vaak ontworpen om een verbinding met God te benadrukken.

Kledingstijlen waren vaak lichter en eenvoudiger vanwege het warme klimaat. Mannelijke leiders en priesters droegen uitgebreide kente-stoffen die om het lichaam werden gewikkeld, vergelijkbaar met een toga. Vrouwen droegen vaak doeken die elegant over het lichaam werden gewikkeld. De patronen en kleuren hadden vaak symbolische betekenis die verwezen naar familie, status of historische gebeurtenissen.

Religieuze kleding in Ghana, toentertijd waren er nog geen missionarissen die het geloof kwamen verspreiden. De religieuze leiders hier, Spirituele leiders, priesters en priesteressen zoals de "komfo" (mannen) en "komian"(vrouwen), droegen vaak onderscheidende kleding om hun heilige status te benadrukken. Kleding vaak versierd met kralen, schelpen en andere symbolische ornamenten die verband hielden met de specifieke godheid of spirituele taak. Kleuren, patronen en accessoires dienden om religieuze symboliek en hiërarchieën te communiceren.

Profile, V. (2021, 4 juli). Beyoncé African Queen Inspired Fashion L’Officiel Paris. Beyoncé African Queen. https://www.theafricangourmet.com/2015/11/beyonce-african-queen-inspired-fashion.html

Jaren terug ben ik bij de expositie geweest van het 170 jarig bestaan van Vlisco. Daar kwam ik in aanraking met het werk van Yinka Shonibare. Door dit onderzoek kwam ik terecht bij een artikel (Zie bronnenlijst over Correspontdent) over de nieuwe generatie die anders begint na te denken over traditionele stoffen. Waarom voor de ouders van deze generatie Vlisco zo belangrijk is. Dat dit een status weergeeft. De stof is duur. Ze knippen zelfs het randje met Original Dutch Wax Print Vlisco er niet af. Het wordt doorgegeven. Vlisco heeft samen gewerkt met Afrikaanse designers. Toen Michelle Obama voor een staatsbezoek in Ghana kwam is er zelfs een stof ontstaan met een print van haar Vuitton tas erop. De manier van gebeurtenissen vast leggen in de stof. Laten zien hoe je als bijvoorbeeld vrouw in de wereld staat is afgeleidt van de traditie in Afrika om met symbolen, kleuren te laten zien wat je eert, viert spiritueel aanhangt. Dat heeft Vlisco wel terug laten komen in hun stoffen. Maar dan blijft de vraag: Is dit culturele toe-eigening? Of het eren van traditie?

Dit zijn maar vier voorbeelden van de 17:

Adwinasa - All motifs are used up.

Obaakofo mmu man - One person does not rule a nation.

Sika futoro - Gold dust.

Abusua ye dom - The extended family is a force.

Zie Bronnenlijst voor verdere patronen en kleuren.

Guestuser. (2024, 7 oktober). 17 Kente Cloth Designs and Patterns. Kente Cloth. https://kentecloth.com/blog/kente-cloth-patterns-and-meanings/

Intermedi

Figuurdansen

Hofdans

Hofballet

Ballet de Cour

Balletkomedie

Balletopera

Gezelschapsdansen (pavane en Gailliarde)

• Je ontwerpt een korte artistieke scène (tekening, beweging (dans), korte tekst) waarin macht en status centraal staan.

• Verwerk minimaal twee elementen uit het hofballet (bijv. hiërarchische opstelling, symboliek in kostuums, choreografie).

• Ze mogen hun werk kort presenteren.

A.Jullie kijken naar de inauguratie van Trump.

B. Of jullie kijken naar de opening van de olympische spelen (2024).

• Hoe wordt macht en status weergegeven in dit moderne spektakel?

• Welke symbolen en rituelen worden gebruikt?

• Kun je overeenkomsten vinden met het Ballet des Polonais?

In het linkje kun je de afbeelding ook nog groter bekijken. Dit is een afbeelding van 1 van de 8 wandtapijten van de familie Valois. Deze hangen nu in het Ufizi in Florence. Op deze is te zien hoe het poolse hof Frankrijk bezocht. Het was echt een soort van festival. Muziek, eten, dans, alles georkestreerd om de macht en status van het Franse hof te laten zien.

Onderaan staan de Poolse gezanten. Op de dansvloer zijn koninklijke echtparen aan het dansen en in het zwart zie je Catherina de Medici zitten.

Hieronder geef jij antwoord in de padlet.

·        Herança – History, Heritage and Culture Journal. (z.d.). https://revistaheranca.com/index.php/heranca/article/view/806/734Samenvatting Olympische spelen
Paris 2024 | Parijs swingt in vernieuwde openingsceremonie - Bekijk hier de samenvatting. (z.d.). [Video]. Eurosport. https://www.eurosport.nl/olympisch/paris-2024/2024/paris-2024-parijs-swingt-in-vernieuwde-openingsceremonie-bekijk-hier-de-samenvatting_vid2191054/video.shtml

·        Inauguratie Trump 2024
FOX 5 Washington DC. (2025, 21 januari). FULL PARADE: Trump’s inaugural parade from Capital One Arena [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=I1j0rGn5n1s

·        De zonnekoning en het ontstaan van het hofballet. (2020, 24 december). Dans Magazine. https://dansmagazine.nl/nieuws/de-zonnekoning-en-het-ontstaan-van-het-hofballet

·        moxieface movies. (2016, 8 juni). Sun King Dance [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=sJWY2Zj4MnA

·        Justyna Haberkowa. (2023, 4 maart). Ballet des Polonais [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=KfQjfUa_6T8

·        Wikipedia-bijdragers. (2024, 19 december). Valoistapijten. Wikipedia. https://nl.wikipedia.org/wiki/Valoistapijten

·        Wikipedia-bijdragers. (2024b, december 19). Valoistapijten. Wikipedia. https://nl.wikipedia.org/wiki/Valoistapijten#/media/Bestand:Polish_Ambassadors,_from_the_Valois_Tapestries.jpg

·        Kociszewska, E. (2012). War and seduction in Cybele’s garden: Contextualizing the Ballet des Polonais. Renaissance Quarterly, 65(3), 809-863.

·        Château des Tuileries. (z.d.). 1573 - Le ballet des Polonais.

·        Crawford, K. (2000). Catherine de Médicis and the performance of political motherhood. Sixteenth Century Journal, 31(3), 643–673.

·        Renaissance Quarterly. (2020). War and seduction in Cybele’s garden: Contextualizing the Ballet des Polonais. Renaissance Quarterly. Geraadpleegd via Cambridge Core: https://www.cambridge.org

·        Château des Tuileries. (z.d.). Ballet des Polonais en politieke symboliek. Geraadpleegd op 29 november 2024, van https://www.chateaudestuileries.fr

1. Waarom zouden deze artiesten protesteren met deze muziek tegen AI?

The Yes men in Amerika

Das Zentrum für Politische Schönheit

Haal een actie van verzet uit deze aflevering van tegenlicht. Hoe uit dit verzet? En is dit nog kunst?

Die kunst inzetten als actie, politieke statements.

Een overzichtsconcert van meer dan 20 jaar muziek.

Daar vertelden de bandleden hoe ze bekend werden. Via Reclame of radio in andere landen. Maar niet direct in België.

1 van de voorbeelden was dit nummer: "Mad about you" uit deze SMART reclame.

Kunst en Esthetica

• Activistische kunst, politiek, engagement (betrokkenheid).

• Technologie en digitalisering

  
  

Kunst en Vermaak

• Reclame

• Reproduceerbaarheid

• Hoge & Lage kunst

Waarom bij massacultuur? Hoe is het meisje met de parel van hoge kunst naar lage kunst verplaatst?

Vormgeving: Hoe is het gemaakt? En wat wil de bevolking

van deze stad vertellen?

Zou je dit kunnen koppelen aan activistische kunst?