• Nekazaritza-tresnak hobetzea:

  Golde belarridunak eta arnes berriak erabiltzea gaitik, lurraren emankortasuna handitu zen.

  
  

• Laborantza-metodo berriak:

  Hiru urteko txandaketa sartu zuten lur eremu txikiagoa lugorrian uzten.

  Udaberriko eta neguko zerealak landatzen hasi ziren.

  
  

• Haize- eta ur-erroten erabilera orokortzea:

  Honek egin zuten alea ehotzeko lanak erraztu.

Produktibitatea obetu egin zen.

• Berrikuntza garaioan:

Gurdi bidezko lehorreko garraioa hobetu zen. Itsa garraioan hobekuntzak egon zire.

• Merkataritza-berrikuntzak:

Diru gehiago zegoen zirkulazoan eta merkataritza teknikak hobetu ziren kanbio edo letrak erabiltzen hasi ziren eskudirua erabili beharrean. Merkatu gertukoak eta ertainekoak astero egiten ziren. Azokak garatu ziren. Garrantzitsuena urruneko merkataritza itsaso bidez egiten hasi zen.

Hiriaren oinplanoa irregularra zen, erdian hiriko plaza kokatzen zen eta bertan katedrala, udaletxea eta lonjak egoten ziren. Kaleak bihurriak eta estuak ziren. Higienea kaskarra zen arkakuso eta arratoi ugari zeuden horregatik hain beste gaixotazun zeuden.

Biztanleria ausoetan biltzen zen.

Harresietatik kanpo aurkitzen ziren auzo berriei errebalak deitzen zieten. Hemen jende pobreena bizi zen.

Finantzez, ordenaz eta justiziaz arduratzen zirenak zinegotziak ziren. Biztanleek hautatzen zituzten. Magistratuen burua burgumaisu edo alkatea zen. Udaletxean biltzen ziren, hemen altxorra eta artxiboak gordetzen ziren.

Hiriko patrizioak sortu ziren: merkatari eta bankari familia aberatsenak ziren. Pribilegiatuak ziren.

• Artisauak lanbideen gremioetan antolatzen ziren, beren arauak ipintzen zituzten. Gremioak kaleetan biltzen ziren, jardueraren arbera. Gremioen lantegietan: Maisu artisau (jabe zen), ofizial eta ikastunea(jabearen zoldataren truke lan egiten zuten).

  
  

• Gizarte talde berriak sortu ziren: Burgesia eta Burgesiaren barruan behe-burgesia( Artisau eta merkatari txikiak, diru ngutxiago) eta goi-burgesia ( Merkatari handiak eta bankariak, diru gehiago zutenak.) Burgesiaz gain nobleak klerikoak mirabeak eta eskaleak bizi ziren.

Feudalismoaren garaian XII. mendean jaun feudal boteretsuena erregea zen, eta zituen lurrak koroaren lurrak deitzen ziren.

Monarkek burgesiaren babesa behar zuten beren autoritatea inposasatzeko nobleziari. Babesa lortzeko erregeak legeak edo hiri gutunak sortzen zituzten, hauen bidez pribilegioak edo foruak ematen zizkieten. Hauen bidez, biztanleak pertsonak askeak zirela eta beren gobernua izateko eskubidea zutela aitortzen zen. Pribilegio hauen truke burgesek zergak ordaindu behar izaten zituzten.

Burgesek babesa behar zuten jaun feudalen kontra itsasoetan eta hirietan merkataritzan aritzeko.

Gobernatzeko, monarkek errege kontseiluaren laguntza zuten. Hau nobleziako eta kleroko pertsona handiak osatzen zuten eta XII. mendetik aurrera monarkek burgesak ere gonbidatzen zituzten.

Hiru estamentuak (noblezia, kleroa eta burgesia) egiten zituzten bilerei gorte edo paralamentu deitzen zitzaien.

• Izurrite beltza 1348. urtean iritsi zen Asiatik. Gaixotasun infekziosoa zen oso hilkorra. Arkakusoen bitartez trasmititzen zen, sintomak hauek ziren: sukarra, arnasketa eta zirkulazio arazoak, azala kolore beltzez ipintzen zen.

• Gerra ugari gertatu ziren XIV. mendean honen ondorioz hildako asko egon ziren.

• Lurren produktibitate oso txikia eta kalitate gutxiko lurrak. Lugorrian ez usteagaitik, demografi hazkunde handiak behartuta.

• Izotz Aro Txikia hasi zen. Izotzaldi, txingor eta euri ugari izan ziren. Hondorioz uztak galdu ziren eta goseteak gertatu ziren.