Niet de agent met de fiets

hij staat bij het blauwe theehuis

niet de man bij de vijver

wat hij ziet weet ik niet

ook niet de vrouw met de kinderwagen

die in deze richting loopt

maar de oude man op de bank

en ik op de andere bank

wij kijken beiden

hoe mijn tapijt van broodkruimels

een tapijt van mussen wordt                    

                                                                                                       K. Schippers

 

Dit kijk-gedicht is een prachtig voorbeeld van inzoomen op een gebeurtenis.

En ook van het observeren van iets dat heel dichtbij is.

De opbouw is duidelijk: drie keer een mededeling met ‘niet’, met daarna een omslag, die begint met ‘maar’, waarna er een subtiele tegenstelling geformuleerd wordt.

 

In poëzie-bloemlezingen en bundels vind je veel gedichten die ontkennend beginnen met: niet, nooit, geen, nee, niets (bijvoorbeeld van Jan Arends, Willem Wilmink en Judith Herzberg).

 

 

Schrijfopdracht imitatio ‘In het park’

- Lees - om te beginnen - het gedicht een aantal keren hardop, dan hoor je en voel je het ritme beter.

 

- Maak een lijstje van dingen die je ziet, hier, thuis, in de trein, (vooral) op je werk en die je doen denken aan ‘van binnen naar buiten’. 

Het gaat om dingen die je ziet (raam, deur, klant). Heel feitelijk, maar ook in overdrachtelijke zin.

Verzin bij een of meerdere dingen tegenstellingen.

Maak eventueel nog andere niet/wel lijsten.

 

- Schrijf een eerste versie van je kijkgedicht.
 Gebruik niet, niet, ook niet, maar…
Gebruik voor de ‘niet’-en telkens twee regels
Gebruik voor het ‘maar’ 5 regels.
 
 

- Bespreek je imitatio met je buur en herschrijf je gedicht.

 

 

Ieder boek kent tegenwoordig een flaptekst.

In die flaptekst steken bekende en onbekende recensenten van het lokale sufferdje tot en met de Herald Tribune de loftrompet over de inhoud van het boek en de persoon van de schrijver.

Dat gaan wij ook doen.

 

Stel je voor dat je van jouw schrijfsel in deze cursus een echte bundel gaat maken.

‘De verzamelde werken van ... (je naam), het verhaal van een schrijfcursus’.

Ook bij jouw bundel hoort een achterflap met bij behorende achterflaptekst.

 

Je begint met een algemeen verhaaltje. Met algemeen bedoel ik hier: in z’n algemeenheid over de inhoud. Je kunt beginnen met een kort citaat uit een van je ‘werken’. Je geeft als buitenstaander commentaar op de inhoud, op het schrijfsel. Voor één keer mag je nu wel overdrijven. Het mag er lekker dik bovenop liggen. 

 

In het tweede gedeelte van je tekst ga je in op de persoon van de schrijver. Je zet hem/haar weg als persoon. Je vergelijkt hem met andere schrijvers. Vertelt iets over het verleden of de toekomst(plannen) van de schrijver.

 

Tenslotte voer je een aantal mensen op die wat vinden van het boek. De lokale, nationale en internationale pers.

 

Kijk in je boekenkast (of in de Bieb) en kies er willekeurig of gericht 10 boeken uit. Op de achterflap van die boeken staat vrijwel altijd – naast een korte samenvatting van het verhaal – een omschrijving van de schrijver. Wissel boeken zonder achterflapomschrijving in voor boeken met.

-                 Lees op alle achterflapteksten de schrijversinfo als inspiratie.

-                 Schrijf een achterflaptekst over jezelf. Max. 10 regels.

-                 Schrijf de tekst zo dat wij – jouw lezers – een goed beeld van je krijgen (overdrijven mag).

 

 

Het is nog lang geen Sinterklaas. En met een beetje mazzel duurt ook Kerst nog even.

Maar dat betekent niet dat er niets te wensen is!

We gaan een gedicht schrijven waar verlangen uit spreekt. Een wensgedicht. Een ‘zullen we’-gedicht. We laten ons inspireren door Judith Herzberg.

 

 

Zullen we

zei ze

samen

in een groot bed

in een hotel-

kamer

gaan liggen

met pyjama’s

aan en

dan de knecht

taart

laten brengen?

 

                        Judith Herzberg

 

 

Inventariseren:

Maak drie kolommen: 1) Wie, 2) Wat en 3) Waar.

Maak lijstjes met: 

 

Neem een persoon in gedachte uit lijst 1, een bezigheid uit lijst 2 en een plek uit lijst 3

Misschien kun je niet lijst 2 èn 3 gebruiken. Kies dan uit een van de twee lijstjes.

 

Kijk goed naar de inhoud van je wens. 

Wat wil je?

Met wie?

Waar is het?

Hoe?

 

Schrijf je wens op, gewoon in een of meer regels.

 

Schrijf nu je wensgedicht uit op de manier van Herzberg door woorden onder elkaar te zetten.

Het gedicht begint met: ‘Zullen we (zei ze)’.

Het aantal regels is vrij. (maar maak het gedicht niet te lang)

 

Herschrijven in tweetallen / elkaar helpen

Maak je wens leuker, spannender, breng er je eigenheid in. Je bent baas over je eigen wens!

Voorlezen van alle wensgedichten

Een kwatrijn is een vierregelig rijmend gedicht. Je herkent in de naam ‘quattro’ en ‘kwartet’, vier dus. Het kan op zich zelf staan of onderdeel uitmaken van een groter geheel. Omdat het een rijmend gedicht is, eerst wat informatie over rijmen. 

 

Rijmschema 

Een rijmschema is de afwisseling van de rijmuitgangen, van de rijmklanken. In zo’n rijmschema krijgt elke rijmuitgang een letter, bijvoorbeeld a, b, c. Er zijn verschillende rijmschema’s mogelijk. Het meest simpele rijmschema is aabb (b.v. baas/speculaas/gek/bek), het wordt veel gebruikt in sinterklaasgedichten.

 

Sint zei tegen pieterbaas

“Jan is gek op speculaas,

Ook op chocola is hij stapelgek

En daarom rotten de tanden uit z’n mond 

 

Een ander rijmschema is het gekruist rijm. De rijmuitgangen kruisen elkaar: abab (b.v. haren/doen/jaren/toen). Dit rijmschema wordt veel gebruikt in kwatrijnen. 

 

Vraag niet, waar ’t uur van gistren is gebleven

Vraag niet, waar ’t uur van heden henen gaat

Geniet uw leven lang van ’t goede leven

Een ogenblik verzuimd is voor Eeuwig te laat.

Jacob Israël de Haan 

 

In oosterse of Perzische kwatrijnen wordt het rijmschema aaba (b.v. glas/gras/wilde/was) gebruikt. Juist door die derde (niet-rijmende) regel, wordt het rijm versterkt. Om het nog iets ingewikkelder te maken: het effect wordt nog versterkt als je mannelijk en vrouwelijk rijm afwisselt. Het prettigst klinkt drie keer mannelijk rijm en een keer vrouwelijk.

Eerst een voorbeeld van Jean Pierre Rawie:

 

Het ijzelt, en de struiken zijn van glas   (a)

Wij lopen samen door het witte gras        (a)

Er zijn van die momenten dat ik wilde      (b)

Dat alles nu maar bleef zoals het was      (a)

 

Het rijmschema aaba is duidelijk herkenbaar, maar wat is mannelijk en vrouwelijk rijm? 

Bij mannelijk (of staand) rijm, bestaat de rijmklank uit een lettergreep: b.v. angst/vangst, dijk/bereik. Hand/wand. De klemtoon ligt op de laatste lettergreep.

Bij vrouwelijk (of slepend) rijm bestaat de rijmklank uit twee lettergrepen: b.v. vrouwen/vertrouwen, eigenaardig/vaardig.

Handen/wanden. De klemtoon ligt op de voorlaatste lettergreep.

Bij onzijdig (of glijdend rijm) wordt de beklemtoonde rijmklank gevolgd door 2 onbeklemtoonde lettergrepen.

Handelen/Wandelen

(schrikkelrijm) 

 

Schrijfopdracht Kwatrijn:

 

 

Als je veel kwatrijnen schrijft, word je rijker in je taalgebruik. Je kunt een rijmwoordenboek gebruiken, maar je hebt een enorme ‘passieve’ taalschat, gebruik die dan ook. Het risico van een rijmwoordenboek is rijmdwang of woorden die helemaal niet bij je passen (tirassen, kurassen, ontwassen, sassafrassen).

Een verhaal van Tobias Wolff heet Liar en begint als volgt: 

‘My mother reads everything except books. Advertisements on buses, entire menus as we ate, billboards; if it had no cover it interested her. So when she found a letter in my drawer that wasn’t addressed to her, she read it.’

 

Dit is hoe scherp en in hoe weinig woorden Wolff een personage neer kan zetten. Iemand die zo levensecht is dat het is alsof je naast ze aan de keukentafel zit. Je bent niet alleen de lezer van het verhaal, je bent medeplichtig.

Hij beschrijft het opvanghuis door het gehoest van de man met wie de jongen op een kamer slaapt. Hoe hij overdag met hem te doen heeft, maar hem ’s nachts haat. 

 

Opdracht:

Schrijf 21 titels op voor een verhaal.

Voorbeelden:

-                 De wolven komen

-                 Onder het schip

-                 De jongen met het rode haar

Schrijfopdracht

·       Kijk naar de titels. Kies er een uit.

·       Lees het begin voor.

 

Dialogen maken een verhaal echt. Ze maken van een verslag een verhaal. Een dialoog kan het karakter of de stemming van een personage suggereren, een conflict aankondigen of verhelderen, spanning oproepen of de handeling voortzetten.

 

Een paar aandachtspunten:

 

Een toneeldialoog of kale dialoog

Een toneeldialoog geeft de woorden van de hoofdpersonen weer en vertelt soms wie er spreekt, meer niet. Het beeld is weg en aan de woorden ontbreken toonhoogte, snelheid, ritme en geluidsvolume. 

 

Jan:         Dat is goed, ik zie je vanavond
 Lena:      Vraag je het aan Van Zanten?

Jan:         Tuurlijk, schatje, tot vanavond.
 
 of 

 

‘Hoeveel is het’, vroeg Jan.

‘Drie euro dertig’, zei de groenteboer.

‘Alstublieft’, zei Jan  

 

Volledige dialoog

Om het gemis aan ‘beeld’ te compenseren, schrijven schrijvers vaak stukjes actie en gedachten tussen de zinnen van de personages.

 

Het voorbeeld van Jan bij de groenteboer zou dan zo kunnen klinken:

 

‘Hoeveel is het’, vroeg Jan, terwijl hij over de schappen met groente en fruit keek. Kiwi’s, die kan ik ook nog wel meenemen. 

De groenteman telde de appels en deed ze in het plastic tasje. Er bovenop legde hij de krop sla. ‘Drie euro dertig’, zei de groenteman. 

Afzetter, dacht Jan en paste het geld af op de toonbank. Hij liet er een afgemeten ‘Alstublieft’ opvolgen.

 

Monoloog

Bij een monoloog is er maar één persoon aan het woord. Hij/zij richt zich tot iemand, iedereen of niemand in het bijzonder. 

 

Innerlijke monoloog

Bij een innerlijke monoloog wordt er niet echt tegen iemand gesproken. Het gesprek of de gedachten spelen zich af in het hoofd van een personage. Innerlijke monoloog kan afgewisseld worden met ‘uitgesproken’ dialoog.

 

 

Schrijf een kale dialoog. 

 

Maximaal 8 clausen. 

Een claus is de aaneengesloten tekst van één personage/toneelspeler. M.a.w. wat één personage zegt tussen de tekst van een ander personage(s).

Dialogen oefening 2

Het is belangrijk om te weten wie er aan het woord is. Je moet je personages kennen voor je laat praten. 

 

·       Beschrijf nu – in het kort – het cv van A en B 

o   Denk aan m/v, naam, leeftijd, relatie, opleiding.

o   Schrijf drie bijzonderheden/karaktertrekken van elk van je personage op die van belang (kunnen) zijn voor een dialoog. 

o   max. 5 regels elk. 

·       Herschrijf nu de kale dialoog uit oefening 1 en probeer de kennis die je over je personage hebt verzameld tot uitdrukking te laten komen.

·       Maximaal 8 clausen

Zo’n kale dialoog blijft toch wat kaaltjes. Je kunt je dialoog verder aankleden met handelingen, omschrijvingen van het decor, gedachten enz.

 

·       Bouw je kale dialoog om tot een volledige dialoog.

·       Gebruik de kennis over je personages

·       Luister kritisch naar je personages. Zijn er verschillende stemmen aan het woord?

·       Minimaal 4 clausen

·       tenminste 10 regels

 

Boosheid is een stof

Is een stof, is een stof.

Boosheid is een stof, is een stof, is een millimeter

stof,

is een vingerhoedje stof,

is een kruimeltje, een krabbeltje, een krekeltje

van stof,

is een stof, is een stof,

is een krasje, is een stof, is een sprankje, is een stof,

is een kreukelige kronkelige kriebelige stof,

is een stof, is een stof.

Boosheid is een stof, is een stof

is een stofje

en is weg.                     Toon Tellegen

 

-    met gevoelens, ook gevoelens die wat dieper verstopt zijn soms, zoals jaloers,   verlegen.

       -    een lijstje met soorten dingen, categorieën, verzamelingen. Bijvoorbeeld: kleuren, bomen, broodbeleg, speelgoed, meubels, landschappen, boeken.

Met categorieën worden overkoepelende begrippen bedoeld, ook wel soortnamen genoemd. Loop in gedachten door je huis, dan kom je vanzelf op categorieën. 

                                                                                                                                                                                                                                                                                              

 

 

 

Van zeuren heb je lol.

Heb je lol, heb je lol.

Van zeuren heb je lol, heb je lol, heb je 

reuzedikke lol,

heb je leedvermakend lol,

heb je luizebosse, liederlijke, laveloze lol,

heb je lol, heb je lol,

tot op ’t beenmerg kun je zeuren, in een

open zenuw peuren.

Door zeuren kun je lachen, heb je lol, 

heb je lol

voor ’n keer.                      Cootje

 

 

Rap

 

Lachen is een zaag

is een zaag, is een zaag.

Lachen is een zaag, is een zaag, is een grofgetande 

zaag

is een ijzersterke zaag

is een zuinige, een zachtige, een zoetgevooisde

zaag  

is een zaag, is een zaag

een figuurtje, is een zaag, is een eiser, is een zaag

is een giebelende, giechelige, gillerige zaag

is een zaag, is een zaag.

Lachen is een zaag is een zaag

is een zaagje

en is zacht.

 

                                               peter

 

 

Ten eerste: ‘Ja, want, en, dus, maar…’

Hele bladzijdes kletsen sommige personages vol. En geen van de gesprekspartners haalt het in zijn hoofd om deze ouwehoer te onderbreken. Blijkbaar hebben ze allemaal een stuk duct tape over hun mond. Anders hadden ze er van alles tussendoor geroepen, zoals mensen dat doorgaans doen.

Lange monologen: het is als een tenniswedstrijd waarbij beide spelers vanaf de achterlijn elkaar hoge ballen toeslaan. Snel elkaar laten afwisselen geeft veel meer dynamiek. Tak-tak-tak heen en weer: twee spelers aan het net en het publiek staat op de banken.

Ten tweede: ‘Wil je koffie?’ – ‘Ja’

We moeten onze machete heffen en alle nietszeggende uitspraken in de tekst weghakken.

Als jouw personage dingen zegt die mensen de godganse dag al om zich heen horen, waarom zouden ze dan dat boek lezen? Kunnen ze net zo goed tijdens de koffiepauze op het werk hun oren open houden.

Dus grijp elke zin die gezegd word aan om iets over je personage duidelijk te maken. ‘Gebruik je melk in je koffie?’ Hier is een formeel iemand aan het woord, met dat gebruiken. ‘Of nee,’ gaat deze dame verder, ‘jij bent er natuurlijk zo een die het enorm interessant vindt staan om koffie zwart te drinken.’ Een vooringenomen tante ook nog, zo te zien.

En die andere, laat die dat over zijn kant gaan? ‘Zeg moet ik die suiker er met mijn snikkel doorheen roeren, of hebbie ook nog een lepeltje voor me?’ Ahem, jullie hoeven niet allemaal even grof als ik te worden, maar je snapt waar ik heen wil. Door hóe ze praten, krijgen de personages eigenheid.

Ten derde: ‘Je weet toch dat ik vegetariër ben!’

Als je jezelf een zin ziet opschrijven die begint met: ‘je weet toch…’ dan moeten alle alarmbellen gaan rinkelen. De figuren in jouw verhaal zijn zich van geen publiek bewust. Ze zullen dus nooit iets zeggen dat is bedoeld om de lezer te informeren.

Dus wat je die personages ook laat zeggen: zorg altijd dat de lezer niet doorheeft dat je hem informeert. ‘Mag ik vragen wat dat dode beest op mijn bord doet?’ – ‘Dat is niet dood, dat is nieuw. Soyadinges.’ – ‘Het ziet er dood uit.’ – ‘Ja. Dooie soya. Nou goed?’

Ten vierde: het oor wil ook wat.

Hoewel de meeste mensen hun boeken niet hardop lezen, wil je toch dat de tekst lekker bekt. De ‘dooie soya’ in de vorige alinea werkt goed (allez, dat vind ik), omdat er klankherhaling in zit. Misschien dat de lezer het niet expliciet opmerkt, maar hij merkt wel dat hij als een speer door de tekst gaat. Dat is de schrijverstruc: je bereikt je effect, zonder dat je verraad hoe je het doet.

Ten vijfde: ‘Sorry, ik zat niet te luisteren’

In verhalen van beginnende schrijvers geeft iedereen keurig antwoord op vragen. De een zegt wat; de ander reageert daarop. Veel spannender is het, als ze langs elkaar heen praten. Ze hebben allebei hun eigen verhaal te vertellen. O ja, en verderop in het gesprek wil er eentje best nog even terugkomen op een eerdere opmerking.

 

‘Ja, met mij, ik ben om half zeven op het station.’ 

… 

‘Wat eten we?’

 

of

 

‘…helemaal met m’n been zo.  Met zo’n lang wattenstokje zat ie er aan.’

…

‘nee, die is op vakantie. Ik had ook liever haar gehad, maar alleen dokter Bakker was er.’

…

‘Ja zo’n man heeft dat natuurlijk al duizend keer gezien. En echt aantrekkelijk ziet het er allemaal niet uit, maar toch.’

 

In de trein valt alle schaamte van mensen af als ze mobiel bellen. 

Je bent getuige van onschuldige gesprekjes, maar soms wordt de hele doopceel gelicht of je geniet mee van huwelijksproblemen, wilde dachten, sterfgevallen, ruzies, kalknagels of erger. 

 

·       Schrijf een ‘halve dialoog’ van een mobiel gesprek in de trein.

·       Je mag halverwege in het gesprek vallen.

·       Let op, juist omdat we de andere spreker niet zien/horen, ontstaan er schrijfuitdagingen…

·       Maximaal 5 gesprokken clausen en 5 puntjes … 

 

 

 

Vanaf pagina 100:

 

 

Hij wees op een grote lege plek waar eerder die ruw afgesneden lap linnen had gehangen waarop IJsbrand zijn laatste schilderijen had geschilderd, die nu als ‘ongesign.’op de lijst van Vogels en Hudde stonden.

‘Ik denk dat ik ze daar maar ophang,’zei hij.

‘Weet je welke in kleur moeten en welke in zwart-wit,’vroeg ik. 

Terwijl ik de kastdeuren openklapte, hoorde ik hem zachtjes in zichzelf mompelen. Op de bovenste plank lagen rollen ongebruikte schilderslinnen. Op de planken eronder nieuwe tubes verf. Cinnaber, las ik, lakmoes, Pruisisch-blauw. Een stapeltje kunstboeken. Ik kon de ruggen lezen. Caravaggio, Monet, Bonnard. Een dikke laag stof op het bovenste boek met reproducties van Bonnard bewees dat ijsbrand die boeken in jaren niet meer ingekeken had. Achter mij hoorde ik zo nu en dan de droge klak van Dicks camera. Onder in de ladekast stond een paar rubber laarzen. Er naast lag een opgerolde tuinslag. In een plastic zak van de plaatselijk supermarkt zat een stapel notitieboekjes, agenda’s, zag ik bij nadere inspectie. Ik pakte ze uit de zak en liep ermee naar de werktafel. Ik keek naar de opgeprikte reproducties boven IJsbrands werktafel. Een beeld van Maillol. Ik verbaasde me erover dat hij daar kennelijk iets in had gezien, in zo’n mollige vrouw. Zelf ging ik ook al aardig die kant op. Twee reproducties van schilderijen van Braque, een van een op zijn kant zwevende doormidden geknakte biljarttafel, twee keus gekruist op het groene laken, de andere van een dakenlandschap in de Provence. Daar was IJsbrand met Nadia geweest toen ze elkaar pas kenden. IJsbrand wilde de omgeving zien waar Van Gogh gewerkt had. Een paar ansichtkaarten van schilderijen herkende ik niet. Oude Italianen zo te zien. Devoot en uit de tijd getild.

Leslie Kaplan, Het Exces-De Fabriek 

 

Fragmenten

 

Eerste kring      De fabriek, de grote fabriekskosmos, die ademt in jouw plaats. Er is geen andere lucht dan de lucht die zij aanzuigt, uitstoot.

Men is erin.

 

Men loopt tussen vormeloze muren. Men komt mensen tegen, broodjes, colaflesjes, gereedschap, papier, kisten, schroeven. Men is eindeloos, tijdloos in beweging. Zonder begin noch einde. De dingen bestaan tezamen, gelijktijdig.

 

Men wordt genomen, men wordt gedraaid, men is er binnen.

 

De muur, de zon. Men vergeet alles.

 

De meeste vrouwen hebben een prachtige tandeloze glimlach.

 

Men drinkt koffie uit de koffieautomaat.

 

De binnenplaats oversteken.

 

Op een kist zitten.

 

Men werkt negen uur, men maakt gaten in onderdelen met een machine. Men legt het onderdeel, men doet de handel naar beneden, men haalt het onderdeel eruit, men doet de handel weer naar boven. Er is overal papier.

 

Bussen, draden, ijzeren platen zijn opgestapeld. Een aantal is geverfd, de kleuren zijn rood, geel, blauw, groen. Onderdelen en stukken, bussen, draden en platen. Men weet niet, men kan niet weten. Men kijkt er hartstochtelijk naar.

 

Men wordt afgestoten.

 

Men is in beweging op plekken zonder naam, binnenplaatsen, hoeken, hangars.

 

Men houdt op, men gaat naar de kantine. Daarna keert men terug. De tanden bijten, het dode vlees wordt opgeslokt. Men eet niet. Waar is de smaak? Men wordt doordrongen door de geuren. Alles is voorgekauwd.

 

Men heeft een schort aan die het lichaam omsluit.

 

 

 

 

 

1      Je hebt een minuut om je aantekeningen te ordenen en bij te werken.
Dan deel ik de eigenlijke opdracht uit. Het zijn twee verschillende teksten. Tafel 1 krijgt een tekst van Bernlef, tafel 2 krijgt een tekst van Kaplan.
Lees de tekst zorgvuldig.
Je gaat een Imitatio schrijven.
 * Kijk hoe de schrijver de ruimte beschrijft/gebruikt.
 Verwerk je notities tot een tekst a la Bernlef of a la Kaplan.
 Ongeveer 10 regels.

2      Jullie hebben dezelfde item geobserveerd. 
Wat is er van die items overgebleven? 
zijn ze nog herkenbaar in jullie teksten?
Wat roepen de teksten op?
Welke functie heeft de ruimte?
Hoe verliep het schrijfproces?
Verschilt de sfeer in de twee verhalen

Naar een andere ruimte
 Na de feedbackronde ga je een Imitatio schrijven naar de andere schrijver. Kaplan wordt Bernlef, Bernlef wordt Kaplan.
 Noteer voor jezelf wat je prettiger vindt, a la Kaplan of a la Bernlef?
 Heeft de volgorde van de opdracht gevolgen voor je (2^e) tekst? 
Reflecteer op je schrijfproces, je schrijfervaring, de resultaten, de observaties (van jullie allebei).
 

Een haiku is een Japanse versvorm die stamt uit de achtste eeuw.

De grote dichter en Zen-Boeddhist Basho maakte de haiku tot wat het nu is: een snelle intense natuurvisie, die wordt over­gedragen op de lezer. Alleen door het noemen van de schaarse details, die oor­spronke­lijk  de emotie van de dichter opwekten.

Het verschil tussen haiku en senry  is heel subtiel.

Zowel de haiku als de senry  moeten ontstaan zijn vanuit een  observatie die aan een goede 

haiku / senry  haar grote sugges­tieve kracht geeft.

 

Beiden hebben dezelfde versvorm: 

DRIE REGELS 

regel 1:            vijf lettergrepen

regel 2:            zeven lettergrepen

regel 3:            vijf lettergrepen 

 

De haiku / senry  mag niet rijmen, dat leidt af.

De haiku gaat meestal over de natuur en de senry  (genoemd naar de dichter Senry ) kan over  van alles gaan, vaak over dieren maar ook over mensen.

De echte senry  is een uitnemend staaltje van het Japanse gevoel van humor, licht en ongeëngageerd, fijnzinnig en scherpziend.

 

De regels waaraan een haiku / senry  moet voldoen zijn:

- het moet een moment van geraaktheid zijn

- het mag nooit verzonnen zijn, alleen eigen waarneming

- het is objectief, geen eigen interpretatie 

- het is hier en nu, tegenwoordige tijd dus  (geen herinnerin­gen, geen toekomst)

- geen bijvoeglijke naamwoorden zoals: gezellig, leuk etc.

- je mag je er niet mee bemoeien, geen vergelijkingen en geen conclusies.

- namen mogen niet

- liefst geen verkleinwoorden

- móói is losse zinnen, maar evt. mag het één doorlopende zin zijn

 

Een haiku / senry  schrijven traint je in taal, het is de kunst van het weglaten en van jezelf loslaten…           

HAIKU                                                          SENRY  

Wat een stilte                                              Het druppelen van

het geluid van de cicaden                        een waterkraan beklemtoont

doordringt de rotsen                                  de stilte in huis.

Bashõ                                                                                         W.Hussem

 

Op karperkoppen                                        Met zijn voorpoten

die uit het water steken                              opgevouwen ligt de poes

trommelt de regen                                      onder de kachel

Shiki                                                                                           Cootje 

 

Wanneer je goed kijkt-                                 Zij geeft haar geuren

bloeit er een herderstasje                           ook aan de hand, die haar brak,

onder de heining                                          - pruimenbloesemtak -     

Bashõ                                                                                                   Chiyo-ni                       

 

schrijfopdracht:

-           kijk naar buiten wat zie je

-           schrijf op wat je ziet. Korte zinnen, steekwoorden. Let niet op lettergrepen.

-           schrijf drie korte zinnen met 5,7,5 lettergrepen over je waarneming.

-           ga schaven. Schrappen.

-           varieer met Haiku en Senry

 

 

Esther Naomi Perquin

“Het is onmogelijk om nu niet een beetje verliefd op je te worden en dat leidt heel erg af”, zei de radio-interviewster die in het gewone leven onder andere dichter was. Het was radio, dus we konden de reactie van de gelauwerde helaas niet zien na deze uitermate poëtische opmerking.

 

Alles komt uit

“En moet je nu eens zien”, zei de vrouw die licht voorovergebogen over het veld stond te turen. Het veld tooide zich sinds deze morgen met een groene waas die deed denken aan net geschoren Lubberiaanse kaken. In haar woorden zaten verbazing en herinnering aan de zwarte akker van maandag.

 

In de mond

“Schonkelen”, zei de man die er uitzag alsof het er niet toe deed. Ik monterde zijn gezicht omdat ik het woord niet van hem verwachtte. Hij leek immers geen paardenman. “Schonkelen”, proefde hij het woord nog eens. Pas toen ik het woord zelf ook beproefde, begreep ik wat hij bedoelde.

 

In het wild

“Dat zou ik ook wel willen kunnen”, zei de vrouw die vaker meeliep bij het uitlaten van onze wederzijdse honden. Mijn geestesoog zag haar met kromme rug hurken in de berm, piesen tegen een paaltje en vervaarlijk grommen. Ik sloot m’n geestesoog toen ze tegen mijn been begon te rijden. 

 

Kat en muis

“Je moet het spel een beetje meespelen”, zei de agent die op de fiets de probleemwijk onveilig maakte. Hij gebruikte de stang van zijn fiets als mobiele hangplek. “Soms winnen hun, dan weer wij”. Even lonkte er correctiesurveillance over het woordje ‘hun’, maar ik wilde hem z’n spelletje niet bederven.

 

Onbekend maakt onbemind

“Niemand weet tegenwoordig toch meer wat Pinksteren is? Waarom schaffen we het niet gewoon af?”, vroeg de voorzitter van de winkeliersvereniging tussen de agendapunten over precariorechten en de jaarmarkt door. De blikken van de overige middenstanders verrieden het verlies van weer een vrije dag. Alleen de franchisende grootgrutter knikte gretig.

 

·      Bedenk een onderwerp waar je over wilt schrijven

·      Schrijf dat verhaal van maximaal 50 woorden

o   Schrijven in Word heeft het voordeel dat Word de woorden voor je telt.

·      Bedenk een titel van 3 woorden

 

De os en de ezel zijn wel de bekendste dieren uit de Kerststal. Maar wat is een os eigenlijk? Een os is een gecastreerde stier (rund). Dat plaatst ossenworst in een heel ander licht… En hoe heet een 'gesneden' ezel? Een ruin.

 

Schrijfoefening 

·       Maak een lijstje met benamingen voor dieren

o   Os en ezel hadden we al en ook een ruin. Maar denk eens aan de aanduidingen voor mannetjesdieren (woerd), vrouwtjes (hinde) en jongen (pulsterling). Er zijn ook 'gesneden' namen.
 
 

·       Kies een van deze woorden uit en maak er een werkwoord van.
 
 

·       Gebruik dat werkwoord in een zin (of een paar zinnen). Schrijf de betekenis op als dat niet uit de zin blijkt.

o   Je mag bij het dier blijven: Ik heb vanmiddag de hele weide opgeruind. (dat is: iedere tweede steen uit de weide verwijderen)
 
 

o   Of een hele nieuwe betekenis aan het woord geven: De verzamelaar van heiligenbeelden ruinde menig rommelmarkt af zonder dat hij vond wat hij zocht. (dat is: heiligenbeelden zoeken zonder ze te vinden. Vergelijk struinen: op rommelmarkten heiligenbeelden zoeken en vinden).

 

 

 

Ernst Jansz vertaalde 12 Dylannummers voor Dromen van Johanna. Een ervan is A Hard Rain’s A-Gonna Fall. Het is een soort vraag en antwoordlied. Waar ben je geweest, mijn blue-eyed son? Wat heb je gezien? Wat heb je gehoord? Wie heb je ontmoet? En wat ga je nu doen? En steeds antwoordt blue-eyed son wat hij heeft meegemaakt.

 

Vertaal samen met een of twee anderen de tekst van dit lied. Merk op dat het lied niet/nauwelijks rijmt. Je zult zien dat A Hard Rain geen doorsnee popsong is. Dat zorgt er voor dat je op bijna ieder regel moet ‘kauwen’. Je ziet dat ook in het boek van Ernst Jansz. Wat staat er? Wat betekent dat? Wat zou Bob Dylan bedoelen. Bij het vertalen van dit nummer mag je best wat vrijer vertalen.

 

Lees je vertaling voor. We kunnen jullie vertaling vergelijken met die van Ernst Jansz.

 

 

Oh, where have you been, my blue-eyed son?
 Oh, where have you been, my darling young one?
 I’ve stumbled on the side of twelve misty mountains
 I’ve walked and I’ve crawled on six crooked highways
 I’ve stepped in the middle of seven sad forests
 I’ve been out in front of a dozen dead oceans
 I’ve been ten thousand miles in the mouth of a graveyard
 And it’s a hard, and it’s a hard, it’s a hard, and it’s a hard
 And it’s a hard rain’s a-gonna fall

 

Oh, what did you see, my blue-eyed son?
 Oh, what did you see, my darling young one?
 I saw a newborn baby with wild wolves all around it
 I saw a highway of diamonds with nobody on it
 I saw a black branch with blood that kept drippin’
 I saw a room full of men with their hammers a-bleedin’
 I saw a white ladder all covered with water
 I saw ten thousand talkers whose tongues were all broken
 I saw guns and sharp swords in the hands of young children
 And it’s a hard, and it’s a hard, it’s a hard, it’s a hard
 And it’s a hard rain’s a-gonna fall

 

And what did you hear, my blue-eyed son?
 And what did you hear, my darling young one?
 I heard the sound of a thunder, it roared out a warnin’
 Heard the roar of a wave that could drown the whole world
 Heard one hundred drummers whose hands were a-blazin’
 Heard ten thousand whisperin’ and nobody listenin’
 Heard one person starve, I heard many people laughin’
 Heard the song of a poet who died in the gutter
 Heard the sound of a clown who cried in the alley
 And it’s a hard, and it’s a hard, it’s a hard, it’s a hard
 And it’s a hard rain’s a-gonna fall

Oh, who did you meet, my blue-eyed son?
 Who did you meet, my darling young one?
 I met a young child beside a dead pony
 I met a white man who walked a black dog
 I met a young woman whose body was burning
 I met a young girl, she gave me a rainbow
 I met one man who was wounded in love
 I met another man who was wounded with hatred
 And it’s a hard, it’s a hard, it’s a hard, it’s a hard
 It’s a hard rain’s a-gonna fall

 

Oh, what’ll you do now, my blue-eyed son?
 Oh, what’ll you do now, my darling young one?
 I’m a-goin’ back out ’fore the rain starts a-fallin’
 I’ll walk to the depths of the deepest black forest
 Where the people are many and their hands are all empty
 Where the pellets of poison are flooding their waters
 Where the home in the valley meets the damp dirty prison
 Where the executioner’s face is always well hidden
 Where hunger is ugly, where souls are forgotten
 Where black is the color, where none is the number
 And I’ll tell it and think it and speak it and breathe it
 And reflect it from the mountain so all souls can see it
 Then I’ll stand on the ocean until I start sinkin’
 But I’ll know my song well before I start singin’
 And it’s a hard, it’s a hard, it’s a hard, it’s a hard
 It’s a hard rain’s a-gonna fall

Copyright © 1963 by Warner Bros. Inc.; renewed 1991 by Special Rider Music