Bizans ordusuyla 1302’de yapılan Koyunhisar Savaşı kazanıldı. Bu dönemde Osmanlı Devleti; Eskişehir, Yenişehir, Akyazı, Göynük gibi önemli merkezleri topraklarına kattı. Devletin sınırları Bursa yakınlarına kadar genişledi.

İznik, 1331 yılında fethedildi. Türkiye Selçuklu Devleti’nin de başkentliğini yapmış olan İznik’in fethedilmesiyle Bizans İmparatorluğu’na yapılan seferler kolaylaştı.

Bir diğer önemli olay, İzmit’in fethedilmesidir. 1337 yılında İzmit’in alınmasıyla stratejik öneme sahip bir yer daha Osmanlı Devleti’nin egemenliğine girmiş oldu.

1389 yılında Haçlılarla yapılan I. Kosova Savaşı’nı Osmanlı Devleti kazandı. Bu zaferle Osmanlıların Rumeli’deki hâkimiyeti pekişti. I. Murad, savaş kazanıldıktan sonra savaş alanını gezerken yaralı bir Sırp askeri tarafından şehit edildi.

Haçlı ordusuyla Osmanlı ordusu arasında yapılan Niğbolu Savaşı’nı Osmanlılar kazandı (1396).

la Yenişehir Sevgendnamesi’ni (Yemin Belgesi) imzaladı. II. Murad bu antlaşmaları

imzalayarak batıda ve doğuda barışı sağladığını düşünüp Osmanlı tahtından çekildi ve yerini oğlu II. Mehmed’e bıraktı. Bu olay Osmanlı tarihinde ilk ve son kez yaşanmıştır.

Haçlılarla 1444 yılında yapılan Varna Savaşı’nı Osmanlı Devleti kazandı.

1448’de yapılan II. Kosova Savaşı’nı yine

Osmanlılar kazandı. Bu savaştan sonra Haçlılar, uzun süre Osmanlılara karşı savunmada kaldılar.

çıkış sürecini etkileyen faktörler arasında askerî, eko-

nomik ve toplumsal yapı ile iskân politikası önemli bir

yere sahiptir.

Osmanlı Devleti’nde Balkanlarda yeni fethedilen

yerlere Anadolu’dan gelen insanların yerleştirildiği is-

kân politikası uygulandı. Bu politika ile doğudan gelen

Türk-Müslüman toplulukları, Balkanlarda yeni fethedi-

len topraklara yerleştirildi. Fethedilen yerlerin yönetimi

için siyasi, askerî, sosyal ve ekonomik kurumlar oluşturuldu. Bu yerlerde kalıcılığı sağlamak için farklı kültürlere saygılı, onların gönlünü kazanacak politikalar üretildi. Önceki yönetimlere göre daha adil vergi alındı. Gayrimüslim tebaanın güvenliği ve huzuru sağlandı, temel ihtiyaçları karşılandı. Fethedilen topraklara cami, köprü, medrese, hastane, çeşme ve yollar yapıldı. Buralarda yaşayan yerli halkın inançlarına, gelenek ve göreneklerine müdahale edilmedi.

Orhan Bey döneminde ilk düzenli kara ve deniz kuvvetleri kuruldu.

I. Murad döneminde devşirme sistemi başladı; bu sistemle yetiştirilen Hristiyan çocuklar, asker (Yeniçeri) veya memur oldu.

Yeniçeri Ocağı, daimî ordunun temelini oluşturdu.

Tımar sistemi sayesinde devlet, savaş zamanlarında asker sağlayabiliyordu.

Şehir ekonomisi tüccar, esnaf ve zanaatkârlar tarafından canlı tutuluyordu.

Bursa’da ipek, Edirne’de kumaş üretimi öne çıkıyordu.

Tüccarlar, iç ve dış ticarette etkin rol oynuyordu; aralarında Hristiyan ve Museviler de vardı.

Gelişmiş kara yolları sayesinde ticaret kolaylaşıyor, güvenlik devlet tarafından sağlanıyordu.

Kervansaraylar, ticaret yollarında konaklama imkânı sunuyordu.

Kırsal kesimde halk, tarım ve hayvancılıkla uğraşıyordu. Tarımsal üretim, devlet arazilerinde yapılıyordu.

Konargöçerler, hayvansal ürünlerini şehirlerde satarak geçim sağlıyordu.

Bu konum, hem askerî yayılmayı hem de ticareti kolaylaştırdı.

Hem kara hem de deniz yolları gelişmişti; ticaretin gelişmesine katkı sağladı.

Kırsal alanda halkın çoğu tarım ve hayvancılıkla uğraşırdı.

Anadolu’da konargöçer yaşam tarzı yaygındı; bu insanlar ekonomiye hayvansal ürünlerle katkı sağlıyordu.

Osmanlı toplumu, farklı inançlara ve kültürlere saygılı bir yapıya sahipti; bu durum sosyal huzuru ve siyasi istikrarı destekledi.

Cihat: Din uğruna yapılan mücadele veya savaştır.

Osmanlı Devleti, fetihlerini meşrulaştırmak ve desteklemek için bu anlayışlara büyük önem vermiştir. Amaç, gayrimüslim yerleşim yerlerini yok etmeden, adaletli bir şekilde Osmanlı hâkimiyetine katmaktı.

Fethedilen yerlerdeki gayrimüslimler İslam’a zorla geçirilmeyip, can ve mal güvenlikleri sağlanırdı. Karşılığında devlete itaat etmeleri ve vergi vermeleri beklenirdi.

Bu keşiflerin temelinde ekonomik çıkarlar ve Hristiyanlığı yayma isteği yer almıştır.

Osmanlı’nın İpek ve Baharat yollarını kontrol etmesi, Avrupalıları deniz yoluyla Hindistan’a ulaşma arayışına itmiştir. Pusula, dayanıklı gemiler ve denizcilikteki ilerlemeler keşifleri mümkün kılmıştır. Portekiz ve İspanya bu faaliyetlerde öncü olmuş, ardından İngiltere, Hollanda ve Fransa da katılmıştır.

Bartolomeu Dias Ümit Burnu’na, Vasco da Gama Hindistan’a ulaşmış, Kristof Kolomb Amerika’nın doğusundaki adalara ayak basmış, Magellan’ın başlattığı yolculuk Dünya’nın çevresini dolaşarak onun yuvarlak olduğunu kanıtlamıştır.

Keşifler sonucunda İpek ve Baharat yollarının önemi azalmış, Atlas ve Hint okyanusları üzerinden yapılan ticaret önem kazanmıştır. Avrupa’ya büyük miktarda altın ve gümüş taşınmış, burjuva sınıfı güç kazanmış, feodal düzen zayıflamıştır. Yeni bitkiler dünyaya yayılırken, misyonerler aracılığıyla Hristiyanlık da keşfedilen bölgelere taşınmıştır.

Bu gelişmeler Avrupa’da kiliseye olan güveni sarsmış, Rönesans ve Reform hareketlerine zemin hazırlamıştır.

Bu anlayış, Coğrafi Keşifler sonucunda ortaya çıkmış ve başta Portekiz ile İspanya, ardından İngiltere, Hollanda ve Fransa tarafından uygulanmıştır.

19. yüzyılda Almanya ve İtalya'da sömürgecilik faaliyetlerine katılmıştır. Sanayi İnkılabı ile birlikte ham madde ve pazar ihtiyacının artması, sömürgeciliği daha da yaygınlaştırmıştır.

Keşifler sırasında yerli halklar büyük zarar görmüş, Avrupa’dan taşınan hastalıklar nedeniyle Amerika’daki nüfus azalmış; Aztek ve İnka uygarlıkları yok edilmiştir. Afrika’dan milyonlarca insan köleleştirilmiş, zorla çalıştırılmış ve büyük kısmı kötü koşullar nedeniyle hayatını kaybetmiştir. Ayrıca keşfedilen bölgelerde halk, misyonerler aracılığıyla veya zorla Hristiyanlaştırılmıştır. Bu süreçte insan hakları ağır şekilde ihlal edilmiştir.

Antik Yunan ve Roma kültürü, Müslüman bilim insanları aracılığıyla Avrupa’ya aktarılmış; bu birikim Rönesans’ın temellerini oluşturmuştur.

Matbaanın kullanılması ve kâğıdın ucuzlaması bilgiye ulaşımı kolaylaştırmış, kitaplar yaygınlaşarak halkın eğitim seviyesini artırmıştır.

Rönesans ilk olarak İtalya’da başlamış, ardından diğer Avrupa ülkelerine yayılmıştır. Bu dönemde hümanizm anlayışı gelişmiş, insan ve doğa merkezli düşünce öne çıkmıştır.

Kilisenin otoritesi zayıflamış, özgür düşünce önem kazanmıştır.

Bilimsel düşüncenin güçlenmesiyle Reform Hareketleri hız kazanmış, Aydınlanma Çağı’na zemin hazırlanmıştır.

Ayrıca sanat ve bilim insanlarını destekleyen mesen sınıfı ortaya çıkmış, Avrupa bu dönemde bilimin merkezi haline gelmiştir.

Almanya’da Martin Luther, kilisenin para karşılığı sattığı endüljanslara karşı çıkarak Reform Hareketi’ni başlattı. Luther’in fikirleri halk ve prensler tarafından desteklendi; bu süreç zamanla tüm Avrupa’ya yayıldı. Fransa’da Jean Calvin öncülüğünde Reform devam etti.

Reform ile birlikte kiliseye olan güven azaldı, din adamlarının siyasal gücü kırıldı, Katolik mezhebinden ayrılan ülkelerde kilisenin mallarına el konuldu.

Avrupa’da yeni mezhepler ortaya çıktı, mezhep savaşları yaşandı ve milyonlarca insan hayatını kaybetti. Eğitimde dinin etkisi azaldı, bu süreç Aydınlanma Çağı’na zemin hazırladı.

Bu çağda skolastik düşünce etkisini yitirerek yerini akılcı ve bilimsel düşünceye bıraktı.

Immanuel Kant, bireyin kendi aklını kullanarak özgürleşmesi gerektiğini savundu ve “Aklını kendin kullanma cesaretini göster!” sözüyle dönemi tanımladı.

Descartes, bilginin mantık ve matematikle elde edileceğini savunurken; Bacon gözlem ve deneyin önemini vurguladı, John Locke ise özgür ortamda yapılan bilimsel çalışmaları destekledi.

Aydınlanma düşüncesiyle birlikte bilim, felsefe, din, siyaset gibi alanlarda köklü değişiklikler yaşandı. Bu anlayış, Amerikan Bağımsızlık Savaşı, Fransız İhtilali ve Sanayi İnkılabı gibi önemli tarihsel gelişmeleri etkiledi.

James Watt tarafından geliştirilen buhar makinesi önce tekstil sektöründe, ardından maden, kimya, ulaşım ve demir-çelik gibi birçok alanda kullanılmaya başlandı. İngiltere'de başlayan bu süreç, kısa sürede Avrupa'ya ve ABD’ye yayıldı.

Nüfus artışı, yaşam standartlarının yükselmesi, bilimsel gelişmeler ve artan tüketim ihtiyacı bu inkılabın temel nedenlerindendi. Sanayi üretiminin hızla artmasıyla birlikte ham madde ihtiyacı ve yeni pazar arayışı doğdu.

Bu durum, sömürgeciliği daha da yaygınlaştırdı ve sömürgeci ülkeler arasında rekabet ve savaşlara yol açtı. Sanayi İnkılabı, dünyada ekonomik, toplumsal ve siyasal alanlarda köklü değişiklikler meydana getirdi.

Aydınlanma düşünürlerinin etkisiyle, halkın iradesinin geçerli olması gerektiği savunulmuş, 1789'da Bastille Hapishanesinin basılmasıyla devrim başlamıştır.

Sonuç olarak, monarşi sona ermiş, soyluların ayrıcalıkları kaldırılmış ve halk egemenliği kabul edilmiştir. İhtilal, özgürlük, eşitlik ve kardeşlik ilkelerini yayarak milliyetçilik hareketlerine zemin hazırlamıştır.

Avrupa'ya değerli madenlerin gelmesi, Osmanlı ekonomisini olumsuz etkiledi.