เมื่ออายุได้ 10 ปี ก็สามารถบรรเลงฆ้องวงทำเพลงโหมโรงเช้าและโหมโรงเย็นได้ ซึ่งถือว่าได้ผลการศึกษาดนตรีขั้นต้น ครั้นอายุได้ 11 ปี บิดาได้นำไปฝากให้เป็นศิษย์ของครูหรั่ง พุ่มทองสุข ซึ่งเป็นครูดนตรีมีชื่ออยู่ที่ปากน้ำภาษีเจริญ โดยมีน้องชายชื่อบุญยัง เกตุคง ไปร่วมเรียนด้วย และได้เป็นเพื่อนร่วมเรียนดนตรีพร้อมกับนายสมาน ทองสุโชติ ได้เรียนอยู่ที่บ้านครูหรั่งนี้ประมาณ 2 ปี จนสามารถบรรเลงเดี่ยวฆ้องวงเล็กได้ ก็ย้ายไปเรียนดนตรีกับพระอาจารย์เทิ้ม วัดช่องลม จังหวัดสมุทรสาคร ซึ่งเป็นสถานที่เรียนดนตรี ที่มีชื่อเสียงมากอีกแห่งหนึ่งในยุคนั้น

เมื่อครูอายุได้ 16 ปี บิดาเห็นว่ามีความรู้เพลงการดีพอสมควรจะช่วยครอบครัวได้ จึงช่วยให้ไปทำหน้าที่นักดนตรีประจำคณะนาฎดนตรีของบิดา ซึ่งแสดงเป็นประจำอยู่ที่วิกบางลำภู กรุงเทพมหานคร โดยเริ่มจากคนตีฆ้องวงใหญ่ แล้วจึงได้เป็นคนตีระนาดเอก ทั้งนี้ได้รับการฝึกสอนเป็นพิเศษจากอาชื่อนายประสิทธิ์ เกตุคง ให้มีความรู้เรื่องเพลงสองชั้นที่ลิเกให้ร้องเป็นประจำ จึงมีความรู้และไหวพริบดีมากขึ้นในเรื่องเพลงประกอบการแสดง เป็นที่ทราบกันว่าย่านบางลำภูนั้นเป็นที่ใกล้ชิดกับบ้านนักดนตรีไทยหลายบ้าน โดยเฉพาะบ้านของสกุล ดุริยประณีต ซึ่งมีนายชื้นและนายชั้น ดุริยประณีต บุตรชายของครูสุข ดุริยประณีต มาช่วยบิดาครูบุญยงค์ตีระนาดประกอบการแสดงลิเกเป็นครั้งคราว จึงได้สนิทสนมไปมาหาสู่กันจนเกิดความคุ้นเคยเป็นอันมาก ได้มีการแลกเปลี่ยนความรู้ทางเพลงกันมากขึ้นเป็นลำดับ

ต่อจากนั้นครูบุญยงค์ได้เดินทางไปเรียนดนตรีจากครูเพชร จรรย์นาฎย์ ครูดนตรีไทยฝีมือดีและเป็นศิษย์ที่มีชื่อเสียงของท่านครูหลวงประดิษฐไพเราะ (ศร ศิลปบรรเลง) ที่จังหวัดพระนครศรีอยุธยา

เมื่อปี พ.ศ. 2485 เกิดอุทกภัยครั้งใหญ่ในกรุงเทพมหานคร การแสดงดนตรีซบเซาลง จึงให้เวลาว่างประกอบอาชีพแจวเรือจ้างอยู่ระยะหนึ่ง แล้วไปสมัครเป็นศิษย์ท่านครูจางวางทั่ว พาทยโกศล ณ บ้านดนตรี วัดกัลยาณมิตร ธนบุรี จึงได้เรียนรู้ทางเพลงทั้งทางฝั่งพระนครและทางฝั่งธนเป็นอย่างดี เมื่อน้ำลดแล้ว จึงได้เรียนดนตรีเพิ่มเติมอีกจากครูสอน วงฆ้อง ซึ่งช่วยสอนดนตรีอยู่ที่บ้านดุริยประณีตนั้นสมัยที่พลโทหม่อมหลวงขาบ กุญชร เป็นอธิบดีกรมประชาสัมพันธ์ ครูบุญยงค์ เกตุคง ได้สมัครเข้าเป็นนักดนตรีประจำวงดนตรีไทยของกรมประชาสัมพันธ์ ทำให้ได้ใกล้ชิดกับนักดนตรีอีกหลายคน อาทิ ครูประสงค์ พิณพาทย์ และครูพุ่ม บาปุยะวาทย์ ซึ่งเป็นหัวหน้าวงดนตรีไทยอยู่ในขณะนั้น

ในระหว่างที่ใกล้จะเกษียณอายุราชการ ครูบุญยงค์ได้ร่วมมือกับอาจารย์บรูซ แกสตัน ก่อตั้งวงดนตรีไทยร่วมสมัยชื่อ “วงฟองน้ำ” ขึ้น ครูบุญยงค์ เกตุคง ถึงแก่กรรมเมื่อ พ.ศ. 2539 สิริรวมอายุได้ 76 ปี ได้รับยกย่องสรรเสริญว่าเป็นระนาดเทวดา เพราะมีฝีมือบรรเลงระนาดเอกได้ยอดเยี่ยมที่สุดคนหนึ่งในยุคสมัยเดียวกัน และท่านยังได้รับคำยกย่องอีกว่าเสียงระนาดของท่านเปรียบได้กับเสียงของไข่มุกร่วงบนจานหยก

นอกจากนั้นท่านยังได้รับการยอมรับนับถือจากเซอร์ ไซมอน แรตเทิล วาทยากรชาวอังกฤษ ในฐานะครูผู้ใหญ่อีกด้วย

• ประเภทเพลงโหมโรง มีอยู่ด้วยกันหลายเพลงอาทิ เพลงโหมโรงสามสถาบัน โหมโรงสามจีน และโหมโรงจุฬามณี เป็นต้น

• ประเภทเพลงเถา ได้แก่เพลงเงี้ยวรำลึกเถา เพลงทยอยเถา ชเวดากองเถา เริงเพลงเถา กัลยาเยี่ยมห้อง เป็นต้น

• เพลงประกอบการแสดง ตระนาฏราชและ เพลงระบำต่างๆที่ประกอบในละคร

• เพลงเดี่ยวทางต่างๆ ได้แก่ ทางเดี่ยวระนาดเอก 3 ราง เพลงอาหนู และเพลงอาเฮีย ฯลฯ

เดี่ยวระนาดเอกเพลงม้าย่อง ม้ารำ

• เพลงประกอบภาพยนตร์และโทรทัศน์ เงาะป่า ของนาย จริญญา โกงเหลง

• เพลงร่วมสมัย เจ้าพระยา คอนแชร์โต้ เพลงผสมต่างๆ ของวงฟองน้ำ

• ชาย ชื่อ เปลี่ยน

• ชาย ชื่อ แย้ม ต่อมาได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็น พระพิณบรรเลงราช

• หญิง ชื่อ สุ่น

• หญิง ชื่อ นวล

ต่อมารับราชการ ตั้งแต่เมื่อพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระยศเป็นสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช สยามมกุฎราชกุมาร ได้ทูลขอพระราชทานบรรดาศักดิ์จากพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวให้นายแปลกเป็นที่ “ขุนประสานดุริยศัพท์" นับจากนั้นก็ได้รับพระราชทานเลื่อนบรรดาศักดิ์มาเป็นลำดับ จนเป็นพระประสานดุริยศัพท์ สังกัดกรมมหาดเล็กแลกรมขึ้น และท้ายที่สุดได้เป็นที่ “พระยาประสานดุริยศัพท์” เจ้ากรมปี่พาทย์หลวงในสมัยรัชกาลที่ 6

ในวัยเยาว์ท่านได้เรียนหนังสือที่บ้านตนเองจนกระทั่งโตเป็นหนุ่มตามกระแสข่าวกล่าวว่าท่านได้เรียนดนตรีไทยกับ "ครูถึก ดุริยางกูร" บุตรชายของพระประดิษฐไพเราะหรือครูมีแขก ต่อมาท่านได้เรียนปี่ชวากับครูชื่อ “หนูดำ” ซึ่งต่อมาได้สละการเป็นครูโดยถือศีลในถ้ำภูเขาทอง ลูกศิษย์เอกของครูหนูดำคือ ครูแปลกและนายทอง ส่วนวิชาดนตรีปี่พาทย์อย่างอื่น ได้ศึกษาอย่างจริงจังกับครูช้อย สุนทรวาทิน (บิดาของพระยาเสนาะดุริยางค์) ครั้งแรกนายแปลกรับราชการเมื่ออายุ 14 ปีเศษในตำแหน่งหมื่นทรงนรินทร์ ในกระทรวงนครบาล ต่อมาจึงลาออกจากงานที่กระทรวงนครบาล

ประวัติ

นายมนตรี  ตราโมท  เกิดเมื่อวันที่ ๑๗ มิถุนายน พ.ศ. ๒๔๔๓  ที่ตำบลท่าพี่เลี้ยง  อำเภอเมือง  จังหวัดสุพรรณบุรี  บิดาชื่อ ยิ้ม  และมารดาชื่อ ทองอยู่  

เริ่มเรียนหนังสือที่โรงเรียนประจำจังหวัดสุพรรณบุรี (ปรีชาพิทยากร) จบชั้นมัธยมปีที่ ๓  เมื่อเข้ามาอยู่กรมมหรสพแล้วได้เรียนต่อในโรงเรียนพรานหลวง จนจบชั้นมัธยมปีที่ ๖  สนใจดนตรีไทยมาแต่เด็ก  เริ่มเรียนเมื่ออายุประมาณ ๑๐ ปี โดยมีครูสมบุญ นักฆ้อง (ครูอ้วน) เป็นครูคนแรก  ครั้นอายุได้ ๑๓ ปี (พ.ศ. ๒๔๕๖) ได้ไปเรียนดนตรี ปี่พาทย์ และเรียนเครื่องดนตรีฝรั่ง (แตรวง) ต่อที่บ้านครูสมบุญ สมสุวรรณ ตำบลบางกะพร้อม จังหวัดสมุทรสงคราม จนมีฝีมือดี และได้เรียนรู้หลักการแต่งเพลงด้วย  ในปี พ.ศ. ๒๔๖๐ อายุ ๑๗ ปี ได้สมัครเข้ามารับราชการในกรมพิณพาทย์หลวง กรมมหรสพมหาดเล็ก (วังจันทร์เกษม) ซึ่งมีพระยาประสานดุริยศัพท์ (แปลก ประสานศัพท์) เป็นครูใหญ่  ณ วังจันทร์ ฯ นี้ได้เรียน ฆ้องใหญ่ จาก หลวงบำรุงจิตรเจริญ (ธูป สาตรวิลัย)  เรียนกลองแขก จาก พระพิณบรรเลงราช (แย้ม ประสานศัพท์)  เรียนระนาดทุ้มจากพระพาทย์บรรเลงรมย์ (พิมพ์ วาทิน)  ต่อมาพระยาประสานดุริยศัพท์ได้กรุณาสอนต่อให้อีก และได้รับเลือกให้เป็นคนตีระนาดทุ้มประจำใน  “วงตามเสด็จพระราชดำเนิน”  ซึ่งไม่ว่าพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว จะเสด็จแปรพระราชฐานไปที่ใด วงนี้จะต้องตามเสด็จเสมอ  จึงได้ใกล้ชิดในเบื้องพระยุคลบาทเป็นพิเศษเสมอมา  

ในปี พ.ศ. ๒๔๖๗  อายุ ๒๔ ปี อุปสมบท ณ วัดสุวรรณภูมิ  จังหวัดสุพรรณบุรี  โดยมีพระครูโพธาภิรัติ (สอน)  เป็นพระอุปัชฌาย์  มีความสามารถสอบนักธรรมตรี ได้ที่ ๑ ของจังหวัด  อุปสมบทอยู่ ๑ ปี จึงกลับมารับราชการ และในปีรุ่งขึ้นก่อนรัชกาลที่ ๖ สวรรคตไม่นาน ก็ได้เรียนหน้าพาทย์ชั้นสูง ถึงขั้นองค์พระ  โดยต่อจากท่านครูทองดี  ชูสัตย์  ครูอาวุโสในสมัยนั้น 

ในปี พ.ศ. ๒๔๗๔  ได้ทำหน้าที่บันทึกเพลงไทยเป็นโน้ตสากล  โดยมีหน้าที่เป็นผู้บอกทางระนาดทุ้มไม้ และระนาดทุ้มเหล็ก  ได้ทำการบันทึกเสียงเพลงไทยให้แก่ราชบัณฑิตยสภา  ต่อมาได้มีการเปลี่ยนสังกัดจากกรมพิณพาทย์หลวง มาขึ้นต่อกรมศิลปากรในปี พ.ศ. ๒๔๗๘ จึงได้ย้ายมาประจำกรมศิลปากร  ระยะนี้ได้เป็นศิษย์ของหลวงประดิษฐไพเราะ (ศร ศิลปบรรเลง) และท่านครูได้มอบให้ทำหน้าที่ครอบประสิทธิ์ประสาทวิชาการดนตรีได้ ระยะนี้เองได้เรียนโน้ตสากลเพิ่มเติมจากพระเจนดุริยางค์ จนสามารถอ่านเขียนโน้ตสากลได้อย่างคล่องแคล่วชำนาญยิ่ง  รับราชการอยู่ในกรมศิลปากร มาจนถึง พ.ศ. ๒๔๘๓ จึงได้ดำรงตำแหน่งหัวหน้าแผนกดุริยางค์ไทย กองการสังคีต กรมศิลปากร  

อาจารย์มนตรี  ตราโมท  เริ่มรับราชการตั้งแต่ พ.ศ. ๒๔๖๐ ได้รับพระราชทานเงินเดือนเริ่มแรก เดือนละ ๘ บาท  รับราชการจนเกษียณอายุ เมื่อวันที่ ๑ มกราคม พ.ศ. ๒๕๐๕ เป็นเวลาติดต่อกันถึง ๔๕ ปี  

ผลงานในด้านวิชาการ เริ่มแต่งเพลงครั้งแรกเมื่อ พ.ศ. ๒๔๖๓ (อายุได้ ๒๐ ปี) เพลงแรกที่แต่งคือ ลาวต้อยตลิ่ง ๓ ชั้น  เพลงที่ ๒ คือ เพลงพม่าเห่เถา  จากนั้นก็แต่งเพลงขึ้นเรื่อย ๆ จนมีจำนวนเพลงมากมายกว่า ๒๐๐ เพลง  

ผลงานเพลงประเภทโหมโรง ได้แก่ โหมโรงขับไม้บัณเฑาะว์ โหมโรงราโค โหมโรงเอื้องคำ โหมโรงรัตนโกสินทร์สามชั้น ฯลฯ

ประเภทเพลงเถา ได้แก่  โสมส่องแสงเถา  แขกกุลิตเถา  แขกต่อยหม้อเถา  ขอมทรงเครื่องเถา  มอญรำดาบเถา  ขอมเงินเถา กล่อมนารีเถา  กาเรียนทองเถา และสมโภชพระนครเถา เป็นต้น  

ในบรรดาเพลงสามชั้น ได้แก่ จระเข้หางยาวทางสักวา  เขมรปี่แก้วทางสักวา  ต้นเพลงยาวสามชั้น  เทพพนมสามชั้น  ประพาสมหรรณพสามชั้น ฯลฯ  

ในประเภทเพลง ประวัติศาสตร์ ได้แก่ ระบำโบราณคดีหลายชุด  สิบสองจุไทย  ขุนบรม ฝั่งโขง  ไทยมุง ฯลฯ  

ประเภทเพลงระบำ ได้แก่  นกเขามะราปี  ระบำนพรัตน์  ไกรลาศสำเริง  มยุราภิรมย์  บันเทิงกาสร  ระบำเงือก  ระบำดอกบัว  อัศวลีลา ฯลฯ  

ในด้านเพลงไทยสากล  อาจารย์มนตรีเคยประกวดแต่งเพลงวันชาติ ๒๔ มิถุนายน  ได้รับรางวัลที่ ๑ เรียกว่า เพลงวันชาติ เมื่อ พ.ศ. ๒๔๘๓ เพลงม่านมงคลของท่าน ได้รับการยกย่องให้เป็นเพลงไทยยอดนิยมได้รับรางวัลเสาอากาศทองคำ  นอกจากนี้ยังทำหน้าที่แต่งเพลงสำคัญสำหรับการแสดงนาฏศิลป์ ในโอกาสที่กรมศิลปากรไปแสดงยังต่างประเทศเป็นประจำ  อาทิ เพลงพม่าไทยอธิษฐาน  ลาวไทยปณิธาน ฯลฯ 

ในด้านร้อยกรอง อาจารย์มนตรีเป็นกวีผู้ยอดเยี่ยมคนหนึ่ง  นอกจากจะแต่งบทร้อง เพลงตับ เพลงเถา แล้ว  ยังแต่งกวีนิพนธ์ไว้หลายเรื่อง อาทิ โคลงกลบทช้างประสานงา  โคลงกลบทหลงห้อง  โคลงกลบทพรหมพักตร์   โคลงกลบทสักวา  โคลงกลบทสาลินี  โคลงกลบทฉมัง และนิราศอิหร่านราชธรรม เป็นต้น  รวมทั้งทำบทโทรทัศน์  บทละคร เป็นอันมาก  

ในด้านตำรา ได้แต่ง ตำราดุริยางคศาสตร์  ศัพท์สังคีต  การละเล่นของไทย  ประวัติบทเพลงต่าง ๆ และบทความทางประวัติการดนตรีไทยอีกมากมายจนนับไม่ถ้วน เป็นอาจารย์พิเศษสอนในมหาวิทยาลัยหลายแห่ง จนได้รับพระราชทานปริญญาดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์จากมหาวิทยาลัยศิลปากร จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ  ได้รับพระราชทานเหรียญดุษฎีมาลาเข็มศิลปวิทยา เมื่อปี พ.ศ. ๒๕๑๔  

ชีวิตครอบครัว  อาจารย์มนตรีแต่งงานครั้งแรกกับคุณลิ้นจี่  บุรานนท์  มีบุตรชื่อ ฤทธี และศิลปี  ตราโมท อาจารย์ศิลปีเป็นนักดนตรีผู้สามารถมากคนหนึ่ง และเป็นหัวหน้าแผนกดุริยางค์ของกองสังคีต กรมศิลปากร  ต่อมาคุณลิ้นจี่ถึงแก่กรรม (พ.ศ. ๒๔๘๐) จึงได้แต่งงานกับคุณพูนทรัพย์  นาฏประเสริฐ  มีบุตรีชื่อ  ดนตรี  เป็นนักร้องและนักดนตรี  และบุตรชายชื่อ ญานี  เป็นสถาปนิกและนักจัดรายการวิทยุโทรทัศน์  

อาจารย์มนตรีเป็นผู้ทรงความรู้และเป็นหลักสำคัญของวงการดนตรีไทยที่ยากจะหาผู้ใดเสมอเหมือน  มีทั้งความรู้ความสามารถในส่วนตัวและการถ่ายทอดให้แก่ศิษย์  มีความจำยอดเยี่ยม และเป็นคนละเอียดถี่ถ้วนในวิชาการ  เป็นบรมครูของวงการดนตรีไทยที่มีผู้เคารพนับถือมากที่สุด  

อาจารย์มนตรี ตราโมท ได้รับคัดเลือกให้เป็นศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปะการแสดง (ดนตรีไทย) พ.ศ. ๒๕๒๘ ศิลปินอาเซียน พ.ศ. ๒๕๓๐ และนักวิจัยดีเด่นแห่งชาติ สาขาปรัชญา พ.ศ. ๒๕๒๙ ต่อมาเมื่อวันที่ ๖ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๓๘ อาจารย์มนตรีได้ถึงแก่กรรมลง สิริรวมอายุได้ ๙๕ ปี

หลวงประดิษฐ์ไพเราะ นามเดิม ศร เกิดเมื่อวันที่ 6 สิงหาคม พ.ศ. 2424 ในรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ที่ตำบลดาวดึงส์ อำเภออัมพวา สมุทรสงคราม เป็นบุตรของ นายสิน นางยิ้ม ศิลปบรรเลง บิดาของท่านคือครูสินเป็นเจ้าของวงปี่พาทย์ และเป็นศิษย์ของพระประดิษฐ์ไพเราะ (มีดุริยางกูร) [1] หลวงประดิษฐไพเราะถึงแก่กรรมเมื่อวันที่ 8 มีนาคม พ.ศ. 2497 รวมอายุ 73 ปี

หลวงประดิษฐไพเราะ ท่านได้แต่งเพลงไว้มากกว่าร้อยเพลง ดังนี้:

เพลงโหมโรง

• โหมโรงกระแตไต่ไม้

• โหมโรงปฐมดุสิต

• โหมโรงศรทอง

• โหมโรงประชุมเทวราช

• โหมโรงบางขุนนท์

• โหมโรงนางเยื้อง

• โหมโรงม้าสะบัดกีบ

• โหมโรงบูเซ็นซ๊อค

• ฯลฯ

เพลงเถา

• กระต่ายชมเดือนเถา

• ขอมทองเถา

• เขมรเถา

• เขมรปากท่อเถา

• เขมรราชบุรีเถา

• แขกขาวเถา

• แขกสาหร่ายเถา

• แขกโอดเถา

• จีนลั่นถันเถา

• ชมแสงจันทร์เถา

• ครวญหาเถา

• เต่าเห่เถา

• นกเขาขแมร์เถา

• พราหมณ์ดีดน้ำเต้าเถา

• มุล่งเถา

• แมลงภู่ทองเถา

• ยวนเคล้าเถา

• ช้างกินใบไผ่เถา

• ระหกระเหินเถา

• ระส่ำระสายเถา

• ไส้พระจันทร์เถา

• ลาวเสี่ยงเทียนเถา

• แสนคำนึงเถา

• สาวเวียงเหนือเถา

• สาริกาเขมรเถา

• โอ้ลาวเถา

• ครุ่นคิดเถา

• กำสรวลสุรางค์เถา

• แขกไทรเถา

• สุรินทราหูเถา

• เขมรภูมิประสาทเถา

• แขไขดวงเถา

• พระอาทิตย์ชิงดวงเถา

• กราวรำเถา

• ฯลฯ

นายจำเนียร ศรีไทยพันธุ์ มีนามเดิมว่า “ผลัด” เกิดเมื่อวันที่ ๒๑ ตุลาคม พ.ศ. ๒๔๖๓ ที่ตำบลบางกระทึก อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม บิดาชื่อนายนาค ศรีไทยพันธุ์ มารดาชื่อนางเปลี่ยน ศรีไทยพันธุ์ มีพี่น้องร่วมบิดามารดา ๒ คน คือพี่ชายชื่อ ขุนทอง และพี่สาวชื่อ แม้นมาด

พ.ศ. ๒๔๘๔ นายจำเนียร ศรีไทยพันธุ์ ได้สมรสกับนางสาวผ่องศรี สุขสมัย มีบุตรชายหญิง ๔ คน คือ อนงค์ อานุภาพ อร่ามศรี และอารีย์ ทั้ง ๔ คนนี้ เป็นนักดนตรี ๓ คน ไม่เป็น ๑ คน โดยเฉพาะอนงค์ ศรีไทยพันธุ์ เป็นนักร้องเสียงดีเยี่ยมของวงกรุงเทพมหานคร

นายจำเนียร ศรีไทยพันธุ์ ได้เริ่มเรียนหนังสือที่โรงเรียนประชาบาลบางกระทึก วัดดอนหวาย อำเภอสามพราน นครปฐม จบชั้นประถมปีที่ ๔ แล้วได้ออกมาช่วยบิดามารดาทำนา ขณะมีอายุได้ ๙ ปี ก็ได้เริ่มเรียนดนตรีไทยกับครูสุ่ม พูลโคกหวาย นักดนตรีไทยชาวอำเภอบางเลน ซึ่งย้ายมาอยู่ใกล้บ้านนายจำเนียร ได้เรียนร่วมกับเพื่อนๆ รวม ๘ คน ครูคนแรกที่สอนให้อย่างจริงจังคือครูทองดี เดชชาวนา ได้สอนให้ตีฆ้องวงใหญ่เป็นอันดับแรก เพลงแรกที่เรียนคือ เพลงสาธุการ

ต่อมาครูขุนทอง บางระจัน ได้รับมอบต่อจากครูทองดี ให้ฝึกสอนให้ชำนาญจนสามารถออกงานได้ ในเวลา ๖ เดือน ประมาณเดือนพฤษภาคม พ.ศ. ๒๔๗๒ ครูสุ่ม ก็ได้จัดให้เป็นวงปี่พาทย์เด็กอายุ ๙-๑๒ ปี เล่นออกงานครั้งแรกเมื่อออกพรรษาปีเดียวกันนั้น ต่อมามีผู้ว่าจ้างไปเล่นอยู่เสมอจนชำนาญมากขึ้น เพลงที่เล่นในครั้งนั้นได้แก่ เพลงสาธุการจนจบโหมโรงเย็น โหมโรงเช้า เพลงฉิ่งพระฉัน เพลงโหมโรงเสภา เพลงเถา และเพลงตับ

ในสมัยนั้นหลวงเสียงเสนาะกรรณ (พัน มุกตวาภัย) ได้ร้องเพลงโดยการขับเสภาออกอากาศจากสถานีวิทยุศาลาแดงเป็นประจำทุกวัน นายจำเนียร ศรีไทยพันธุ์ ได้หัดร้องเรียนแบบเป็นศิษย์ประเภท “ลักจำทางอากาศ” สมารถถอดแบบลีลาได้ดีมาก จึงได้ร้องร่วมกับวงปี่พาทย์ออกงานต่าง ๆ อยู่เสมอ นอกจากนี้นายจำเนียร ยังเป่าปี่ ตีระนาด ตีฆ้อง และตีเครื่องหนังได้อีกด้วย ที่ ๒๗ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๔๐ สิริรวมอายุได้ ๗๗ ปี

แพทยศาสตร์ โรงพยาบาลรามาธิบดีและเป็นนักดนตรีประจำวงต่างๆ อีกมาก วงการดนตรีไทยจึงยกย่องเป็นครูดนตรีไทยผู้มีฝีมือชั้นนำคนหนึ่ง

ผลงานเพลงไทยที่นายจำเนียร ศรีไทยพันธุ์ แต่งไว้มีหลายประเภท ทั้งทางร้อง ทางเครื่อง ทางเดี่ยว และบทร้องเพลงต่าง ๆ

ประเภทแต่งทางขับร้องไว้ครบทั้งเถา ได้แก่ ทยอยญวน สร้อยลำปาง ตามกวาง ยอเร มอญกว้างดาบ ศรีธรรมราช สองฝั่งโขง และน้ำลอดใต้ทราย เป็นต้น

ประเภทประพันธ์บทร้อง ได้แก่ เทพชาตรีเถา ต้อยตลิ่งเถา นาคนิมิตรเถา และนกกระจอกทองเถา (แต่งร่วมกับครูสมาน ทองสุโชติ และคุณบุญยงค์ เกตุคง) เป็นต้น

ประเภทแต่งขยายและตัดลงจากของเดิมที่มีอยู่ ได้แก่ เพลงเทพสร้อยสนเถา ซึ่งได้รับรางวัลพิณทอง รองชนะเลิศ จากธนาคารกสิกรไทย เมื่อ พ.ศ. ๒๕๒๕ เพลงจีนเก็บบุปผาเถา และเพลงลาวดำเนินทรายเถา เป็นต้น

นายจำเนียร ศรีไทยพันธุ์ มีความสามารถในการร้องเพลงได้ดีมากด้วย ทั้งเพลงหน้าพาทย์ต่าง ๆ เพลงประกอบการเล่นละคร เพลงออกภาษาต่าง ๆ

งานเผยแพร่ดนตรีไทย นอกจากงานออกอากาศประจำที่สถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทย กรมประชาสัมพันธ์ และงานสอนดนตรีไทยตามสถาบันการศึกษาหลายแห่งแล้ว ก็มีการบันทึกเสียง ได้แก่ บันทึกเสียงกับวงดนตรีพลายมงคลที่จัสแมค บันทึกเสียงกับวงดนตรีดุริยประณีต (พ.ศ. ๒๕๐๕-๒๕๐๖) ที่บริษัทยีซีม่อน บันทึกเสียงกับวงดนตรีเกตุคง เมื่อ พ.ศ. ๒๕๑๖ และบันทึกเสียงร้องเพลงประกอบภาพยนต์เรื่องเงาะป่า ตลอดเรื่อง นอกจากนี้ยังบันทึกเสียงกับวงดนตรีอื่น ๆ ไว้อีกมาก

ครูจำเนียร ศรีไทยพันธ์ุ ได้รับการยกย่องเชิดชูเกียรติจากสำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ ให้เป็นศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปะการแสดง (ดนตรีไทย) ประจำปีพุทธศักราช ๒๕๓๖ และในเวลาต่อมาครูได้ถึงแก่กรรมลง เมื่อวันที่ ๒๗ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๔๐ สิริรวมอายุได้ ๗๗ ปี

อาชีพ : นักร้อง นักดนตรี ครูสอนขับร้องและดนตรี

ผลงานเด่น:บรรจุเพลงและขับร้อง ฉันท์ดุษฎีสังเวยพระพุทธมหามณีรัตนปฏิมากร

รางวัล:ชนะเลิศการขับร้องเพลงไทย กรมโฆษณาการ (พ.ศ. 2492)

เจริญใจ สุนทรวาทิน เป็นที่รู้จักในวงการเพลงไทยตั้งแต่วัยเยาว์ เคยเป็นข้าราชบริพารในยุคก่อนการเปลี่ยนแปลงการปกครอง เคยได้รับรางวัลชนะเลิศระดับชาติจากการประกวดขับร้องเพลงไทย เป็นครูผู้ควบคุมวงดนตรีและสอนการขับร้องเพลงไทย เป็นอาจารย์ผู้ถวายงานสอนดนตรีและขับร้องแด่สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี และได้รับการยกย่องเชิดชูเกียรติให้เป็นศิลปินแห่งชาติสาขาศิลปะการแสดง (คีตศิลป์) ประจำปีพุทธศักราช 2530 จากคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ

ศาสตราจารย์เกียรติคุณอุดมสมรสกับพนิดา อรุณรัตน์ (สกุลเดิม สนั่นนาม) มีบุตรธิดาสามคน คือ ปองประภา อรุณรัตน์, สนั่นนาม อรุณรัตน์ และศาสตราจารย์พงษ์ศิลป์ อรุณรัตน์ (อาจารย์ประจำภาควิชานาฎยสังคีต คณะอักษรศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร)

ศาสตราจารย์เกียรติคุณอุดมเริ่มรับราชการครูสังกัดกรมสามัญศึกษา กระทรวงศึกษาธิการ ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2504 โดยเป็นครูสอนวิชาวิทยาศาสตร์และคณิตศาสตร์ที่โรงเรียนสุวรรณพลับพลาพิทยาคม โรงเรียนวัดปากน้ำพิทยาคม และโรงเรียนวัดราชาธิวาส โดยทำหน้าที่เป็นอาจารย์พิเศษสอนดนตรีไทยให้กับคณะอักษรศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากรควบคู่ไปด้วย จนกระทั่งปี พ.ศ. 2519 ได้โอนย้ายมาเป็นอาจารย์ประจำภาคคณะอักษรศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร ได้ร่วมกับรองศาสตราจารย์เด่นดวง พุ่มศิริก่อตั้งภาควิชานาฎยสังคีตขึ้นในปี พ.ศ. 2522 และสร้างผลงานทางวิชาการไว้มากมาย จนได้รับโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งให้เป็นศาสตราจารย์ในวิชาสังคีตศิลป์ไทย เมื่อปี พ.ศ. 2537 นับเป็นคนแรกของทบวงมหาวิทยาลัย นอกจากนี้ยังเป็นอาจารย์พิเศษดนตรีไทยให้กับชมรมดนตรีไทย มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ระหว่างปี พ.ศ. 2510-2517 ชมรมดนตรีไทยที่โรงเรียนพณิชยการพระนครระหว่างปี พ.ศ. 2523-2527 และชมรมดนตรีไทยมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ เขตปทุมวัน ระหว่างปี พ.ศ. 2519-2523

ศาสตราจารย์เกียรติคุณอุดมเกษียณอายุราชการในปี พ.ศ. 2538 ในตำแหน่งผู้เชี่ยวชาญพิเศษทางดนตรีไทยประจำวิทยาลัยดุริยางคศิลป์ มหาวิทยาลัยมหิดล ทำหน้าที่สอนวิชาดนตรีทั้งภาคทฤษฎีและปฏิบัติให้แก่นักศึกษาตั้งแต่ระดับปริญญาบัณฑิตจนถึงระดับดุษฎีบัณฑิต ได้รับแต่งตั้งเป็นผู้ทรงคุณวุฒิพิจารณาผลงานวิชาการของหน่วยงานต่าง ๆ ตลอดจนการเป็นวิทยากรบรรยายพิเศษเกี่ยวกับดนตรีตามสถาบันต่าง ๆ และยังคงศึกษาค้นคว้าทางวิชาการเพื่อใช้สำหรับการศึกษาแก่อนุชนรุ่นหลังอีกหลายเรื่อง

ศาสตราจารย์เกียรติคุณอุดมเป็นผู้ทรงคุณวุฒิ และมีความสันทัดจัดเจนอย่างสูง ในด้านฝีมือทางซอสามสาย เป็นที่ประจักษ์และยอมรับกันในวงการดนตรีไทย พ.ศ. 2527 เดินทางไปเป็นวิทยากรสาธิตซอสามสาย ณ มหาวิทยาลัยปักกิ่ง ประเทศจีน โดยได้บันทึกเพลงตับมโหรีของเก่า สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ่า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้บันทึกเสียงเพื่ออนุรักษ์และเผยแพร่ในปี พ.ศ. 2529 ใน พ.ศ. 2534 เป็นวิทยากรรับเชิญไปบรรยายและสาธิตซอสามสาย ณ สภาบันภาษาและวัฒนธรรมตะวันออกแห่งชาติ (INALCO) กรุงปารีสประเทศฝรั่งเศส เป็นเวลา 3 เดือน และ พ.ศ. 2537 เป็นศาสตราจารย์รับเชิญไปสอนดนตรีไทยแก่นักศึกษาระดับปริญญาโท ณ มหาวิทยาลัยโมนาช (Monash University) ประเทศออสเตรเลีย เป็นเวลา 1 ภาคการศึกษา และร่วมงานกับวงดนตรีฟองน้ำ ในระหว่างปี พ.ศ. 2531-2535 ทั้งด้านงานบันทึกเสียงและงานเผยแพร่ต่างประเทศ เช่น ฮ่องกง สิงค์โปร์ และฝรั่งเศส

 เกิดเมื่อวันที่ 14 สิงหาคม  พ.ศ. 2506  พี่น้อง 3 คน  เป็นบุตรชายของครูระนาดชื่อดังเจ้าของฉายา
 "ระนาดน้ำค้าง"ครูสุพจน์ โตสง่า เเละ นางดวงเนตร ดุริยพันธุ์ ผู้เชี่ยวชาญขับร้องไทย สถาบันนาฏดุริยางค์ (กรมศิลปากร)

การศึกษา

                   ปีการศึกษา ๒๕๒๖  ได้รับทุนพระราชทานสมเด็จเจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัติวงศ์

ปีการศึกษา 252๗  จบวิทยาลัยนาฏศิลป กรุงเทพฯ กรมศิลปากร

การทำงาน

                   พ.ศ.2528       รับข้าราชการครูอยู่ที่ โรงเรียนมัธยมวัดห้วยจระเข้วิทยาคม จังหวัดนครปฐม

                   พ.ศ.๒๕๓๗ – ๒๕๓๘ เป็นอาจารย์พิเศษและควบคุมวงดนตรีไทยของโรงเรียนนายร้อยตำรวจ สามพราน

พ.ศ. 2๕45      เป็นอาจารย์พิเศษและควบคุมวงดนตรีไทยในระดับมัธยมของจังหวัดนครปฐม

พ.ศ. ๒๕๔๘      เป็นอาจารย์พิเศษอยู่ที่ โรงเรียนนายร้อยตำรวจ สามพราน 

 พ.ศ.2548      ลาออกจากราชการครูที่ โรงเรียนมัธยมวัดห้วยจระเข้วิทยาคม จังหวัดนครปฐม

การศึกษาทางด้านดนตรีไทย

           โดยเริ่มเล่นดนตรีไทยด้วยตัวเองก่อนในวัย 3 ขวบ เเละเริ่มหัดตีระนาดเอกกับบิดาอย่างจริงจังเมื่อตอนอายุ 5 ขวบ ได้เริ่มฝึกหัดเครื่องดนตรีไทยในวงปี่พาทย์ชนิดต่างๆทุกชนิด รวมถึงได้ติดตามบิดาไปเเสดงดนตรีปี่พาทย์ตามงานต่างๆตั้งเเต่ในวัยเด็ก หลังจากนั้นจึงได้เข้าไปศึกษาต่อที่วิทยาลัยนาฏศิลป กรุงเทพฯ กรมศิลปากร เเละได้ศึกษาเพลงระบำเเละเพลงละครต่างๆตามหลักสูตรของวิทยาลัยนาฎศิลป์ รวมถึงได้รับการศึกษาหลักทฤษฎีของระนาดเอกจาก อาจารย์ประสิทธิ์ ถาวร และในช่วงที่ศึกษาอยู่ที่ วิทยาลัยนาฏศิลป นั้นได้เป็นนักเรียนทุนของสมเด็จเจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์

          อาจารย์ขุนอินหลังจากได้รับการศึกษาวิชาความรู้ต่างๆในเรื่องของวิชาปี่พาทย์จากบิดา เช่นการศึกษาเพลงหน้าพาทย์ชั้นสูง เพลงเดี่ยว เพลงเสภา เพลงมอญเเละวิธีการประพันธ์เพลง

ผลงานทางด้านดนตรีไทย

เมื่อครูสุพจน์ โตสง่า ผู้เป็นบิดานั้นได้เสียชีวิตลง อาจารย์ขุนอิน ได้เป็นผู้สืบทอดสำนักปี่พาทย์บ้านโตสง่า ที่สืบทอดต่อๆกันมาตั้งเเต่สมัยคุณปู่ทวด จนถึงในปัจจุบันนี้ ซึ่งตระกูลโตสง่าจะมีชื่อเสียงในการผลิตนักดนตรีไทยโดยเฉพาะนักระนาดเอกมากอย่างยาวนาน กว่า 100 ปี รวมถึงมีรายการโทรทัศน์ต่างๆมาถ่ายทำรายการที่สำนักปี่พาทย์แห่งนี้มากมายกว่า ๙๐กว่ารายการ เเละในส่วนที่สำคัญที่สุดของชีวิตนักดนตรีไทยก็คือการได้รับมอบโองการไหว้ครูปี่พาทย์จากครูพัก โตสง่า ผู้เป็นลุง ให้ได้เป็นผู้ที่สามารถนำอ่านโองการในการประกอบพิธีไหว้ครูดนตรีไทยได้ 

เมื่อมารับราชการในกรมศิลปากรได้ไม่นาน ก็สมรสกับครูแสวง อภัยวงศ์ เมื่อ พ.ศ. ๒๔๗๙ ไม่มีบุตรธิดา ด้วยกัน มีบุตรบุญธรรม ๑ คน ชื่อ มยุรี ได้ก่อตั้งวงดนตรีบรรเลงออกอากาศทางสถานีวิทยุกระจายเสียงเป็นประจำ คือ วง ส. สุรางคศิลป์ และได้ร่วมวงบรรเลงกับวงอื่น ๆ เสมอ 

เมื่อพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช ทรงพระกรุณาโปรดเกล้า ฯ ให้ตั้งโรงเรียนจิตรลดาขึ้น ครูนิภาได้เข้าไปถวายการสอนดนตรีไทยแด่สมเด็จพระเจ้าลูกเธอทั้งสองพระองค์ และยังช่วยสอนดนตรีไทยแก่สถาบันต่าง ๆ เช่น มหาวิทยาลัยรามคำแหง รวมทั้งรับสอนที่บ้านด้วย เมื่อต้นปี พ.ศ. ๒๕๒๖ ครูได้ออกรายการโทรทัศน์ร่วมกับคุณสุมิตรา สุจริตกุล ในรายการหนึ่งในร้อย ซึ่งสนับสนุนโดย ธนาคารกรุงเทพจำกัด เพื่อเล่าเรื่องราวและบรรเลงเพลงที่เคยขับร้องถวายพระบาทสมเด็จพระมงกุฏเกล้าเจ้าอยู่หัว ปรากฏว่ามีผู้สนใจมาก 

ครูนิภา อภัยวงค์ ถึงแก่กรรมลงเมื่อวันที่ ๖ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๔๑ สิริรวมอายุได้ ๘๙ ปี ๑๐ เดือน

คำผาย นุปิง (19 พฤษภาคม 2467 - 23 กันยายน 2557) เกิดที่บ้านหัวนา ตำบลท่าน้าว อำเภอภูเพียง จังหวัดน่าน[1] ศิลปินพื้นบ้าน มีความสามารถในการขับซอ สามารถเขียนบทซอที่มีสำนวนภาษาอันไพเราะ สละสลวย[2] เคยได้รับการประกาศเกียรติคุณซอ เมื่อ พ.ศ. 2514 ได้รับการยกย่องเชิดชูเกียรติเป็นผู้มีผลงานดีเด่นทางวัฒนธรรม สาขาศิลปะ เมื่อปี พ.ศ. 2533 ในฐานะที่เป็นศิลปินที่อนุรักษ์วัฒนธรรมพื้นบ้านอันเป็นมรดกการแสดงของภาคเหนือ

และมีพี่น้อง 4 คน คือ

1.อุทัย แก้วละเอียด

2.สมัคร แก้วละเอียด

3.ชื่อเล่น เปี๊ยก

4.ชื่อเล่น จวบ

อุทัย ได้ติดตามรับใช้หลวงประดิษฐไพเราะ ไปทุกหนทุกแห่ง โดยให้เป็นนักดนตรีประจำวง ด้วยฝีมือที่จัดจ้าน และมีปฏิภาณไหวพริบ แม้กระทั่งการร้องเพลงก็สามารถพลิกแพลงได้ดีเป็นที่พอใจของหลวงประดิษฐไพเราะ จนได้เอ่ยคำพูดออกมาว่า "ทัยเป็นคนฉลาดดี เอาไปไหน ไม่อายใคร มีความขยัน มีนิสัยเรียบร้อย" ด้วยลักษณะพิเศษเฉพาะตน เมื่อมีงานแสดงสำคัญ ๆ งานรัฐธรรมนูญ งานสังคีตศาลา หลวงประดิษฐไพเราะจะให้ลูกศิษย์ที่มีฝีมือดี ไปรวมวงเล่นดนตรีไทย

อุทัยบรรเลงฆ้องวง บางครั้งให้บรรเลงระนาดเอกสลับกับบุญยงค์

เมื่ออายุได้ ๔ ปี ได้เริ่มเรียนหนังสือที่วัดสามพระยา จบชั้นมัธยมปีที่ ๑ เมื่ออายุเพียง ๘ ปี แล้วเรียนต่อจนจบชั้นมัธยมปีที่ ๓ ที่โรงเรียนวัดสังเวช ฯ ได้ถวายตัวเข้าเป็นมหาดเล็กกรมพิณพาทย์หลวง เมื่อวันที่ ๑ มกราคม พ.ศ. ๒๔๙๖ (อายุ ๑๗ ปี) ในขณะนั้นมีความสามารถในการบรรเลงปี่พาทย์เป็นอย่างดีแล้ว เพราะได้เรียนกับบิดามาก่อน แล้วเริ่มเรียนขับร้องและปี่จากพระยาเสนาะดุริยางค์ (แช่ม สุนทรวาทิน) เรียนเครื่องหนังจากพระพาทย์บรรเลงรมย์ (เพิ่ม วาทิน) จนสามารถออกงานได้ 

พ.ศ. ๒๔๗๘ ได้ย้ายมาสังกัดในแผนกดุริยางค์ศิลป์ กรมศิลปากร ได้ปฏิบัติหน้าที่ในราชการด้วยดีตลอดมา จนได้เป็นหัวหน้าแผนกดุริยางค์ไทย ระหว่างปี พ.ศ. ๒๕๐๐-พ.ศ. ๒๕๑๐ 

เนื่องจากเป็นพี่ชายใหญ่ของครอบครัว และมีพี่สาวเพียงคนเดี่ยวกับน้องชายน้องสาวอีกถึง ๙ คน จึงเป็นหลักของครอบครัวในการปลูกฝังน้อง ๆ และลูกหลานในวิชาการดนตรี หลังจากที่นายศุขบิดาถึงแก่กรรมลงใน พ.ศ. ๒๕๐๖ แล้วท่านก็ได้ทำหน้าที่ประหนึ่งหัวหน้าครอบครัว ทั้งในด้านการปกครองและประสิทธิ์ประสาทวิชาความรู้ รวมทั้งควบคุมวงดนตรี ดุริยประณีต อันเป็นวงอาชีพที่มีชื่อเสียงที่สุดวงหนึ่งของเมืองไทย และด้วยเหตุที่เป็นวิชาดนตรีรอบตัว คือ เล่นเครื่องดนตรีได้ทุกชนิด จนแม้แต่การขับร้อง จึงเป็นบุคคลที่มีผู้เคารพนับถือและมีศิษย์มาก ทั้งในกรมศิลปากร ที่บ้านและในต่างจังหวัด ความสามารถของท่านในการเป่าปี่และขับร้อง ยังปรากฏอยู่ในแถบบันทึกเสียงเก่า ๆ หลายชุด จนถึงทุกวันนี้ 

นายโชติรับการประสิทธิ์ประสาทวิชาดนตรีร่ำเรียนถึงหน้าพาทย์องค์พระ และได้รับมอบให้ทำหน้าที่ครอบและทำพิธีไหว้ครูให้ และยังได้แต่งเพลงไว้หลายเพลง อาทิ สุริโยทัยเถา พม่ากำชับเถา มอญบางนางเกร็ง พุ่งหอก โหมโรงศรีสังคีต กราวรำมอญเถา และเพลงตับชุดลาวแก่นท้าวกัดนิ้ว เป็นต้น 

ชีวิตครอบครัว ได้แต่งงานกับนางสาววาสนา เมื่อ พ.ศ. ๒๔๗๑ มีบุตรชาย ๒ คน คือ พ.อ.วิชาญ และนายชวลิต มีบุตรี ๓ คน คือ วิเชียร  ชูวงศ์ และแน่งน้อย มีชวลิตเพียงคนเดียว ที่เล่นดนตรีไทยได้ 

น้อง ๆ ของนายโชติ ดุริยประณีต ล้วนแต่มีฝีมือในการดนตรีทั้งสิ้นทุกคน ทุกคนมีความสามารถเป็นครูได้ คือ ครูชื้น ครูชั้น ครูแช่มช้อย (ภรรยาครูเหนี่ยว ดุริยพันธุ์) ครูเชื่อม (สุดา เขียววิจิตร) ครูชมชื่น ครูทัศนีย์ ครูสุดจิตต์ และคนสุดท้ายเป็นนักระนาดเอกฝีมือเยี่ยม ชื่อ สืบสุด (ไก่) 

นายโชติ รับราชการจนเกษียณอายุ แต่ทางกรมศิลปากรได้ยกย่องให้ปฏิบัติหน้าที่ต่อ ในฐานะผู้เชี่ยวชาญดนตรีไทยของกรมศิลปากรตลอดมา จนถึงแก่กรรมด้วยโรคมะเร็ง เมื่อวันที่ ๑๐ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๑๖ รวมอายุได้ ๖๔ ปี

การศึกษา

แก้

หลวงไพเราะเสียงซอ (อุ่น ดูรยะชีวิน) เริ่มเรียนหนังสือมูลบทบรรพกิจ เมื่ออายุ 11 ปี เมื่อครั้งบวชเป็นสามเณรที่วัดหน้าต่างนอก พระนครศรีอยุธยา ซึ่งมีหลวงพ่อจง เป็นเจ้าอาวาส เมื่อลาสิกขาบทได้เรียนต่อจากหนังสือมูลบทบรรพกิจ ภายหลังเมื่อครอบครัวย้ายมาอยู่กรุงเทพมหานคร จึงไปเรียนที่วัดปริณายก

ทางด้านดนตรี เริ่มฝึกหัดซอด้วงกับบิดา ซึ่งเป็นนักแอ่วเคล้าซอ เมื่ออายุ 9-10 ปี ต่อมาได้เรียนในขั้นสูงกับ พระยาประสานดุริยศัพท์ (แปลก ประสานศัพท์)เจ้ากรมพิณพาทย์หลวง สมัยรัชกาลที่ 6 โดยเรียนทั้งซอด้วงและซออู้ และได้เรียนไวโอลินกับ อัลเบอร์โต นาซารี (Alberto Nazzari) ชาวอิตาเลียน ครูประจำกองเครื่องสายฝรั่งหลวงสมัยรัชกาลที่ 6

เมื่อมารดาถึงแก่กรรมแล้ว ครูทองดีได้เข้ามาอยู่ในอุปถัมภ์ของพระสุจริตสุดา พระสนมเอกในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ตั้งแต่อายุยังไม่ถึง ๑๐ ปี จึงได้หัดเครื่องสายมาพร้อม ๆ กับนักดนตรีหญิงของพระสุจริตสุดา อาทิ ประคอง พุ่มทองสุก (นิภา อภัยวงค์) ทองสุก สุทธิพิณฑุ  แนบ เนตรานนท์  สุมิตรา สิงหลกะ (สุมิตรา สุจริตกุล) ลมหวล สุจริตกุล อำไพ สุจริตกุล ฉลวย รัตนจันทร์ (ฉลวย จิยะจันทน์) โดยเริ่มทำหน้าที่เป็นผู้ตีโทนรำมะนา ประจำวงเครื่องสาย ต่อมาได้เป็นผู้เล่นจะเข้ ประจำวง โดยมีครูชุ่ม กมลวาทิน  พระสรรเพลงสรวง (บัว กมลวาทิน) และพระประณีตวรศัพท์ (เขียน จักรวาทิน) เป็นครูผู้ฝึกสอน นับเป็นนักดนตรีของวงเครื่องสาย คณะนารีศรีสุมิตรมาแต่ดั้งเดิม 

นอกจากจะเรียนดนตรีแล้ว ยังมีฝีมือในการเย็บปักถักร้อย และฝีมือในการจัดดอกไม้สด ดอกไม้ประดับต่าง ๆ เคยเดี่ยวจะเข้ถวายหน้าพระที่นั่งและเคยอัดแผ่นเสียงพระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว กับคณะนารีศรีสุมิตร 

ครูทองดี สมรสกับ นายเอนก สุจริตกุล ซึ่งเป็นลูกพี่ลูกน้องชั้นเดียวกันกับพระสุจริตสุดา เมื่อ พ.ศ. ๒๔๗๗ มีบุตรเพียงคนเดียวชื่อ สุดาวดี เรียนอยู่ที่วิทยาลัยนาฎศิลป 

พ.ศ. ๒๔๙๘ เริ่มเป็นครูสอนในวิทยาลัยนาฎศิลป กรมศิลปากร ทำหน้าที่สอนจะเข้ และได้ร่วมมือกับครูประสิทธิ์ ถาวร ควบคุมฝึกซ้อมนักเรียนวิทยาลัยนาฎศิลป จัดแสดงมหาดุริยางค์ไทย ประสบผลสำเร็จอย่างดี 

ครูทองดี สุจริตกุล ถึงแก่กรรมด้วยโรคปอดอักเสบติดเชื้อ เมื่อวันที่ ๘ สิงหาคม พ.ศ.๒๕๕๐ รวมอายุได้ ๙๕ ปี

ในปีนั้นเองโองการได้เป็นผู้ควบคุมวงดนตรีไทยร่วมในคณะนาฏศิลป์เป็นทูตสันตวไมตรีไปประเทศญี่ปุ่นเป็นเวลา 4 เดือน เนื่องจากมีความรู้ในภาษาญี่ปุ่นจนเป็นล่ามได้ ในพ.ศ. 2483 ได้เปลี่ยนชื่อจากทองต่อมาเป็นโองการ ต่อมาโอนมารับราชการ ณ กองดุริยางค์ทหารอากาศเมื่อ พ.ศ. 2500 และได้รับพระราชทานยศเป็นเรืออากาศเอกจนถึง พ.ศ. 2510 ก็ลาออก แต่ยังไปสอนพิเศษให้แก่วงดนตรีไทยของทหารอากาศอยู่ โองการได้รับถ่ายทอดวิชาให้สืบทอดการทำพิธีอ่

เมื่อสงครามโลกครั้งที่ 2 สงบแล้ว ท่านได้เข้ารับราชการประจำวงดนตรีของกรมตำรวจ ซึ่งได้แต่งเพลงไว้หลายเพลงเช่น

• มอญอ้อยอิ่งเถา

• ขอมใหญ่เถา

• เขมรพายเรือเถา

• เขมรเหลืองเถา

• ลาวเลียบค่ายเถา

ต่อมา ได้ออกจากราชการตำรวจไปประกอบอาชีพส่วนตัว รับสอนดนตรีไทย และเป็นหัวหน้าวงดนตรีเสริมมิตรบรรเลง ท่านได้แต่งเพลงอีกหลายเพลง เช่น

• โหมโรงประสานเนรมิตร

• โหมโรงจามจุรี

• โหมโรงสรรเสริญพระจอมเกล้า

• โหมโรงพิมานมาศ

• โหมโรงมหาปิยะ

• โหมโรงรามาธิบดี

• ลาวลำปางใหญ่เถา

• ลาวลำปางเล็กเถา

• ลาวกระแซเถา

• ลาวกระแตเล็กเถา

• ลาวเจริญศรีเถา

• สีนวลเถา

• ลาวครวญเถา

• ดอกไม้เหนือเถา

• เคียงมอญรำดาบเถา

• เขมรใหญ่เถา

• สาวสอดแหวน

• ประพาสเภตรา

• หงส์ทอง (ทางวอลซ์)

• ล่องลม

ได้รับรางวัลนักดนตรีไทยตัวอย่าง เมื่อ พ.ศ. 2524 แต่งเพลงปิ่นนคเรศเถาเข้าประกวดรางวัลพิณทองเมื่อ พ.ศ. 2525 ได้รางวัลชนะเลิศ ได้เป็นศิลปินแห่งชาติสาขาศิลปะการแสดง (ดนตรีไทย) เมื่อ พ.ศ. 2529

ครูเฉลิมแต่งงานกับนางไสว มีบุตรธิดาด้วยกันทั้งสิ้น 11 คน บุตรธิดาของท่านที่มีฝีมือในทางดนตรีไทยได้แก่

• พัฒน์ บัวทั่ง

• สุพัฒน์ บัวทั่ง

• สุธาร ศุขสายชล

ครูเฉลิมเสียชีวิตเมื่อ 11 มิถุนายน พ.ศ. 2530 รวมอายุได้ 77 ปี

สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงเริ่มหัดดนตรีไทยขณะทรงศึกษาอยู่ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๒ ทรงเลือกหัดซอด้วง ทรงเริ่มต่อเพลงพื้นฐาน เช่น เพลงฉิ่ง ๓ ชั้น เพลงจระเข้หางยาว ตวงพระธาตุ นกขมิ้น เป็นต้น ต่อมาทรงเรียนพิเศษ และทรงเรียนร้องเพลงกับคุณหญิงไพฑูรย์ กิตติวรรณ

บุญศรีมีนิสัยการดีด สี ตีเป่า มาตั้งแต่เล็ก ได้ฝึกการเล่นดนตรีพื้นเมืองประเภทซึง-สะล้อ ขลุ่ย จากลุงของตน คือ นายสิงห์คำ รัตนัง ตั้งแต่เยาว์วัย สำเร็จการศึกษาระดับชั้นประถมศึกษาปีที่ 4 จากโรงเรียนบ้านป่าเหมือด เมื่อปี 2506 เริ่มเรียนเป่าปี่กับพ่อสม บุญเรือง ช่างเป่าปี่ มีชื่อในขณะนั้น พ.ศ. 2515 หันมาเรียนขับซอกับพ่อหนานตา ตันเงิน ที่บ้านป่าแงะ ตำบลดอนแก้ว อำเภอแม่ริม

บุญศรีได้รับการประกาศเกียรติคุณให้เป็นศิลปินแห่งชาติ ประจำปี 2560 สาขาศิลปะการแสดง (ดนตรีพื้นบ้านล้านนา) และได้รับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ดิเรกคุณาภรณ์ ชั้นที่ 4 จตุตถดิเรกคุณาภรณ์

หมอลำเคน ดาเหลา เป็นหมอลำที่มีผลงานในการแต่งกลอนที่ดีพร้อม ทั้งในด้านเนื้อหาสาระ และสัมผัสตามรูปแบบการประพันธ์ โดยอาศัยประสบการณ์ในการลำและกลอนลำของครูที่ใช้ลำมาเป็นแบบอย่าง นอกจากนี้ ยังเป็นผู้ที่ติดตามข่าวสารเหตุการณ์บ้านเมืองอยู่มิได้ขาด จึงทำให้ผลงานการแต่งกลอนลำของท่านมีความสัมพันธ์กับสภาพทางสังคมที่เปลี่ยนแปลงไปเป็นอย่างดี นอกจากนี้ยังได้นำเอาสนำนวนภาษาอีสานหรือสำนวนผญาอีสานมาแทรกไว้ในกลอนได้อย่างดียิ่ง จึงทำให้กลอนลำมีเนื้อหาสาระ สัมผัสคล้องจองที่ดี และมีภาษาที่ลึกซึ้งกินใจแก่ผู้ฟังเป็นอย่างยิ่ง

พ.ศ.2531 ได้รับคัดเลือกให้เป็นผู้มีผลงานดีเด่นทางด้านวัฒนธรรมของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ประจำปี 2531 สาขาศิลปะการแสดง (หมอลำ) ของสำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ

พ.ศ.2534 ได้รับคัดเลือกให้เป็น “ศิลปินแห่งชาติ” ประจำปี 2534 สาขาศิลปะการแสดง (หมอลำ) 

หมอลำเคน ดาเหลา ถึงแก่กรรม เมื่อวันที่ 9 ตุลาคม 2557 อายุ 85 ปี

ด้วยความที่เคยเป็นอาจารย์สอนวิชาดนตรีอยู่ที่มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒและวิทยาลัยครูจันทรเกษม^[2] จึงถูกเรียกติดปากว่า อาจารย์ธนิสร์ ได้เข้าร่วมวงคาราบาว ในปี พ.ศ. 2526 พร้อมกับ เทียรี่ เมฆวัฒนา และเป้า - อำนาจ ลูกจันทร์ ในการเป็นนักดนตรีแบ๊คอัพในห้องอัดของอโซน่า เมื่อคาราบาว โดยแอ๊ด - ยืนยง โอภากุล ได้มาอัดเสียงที่นี่ และชักชวนเข้าร่วมวง

บทบาทของอ.ธนิสร์ในวงคาราบาวนั้นนับว่าโดดเด่นมาก โดยจะเป็นผู้เล่นในตำแหน่ง คีย์บอร์ด และการประสานเสียง แต่สิ่งที่เป็นเอกลักษณ์และความสามารถเฉพาะก็คือการเป่าขลุ่ย โดยเฉพาะในเพลง เมด อิน ไทยแลนด์ ที่อยู่ในอัลบั้มประวัติศาสตร์ของวงนั้น อ.ธนิสร์ได้เป่าทั้งเพลง รวมทั้งการส่งเสียงแซวในเนื้อเพลงด้วย จนกลายมาเป็นเอกลักษณ์ที่เรียกสีสันประจำตัวเมื่อมักจะแซวสมาชิกในวงคนอื่น ๆ โดยเฉพาะแอ๊ดเมื่อเล่นคอนเสิร์ตเสมอ ๆ ทำให้อ.ธนิสร์เปรียบเสมือนสีสันของวง

“ผมเริ่มจากดนตรีไทยก่อน เรียนซอด้วงที่โรงเรียน แล้วที่บ้านมีขิมเก่าที่ปู่ทิ้งเอาไว้ ก็ลองเล่น เรียนรู้ด้วยตัวเอง จากนั้นขลุ่ยก็ตามมา ตอนหลังมาฟังเพลงสากล เพลงจีน ก็ได้ความรู้ด้านดนตรีส่วนอื่นเอามาปะติดปะต่อ”

พ.ศ. ๒๕๐๔ ได้รับทุนไปดูงานด้านโทรทัศน์เพื่อการศึกษา ณ ประเทศอิตาลี ประเทศอังกฤษ และประเทศอเมริกา กลับมาแล้วย้ายไปประจำอยู่โรงเรียนฝึกหัดครูธนบุรี แล้วย้ายไปประจำที่วิทยาลัยวิชาการศึกษาประสานมิตร จนเกษียณอายุเมื่อ พ.ศ. ๒๕๐๙ ได้ก่อตั้งมูลนิธิหลวงประดิษฐไพเราะ (ศร ศิลปบรรเลง) เมื่อ พ.ศ. ๒๕๒๔ และได้รับการเชิดชูเกียรติเป็น “ศิลปินแห่งชาติ” สาขาศิลปะการแสดง พ.ศ. ๒๕๓๐ ประกาศเมื่อ ๒๔ กุมภาพันธ์ ๒๕๓๑

คุณหญิงชิ้น เรียนดนตรีจากบิดาโดยตรงชำนาญทั้งการบรรเลง ขับร้อง ประพันธ์บทเพลง จนแม้แต่การบันทึกบทเพลงลงเป็นโน้ตแบบต่าง ๆ เป็นผู้รวบรวมผลงานจากบิดาไว้มากที่สุดแล้วถ่ายทอดให้แก่ศิษย์อย่างไม่รู้จักเหน็ดเหนื่อย มีความอุตสาหะ อดทนเป็นยอดเยี่ยมและเป็นครูที่ประเสริฐที่สุดคนหนึ่ง ทำหน้าที่ครูอย่างสมบูรณ์แบบ ด้วยการตั้งใจสอนและเสียสละเพื่อศิษย์เป็นอันมาก

คุณหญิงชิ้นเป็นผู้ร่วมงานก่อตั้งวงดนตรีของคุรุสภา เป็นกรรมการจัดบทวิทยุโรงเรียน ก่อตั้งโรงเรียนนาฎศิลป์และดนตรีผกาวลี และร่วมงานบันทึกเพลงกับมหาวิทยาลัยในต่างประเทศ โดยเฉพาะมหาวิทยาลัยแห่งมลรัฐคาลิฟอร์เนีย (ยูซีเอสเอ) รวมทั้งเป็นกำลังสำคัญในการก่อตั้งวงดนตรีโรงเรียนวัดบวรนิเวศ ซึ่งศิษย์จากวงนี้ได้รับการยกย่องว่า เป็นดนตรีไทยระดับมัธยมศึกษาที่มีฝีมือดี ได้รับรางวัลในการบรรเลงดนตรีไทยอยู่เป็นประจำ

พ.ศ. ๒๕๑๙ ได้รับพระราชทานตราจตุตถจุลจอมเกล้า แล้วได้เลื่อนเป็นตราตติยจุลจอมเกล้า เมื่อ พ.ศ. ๒๕๒๑ แม้ว่าสุขภาพของท่านจะไม่สู้ดีนัก เนื่องจากเป็นโรคหัวใจ ก็ยังจัดทำหนังสือชุมนุมผลงานหลวงประดิษฐไพเราะ และเป็นประธานจัดงานประกวดดนตรีไทยระดับชาติขึ้นเป็นครั้งแรก ใน พ.ศ. ๒๕๒๕ จนประสบผลสำเร็จเป็นอย่างดี มีผลให้นิสิตนักศึกษา นักเรียน ทั้งในกรุงเทพฯ และต่างจังหวัดเข้ามาร่วมประกวดเป็นครั้งแรก นับเป็นงานใหญ่ชิ้นล่าสุดของท่านในปี พ.ศ. ๒๕๒๕

จากผลงานความอุตสาหะของท่าน ทำให้ท่านได้รับพระราชทานบปริญญาบัตรดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ จากมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ ประสานมิตร เมื่อวันที่ ๑๑ เมษายน พ.ศ. ๒๕๒๕ และในเดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๓๑ ท่านได้รับพระราชทานโล่และเข็มเชิดชูเกียรติในฐานะศิลปินแห่งชาติสาขาศิลปะการแสดง (ดนตรีไทย) ประจำปี พ.ศ. ๒๕๓๐ นับเป็นเกียรติประวัติสูงสุดในชีวิตของท่าน

ในด้านชีวิตครอบครัว ท่านสมรสกับนายประสงค์ ไชยพรรค เมื่อ พ.ศ. ๒๔๘๔ มีบุตรี ๑ คน ชื่อ มธุรส วิสุทธกุล เป็นอาจารย์สอนอยู่ภาควิชาภาษาอังกฤษ มหาวิทยาลัยรามคำแหง คุณหญิงชิ้น ถึงแก่กรรมด้วยโรคระบบหายใจล้มเหลว เมื่อวันจันทร์ที่ ๔ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๓๑ รวมอายุได้ ๘๒ ปี

การศึกษาวิชาสามัญนั้น เริ่มที่โรงเรียนวัดใหม่บางกระทิง จนอ่านออกเขียนได้ก็เลิกเรียน ครั้งสิ้นบุญบิดา พระยาเสนาะดุริยางค์ (แช่ม สุนทรวาทิน) ซึ่งเป็นเพื่อนกับบิดาจึงได้พามากรุงเทพฯ เลี้ยงไว้เสมือนหนึ่งเป็นลูก พร้อมทั้งสั่งสอนวิชาความรู้ทางดนตรีให้เป็นอันมาก ต่อมาภายหลังพระยาประสานดุริยศัพท์ (แปลก ประสานศัพท์) พอใจในฝึมือจึงขอตัวจากวงปี่พาทย์บ้านเจ้าพระยาธรรมาธิกรณาธิบดี เสนาบดีกระทรวงวังสมัยรัชกาลที่ ๖ ซึ่งมีพระยาเสนาะฯ เป็นครู ไปประจำวงวังจันทร์เกษม ซึ่งเป็นวงของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว สมัยยังทรงดำรงพระยศเป็น สมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ จึงพลอยทำให้ครูพริ้ง ซึ่งมีความรู้ทางดนตรีดีอยู่แล้วจากท่านพระยาเสนาะฯ ได้มีโอกาสสังเกตเล่าเรียนเพิ่มเติมจากพระยาประสานฯ พระเพลงไพเราะ หลวงชาญเชิงระนาด และพระพาทย์บรรเลงรมย์ เป็นต้น

หน้าที่การงานของครูพริ้ง เริ่มตั้งแต่เป็นนักดนตรีในวงปี่พาทย์ของบ้านเจ้าพระยาธรรมาธิกรณาธิบดี แล้วจึงย้ายไปประจำวงของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว แต่ครั้งยังทรงดำรงพระยศเป็น สมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ ต่อมาได้เข้าถวายตัวเป็นมหาดเล็ก ยศพันจ่าเด็กชา มีหน้าที่การงานในกองพิณพาทย์หลวง กรมมหรสพ ครั้นถึงสมัยพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวอานันทมหิดล ได้ย้ายมาเป็นมหาดเล็กตั้งเครื่องอยู่ระยะหนึ่ง แล้วจึงโอนมารับราชการในกรมศิลปากร และได้เป็นหัวหน้าวง ๒ ในขณะนั้น จนเกษียณอายุราชการในปี พ.ศ. ๒๕๐๕ ต่อมาในปี พ.ศ. ๒๕๐๖ เทศบาลนครกรุงเทพ ซึ่งมีนายชำนาญ ยุวบูรณ์ เป็นนายกเทศมนตรี ได้ขออนุมัติกระทรวงมหาดไทยตั้งวงปี่พาทย์เครื่องใหญ่ขึ้น และได้มอบหมายให้ครูพริ้ง เป็นผู้จัดหานักดนตรีไทยพร้อมทั้งเป็นครูผู้ควบคุมดูแลการฝึกซ้อมต่อไป นอกจากนี้ ครูพริ้งยังได้รับเชิญให้สอนตามโรงเรียนและสถานที่ราชการอีกหลายแห่ง ครั้งหลังสุด ครูพริ้ง สอนดนตรีไทยอยู่ที่โรงเรียนสตรีมหาพฤฒารามเพียวแห่งเดียว จนถึงแก่กรรมด้วยโรคหัวใจล้มเหลว เมื้อวันเสาร์ที่ ๑๗ มกราคม พ.ศ. ๒๕๒๔ สิริอายุได้ ๘๐ ปี

ครูพริ้งหรือที่นักดนตรีผู้ใกล้ชิดทั้งหลายมักเรียกว่า “พ่อพริ้ง” เพราะท่านวางตัวเป็นผู้ให้โดยไม่หวังผลตอบแทน ทั้งมีพรหมวิหารธรรมต่อผู้ใกล้ชิดและบรรดาศิษย์เสมือนหนึ่งบิดาบังเกิดเกล้า นับว่าเป็นผู้มีฝึมือเป็นเลิศในทางปี่พาทย์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งระนาดเอก และกลองมลายู การตีระนาดของครูพริ้ง ได้รับการยกย่องจากนักดนตรีทั่วไปทั้งในน้ำมือ น้ำเสียง ทางและปฏิภาณไหวพริบว่าไม่มีใครเทียบ โดยเฉพาะอย่างยิ่งการตีระนาดประกอบโขน ละครและการบรรเลงหน้าพาทย์ เสียงระนาดของครูพริ้งดังโตดังชัด หนทางแยบคาย ทีขึ้น ทีลง ไพเราะติดหู ถึงทีเร็วก็ไหวจัด ถึงทีช้าก็มีสง่าเป็นระเบียบสวยงาม ปี่พาทย์วงใดแม้ไม่สู้มีฝึมือ หากได้ครูพริ้งเป็นคนระนาดก็ดูลอยเด่นงดงามไปได้ทั้งวง สมัยเมื่อมีการนิยมลิเกกันนั้น บรรดาคอลิเกทั้งหลายมักพูดติดปากว่า “ลิเกต้องนายพักตร์ ระนาดต้องนายพริ้ง” พ่อพริ้งเล่าให้ผู้เขียนฟังว่า ค่าตัวของพ่อพริ้งนั้นต้องเท่ากับตัวพระเอกหรือมากกว่า แต่ระนาดของพ่อพริ้งก็ดึงดูดคนดูได้ไม่แพ้พระเอกเหมือนกัน สำหรับผู้ที่ศึกษาอยู่ในวิทยาลัยนาฏศิลป์ ฝ่ายโขนละครสมัยที่พ่อพริ้งยังรับราชการอยู่ในกรมศิลปากรนั้น เป็นที่รู้กันทั่วไปว่า วันใดพ่อพริ้งเข้าเวรตีระนาด นักเรียนฝ่ายโขนละครก็จะพากันมาสอบในวันนั้น เป็นโกลาหลมากกว่าวันอื่น ๆ ซึ่งมีครูคนอื่นเป็นคนตีระนาด ทั้งนี้เพราะเสียงระนาดของพ่อพริ้งบอกท่ารำได้ บางครั้งรำผิด พ่อพริ้งก็จะช่วยตีระนาดลัดเลาะลงให้เป็นถูกไปได้ถึงคราวสนุกก็เต้นกันจนลืมเหนื่อย ครูอร่าม อินทรนัฎ ครูยักษ์ ฝีมือเยี่ยมของกรมศิลปากร เคยพูดเสมอว่า “ถ้าพี่พริ้งตีระนาด เป็นถึงไหนถึงกัน” สำหรับกลองมลายูและกลองแขกนั้น พ่อพริ้งได้รับการยกย่องมากที่สุดในการตีหน้าทับประเภทนางหงส์และบัวลอย พ่อพริ้งเคยเล่าอย่างภาคภูมิใจว่า เมื่อคราวตามเสด็จพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวไปในที่ต่าง ๆ เมื่อมีการซ้อมปี่พาทย์กันมีครั้งหนึ่งที่พ่อพริ้งเป็นคนกลองแขก พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงเคาะตลับมวนพระโอสถกับพระเก้าอี้เป็นการให้จังหวะพ่อพริ้งด้วยสำราญพระทัยยิ่งนัก นอกจากนี้พ่อพริ้งยังเคยไปงานบรรเลงปี่พาทย์นางหงส์กับหลวงประดิษฐ์ไพเราะ (ศร ศิลปบรรเลง) อันว่าการบรรเลงปี่พาทย์นางหงส์นั้น มีลักษณะสำคัญอย่างหนึ่งคือเร็วและไหวจัด ในครั้งนั้นหลวงประดิษฐ์ไพเราะเป็นคนระนาด พ่อพริ้งเป็นคนกลองมลายูตัวผู้ ครั้นเมื่อหลวงประดิษฐ์ฯ ตีแนวไหวจัดขึ้นทุกที คนกลองมลายูตัวเมียก็เลิกตี แต่พ่อพริ้งนั้นบอกกับผู้เขียนว่า “ท่านตีไหวไปเท่าไร ผมก็ตามไปเท่านั้น” ผลที่สุดเมื่อจบกระบวนหลวงประดิษฐ์ฯ หันมายิ้มและชมว่า “พริ้งเก่ง” สำหรับไม้สะระหม่านั้น พ่อพริ้งต่อมาจากพระพาทย์บรรเลงรมย์ (พิมพ์ วาทิน) และปรารภกับผู้เขียนว่า ยังไม่ได้ต่อให้ใครจนครบถ้วนกระบวนความ แล้วพ่อพริ้งก็มาด่วนสิ้นชีวิตไปเสียก่อน จึงเป็นที่น่าเสียดายยิ่งนัก

พ่อพริ้งมีความเคารพกตัญญูต่อพระยาเสนาะดุริยางค์ (แช่ม สุนทรวาทิน) เป็นที่ยิ่ง เพราะถือว่าเป็นครูผู้ให้ชีวิต ให้รากฐานความรู้อันมั่นคง เมื่อครั้งพ่อพริ้งออกจากบ้านเจ้าพระยาธรรมาฯ ไปอยู่ที่พระราชวังจันทร์เกษมนั้น ก็ไปอย่างผู้มีวิชาอันดีติดตัวไปแล้วเป็นปฐม จึงพบความก้าวหน้าแตกฉานอย่างรวดเร็ว ความกตัญญูต่อผู้มีพระคุณเป็นคุณสมบัติของพ่อพริ้งจนวันตาย ในระยะหลังก่อนถึงแก่กรรม กรมศิลปากรได้เห็นค่าของพ่อพริ้งเชิญกลับเข้าเป็นครูพิเศษในวิทยาลัยนาฏศิลป์ แต่พ่อพริ้งไม่ไป พร้อมทั้งปรารภกับผู้เขียนว่า “จะให้ผมทิ้งมหาพฤฒารามไปได้อย่างไร”

เพื่อนๆ ร่วมสำนักร่วมรุ่นของพ่อพริ้งล้วนเป็นผู้มีฝึมือเป็นเลิศในทางปี่พาทย์กันทุกคน เช่น ครูเทียบ คงลายทอง ครูสอน วงฆ้อง ครูมิ ทรัพย์เย็น เป็นต้น พ่อพริ้งจะพูดอย่างภูมิใจว่า “ถ้าพวกผมไปกันเต็ม เล่นเป็นสนุกนัก” น่าเสียดายที่จะไม่มีวันคืนเช่นนั้นอีกแล้ว ยิ่งได้เข้าคู่กับครูเทียบ คงลายทอง พ่อพริ้งเหมือนได้ลดอายุลงไปสักครึ่งหนึ่ง เสียงระนาดฮิกเหิมลอยละล่องประสานกับเสียงปี่วิเวกหวานวิจิตรบรรจงหาฟังที่ไหนไม่ได้อีกต่อไป

ครูพริ้ง ดนตรีรส สมรสกับนางทรัพย์ มีบุตรธิดาทั้งสิ้น ๘ คน ถึงแก่กรรมหมดเหลือเพียงคนเดียวเป็นชาย ชื่อ สมนึก

เกิด 4 กันยายน พ.ศ. 2474

เสียชีวิต 9 พฤศจิกายน พ.ศ. 2557

(83 ปี 66 วัน)

คู่สมรส นางสมพิศ อนันตสาคร

อาชีพ ครูดนตรีไทย นักดนตรี

ปีที่แสดง พ.ศ. 2481 - พ.ศ. 2553

นาวาเอก (พิเศษ) กฤษดา อนันตสาคร เกิดเมื่อวันศุกร์ที่ 4 กันยายน พ.ศ. 2474 เป็นชาวตำบลแม่กลอง อำเภอเมือง จังหวัดสมุทรสงคราม เริ่มเล่นดนตรีไทยตั้งแต่อายุ 7 ปี (พ.ศ. 2481) เป็นครูสอนและเป็นวิทยากรเกี่ยวกับดนตรีไทยมาแล้วหลายโรงเรียน รวมไปถึงชุมชนต่าง ๆ ที่มีความสนใจ (นับตั้งแต่ปี พ.ศ. 2502) ท่านได้ถ่ายทอดความรู้และความสามารถให้กับเยาวชนในโรงเรียนต่าง ๆ ได้มีความสามารถในการเล่นดนตรีไทย อันเป็นผลทำให้นักเรียนของอาจารย์ ได้รับรางวัลจากการแข่งขันในรายการต่าง ๆ มากมายและได้รับความชื่นชอบจากผู้ที่พบเห็นเป็นอย่างยิ่ง

ท่านได้รับการเสนอชื่อจากทางจังหวัดสมุทรสาครขึ้นทางเว็บไซต์ของกระทรวงวัฒนธรรม ในสาขาอนุรักษ์มรดกทางวัฒนธรรม [1] และมีประวัติโดยสังเขปของท่านในหมวด “คนดีศรีสาคร” [2]

ประวัติและผลงาน

พ.ศ. 2481 อายุ 7 ปี เริ่มเรียนฆ้องวงใหญ่ กับ ครูศุข นักดนตรี

พ.ศ. 2489 ได้เข้าฝากตัวเป็นศิษย์ของท่านครูหลวงประดิษฐไพเราะ (ศร ศิลปบรรเลง)

พ.ศ. 2504 ได้ขอฝากตัวเป็นศิษย์ของคุณหญิงชิ้น ศิลปบรรเลง เพื่อขอเรียนทางขับร้องเพลงไทย

วันที่ 2 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2530 มูลนิธิหลวงประดิษฐ์ไพเราะ(ศร ศิลปบรรเลง) เชิญเป็นอนุกรรมการเฉพาะกิจ ของมูลนิธิหลวงประดิษฐ์ไพเราะ (ศร ศิลปบรรเลง ทำการสำรวจเพื่อบันทึกข้อมูลชีวประวัตินักดนตรีไทยทั่วประเทศ ในโครงการของมูลนิธิฯ ร่วมกับศูนย์ส่งเสริมวัฒนธรรมจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยในปีงบประมาณ พ.ศ. 2530) [3]

พ.ศ. 2548 – พ.ศ. 2549 ได้รับหนังสือเชิญจากโรงเรียนบ้านคลองแค ตำบลอ้อมน้อย อำเภอกระทุ่มแบน จังหวัดสมุทรสาคร ให้เป็นผู้ชำนาญการทางภูมิปัญญาดุริยางคศิลป์ ในโครงการส่งเสริมการดนตรีไทย-สากล โดยมีลักษณะเป็นศูนย์อนุรักษ์ [4]

สภาวัฒนธรรมอำเภอกระทุ่มแบน จังหวัดสมุทรสาคร ได้ประกาศเกียรติคุณให้ได้รับการยกย่องเชิดชูเกียรติ “คนดีศรีกระทุ่มแบน” ประจำปี พ.ศ. 2548 ได้รับมอบโล่ วันที่ 4 พฤศจิกายน พ.ศ. 2549

สภาวัฒนธรรมจังหวัดสมุทรสาคร มอลโล่เกียรติคุณ “คนดีศรีสาคร” ประจำปี 2548 รับมอบเมื่อวันที่ 25 ธันวาคม พ.ศ. 2549 [

การศึกษาวิชาดนตรีเริ่มเรียนกับครูสินธุ์เป็นคนแรก โดยไปพักกินอยู่ที่บ้านครูในคลองบางกอกน้อย เครื่องดนตรีที่เริ่มเรียน คือ ซอด้วง เพื่อนร่วมรุ่นเดียวกันของครูคงศักดิ์ ขณะศึกษาอยู่ในบ้านครูสินธุ์ตลอด ๓ ปีนั้น คือ นายเงิน ผลารักษ์ ซึ่งต่อมาได้รับบรรดาศักดิ์รับราชการเป็นนักดนตรีในกรมปี่พาทย์หลวงสมัยรัชกาลที่ ๖ เป็นหลวงชาญเชิงระนาด จึงนับได้ว่า ครูคงศักดิ์มีครูดี ได้ศึกษาวิชาดนตรีพื้นฐานมาเป็นอันดี ต่อมาครูคงศักดิ์ได้สมัครเข้ารับราชการเป็นทหารรักษาวัง กองแตร กระทรวงวัง ในบังคับบัญชาของเจ้าพระยาธรรมาธิกรณาธิบดี ซึ่งมีวงปี่พาทย์ประจำอยู่ที่บ้านเชิงสะพานกษัตริย์ศึก อันเป็นบ้านพักของท่าน ด้วยความพึงพอใจในฝีมือซอของครูคงศักดิ์เจ้าพระยาธรรมาฯ จึงได้ขอตัวมาประจำอยู่ในวงดนตรีของท่าน เป็นเหตุให้ครูได้มีโอกาสศึกษาวิชาดนตรีชั้นสูงต่อมากับพระยาเสนาะดุริยางค์ (แช่ม สุนทรวาทิน) ซึ่งเคยเป็นครูดนตรีประจำบ้านและนับเป็นครูคนสุดท้ายที่ได้ประสิทธิ์ประสาทวิชาดนตรีให้แก่ครูคงศักดิ์จนเจนจบ

หน้าที่การงานของครูคงศักดิ์ เริ่มต้นเมื่อสิ้นรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว เจ้าพระยาธรรมาฯ เลิกล้มวงดนตรี ครูคงศักดิ์จึงลาออกจากบ้านเจ้าพระยาธรรมาฯ แล้วสมัครเข้ารับราชการด้านวิทยุกระจายเสียง ในกรมไปรษณีย์โทรเลข กระทรวงคมนาคม เมื่อ พ.ศ. ๒๔๗๒ จากนั้นย้ายมาเป็นช่างเครื่องสถานีใหม่ที่ศาลาแดงมีเพื่อนร่วมงานซึ่งมีชื่อเสียงเป็นที่รู้จักกันทั่วไป ในสมัยสงครามอินโดจีน จนถึงสมัยสงครามโลกครั้งที่ ๒ เช่น จมื่นมานิตย์นเรศร์ ร.ท.เขียน ธีมากร พระราชธรรมนิเทศน์ นางสังข์ พัฒโนทัย (นายมั่น ชูชาติ) เป็นต้น ต่อมาย้ายมาอยู่สถานีวิทยุพญาไท โดยเหตุที่มีความรู้ทางช่างเครื่องส่งวิทยุและเทคนิคการดนตรีในห้องส่งกระจายเสียงเป็นอย่างดี จึงได้รับการแต่งตั้งให้เป็นนายสถานีในสมัยนั้น ครั้งสุดท้ายได้ย้ายมารับราชการในกรมประชาสัมพันธ์เมื่อ พ.ศ. ๒๔๗๗ จนได้รับตำแหน่ง หัวหน้าแผนกบันเทิงกองการกระจายเสียงในประเทศเมื่อ พ.ศ. ๒๔๘๕ เกษียณอายุราชการเมื่อ ๑๘ มกราคม พ.ศ. ๒๕๐๔ รวมเวลารับราชการทั้งสิ้น ๓๒ ปี ตำแหน่งหลังสุดเป็นข้าราชการพลเรือนสามัญชั้นโท

ในด้านความรู้ความสามารถทางดนตรี ครูคงศักดิ์สามารถปฏิบัติได้ทั้งทางปี่พาทย์และทางเครื่องสายรวมทั้งการขับร้อง แต่ที่ถนัดเป็นพิเศษคือ เครื่องดนตรีประเภทสี ได้แก่ ซอต่าง ๆ รวมไปถึงซอฝรั่งเช่นไวโอลินด้วย ในครั้งที่ครูคงศักดิ์ต้องติดตามเจ้าพระยาธรรมาธิกรณาธิบดีซึ่งตามเสด็จพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๖ เช่นที่ พระราชวังสนามจันทร์ จังหวัดนครปฐม หรือที่มฤคทายวัน บางประอิน นั้น ก็ได้เคยสนองพระมหากรุณาธิคุณ พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ด้วยการสีไวโอลินถวายในขณะเสวยพระกระยาหาร ได้รับพระราชทานรางวัลหลายครั้ง ย่อมแสดงให้เห็นถึงฝีไม้ลายมือทางดนตรีของครูคงศักดิ์เป็นอย่างดี ในสมัยที่พลโท ม.ล.ขาบมงคล กุญชร เป็นอธิบดีกรมประชาสัมพันธ์ ก็ได้อาศัยความรู้ความสามารถทางดนตรีของครูคงศักดิ์ ร่วมมือปรับปรุงจนวงดนตรีไทยของกรมประชาสัมพันธ์มีชื่อเสียงเป็นที่รู้จักกันแพร่หลายมาก

ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ราชบัณฑิตยสภา ซึ่งมีสมเด็จกรมพระยาดำรงราชานุภาพเป็นองค์นายก ได้ประชุมครูดนตรีไทยทั้งหลายเพื่อทำการบันทึกแผ่นเสียงเพลงไทยไว้ โดยมีบริษัทโอเดี้ยน เป็นผู้ดำเนินการอัดเสียงครูเหนี่ยวได้รับเลือกให้ขับร้องด้วย แต่ยังมิทันได้อัดเสียง ครูก็เกิดเสียงแตกเพราะย่างเข้าสู่วัยรุ่นจึงมิได้ขับร้องอัดเสียงในครั้งนี้ และหลังจากเปลี่ยนแปลงการปกครองแล้ว ก็มิได้มีการรื้อฟื้นเรื่องการอัดเสียงเพลงไทยนี้อีก เมื่อหายเสียงแตกแล้ว ครูเหนี่ยวได้เรียนขับร้องเพิ่มเติมจาก หลวงเสียงเสนาะกรรณ (พัน มุกตวาภัย) และพระเพลงไพเราะ (โสม สุวาทิต) ต่อมาได้หัดขับเสภาจากหมื่นขับคำหวานด้วย จนสามารถตีกรับขับเสภาได้คล่องแคล่ว ชำนาญ

เมื่อมีการยุบเลิกกรมมหรสพ ใน พ.ศ. ๒๔๗๘ ครูเหนี่ยวย้ายมารับราชการอยู่ในกรมศิลปากร ซึ่งระยะนั้นละครของหลวงวิจิตรวาทการกำลังรุ่งเรือง ครูจึงต้องปรับตัวเข้าร่วมร้องเพลงไทยสากลด้วยได้เป็นต้นเสียงร้องเพลงปลุกใจอยู่หลายเพลง ปีต่อมา (พ.ศ. ๒๔๗๙) ครูก็สมรสกับ คุณแช่มช้อย ดุริยประณีต มีบุตรธิดาด้วยกันทั้งสิ้น ๖ คน ถึงแก่กรรมแต่ยังเล็กมาก ๑ คน ที่เหลืออีก ๕ คนนั้นเป็นนักร้องที่มีชื่อเสียงมากในปัจจุบันนี้ (พ.ศ. ๒๕๒๕) ๓ คน คือ สุรางค์ ดวงเนตร และนฤพนธ์ อีก ๒ คน ไม่ยึดอาชีพนักดนตรี หรือนักร้อง แต่ก็มีความสามารถร่วมบรรเลงปี่พาทย์ได้

บานเย็นออกแสดงหมอลำครั้งแรกเมื่ออายุ 14 ปี ด้วยน้ำเสียงมหาเสน่ห์ รูปร่างหน้าตาสะสวย มีลีลาในการลำและร่ายรำที่ไม่เหมือนใคร ทำให้ทองคำ เพ็งดี พระเอกและเจ้าของคณะหมอลำรังสิมันต์ หมอลำหมู่ชื่อดังในขณะนั้น ได้ชวนมาเป็นนางเอกของคณะ ต่อมา บานเย็นแยกตัวมาเป็นหัวหน้าวงดนตรีลูกทุ่งหมอลำ คณะบานเย็น รากแก่น เมื่ออายุเพียง 18 ปี โดยมีงานแสดงตามจังหวัดต่างๆ และต่างประเทศอยู่หลายครั้ง เช่น ฝรั่งเศส ออสเตรเลีย อีกทั้งยังได้แสดงเพื่อสาธารณกุศลอีกมากมาย ทำให้มีชื่อเสียงในระดับประเทศและระดับโลก เนื่องจากหมอลำบานเย็นได้ประยุกต์การแต่งตัวและการโชว์อย่างอลังการ จึงได้รับการยกย่องให้เป็น "ราชินีลูกทุ่งหมอลำประยุกต์" คนหนึ่งของเมืองไทย

นอกจากนี้ บานเย็นยังเป็นอาจารย์พิเศษสาขาวิชานาฏศิลป์ ที่มหาวิทยาลัยราชภัฏอุบลราชธานี และเจ้าของโรงเรียนสอนศิลปะการแสดงอีสานบานเย็น เพื่อถ่ายทอดศิลปะการแสดงหมอลำให้กับคนรุ่นหลัง ได้รับรางวัลพระพิฆเนศทองคำพระราชทาน ปี 2542 และ ได้รับรางวัลศิลปินดีเด่นจังหวัดอุบลราชธานี จากสำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ ปี 2543

ได้รับการเชิดชูเกียรติเป็น ศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปะการแสดง (การแสดงพื้นบ้าน-หมอลำ) ประจำปี พ.ศ. 2556

คุณหญิงไพฑรูย์ได้ถ่ายทอดวิชาดนตรีไว้มากมาย เช่น หัดดนตรีให้วงบางบัวทองของประสาท สุขุม สอนที่โรงเรียนสตรีวัดระฆัง โรงเรียนราชินี วิทยาลัยทับแก้ว มหาวิทยาลัยศิลปากร สโมสรนิสิตจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยวงบ้านปลายเนิน (วังคลองเตย) ประมาณปี พ.ศ. 2512 คุณหญิงได้ถวายสอนซอด้วงและซออู้แด่สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารีและสมเด็จเจ้าฟ้าฯ กรมพระศรีสวางควัฒน วรขัตติยราชนารี นอกจากนั้น ท่านได้ประดิษฐ์ทางร้องเพลงวาไว้เป็นครั้งแรก ในปี พ.ศ. 2524 ได้เป็นแม่งานในการบันทึกเสียงเพลงพระนิพนธ์ของสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ กรมพระนครสวรรค์วรพินิต เพื่อเก็บไว้ที่ห้องสมุดดนตรีทูลกระหม่อมบริพัตรในบริเวณหอสมุดแห่งชาติ และควบคุมการฝึกซ้อมบรรเลงวงโยธวาทิตวงใหญ่ในโอกาสฉลองครบรอบร้อยปีของจางวางทั่ว พาทยโกศล บิดา

สมาคมดนตรีแห่งประเทศไทยในพระบรมราชูปถัมภ์ ได้คัดเลือกท่านเป็นนักดนตรีไทยหนึ่งใน 4 คน ที่ขึ้นรับพระราชทานโล่เกียรติคุณ สาขาดนตรีไทยเป็นครั้งแรกในงานแผ่นเสียงทองคำพระราชทานประจำปี พ.ศ. 2524 และในปี พ.ศ. 2530 ท่านได้รับพระราชทานโล่และเข็มเชิดชูเกียรติในฐานะเป็นศิลปินแห่งชาติสาขาศิลปะการแสดง (ดนตรีไทย) ประจำปี พ.ศ. 2529

ครูช้อยเป็นครูดนตรีไทยที่สำคัญคนหนึ่ง มีศิษย์ที่มีชื่อเสียงหลายคน เช่น

พระยาเสนาะดุริยางค์ (แช่ม สุนทรวาทิน) ผู้เป็นบุตรของท่าน

พระยาประสานดุริยศัพท์ (แปลก ประสานศัพท์)เจ้ากรมพิณพาทย์หลวงในรัชกาลที่ ๖พระประดับดุริยกิจ (แหยม วีณิน)

หลวงบรรเลงเลิศเลอ (กร กรวาทิน)

และนักดนตรีของวงปี่พาทย์วัดน้อยทองอยู่นอกจากนี้ ครูช้อยยังได้รับเชิญเป็นครูดนตรีตามวังเจ้านาย เช่น ที่ตำหนักของเจ้าดารารัศมี พระราชชายาในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว และบ้านของท่านผู้ใหญ่ในสมัยรัชกาลที่ ๕ เช่น ที่บ้านของพระยาอินทราธิบดีสีหราชรองเมือง (เนียม)เป็นต้น

ครูช้อยได้แต่งเพลงที่ล้วนมีทำนองดีเด่นหลายเพลง เป็น เพลงครอบจักรวาล และม้ายองสามชั้น แขกลพบุรีสามชั้น เขมรปี่แก้วสามชั้น ( ทางธรรมดา ) เขมรโพธิสัตว์ โหมโรงมะลิเลื้อย พราหมณ์เข้าโบสถ์ ใบ้คลั่งสามชั้น เทพรัญจวนสามชั้น แขกโอดสามชั้น แต่งร่วมกับพระยาประสานดุริยศัพท์ เพลงอกทะเลสามชั้น ฯลฯ

เข้าสู่อาชีพแสดงลำตัดเมื่ออายุได้ 13 ปี เพราะคุณตาของประยูรมองเห็นแววจึงสนับสนุน และเริ่มออกแสดงลำตัดเป็นครั้งแรกขณะมีอายุ 15 ปี จากนั้นได้เข้าร่วมกับคณะแม่จำรูญ ซึ่งเป็นคณะลำตัดที่มีชื่อเสียงมากในสมัยนั้น จนได้พบกับ “หวังเต๊ะ” จึงได้ร่วมประชันลำตัดกันบ่อยๆ และกลายเป็นคู่ประชันลำตัดยอดนิยมมายาวนาน จนได้แต่งงานและมีบุตร แล้วหย่าขาดจากกัน แต่ก็ยังคงแสดงร่วมกันตลอดมา^[1] นอกจากนี้ แม่ประยูรยังสามารถแสดงเพลงพื้นบ้านได้อีกหลายประเภท เช่น เพลงเกี่ยวข้าว เพลงฉ่อย เพลงอีแซว เพลงเรือ เพลงขอทาน เป็นต้น

แม่ประยูรเป็นผู้ริเริ่มนำการแสดงลำตัดมาจัดทำเป็นเทปคาสเซ็ท และวิดีโอเทป ออกจำหน่าย เคยออกเทปเพลงแปลงร่วมกับ บุญธรรม พระประโทน เป็นแขกรับเชิญให้กับ ธงไชย แมคอินไตย์ ในคอนเสิร์ต "แบบ เบิร์ด เบิร์ด" ตอน แบบเบิร์ด เบิร์ด อีกแบบ ในปี พ.ศ. 2530 และตอน ความสุข ความทรงจำ ไม่มีที่สิ้นสุด ในปี พ.ศ. 2534 สามารถนำการแสดงลำตัดไปเผยแพร่ในต่างประเทศ และเป็นสื่อประชาสัมพันธ์ในการช่วยเหลือสังคมและประเทศชาติ เพื่อสื่อความหมายให้ผู้ฟังได้รับข้อมูลข่าวสารที่ทันต่อเหตุการณ์ด้วยรูปแบบความบันเทิงอย่างสนุกสนานและแยบคาย โดยมีความมุ่งมั่นที่จะเผยแพร่และรักษาเพลงพื้นบ้านของไทยเอาไว้ เพื่อถ่ายทอดศาสตร์และศิลป์ให้แก่รุ่นหลานรวมทั้งนิสิตนักศึกษา จึงได้รับการยกย่องเชิดชูเกียรติเป็น ศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปะการแสดง (เพลงพื้นบ้าน-ลำตัด) ประจำปี พ.ศ. 2537^[2]

แม่ประยูร ยมเยี่ยม ถึงแก่กรรมด้วยโรคหัวใจกำเริบ เมื่อวันที่ 20 พฤศจิกายน พ.ศ. 2553 ณ โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ มีอายุได้ 77 ปี^[3]

เบ็ญจรงค์เริ่มทำงานเป็นเสมียนกรมที่ดิน และได้เริ่มก่อตั้งวงเครื่องสายกรมที่ดินเป็นครั้งแรก รับราชการอยู่กรมที่ดินได้ 8 ปี แล้วย้ายมาอยู่องค์การเชื้อเพลิง ทำงานอยู่ที่นี่อีก 2 ปี แล้วย้ายไปทำงานที่ธนาคารออมสินจนเกษียณอายุเมื่อปี พ.ศ. 2522 เบ็ญจรงค์สมรสกับเรือเอกชิต แฉ่งฉวี มีบุตรีด้วยกันทั้งสิ้น 5 คน ก่อนเกษียณอายุไม่กี่ปี เบ็ญจรงค์ได้แยกทางกับสามี มาอยู่ที่ตำบลบางยี่ขันกับบุตรี

เบ็ญจรงค์เป็นนักสีซอด้วงผู้แม่นเพลง เคยร่วมวงเครื่องสายกับนักดนตรีเอกมามาก เช่น เจือ เสนีย์วงศ์ ณ อยุธยา, พุฒ นันทพล, ประพาส สวนขวัญ เป็นนักดนตรีประจำวงเสริมมิตรบรรเลง เป็นเจ้าของวงดนตรีคณะบางขุนพรหมใต้ และวงมิตรบรรเลง เคยอัดเสียงเดี่ยวซอด้วงเพลงกราวในกับห้างแผ่นเสียง ต. เง็กชวน และมีผลงานบันทึกเสียงเพลงเดี่ยวหลายเพลง เมื่อเกษียณอายุแล้ว วิทยาลัยนาฏศิลป์ กรมศิลปากร ได้เชิญเป็นอาจารย์พิเศษสอนเครื่องสาย เคยสอนดนตรีในจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และได้เคยต่อซอด้วงถวายสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ขณะทรงศึกษาอยู่ที่คณะอักษรศาสตร์

ทางด้านการศึกษา ครระตีเริ่มเรียนหนังสือที่โรงเรียนสายปัญญา โรงเรียนสวนสุนันทา แล้วย้ายมาเรียนที่โรงเรียนเซ็นฟรังซิสซาเวียร์ จนจบชั้นมัธยมปีที่ 6 จากนั้นไปเรียนต่อที่โรงเรียนเขมะสิริอนุสรณ์ เป็นนักเตรียมมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์รุ่นที่ ๖ เรียนจบได้ประกาศนียบัตรจากเตรียมมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ จากนั้น สมัครเข้าทำงานที่กรมประชาสัมพันธ์ ได้ร่วมงานกับนักดนตรีสำคัญในสมัยนั้นหลายคน เช่น พุ่ม บาปุยะวาทย์ ฉลวย จิยะจันทน์ สมาน ทองสุโชติ บุญยงค์ เกตุคง จำเนียร ศรีไทยพันธุ์ ประสงค์ พิณพาทย์ และสุดจิตต์ ดุริยประณีต สมาน ทองสุโชติ ได้ประดิษฐ์ทางเดี่ยวจะเข้ให้ระตีเป็นพิเศษ 4 เพลง คือ สุดสงวน สุรินทราหู นกขมิ้น และอาถรรพ์ อันเป็นทางเฉพาะสำหรับผู้ที่เดี่ยวจะเข้แบบไหว ระตีได้รับตำแหน่งหัวหน้าวงดนตรีไทย กรมประชาสัมพันธ์ตั้งแต่ พ.ศ. 2516 จนเกษียณใน พ.ศ. 2526

ระตีได้สอนจะเข้ให้นักเรียนโรงเรียนสวนกุหลาบ โรงเรียนอัสสัมชัญ โรงเรียนพันธะวัฒนา คณะครุศาสตร์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และมหาวิทยาลัยมหิดล ศิษย์ที่มีฝีมือดี ได้แก่ สุรพล พงษ์สุวรรณ ศักรินทร์ สู่บุญ ภัทร เครือสุวรรณ และกมล ชิดช่าง ชีวิตครอบครัว แต่งงานกับ นายพนิต จุลพล เมื่อ พ.ศ. 2488 มีบุตรสองคน คือ พ.ต.ต. พนิน จุลพล และคุณพนิตา สวัสดิโรจน์ ระตีถึงแก่กรรมในวันที่ 7 เมษายน พ.ศ. 2531 รวมอายุได้ 65 ปี

คุณครูเทวาประสิทธิ์ เกิดเมื่อวันแรม ๓ ค่ำ เดือน ๑๐ ปีมะแม นพศกตรงกับวันอังคารที่ ๒๔ กันยายน ๒๕๔๐ เป็นบุตรคนใหญ่ของจางวางทั่งและนางปลั่ง พาทยโกศล มีนามเดิมว่านก ต่อมาเมื่ออายุ ๑๐ ปี สมเด็จเจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์กรมพระนครสวรรค์พินิต หรือทูลกระหม่อมบริพัตรฯ ประทานนามให้ว่า “เทวาประสิทธิ์” ตามชื่อเพลงเพลงหนึ่ง คุณครูเทวาฯ มีพี่น้องร่วมบิดามารดา ๘ คน แต่ถึงแก่กรรมเสียแต่ยังเยาว์ ๖ คน จึงมีชีวิตจนโต ๒ คน คือตัวท่านเองและคุณหญิงไพฑูรย์ กิตติวรรณ ครูเทวาฯ ได้สมรสกับนางสาวยุพา โอชะกะ เมื่อ พ.ศ. ๒๔๗๔ มีบุตรชายเพียงคนเดียว คือนายอุทัย พาทยโกศล น่าเสียดายที่ครูเทวา ฯ อายุไม่ยืน ท่านถึงแก่กรรมด้วยโรคมะเร็ง เมื่อวันที่ ๒๓ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๑๖ 

ในชาติก่อนครูเทวา ฯ คงจะได้เคยสร้างสมอุปนิสัยทางดนตรีไว้มาก จึงมาในชาตินี้แม้จะเริ่มการศึกษาในชั้นเรียนที่วัดกัลยาณมิตร และกำลังจะเข้าเรียนต่อในชั้นประถมปีที่ ๑ ที่โรงเรียนวัดประยุรวงศาวาส แต่ทูนกระหม่อมบริพัตรฯ ทรงเล็งเห็นว่ากคุณครูเทวา ฯ เป็นคนที่มีหน่วยก้านทางดนตรีมาก จึงทรงขอตัวให้ไปเรียนดนตรีกับพระองค์ท่านและให้เรียนโน้ตสากลกับพันตรีหลวงประสานดุริยางค์ (สุทธิ์ ศรีชญา) 

เมื่อคุณครูเทวา ฯ อายุได้ ๒๐ ปี ได้เข้ารับราชการทหาร อยู่ในกองแตรวงมหาดเล็กรักษาพระองค์ ทำหน้าที่ เขียนโน้ตสากล เมื่อครบเกณฑ์แล้วก็ออกจากประจำการและได้อุปสมบทที่วัดเทพศิรินทราวาส โดยมี สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (เจริญ) เป็นพระอุปัชฌาย์ หลังจากนั้นก็ใช้ชีวิตเป็นนักดนตรีอยู่กับวงพิณพาทย์วังบางขุนพรหมของทูนกระหม่อมบริพัตรฯ และวงพิณพาทย์ของจางวางทั่วตลอดมา 

คุณครูเทวา ฯ เกิดในบ้านตระกูลนักดนตรีที่หลังวัดกัลยาณมิตร ซึ่งมีนักดนตรีที่เก่งกาจหลายคน เมื่อยังเล็กได้มีโอกาสเริ่มหัดวิชาดนตรี จากหลวงกัลยาณมิตตาวาส (ทับ) ผู้เป็นปู่และจากจางวางทั่วผู้บิดานับตั้งแต่ขั้นพื้นฐาน จนกระทั่งท่านสามารถบรรเลงเครื่องปี่พาทย์ได้ดีตั้งแต่อายุ ได้ ๘ ปี เมื่ออายุได้เพียง ๒ ปี คุณแม่เจริญหรือที่รู้จักกันในนามว่าหม่อมเจริญ ได้มาร่วมชีวิตกับบิดาของท่าน และได้ดูแลเลี้ยงดูคุณครูเทวาฯ ประหนึ่งว่าเป็นบุตรของตน ก็ได้ถ่ายทอดวิชาดนตรีโดยเฉพาะทางร้องให้อีก  นอกจากนั้นคุณครูยังได้ไปเรียนเป่าปี่ในกับพระยาประสานดุริยศัพท์ (แปลก ประสานศัพท์) จนกระทั่งเชี่ยวชาญในการเป่าปี่ตั้งแต่ยังเยาว์ ใน พ.ศ.๒๔๖๖ ในการประชันวงปี่พาทย์ที่วังบางขุนพรหม คุณครูเทวาฯ ซึ่งขณะนั้นมีอายุเพียง ๑๕ ปี ก็สามารถเดี่ยวปี่ชนะเลิศ ซึ่งทูนกระหม่อมบริพัตรฯ เคยตรัสว่า “ลูกตาทั่วคนนี้ เป่าปี่ดีจริง ๆ” ท่านมีปี่พิเศษเป็นสมบัติอยู่ ๒ เลา คือ ปี่ประจำตัวของ พระประดิษฐ์ไพเราะ (ครูมีแขก) และปี่คู่มือของพระยาประสานดุริยศัพท์จัดว่าเป็นปี่ที่มีเสียงดีมากไม่มีใครเทียบ

ส่วนในทางซอสามสายนั้นท่านได้รับถ่ายทอดวิชาจากปู่ของท่านเป็นปฐม หลังจากนั้นก็ได้เรียนจากทูนกระหม่อมบริพัตรฯ จนท้ายที่สุดได้รับประทานซอคู่พระหัตถ์ซึ่งเสียงดีมากมาคันหนึ่ง เรียกกันว่า ซอทวนนาค เมื่อคุณครูเทวาฯ มีอายุมากขึ้นแล้วได้มีโอกาสไปเรียนทางซอสามสายเพิ่มเติมจากพระยาอมาตยพงศ์ธรรมพิศาล (ประสงค์ อมาตยกุล) ความสามารถในทางซอของท่านจึงมีทั้งในเชิงความรู้ ฝีมือ และความคิดในการประดิษฐ์ “ทาง” ด้วย ครั้งหนึ่งขณะที่คุณครูกำลังสีซอสามสายออกอากาศทางสถานีวิทยุ สายเอกเกิดขาดลงท่านก็สามารถสีต่อไปจนจบเพลงเหมือนไม่มีอะไรเกิดขึ้น โดยที่ถ้าไม่ตั้งใจสังเกต คนฟังก็จะไม่รู้เลยว่าซอที่สีอยู่มีเพียง ๒ สายเท่านั้น 

คุณครูเทวาฯ มีความผูกพันอยู่กับทูนกระหม่อมบริพัตรฯ ยิ่งนัก หลักจากที่พระองค์ท่านเสด็จไปประทับที่ชวาแล้ว ก็ยังทรงมีลายพระหัตถ์ติดต่อกับคุณครูอยู่มิได้ขาด ทั้งถ่ายทอดความรู้ให้ทั้งปรึกษา ตลอดจนกระทั่งส่งโน้ตเพลงซึ่งทรงพระนิพนธ์ขึ้นใหม่ประทานมาให้วงปี่พาทย์ของคุณครูบรรเลงออกอากาศทางสถานีวิทยุ และยังโปรดให้คุณครูเดินทางไปเฝ้าเพื่อต่อเพลงและบรรเลงถวายหลายครั้ง 

สถาบันการศึกษาหลายแห่งได้เชิญให้ครูเทวาฯ ไปถ่ายทอดวิชาดนตรีให้ เช่น โรงเรียนการช่างสตรีโชติเวช โรงเรียนสตรีมหาพฤฒาราม โรงเรียนสตรีวิทยา โรงเรียนศึกษานารี ศิริราชพยาบาล วิทยาครูบ้านสมเด็จ วิทยาลัยเพชรบุรีวิทยาลงกรณ์ วิทยาลัยเทคนิคกรุงเทพ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ฯลฯ คุณครูได้เคยไปช่วยราชการในด้านการบรรยายพิเศษ และปรับวงดนตรีให้แก่กองทัพบก และกรมตำรวจเป็นครั้งคราว นอกจากนั้นยังได้ไปบรรยายในสถาบันอีกหลายแห่ง 

สิ่งที่เป็นที่ปราบปลี้มใจที่สุดในชีวิต คือได้เคยถวายสอนซอสามสายแด่ สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าอุบลรัตนราชกัญญาฯ อยู่หลายปีตลอดจนได้ถวายสอนซอด้วงและซออู้แด่ สมเด็จพระเทพรัตน์ราชสุดาฯ เมื่อครั้งดำรงตำแหน่งพระอิสริยศักดิ์เป็นสมเด็จพระเจ้าลูกเธอและแด่สมเด็จพระเจ้าลูกเธอเจ้าฟ้าจุฬาภรณ์วลัยลักษณ์ฯ 

ในทางส่วนตัวนั้นคุณครูเทวาฯ ก็ได้ควบคุมวงปี่พาทย์ต่อจากบิดาของท่าน นับเป็นวงดนตรีที่มีชื่อ ซึ่งรู้จักกันในนามว่า วงพาทยโกศล หรือวงฝั่งขะโน้น 

มรดกทางดนตรีที่คุณครูเทวาฯ ได้รับมาจากบรรพบุรุษอีกส่วนหนึ่ง คือ เครื่องดนตรีเป็นจำนวนมากมายอย่างไม่น่าเชื่อ บางชิ้นก็เป็นเครื่องมีค่าล้ำเลิศ เช่น ปี่ท่านพระ ชอทวนนาค ดังได้กล่าวแล้ว และยังมีเครื่องมโหรี เครื่องปี่พาทย์ทั้งมอญและไทยชุดใหญ่ทั้งชุดเป็นเครื่องประดับมุกลวดลายงดงาม ฝีมือเยี่ยม เครื่องดนตรีทุกชิ้นยังใช้งานและเก็บรักษาไว้ดีดังเดิมทุกประการจนกระทั่งปัจจุบันนี้ 

คุณครูเทวา ฯ มีลูกศิษย์ไม่น้อย แต่ละคนได้รับถ่ายทอดวิชาความรู้ได้ไม่รู้จักหมด ไม่ว่าจะป็นทางปี่พาทย์ หรือทางเครื่องสาย ครูเทวาไม่เคย “จนทาง” และมีกลอนเพลงที่ไพเราะแปลกกว่าคนอื่น ศิษย์คนสำคัญ เช่น นายทองใบ คล่องฝีมือ นายบุญรอด ทองวิวัฒน์ นายสละ จอมแจ้งจันทร์ นายมาสก อนันตศักดิ์ นายกิ่ง คชาไพร นายช้อย เพิ่มผล นางชลอรัตน์ อ่วมหร่าย ฯลฯ 

นอกจากฝีมือในการบรรเลงดนตรีแล้ว ครูเทวาฯ ยังมีฝีมือในการแต่งเพลงอยู่มิใช่น้อยแต่ท่านไม่ค่อยนิยมแต่งเพลงใหม่ เนื่องจากเห็นว่าเพลงเก่า ๆ ของไทยนั้นมีมากจนเล่นไม่หมด จำไม่ไหว ทำให้ลืมเลือนกันไปเสียมากต่อมาก อีกประการหนึ่ง ท่านเกรงว่าจะเป็นการทำเทียมเจ้านายของท่าน คือ สมเด็จเจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ กรมพระนครสวรรค์วรพินิจ จนกระทั่งในระยะหลังด้วยความจำเป็นบางประการ ทำให้ท่านเริ่ม แต่งเพลงไว้บ้าง เช่น เพลงมหาจุฬาลงกรณ์ ทำเป็นทางโหมโรงและทางธรรมดา (พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๙ โปรดเกล้าฯ พระราชทานโน้ตสากลของเพลงพระราชนิพนธ์นี้มาให้ครูเทวาประสิทธิ์แต่งเป็นทางไทย) โหมโรงเพลงอาทิตย์อุทัย (เดิมชื่อโหมโรงเต่าทอง) เพลงเต่าเห่ เพลงนาคบริพัตรเถา เพลงช้างประสานงาเถา เพลงมุล่งเถา เพลงนั่งช้างชั้นเดียว เพลงขึ้นพลับพลา และเพลงเทวาประสิทธิ์เถา 

การสูญเสียครูเทวาประสิทธิ์ มิใช่แต่เพียงจะยังความอาลัยรักแก่บรรดาญาติมิตรและลูกศิษย์เท่านั้น แต่ยังเป็นการสูญเสียครั้งสำคัญอีกครั้งหนึ่งของวงการดนตรีไทยอีกด้วย

นายพิเชษฐ์ เอี่ยมชาวนา หรือ “โย่ง เชิญยิ้ม”  ศิลปินแห่งชาติ  ปี 2566 กล่าวว่า รู้สึกดีใจสุดๆ ไปเลย กับรางวัลอันทรงเกียรตินี้ ที่ผ่านมา พยายามทำตัวให้เป็นประโยชน์ต่อสังคม โดยเฉพาะส่งเสริมการเรียนรู้และการแสดงเพลงฉ่อย ลิเก เป็นสิ่งที่ตนหัดเล่นตั้งแต่สมัยเป็นเด็ก เมื่อเราเห็นคนดูมีความสุขกับการแสดง เรามีความสุขตามไปด้วย ตนพร้อมและยินดีที่จะช่วยธำรงรักษาและถ่ายทอดองค์ความรู้ด้านศิลปะการแสดงพื้นบ้านตามที่ถนัดสู่เด็กและเยาวชนคนรุ่นใหม่ ผ่านกิจกรรมของกรมส่งเสริมวัฒนธรรม กระทรวงวัฒนธรรม ถือเป็นโอกาสที่เราจะได้ช่วยสังคม ทำให้มรดกอันล้ำค่าคงอยู่ ไม่สูญหาย  ถือเป็นการอนุรักษ์ สืบสานศิลปวัฒนธรรมไทย ซึ่งเป็นรากเหง้าของชาติให้คงอยู่  

• พ.ศ. 2481 อายุ 7 ปี เริ่มเรียนฆ้องวงใหญ่ กับ ครูศุข นักดนตรี

• พ.ศ. 2489 ได้เข้าฝากตัวเป็นศิษย์ของท่านครูหลวงประดิษฐไพเราะ (ศร ศิลปบรรเลง)

• พ.ศ. 2504 ได้ขอฝากตัวเป็นศิษย์ของคุณหญิงชิ้น ศิลปบรรเลง เพื่อขอเรียนทางขับร้องเพลงไทย

• วันที่ 2 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2530 มูลนิธิหลวงประดิษฐ์ไพเราะ(ศร ศิลปบรรเลง) เชิญเป็นอนุกรรมการเฉพาะกิจ ของมูลนิธิหลวงประดิษฐ์ไพเราะ (ศร ศิลปบรรเลง ทำการสำรวจเพื่อบันทึกข้อมูลชีวประวัตินักดนตรีไทยทั่วประเทศ ในโครงการของมูลนิธิฯ ร่วมกับศูนย์ส่งเสริมวัฒนธรรมจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยในปีงบประมาณ พ.ศ. 2530) ^[3]

• พ.ศ. 2548 – พ.ศ. 2549 ได้รับหนังสือเชิญจากโรงเรียนบ้านคลองแค ตำบลอ้อมน้อย อำเภอกระทุ่มแบน จังหวัดสมุทรสาคร ให้เป็นผู้ชำนาญการทางภูมิปัญญาดุริยางคศิลป์ ในโครงการส่งเสริมการดนตรีไทย-สากล โดยมีลักษณะเป็นศูนย์อนุรักษ์ ^[4]

• สภาวัฒนธรรมอำเภอกระทุ่มแบน จังหวัดสมุทรสาคร ได้ประกาศเกียรติคุณให้ได้รับการยกย่องเชิดชูเกียรติ “คนดีศรีกระทุ่มแบน”ประจำปี พ.ศ. 2548 ได้รับมอบโล่ วันที่ 4 พฤศจิกายน พ.ศ. 2549

• สภาวัฒนธรรมจังหวัดสมุทรสาคร มอลโล่เกียรติคุณ “คนดีศรีสาคร” ประจำปี 2548 รับมอบเมื่อวันที่ 25 ธันวาคม พ.ศ. 2549

สำราญ เกิดผล เกิดเมื่อวันที่ 22 กรกฎาคม พ.ศ. 2470 ปีเถาะ ตรงกับสมัยรัชกาลที่ 7 ณ บ้านเลขที่ 57 หมู่ 4 ตำบลบ้านใหม่ อำเภอพระนครศรีอยุธยาจังหวัดพระนครศรีอยุธยา เป็นบุตรของนายหงษ์ เกิดผล กับนางสังวาลย์ เกิดผล แม่เพลงพื้นบ้านผู้มีความสามารถทั้งเพลงเรือ เพลงแอ่ว และเพลงเกี่ยวข้าว มีพี่น้องร่วมท้องเดียวกันทั้งหมด 7 คน คือ นางศิริ บุญจำเริญ, นายสวง เกิดผล, นางสมถวิลย์ กลิ่นสุคนธ์ , นางแสวง ตัณฑะตะนัย, สำราญ เกิดผล, นางลออ มีวีรสม และนายจำลอง เกิดผล

เรียนดนตรีครั้งแรกกับครูจำรัส เกิดผล และครูสังเวียน เกิดผล ในเวลาต่อมาซึ่งครูทั้งสองมีศักดิ์เป็นอาของครูสำราญเอง ภายหลังได้มีโอกาสได้เรียนกับครูหลายท่าน เช่น ครูเพชร จรรนาฏย์ ครูเทียบ คงลายทอง ครูฉัตร สุนทรวาทิน ครูช่อ สุนทรวาทิน และครูอาจ สุนทร เป็นต้น ผลงานด้านการแต่งเพลงของครูสำราญ เกิดผล ที่สำคัญ เช่น เพลงกลางพนาเถา เพลงลอยประทีปเถา และเพลงไอยราชูงวงเถา ที่แต่งขึ้นเพื่อถวายแด่สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารีเป็นต้น

ครูสำราญ เกิดผล ได้ถ่ายทอดความรู้ทางดนตรีให้กับลูกศิษย์ผู้มีความสนใจทั้งที่บ้าน “พาทยรัตน์” สถาบันการศึกษา เช่น วิทยาลัยดุริยางคศิลป์ มหาวิทยาลัยมหิดล และ มหาวิทยาลัยราชภัฏพระนครศรีอยุธยา

ครูสำราญ เกิดผล ถึงแก่กรรมเมื่อวันที่อาทิตย์ที่ 1 ตุลาคม 2560 สิริอายุได้  90 ปี 2 เดือน 12 วัน มีพิธีพระราชทานเพลิงศพเมื่อวันที่ 18 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2561 ณ วัดเสนาสนารามราชวรวิหาร อำเภอพระนครศรีอยุธยา จังหวัดพระนครศรีอยุธยา

สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ กรมพระนครสวรรค์วรพินิต ทรงซอได้ตั้งแต่ยังทรงพระเยาว์ ต่อมาทรงต่อเพลงกับพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นทิวากรวงษ์ประวัติ จนมีฝีพระหัตถ์ดีเยี่ยม และทรงต่อเพลงกับเจ้าเทพกัญญา บูรณพิมพ์ เป็นครั้งคราว

พระองค์ทรงเครื่องดนตรีไทยได้หลายชนิด เช่น ฆ้องวงใหญ่ ระนาด ซอ ทั้งยังทรงเปียโนได้ดีอีกด้วย เมื่อพระองค์เสด็จมาประทับที่วังบางขุนพรหม ทรงมีทั้งวงปี่พาทย์และวงเครื่องสายประจำวัง

วงปี่พาทย์นั้นเริ่มแรกทรงใช้วงดนตรีมหาดเล็กเรือนนอกซึ่งเป็นของตระกูลนิลวงศ์ จากอำเภออัมพวา จังหวัดสมุทรสงคราม ต่อมาได้วงดนตรีของหลวงกัลยาณมิตตาวาส (ทับ พาทยโกศล) และจางวางทั่ว พาทยโกศล ซึ่งมีนักดนตรีและนักร้องที่มีชื่อเสียงประจำวง

ประวัติ

เกิดเมื่อ 2 มีนาคม พ.ศ. 2468 ที่จังหวัดปทุมธานี เป็นชาวมุสลิม ที่มีความเชี่ยวชาญเพลงลำตัดเป็นพิเศษ ได้ตั้งคณะลำตัดชื่อ “คณะหวังเต๊ะ” รับงานแสดงมานานกว่า 60 ปี จนชื่อ หวังเต๊ะ กลายเป็นสัญลักษณ์ของลำตัด เป็นศิลปินผู้สร้างสรรค์และสืบทอดการแสดงพื้นบ้านได้อย่างน่าภาคภูมิใจยิ่ง ท่านมีความสามารถมีปฏิภาณไหวพริบ มีคารมคมคาย สามารถด้นกลอนสดและแต่งคำร้องได้อย่างยอดเยี่ยมโดยจะเน้นในด้านสุนทรียภาพ ความไพเราะงดงามทางภาษา ท่านใช้ความสามารถและศิลปะการแสดงประกอบสัมมาชีพอย่างซื่อสัตย์มาโดยตลอด ท่านมีความมุ่งมั่นที่จะอนุรักษ์ ถ่ายทอด เผยแพร่ศิลปะการแสดงลำตัดแก่อนุชนรุ่นหลัง เพื่อเป็นการสืบสานมรดกไทยไว้เป็นเอกลักษณ์ของชาติสืบไป หวังเต๊ะได้รับการเชิดชูเกียรติเป็น ศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปะการแสดง (เพลงพื้นบ้าน) ประจำปี 2531

               พระยาประสานดุริยศัพท์ได้แต่งเพลงไว้ดังนี้คือ เพลงเชิดจั่น 3 ชั้น พม่าหัวท่อน เขมรราชบุรี เขมรปากท่อ เขมรใหญ่ ถอนสมอ ทองย่อน เทพรัญจวน แมลงภู่ทอง สามไม้ใน อาถรรณ์ พราหมณ์เข้าโบสถ์ ธรณีร้องไห้ มอญร้องไห้ เป็นต้น ความสามารถทางดนตรีของท่านนั้น ทำให้ท่านมีลูกศิษย์ที่มีความสามารถเป็นทวีคูณขึ้นไป และศิษย์ของท่านเป็นที่รู้จักโดยทั่วไปคือพระประดับดุริยกิจ (แหยม วิณิณ) พระเพลงไพเราะ (โสม สุวาทิต) หลวงประดิษฐไพเราะ (ศร ศิลปบรรเลง) หลวงบรรเลงเลิศเลอ (กร กรวาทิน) พระยาภูมิเสวิน (จิตร จิตตเสรี) อาจารย์มนตรี ตราโมท ครูเฉลิม บัวทั่ง เป็นต้น พระยาประสานดุริยศัพท์ ป่วยโดยโรคชรา และถึงแก่กรรมเมื่ออายุได้ 105 ปี ในปี พ.ศ. 2467

พ.ศ. ๒๔๖๘ ก่อนพระยาประสานดุุริยศัพท์ (แปลก ประสานศัพท์) จะถึงแก่กรรมไม่นานนักหลวงเสียงฯ ก็มีโอกาสได้บันทึกแผ่นเสียงกับบริษัทแผ่นเสียงตราสุนัข บันทึกเสียงที่โรงละครสวนมิสกวัน มีพระเพลงไพเราะ (โสม สุวาทิต) เป็นคนตีระนาดเอกและควบคุมวง หลวงเสียง ฯ เป็นผู้ขับร้องคู่กับหมื่นขับคำหวาน (เจิม นาคมาลัย) เพลงที่บันทึกไว้ครั้งนั้น ได้แก่ เพลงเขมรไทยโยค (บทร้องจากเรื่อง วั่งตี่ พระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระมุงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว) ละครดึกดำบรรพ์เรื่องอิเหนา ตอนบวงสรวง ตอนตัดดอกไม้ฉายกริชละครดึกดำบรรพ์ เรื่องคาวี ฯลฯ หลายชุดด้วยกัน  

หลวงเสียงเสนาะกรรณ ได้ชื่อว่า เสียงเพราะลีลานุ่มนวล คล้ายผู้หญิง เสียงค่อนข้างแหลมกว่าผู้ชายทั่วไป ท่านตีกรับขับเสภา และแหล่เทศน์ได้ดีมีผู้นิยมเชิญท่านไปทำขวัญนาคอยู่เป็นประจำศิษย์ของท่านที่มีชื่อเสียงในทางขับร้อง ได้แก่ครูนิภา อภัยวงศ์ ครูแนบ เนตรานนท์ ครูประเทือง ณ หนองหาร ครูสุดา เขียววิจิตร ครูเหนี่ยว ดุริยพันธุ์ ครูอุษา สุคันธมาลัย ครูแช่มช้อย ดุริยประณีต และครูจำเนียร ศรีไทยพันธุ์   

ครูนิภา อภัยวงศ์ เล่าว่า หลวงเสียงฯ เป็นคนใจดี ใจเย็น เวลาร้องเพลงจะนั่งยิ้ม งามทั้งท่าทีและเสียงร้อง ท่านเคยเป็นผู้ขับเสภาถวายพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว เวลาทรงพระเครื่องใหญ่ โดยขับเสภา เรื่องขุนช้างขุนแผนบ้าง เรื่องพระยาราชวังสันบ้าง  

ชีวิตครอบครัวของหลวงเสียงเสนาะกรรณนั้น ไม่สามารถสืบได้ ทราบแต่ว่า มีบ้านพักอยู่ที่ฝั่งธนบุรี ระหว่างตำบลสวนอนันต์ กับตำบลบ้านขมิ้น และเคยถูกลอตเตอรี่รางวัลที่ ๑ ได้รับเงินรางวัลสองแสนบาท ไม่มีใครจำได้ว่า หลวงเสียงเสนาะกรรณ ถึงแก่กรรมเมื่อใด จำได้แต่ว่า ศพของท่านได้รับพระราชทานเพลิง ที่วัดอัมรินทราราม ธนบุรีีี หลวงเสียงเสนาะกรรณ มีนามเดิมว่า พัน มุกตวาภัย เกิดที่บ้านบางไก่ซ้อน ตำบลงิ้วราย อำเภอนครชัยศรี จังหวัดนครปฐม เดิมเป็นนักเทศน์และนักสวดคฤหัสถ์มาก่อน แล้วเข้ามารับราชการในกรมมหรสพ  มีหน้าที่เป็นนักร้อง หลวงเสียงฯ ได้ต่อเพลงจากพระยาประสานดุริยศัพท์ (แปลก ประสานศัพท์) และหม่อมส้มจีน เดิมทีเดียวร้องเพลงสามชั้น แล้วมาต่อเพลงละครดึกดำบรรพ์จาก หม่อมจันทร์ กุญชร ณ อยุธยา ในตอนหลัง ในสมัยรัชกาลพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้เป็นครูสอนขับร้องอยู่ในวัง และที่พระตำหนักของพระสุจริตสุดา พระสนมเอก  

พ.ศ. ๒๔๖๘ ก่อนพระยาประสานดุุริยศัพท์ (แปลก ประสานศัพท์) จะถึงแก่กรรมไม่นานนักหลวงเสียงฯ ก็มีโอกาสได้บันทึกแผ่นเสียงกับบริษัทแผ่นเสียงตราสุนัข บันทึกเสียงที่โรงละครสวนมิสกวัน มีพระเพลงไพเราะ (โสม สุวาทิต) เป็นคนตีระนาดเอกและควบคุมวง หลวงเสียง ฯ เป็นผู้ขับร้องคู่กับหมื่นขับคำหวาน (เจิม นาคมาลัย) เพลงที่บันทึกไว้ครั้งนั้น ได้แก่ เพลงเขมรไทยโยค (บทร้องจากเรื่อง วั่งตี่ พระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระมุงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว) ละครดึกดำบรรพ์เรื่องอิเหนา ตอนบวงสรวง ตอนตัดดอกไม้ฉายกริชละครดึกดำบรรพ์ เรื่องคาวี ฯลฯ หลายชุดด้วยกัน  

หลวงเสียงเสนาะกรรณ ได้ชื่อว่า เสียงเพราะลีลานุ่มนวล คล้ายผู้หญิง เสียงค่อนข้างแหลมกว่าผู้ชายทั่วไป ท่านตีกรับขับเสภา และแหล่เทศน์ได้ดีมีผู้นิยมเชิญท่านไปทำขวัญนาคอยู่เป็นประจำศิษย์ของท่านที่มีชื่อเสียงในทางขับร้อง ได้แก่ครูนิภา อภัยวงศ์ ครูแนบ เนตรานนท์ ครูประเทือง ณ หนองหาร ครูสุดา เขียววิจิตร ครูเหนี่ยว ดุริยพันธุ์ ครูอุษา สุคันธมาลัย ครูแช่มช้อย ดุริยประณีต และครูจำเนียร ศรีไทยพันธุ์   

ครูนิภา อภัยวงศ์ เล่าว่า หลวงเสียงฯ เป็นคนใจดี ใจเย็น เวลาร้องเพลงจะนั่งยิ้ม งามทั้งท่าทีและเสียงร้อง ท่านเคยเป็นผู้ขับเสภาถวายพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว เวลาทรงพระเครื่องใหญ่ โดยขับเสภา เรื่องขุนช้างขุนแผนบ้าง เรื่องพระยาราชวังสันบ้าง  

ชีวิตครอบครัวของหลวงเสียงเสนาะกรรณนั้น ไม่สามารถสืบได้ ทราบแต่ว่า มีบ้านพักอยู่ที่ฝั่งธนบุรี ระหว่างตำบลสวนอนันต์ กับตำบลบ้านขมิ้น และเคยถูกลอตเตอรี่รางวัลที่ ๑ ได้รับเงินรางวัลสองแสนบาท ไม่มีใครจำได้ว่า หลวงเสียงเสนาะกรรณ ถึงแก่กรรมเมื่อใด จำได้แต่ว่า ศพของท่านได้รับพระราชทานเพลิง ที่วัดอัมรินทราราม ธนบุรี

เทียบเข้าเป็นคนปี่ในวงปี่พาทย์ของเจ้าพระยาธรรมาธิกรณาธิบดี เสนาบดีกระทรวงวังในสมัยรัชการที่ ๖ ต่อมาเมื่ออายุครบเกณฑ์ทหารก็เข้ารับราชการทหารสังกัดกรมทหารรักษาวัง เมื่อพ้นราชการทหารเมื่อ พ.ศ. 2469 ได้เข้าถวายตัวเป็นมหาดเล็กกองพิณพาทย์หลวง กรมมหรสพ ในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ครั้นเปลี่ยนแปลงการปกครองแล้ว พ.ศ. 2478 เทียบโอนมาสังกัดแผนกดุริยางค์ไทย กรมศิลปากร และรับราชการในกรมศิลปากรเรื่อยมาจนเกษียณอายุราชการ