Europako klima gora egin zuen, klima beroagoa biurtu zen XI. eta XIV. artean eta hori esker, nekazariek hedatu egin zen eta Europa hobetzeko gausak berriak sortu eta ekarri egin zituzten:

• Alde batetik nekazaritzako tresnak berriak sortu egin zituzten, arnesak, lepokoak, golde belarriduna. Hori esker, lurraren emankortasuna aregotu zen.

  
  

• Beste alde batetik laboratzeko metodo berriak egin zituzten, hiru urteko txandaketak hasi ziren egiten, hori esker lur-eremu txkiagoa uzten zen lugorrian.

• Haize-errotak eta ur-errotak gehiago erabiltzen hasi ziren.

Gaixotasunen aurkako erresistentziak hobetu egin zituzten eta hildako gutxiago egon ziren. Hori esker, Europako biztanleriak igo egin zen.

- Alde batetik, jende gehiago Europara heldu zenean, lehen ez ziren erabiltzen lurrak, hasi ziren erabiltzen.

- Beste alde batetik, Hirietan bizimodu gaizki edukitzearren, nekazariak hirietatik emigratzen hasi ziren.

Gausak hobetzearen esker, nekazaritza-soberakinak sortu ziren, merkatuan saltzeko. Jaunek eta nekazariek beraien lurrak saldu ahal zituzten, gero armak, luxuzko objetuak, tresnak, etab erosteko.

Nekazari, atisau eta merkatari emigratu egin zutenean hirietan edo burguetan"eskutatzen" ziren eta hortik aurrera burges deitzen hasi ziren.

Hori dena merkataritza bultzatu egin zuen, eta hori hiru zatitan banatzen da.

• Tokikoa: landa-eremua.

• Ertaina: herri eta hirien artekoa, gainera azokak garatu ziren.

• Urrunekoa: ekialde urruna.

Garrantzitsuena urrunekoa zen, itsasotik bidez egiten zelako. Honek ziren merkataritza hune garrantzitsuenak: Italiako iparraldea, Mediterraneoa, Herbehereak eta Atlantikoa.

Hiru ibilbide garrantzitsuak zeuden Mediterraneokoa, Atlantiko eta Baltikokoa eta azkena Lehorrekoa da.

• Mediterraneokoa:

  • Europako Bizantziar Inperioarekin eta Ekialde Hurbilarekin lotzen zituen. Europarrek produktuak, ehunak eta armak inportatzen zituzten.

• Atlantikoa eta Baltikoa:

  • Lisboatik eta Kantauriko portua hartzen zuen. Gatza, ardoa, artilea... garraiatzen zituzten.

• Lehorrekoa:

  • Monarkek, merkatariei eta artisauei kobratutako zegei esker hiriak babestu zituzten. Hori esker, egindako bideak seguruagoak izan ziren.

• Kokapena: - komunikazio-bideetatik gertu kokatzen ziren.

- Beharrak astezea -> ura, lur onak, gatza, meategiak...

• Eraikinak: plaza, katedrala, udaletxea, lonja, azoko, errebala...

• Harresia-> Harresis inguratuta egoten zen babesteko.

• Kaleak-> Bihurriak, estuak... Kaleak aldatu ziren jendeak oso gaizki tratatzen zutelako zikinak, estoldegi gabeoak bihurtu ziren ere.

• Nobleak, elizakoak, herri xeheak...

• Burgesak-> Goi- (Bankari eta merkatari handiak) botere handia zuten.

-> Behe- (Merkatari eta artisau txikiak)

• Gobernua-> Alhatea eta zinegotzia: hirietako Patrizioak:

  • Merkataria.

  • Bankaria.

  • Artisau aberatsak.

• Germioak-> Dena kontrolatzen zuten-> Prezioak, kantitatea, kalitatea. Denak ez zuten botere berdina.

  • Maisua.

  • Ofizialak.

  • Ikastunak.

    
    

• Erregeek lur ugari (feudoak) ez kontrolatu.

  • Feudoak nobleak eskumenak zituzten.

    
    

• Burgesen laguntza bilatu.

  • Hiriak kontrolatu.

    
    

• Hiri-gutunak (fotuak, hiri-pribilegioak...) -> Abantaila.

  • Merzenarioak->Zergak lortu.

• Gobernatzea: monarkek Errege Kontzeiluaen laguntza behar zuten. Baina, XII. mendetik aurrera, monarkek burgesak ere gonbidatu zituzten.

  • Hirien ordezkari: hasieran, ez-ohiko bileretara, eta, geroago, ohikoetara ere bai.

    
    

• Hiru estamenduek-> Noblezia, kleroa eta burgesia, haiek monarkarekin bilerak (gorte eta parlamentu) zituzten.

• 1348. urtearen inguru Izurrite Beltza Europara heldu zen Asiatiki. Europarrak ez zekiten nola hedatzen zen, ere ez zerk eragiten zuen, orduan hipotesi batzuk eduki zuten. (Jainkoaren zigorra zela, juduak zirela...) Arkakusoen ziztadengandik trasmititzen zen. Hemen horren sintoma batzuk: azala kolore betzez ipini, sukarra, arnasketa- eta zirkulazio-arazoak... Neurri asko ipini zuten ez trasmititzeko.

• Gaixotazun horren ondorioz, ondorio oso handiak eduki zituzten eta Europa krisian sartu zen. Ondorio handienak hurrengo hirurak dira:

  • Gerra ugari, horren ondorioz hildako asko egon ziren eta ekonomia-galera handiak izan zituzten.

  
  

  • Produktiitatea oso txikia, horren ondorioz lurgorriak kalitate gutxikoak bihurtu ziren.

    
    

  • Izotz Aro txikia, horren ondorioz, euria, txingorra, elurra... gehiago egiten hasi zen, eta horrengatik, utzak galdu ziren eta goseteak gertatu ziren.