Biztanleria hazi zelako.

Merkataritza hazi zelako.

Burgesak, hirietako biztanleariak ziren eta hiriak merkataritza gune garrantzitsu bihurtu ziren.

XI.mendetik aurrera nekazaritza asko

hazi zen. ZERGATIK?

+Laborantza metodo berriak. Hiru

urteko txandaketa sistema (herena

lugorri uztea)

+Teknologia eta teknika berriak sortuz ziren.

-Tresna berriak: golde belarriduna

-Errotak: haize eta ur errotak.

Horrela, ekoizpena hazi zen eta

SOBERAKINAK ZITUZTEN horiek saltzeko.

2. Biztanleriaren hazkundea

NEKAZARITZA HAZI, JANARI GEHIAGO, GOSETE GUTXIAGO ETA JENDEA GAIXOTZEN

ZENEAN INDARTSUAGO ZEGOEN.

BIZTANLERIA IGOKO DA.

Lurrak berriak birpopulatu.

BIZTANLERIA IGO ZENEZ ----> PRODUKTU GEHIAGO BEHAR ZIREN

PRODUKTUAK BEHAR ZIRENEZ ----> ARTISAU GEHIAGO ZEUDEN

MERKATUAK ETA AZOKA GEHIAGO ZEUDEN, ETA BANKUAK SORTU ZIREN.

EKIALDERA ERE HEDATU ZEN MERKATARITZA BERTAN GURUTZADAK

ZEUDELAKO. Eta horrela, Ekialdeko produktu gehiago iristen ziren Europara.

Merkataritzarako bideak:

Itsasoko merkataritza eta lehorrekoak garrantzia handia lortu zuten. 3 bide nagusi zeuden:

-Lehorrekoa

-Mediterraneokoa

-Hansakoa

Harresiz inguraturik, erdian plaza zegoen, eskolak, elizak, ospitaleak ere bazeuden. Auzotan banatzen zen: jatorri, erlijio (judu edo musulman) edo gremio arabera. Kale estuak, zikinak ziren. Hiritik kanpo errebala zegoen. 

HASIERAN, hiriko biztanle guztiek BATZARRAK sortzen zituzten gobernua aukeratzeko. Gero zinegotziak ezarri ziren, finantzaz eta justiziaz antolatzeko baina ALKATEA zen gobernatzen zuena. 

Beraz, hirietan UDALETXEAk sortu ziren. Bertan, hiriko erabakiak hartzen ziren. Horretaz gain, unibertsitateak, katedralak ere eraikiko dituzte beraz kultura eta artea haziko da. 

Erdi Aroko kristau-erresumetako komunitate juduak hirietan bizi ziren, eta merkataritzan, artisautzan, medikuntzan, zientzian eta banku-jardueran aritzen ziren nagusiki.

- Gremioek lanbidearen arauak jartzeko eta beraien artean konpetentziarik ez  egoteko balio zuten. Gainera familiei ere laguntzen zitzaien. Gehienak gizonezkoak ziren. 

- 3 maila zeuden: 

MAISU

OFIZIAL. Kobratzen duzu, dirua baduzu eta azterketa gainditzen baduzu maisu bihur zaitezke. 

IKASLE. Ofizioa ikasten zuen baina ez zuen soldatarik.

Hirietako artisau eta merkatariak EZ zeuden jaun feudalaren menpe. Beraz gizarte talde berri bat sortu zen: BURGESIA (salerosketan ibiltzen ziren edo negozioak sortzen zituzten). Goi Burgesia eta Behe burgesia dago. Gainera, hirietan urte askotan bizita jopu izateari uzten zenion.

Hiriko biztanlea= burges. Burgua=hiria.

• Baina hiriko biztanle artean desberdintasun asko:

1. Elitea: merkatari eta eskulangile garrantzitsuak. Ospea eta dirua zuten.

2. Biztanle gehienak dendari apalak edo aberatsen etxetan lan egiten. 

Beheko mailan, pobre eta baztertuak. Eskean edo lapurretan.

FORUAK: burgesak jaunarengandik askatzeko eta beraien burua gobernatzeko erregeak hiriari FORUA ematen zion. Dokumentu horretan hiriaren eskubide, gobernatzeko moduak eta pribilejioak jasota geratzen ziren. 

PARLAMENTUA: Erregeak konbokatzen zituen eta NOBLE, ELIZGIZONAK ETA BURGESIAK osatzen zuen. Zerga berriak edo bestelako gauzak bertan erabakitzen ziren.

1. GERRA GARAIA. Monarkia sendoagoa zenez, gatazkak sortu ziren. 3 mota:

   1. Oinordetza

   2. Mugak. Ehun Urteetako Gerra (1337-1453). Inglaterra vs. Frantzia.

   3. Nobleak vs. Monarkia

   4. Nekazari matxinada

2. NEKAZARITZA KRISIA. Lurraren nutrienteak galdu ziren asko landatu zutelako eta antzua gelditu zen lurra. Eguraldi txarrarengatik ere uztak galdu ziren eta goseteak itzuli ziren. 

3. IZURRITE BELTZA. 1347. urtetik 1353. urte arte Izurrite Beltzak gogor jo zuen Europara. Nola jendea ez zegoen ondo elikaturik, azkar zabaltzen zenez izurritea eta medikuntza ez zegoenez oso aurreraturik, hildako asko eragin zituen. Biztanleriaren %40a hil zen.

IZURRITE BELTZA (gaixotasuna). 1347. urtetik 1353. urte arte Izurrite Beltzak gogor jo zuen Europara. Nola jendea ez zegoen ondo elikaturik, azkar zabaltzen zenez izurritea eta medikuntza ez zegoenez oso aurreraturik, hildako asko eragin zituen. Biztanleriaren %40a hil zen.

Hauek ziren izurrite beltzaren sintomak sukarra, arnasketa eta zirkulazio arazoak, eta azalak kolore beltxaka hartzea.

Lurren zati handi baten produktibitatea oso txikia zen, aurreko mendeetan kalitate gutxiko lurrak logurritu baitzizuten, demografia hazkunde handiak behatuta.

Aldi horretan izotz aro txikia hasi zen. izotzaldi,txingor eta euri ugari ziren, eta, horren ondorioz, utzak galdu ziren eta goseteak gertatu ziren.