Mendeleyev’in tablosu, 1869 yılında yayınlandığında atom altı parçacıklar henüz bulunmamıştı. Bu yüzden hazırladığı tablo tam olarak doğru değildi. Fakat onun çalışmasının en önemli özelliği, elementlerin atom ağırlıkları ile fiziksel ve kimyasal özellikleri arasında bağ olduğunu ortaya koyarak fizikte ve kimyada, bilinmeyen elementlerin keşfine ve elementlerin özelliklerinin daha iyi anlaşılmasına götüren yeni bir dönemi başlatmış olmasıdır.

Elementlerin keşiflerinin tarihi, aynı zamanda fizikteki ve kimyadaki gelişmelerin tarihidir.

Milattan önce sadece yedi element biliniyordu; altın, gümüş, bakır, kurşun, kalay, demir ve cıva. Metal cevherlerinin ateşle eritilmesi tarihteki en büyük devrimlerden biridir. Bu sayede bileşik haldeki cevherlerden saf metaller elde edilmeye başlandı. Yine ateşin yardımıyla metaller karıştırılarak alaşım yapılabildi.

Ateş, hava, su ve toprağın temel elementler olduğu düşüncesi yaklaşık 2000 yıl boyunca insan düşüncesine egemen oldu.

Doğada bulunan ve birçok farklı alanda kullanılan kimyasal elementler, bu sayede karışmadan düzgün bir şekilde kullanılır. Aynı zamanda öğrencilerin periyodik tablo üzerinden kimyasal elementleri öğrenmesi için bunu sınıflandırma ile sıralama önemli yer taşır.

• Proton, nötron sayıları ve kütle numarası artar.

• Atom numarası artar.

• Değerlik elektron sayısı artar.

• Elektron alma isteği (ametallik) artar.

• Yörünge sayısı değişmez.

• Atom hacmi ve çapı azalır.

Periyodik sistemde yukarıdan aşağıya değişen özellikler;

Bir grupta yukarıdan aşağıya inildikçe; Proton,nötron sayıları ve kütle numarası artar. Atom numarası artar.

Değerlik elektron sayısı değişmez

(Bu nedenle aynı gruptaki elementlerin kimyasal özellikleri benzerdir).

Periyodik cetvelde atom yarıçapı şu şekilde değişir:

• Aynı periyotta soldan sağa doğru atom yarıçapı ve hacmi azalır.

• Aynı grupta yukarıdan aşağıya doğru atom yarıçapı ve hacmi büyür.

• Genellikle temel enerji düzeyi sayısı (n, katman sayısı) büyük olan element atomlarının çapı büyüktür. Örneğin ₄Be ile ₁₂Mg elementlerinde magnezyumun atom yarıçapı daha büyüktür.

• Temel enerji düzeyi sayısı eşitse atom numarası büyük olan element atomlarının çapı küçüktür.

• Bir atom elektron aldıkça çapı büyür. Elektron verdikçe çapı küçülür. Dolayısıyla aynı atomlar için elektronu fazla olan iyonun çapı büyüktür.

  
  

Y(gaz)​ + E11​→→ Y++ + e−−

Gaz halindeki nötr bir atomdan bir elektron uzaklaştırmak için gerekli enerji, birinci iyonlaşma enerjisidir ve (İE1) şeklinde gösterilir. “+1 yüklü” iyondan ikinci elektronu uzaklaştırmak için gerekli enerji, ikinci iyonlaşma enerjisidir ve (İE2) şeklinde gösterilir. İyonlaşma olayında önce enerjisi en yüksek yani çekirdekten en uzak olan elektron koparılır.

! NOT: Bir elektronu uzaklaştırmak için verilecek enerji, elektronun çekirdekten olan uzaklığına bağlıdır (ters orantı vardır). Bu nedenle aynı grupta yukarıdan aşağıya doğru inildikçe atom yarıçapı arttığı için iyonlaşma enerjisi azalacaktır.

İyonlaşma enerjisinin periyot boyunca değişimi düzensizdir. Çünkü soldan sağa doğru gidildikçe atom yarıçapları küçülür, çekirdek yükleri artar; bu durumda iyonlaşma enerjisinin artmasına neden olur. Ancak bazı gruplarda oluşan orbital dizilimlerinden kaynaklı, iyonlaşma enerjisindeki artış düzenli olmaz ve aynı grup içindeki sıralama şu şekilde olur;

1A < 3A < 2A < 4A < 6A < 5A < 7A < 8A

F(gaz)​ + e−−→→ F−− + Enerji

Florun elektron ilgisinin değer +328 kj/mol olarak gösterilir. Bir elementin elektron ilgisi değeri çok pozitif ise o elementin elektron kabul etme eğilimi büyüktür.

• Aynı periyotta soldan sağa doğru gidildikçe elementin elektron ilgisi artar.

• Metallerin ve soygazların elektron ilgisi yoktur, sadece ametallerde elektron ilgisi gözlemlenir.

• Aynı gurupta yukarıdan aşağıya inildikçe elementlerin elektron ilgisi azalır.

Elektronegatiflik

Bir atomun kimyasal bağda bağ yapan elektronları kendisine çekme gücüne elektronegatiflik denir. 

• Periyodik tabloda soldan sağa doğru gidildikçe atom çapı küçülür, elektronegatiflik artar.

• Aynı grupta yukarıdan aşağı doğru gidildikçe atom çapı artar, çekirdeğin çekim gücü azalır, elektronegatiflik azalır.

Metalik özellik periyodik cetvelde (aynı grup içerisinde) sağdan sola ve (aynı periyot içerisinde) yukarıdan aşağıya gittikçe artar.

Ametalik özellik periyodik cetvelde (aynı grup içerisinde) sağdan sola ve (aynı periyot içerisinde) yukarıdan aşağıya gittikçe azalır.