Historia polskiej typografii by Julia Ciunowicz https://padlet.com/jciunowicz/cys175q6ttljwfoe en-us 2021-01-15 20:39:42 UTC 2025-10-11 18:04:56 UTC hello@padlet.com https://padlet-uploads.storage.googleapis.com/955959511/90f65319c6f99850a961657947e9e9fd/monogram_33683_1280.png Okres inkunabułów (1474–1500) jciunowicz https://padlet.com/jciunowicz/cys175q6ttljwfoe/wish/1092970133 "Okres druków XV wieku, nazywamy jest okresem inkunabułów (z łac. in cunabulis = w kołysce, w pieluszkach). Najwcześniejsze druki, od czasu powstania warsztatu Johannesa Gutenberga do końca XV w., nazywane są też paleotypami. Johannes Gutenberg (ok.1399–1468)  zwany był ojcem druku juz od czasów renesansu. 
Różne lata są przyjmowane umownie jako rok, w którym po raz pierwszy Gutenberg użył ruchomej czcionki – najczęściej 1440 albo 1450. Jego najdoskonalszą publikacją była Biblia 42-wierszowa, znana jako Biblia Gutenberga, drukowana w latach 1452–1455.
Gutenberg opracował własną wersję czcionek, wykonanych z metalu, ale ich technika pozostaje niejasna. Skonstruował aparat do ich odlewania, w którym nowością było używanie wymiennych matryc. Zaprojektował również własną wersję prasy drukarskiej, wzorując się na znanych już prasach introligatorskich. Jego prekursorskim dokonaniem było stworzenie pierwszego dużego wydawnictwa. Opracował on także podstawowych zasad składu tekstu.
Zdecydowana większość inkunabułów miała na stronicach niezadrukowane miejsca pozostawione dla rubrykatorów i iluminatorów zdobiących druki ręcznie malowanymi inicjałami lub ornamentami. 
W Polsce w tym czasie powstało  sześć drukarni w Krakowie, Wrocławiu, Gdańsku, Chełmnie Pomorskim i Malborku."

Tekst i zdjęcie:
https://typoteka.pl/pl/history
]]> 2021-01-15 20:59:40 UTC https://padlet.com/jciunowicz/cys175q6ttljwfoe/wish/1092970133 Wczesny okres starodruków (1501–1550) jciunowicz https://padlet.com/jciunowicz/cys175q6ttljwfoe/wish/1092974143 W wieku XVI w drukarstwie następuje systematyczne odchodzenie od naśladownictwa formy średniowiecznych ksiąg rękopiśmiennych. Często stosowane są drzeworytowe inicjały i ilustracje drukowane jednocześnie z tekstem składanym czcionkami. Najważniejszym ośrodkiem drukarsko-wydawniczym jest Kraków. Drukuje się jednak w całym Królestwie i na Litwie.  Typografowie, podobnie jak w czasach inkunabułów, samodzielnie odlewają czcionki, ale powstają również specjalistyczne gisernie czcionek obsługujące bliższe i dalsze drukarnie. Kształtuje się ortografia polska i grafika liter. W ustaleniu formy polskiego alfabetu prace jednoznacznie powiązane z drukarską praktyką i odlewnictwem czcionek odgrywają rolę decydującą. Istotnych zmian w rysunku liter i znaków diakrytycznych oddających brzmienie głosek przez cały wiek XVI dokonywali drukarze, głównie krakowscy, wrocławscy i królewieccy. Upowszechniali je w tekstach wydawanych przez siebie dzieł i przez sam fakt powielania wzorce stawały się obowiązujące. 

Tekst i zdjęcie:
https://typoteka.pl/pl/history]]> 2021-01-15 21:01:13 UTC https://padlet.com/jciunowicz/cys175q6ttljwfoe/wish/1092974143 Dojrzały okres starodruków (1551–1700) jciunowicz https://padlet.com/jciunowicz/cys175q6ttljwfoe/wish/1092981719 Powstają drukarnie w wielu miejscowościach, jednak w większości pod względem estetyki druku ich produkcja jest niska. W 1661 roku w krakowskiej drukarni Jana Aleksandra Gorczyna ukazuje się, składany antykwą i szwabachą, pierwszy numer „Merkuriusza Polskiego Ordynaryjnego” – najstarszej periodycznej polskiej gazety. Typografowie coraz częściej wprowadzają miedzioryt. Odbitki miedziorytnicze i druk z wypukłych form czcionkowych sa łączone w publikacjach w różny sposób.

Tekst i zdjęcie:
https://typoteka.pl/pl/history]]> 2021-01-15 21:04:19 UTC https://padlet.com/jciunowicz/cys175q6ttljwfoe/wish/1092981719 jciunowicz https://padlet.com/jciunowicz/cys175q6ttljwfoe/wish/1098258462 2021-01-18 15:05:02 UTC https://padlet.com/jciunowicz/cys175q6ttljwfoe/wish/1098258462 Późny okres starodruków (1701–1800) jciunowicz https://padlet.com/jciunowicz/cys175q6ttljwfoe/wish/1098265402 Na początku wieku Paweł Pater uruchamia w Gdańsku drukarnię i szkołę, gdzie uczono produkcji czcionek, drukowania i introligatorstwa. W Warszawie rozwija się ruch wydawniczy związany z prądami oświeceniowymi czasów Stanisławowskich i Sejmu Czteroletniego.

Tekst i zdjęcie:
https://typoteka.pl/pl/history]]> 2021-01-18 15:07:29 UTC https://padlet.com/jciunowicz/cys175q6ttljwfoe/wish/1098265402 Od rzemiosła do przemysłu (1801–1850) jciunowicz https://padlet.com/jciunowicz/cys175q6ttljwfoe/wish/1098266184 We wszystkich trzech zaborach następuje szybki rozwój drukarstwa. Zakładane są odlewnie czcionek w Warszawie oraz we Lwowie i Krakowie. Powstają też pierwsze drukarnie litograficzne. Udział Natana Glücksberga w Warszawskiej Wystawie Sztuk Pięknych w 1821 roku i jego zabiegi o uzyskanie akceptacji w środowisku artystów to pierwsza próba nobilitacji drukarstwa – typografii jako dziedziny twórczości artystycznej. W 1833 roku w drukarni Banku Polskiego w Warszawie uruchomiono pierwszą w kraju maszynę pospieszną. 

Tekst i zdjęcie:
https://typoteka.pl/pl/history]]> 2021-01-18 15:07:46 UTC https://padlet.com/jciunowicz/cys175q6ttljwfoe/wish/1098266184 Okres mechanizacja procesów drukarskich (1851–1900) jciunowicz https://padlet.com/jciunowicz/cys175q6ttljwfoe/wish/1098267372 Dzięki burzliwemu rozwojowi prasy i czytelnictwa drukarnie instalują maszyny pospieszne.   Od 1878 roku gazetę „Kurier Warszawski” drukowano na nowoczesnej maszynie rotacyjnej. W 1899 roku zakupiono do krakowskiej Drukarni Narodowej pierwszą w Polsce maszynę do składania tekstów, tzw. monolinę.

Tekst i zdjęcie:
https://typoteka.pl/pl/history]]> 2021-01-18 15:08:10 UTC https://padlet.com/jciunowicz/cys175q6ttljwfoe/wish/1098267372 Od druku wypukłego do offsetowego (1901–1950) jciunowicz https://padlet.com/jciunowicz/cys175q6ttljwfoe/wish/1098268440 W miarę postępu technicznego stopniowo rośnie świadomość społecznej roli typografii, i to nie tylko jej aspektów estetycznych, ale też funkcjonalnych. W 1905 roku w Królestwie Kongresowym przepisy dotyczące podręczników szkolnych ustalają maksymalną liczbę piętnastu liter w jednym centymetrze kwadratowym tekstu. W 1914 roku pierwsze linotypy rozpoczynają pracę w Krakowie i od tej chwili postępuje mechanizacja składania, szeroko wykorzystywane są linotypy i monotypy do tzw. składu gorącego. W typografii przed I wojną światową oraz dwudziestolecia międzywojennego widoczne są style: secesyjny związana m.in. z czasopismem „Chimera”, nurt tzw. polskiej sztuki dekoracyjnej, awangarda konstruktywizmu i futuryzmu oraz Art Deco. 
W 1927 r. drukarstwo zaliczono urzędowo do kategorii przemysłu. Po II wojnie światowej, na bazie firmy Idźkowski i S-ka powstaje przedsiębiorstwo państwowe Odlewnia Czcionek, do którego trafiają zachowane zasoby matryc pozostałych warszawskich giserni.

Tekst i zdjęcie:
https://typoteka.pl/pl/history]]> 2021-01-18 15:08:31 UTC https://padlet.com/jciunowicz/cys175q6ttljwfoe/wish/1098268440 Ostatni okres tradycyjnego drukarstwa (1951–1985) jciunowicz https://padlet.com/jciunowicz/cys175q6ttljwfoe/wish/1098269459 Szczytowy okres zapoczątkowanej przez Gutenberga technologii drukowania wypukłego oraz niemal całkowite jej wyparcie przez drukowanie offsetowe. Do przeszłości odchodzą maszyny do składania (linotyp, monotyp), odlewnie czcionek chylą się ku upadkowi. Rozwijają się techniki fotoskładu, w trakcie których powstają teksty na materiałach światłoczułych, gotowe do sporządzania drukowych form offsetowych. Powstają kolejne generacje naświetlarek fotoskładu: od prymitywnych, w których nośnikami pisma są negatywowe fotomatryce, aż po sterowane elektronicznie fotoskładarki z bitmapowymi fontami komputerowmi.  Typografia rozumiana jako umiejętność stosowania pisma i projektowania druków wykładana jest na uczelniach w wielu krajach, również w Polsce.

Tekst i zdjęcie:
https://typoteka.pl/pl/history]]> 2021-01-18 15:08:52 UTC https://padlet.com/jciunowicz/cys175q6ttljwfoe/wish/1098269459 Początek ery cyfrowej (1986–1999) jciunowicz https://padlet.com/jciunowicz/cys175q6ttljwfoe/wish/1098270397 W połowie lat 80. XX wieku w przemyśle wydawniczym USA i Europy Zachodniej zachodzi rewolucja Desktop Publishing. Komputery Apple Macintosh, a później PC z Microsoft Windows, programy edytorskie i ilustracyjne (QuarkXPress, PageMaker, Calamus, CorelDraw, FreeHand, Illustrator), a także PostScript — opracowany przez Adobe uniwersalny język starowania drukarkami i naświetlarkami — sprawiają, że proces wydawniczy przenosi się z zecerń na biurka projektantów. Dzięki edytorowi Altsys Fontographer zawodowcy i amatorzy samodzielnie tworzą gotowe do użytku fonty cyfrowe w formatach Type 1 i TrueType.
W Polsce po 1989 roku miejsce upadających państwowych zecerń, drukarń i wydawnictw zajmują prywatne firmy prowadzone częściej przez „komputerowców” niż grafików czy typografów. Polscy „detepowcy” zyskują dostęp do setek nowych fontów cyfrowych wyposażonych jedynie w litery języków zachodnich. Nieliczni entuzjaści (Jackowski, Ryćko, Szczypka, Tatarkiewicz, Tomaszewski, Czapnik, Kenig) przystępują do uzupełniania fontów o polskie znaki diakrytyczne i do polonizacji oprogramowania zecerskiego. Krojów oryginalnych powstaje raptem kilka. W latach 90-tych polskie książki, gazety, szyldy, ulotki reklamowe, katalogi i plakaty tworzy się pospiesznie, a za materiał literniczy służy kilka dużych, spolonizowanych pakietów fontów zachodnich. Dziś chaos typograficzny tego okresu określa się mianem „typo polo”.

Tekst i zdjęcie:
https://typoteka.pl/pl/history

]]> 2021-01-18 15:09:12 UTC https://padlet.com/jciunowicz/cys175q6ttljwfoe/wish/1098270397 Fonty OpenType i tekst cyfrowy (2000–2015) jciunowicz https://padlet.com/jciunowicz/cys175q6ttljwfoe/wish/1098271266 Początek XXI wieku to początek cyfrowego obiegu tekstu. Windows 2000, Word, InDesign i rodzący się WWW porządkują cyfrowe kodowanie tekstu: dzięki normie Unicode przenoszenie polskich tekstów zapisanych cyfrowo między różnymi systemami nie wymaga już żmudnych konwersji. Nowy format OpenType sprawia, że w tym samym foncie można po raz pierwszy umieścić znaki różnych alfabetów, a także kapitaliki czy ligatury. Wielcy producenci (Adobe, FontFont, Linotype, Monotype) i indywidualni twórcy krojów pism na świecie umieszczają w swoich fontach polskie znaki diakrytyczne. Nowo powstające internetowe sklepy z fontami (MyFonts) dają polskim grafikom natychmiastowy dostęp do światowych zasobów literniczych — jedyną barierą pozostają ceny.
Podstawowym narzędziem pracy literników na świecie staje się edytor fontów FontLab, tworzony we współpracy amerykańsko-rosyjsko-polskiej. Za sprawą Internetu i konferencji typograficznych (ATypI, TYPO Berlin), polscy entuzjaści cyfrowego liternictwa nawiązują kontakty z ich kolegami po fachu za granicą. Po kilkudziesięciu latach polskiego literniczego bezruchu, w pierwszej dekadzie XXI wieku pionierzy-samoucy (Otto, Nowacki, Frankowski, Dziedzic) tworzą cyfrowe repliki pism istniejących i kroje zupełnie nowe. 

Tekst i zdjęcie:
https://typoteka.pl/pl/history
]]> 2021-01-18 15:09:28 UTC https://padlet.com/jciunowicz/cys175q6ttljwfoe/wish/1098271266 Fonty zmienne i typografia ekranowa (2016–2020) jciunowicz https://padlet.com/jciunowicz/cys175q6ttljwfoe/wish/1098272590 Przeglądarki internetowe zyskują możliwość wyświetlania tekstu złożonego dowolnymi fontami umieszczonymi w kodzie HTML. Dzięki serwisowi Google Fonts polska rodzina pism Lato jest najczęściej na świecie czytanym krojem ekranowym stworzonym przez niezależny zespół (Dziedzic, Twardoch, Nikoltchev).
W roku 2016 na konferencji ATypI w Warszawie największe firmy komputerowe świata przedstawiają nową wersję formatu fontów OpenType, w którym dodano możliwość płynnego zmieniania kształtów liter. Pierwszymi programami w pełni obsługującymi fonty zmienne (wariacyjne) stają się przeglądarki internetowe. Po raz pierwszy to ekran, a nie papier, jest głównym medium typograficznej innowacji. 
Na rynku działa kilka sklepów oferujących tworzone w Polsce kroje (Capitalics, Threedotstype). Część polskich projektantów publikuje swoje kroje u największych światowych wydawców. W Polsce tworzy się nie tylko pisma z alfabetem łacińskim — powstają fonty z cyrylicą, greką, pismem arabskim czy hebrajskim. Do najpłodniejszych twórców (Machalski, Jarociński, Mizielińscy) co roku dołączają kolejni adepci i kolejne adeptki sztuki projektowania pism. Współpracują oni z liternikami i literniczkami z całego świata, tworząc zarówno pojedyncze fonty akcydensowe, jak i rozbudowane systemy typograficzne.

Tekst i zdjęcie:
https://typoteka.pl/pl/history

]]> 2021-01-18 15:09:56 UTC https://padlet.com/jciunowicz/cys175q6ttljwfoe/wish/1098272590 Najbardziej popularny font 2020 jciunowicz https://padlet.com/jciunowicz/cys175q6ttljwfoe/wish/1118890205 2021-01-24 14:52:46 UTC https://padlet.com/jciunowicz/cys175q6ttljwfoe/wish/1118890205