rzecznikiem niepowtarzalnego, oryginalnego piękna litewskiej przyrody jest Tadeusz, przeciwstawiający się zachwytom Hrabiego i Telimeny nad pejzażami włoskimi.

matecznik jako miejsce dostępne jedynie dla zwierząt, o tym, że istnieje i jak wygląda, przypuszcza się tylko i fantazjuje

• opis wschodu słońca i poranka w Soplicowie (Ks. I, s. 46; Ks. XII, s. 345) 

• opis sadu i ogródka (Ks. II, s. 60) 

• opis much na Litwie (Ks. II, s. 70) 

• opis grzybów w lasach litewskich (Ks. IV, ss. 89-90) 

• opis lasów litewskich (Ks. III, s. 99) 

• opis chmur (Ks. III, s. 102) 

• opis prastarej kniei litewskiej (Ks. IV, ss. 111-114, ss. 128-9) 

• opis starej karczmy żydowskiej (Ks. IV, ss. 117-8) 

• opis tradycyjnego bigosu myśliwskiego (Ks. IV, s. 141) 

• opis ptactwa domowego (Ks. VI, ss. 153-4) • opis zaścianka dobrzyńskiego (Ks. VIII, ss. 202-3) 

• opis rozgwieżdżonego, letniego nieba ((Ks. IX, ss. 239-240) 

• opis okolicy Soplicowa (Ks. VIII, ss. 258-60) 

• opis starej sernicy (Ks. IX, s. 294) 

• opis nadciągającej burzy letniej (Ks. X, ss. 303-4) 

nią w zgodzie. Utwór stanowi pochwałę staropolskiego życia wiejskiego. Wartości życia na wsi, wśród natury, są tu przeciwstawione bezładowi miasta.

antropomorfizację przyrody – jej ożywienie, nadanie naturze cech istoty żywej (koncert żab, muzyka wieczoru), personifikację, epitety i porównania.
Warsztat opisowy w „Panu Tadeuszu”podporządkowany został zasadzie wiernej pamięci i prostoty środków wyrazu.

zderzona z obrazem rozszalałej burzy, tajemnicze knowania Gerwazego harmonizują z mglistym poniedziałkowym porankiem,

atmosfera pochmurnego, posępnego dnia oddaje apatię mieszkańców Soplicowa po odbytej kłótni.

Natenczas Wojski chwycił na taśmie przypięty Swój róg bawoli, długi, cętkowany, kręty Jak wąż boa [...] (IV, 660-662). 

Opis obejmuje sposób trzymania rogu, ruchy grającego, przerwy wypełnione efektem echa oraz kolejne etapy polowania, ukazane w nastroju, tempie, charakterze dźwięków (od pobudki, poprzez hałas psów myśliwskich i strzelanie, głosy zwierzyny łownej, aż do oddania nastroju triumfu po zakończeniu łowów). Wśród wielu określeń służących wywołaniu wrażeń słuchowych, epitetów, rzeczowników i czasowników nazywających dźwięki, narrator szczególnie podkreśla „współpracę” natury z grającym. Trzykrotnie zasłuchanie czytelnika przerywa komentarz dotyczący echa: 

Tu przerwał, lecz róg trzymał; wszystkim się zdawało, że Wojski wciąż gra jeszcze, a to echo grało. (IV, 678-679; 686-687; 694-695), 

który wraca refrenicznie jak samo echo.

Jeszcze Polska nie zginęła! 

Sam muzyk (Żyd poczciwy Ojczyznę jako Polak kochał! – XII, 759) tak bardzo wzruszył się swą grą, że oddał Dąbrowskiemu hołd ze łzami, porównując go do długo oczekiwanego Mesjasza.