Akpınar yapısına,gün doğmuş yapısına
Eminem çiçekler yollamış, bayıldım kokusuna

Eminem Eminem,çiçek geldi yakından,

yaprakları haber verdi,senin güzel kokundan

Akpınar'a varaydım Emine'mi göreydim

Emine'min kucağında canlar verip öleydim

Güzelim güzelim dala bakır asılmaz,
Güzel sana sarmayınca deli gönlüm yasılmaz

Akpınar yapısına gündoğmuş kapısına
Emine'm çiçekler göndermiş uyandım kokusuna

Güzelim güzelim yola gidelim yola
Kardan beyaz kollarını dola boynuma dola

Akpınar yolu geniştir Emine'm urbayı değiştir
Mehmet canlar verirken Can Eminem demiştir

Güzelim güzelim dala bakır asılmaz

Güzel sana sarmayınca deli gönlüm yasılmaz

--------------------------------------------------------

Akpınar yapısına Gün doğmuş kapısına 

Eminem çiçek yollamış Uyandım kokusuna 

Güzelim güzelim Çiçek geldi yakından 

Yaprakları haber verdi Bana burcu kokundan 

Akpınara varayım Eminemi göreyim

Eminemin yoluna Canlar verip öleyim 

Güzelim güzelim Öldüğüne yanmazdım 

Gözüm sana kapansa Cennet bile anmazdım 

Akpınar yapısına Gün doğmuş kapısına 

Eminem çiçek yollamış Uyandım kokusuna 

Güzelim güzelim Çiçek geldi yakından 

Yaprakları haber verdi Bana burcu kokundan

Akpınar yolu geniştir Kız urbanı değiştir 

Mehmet canlar verirken Can Eminem demiştir 

Güzelim güzelim Kara bağla hırkaya 

Telli kuşum bıraktırdı Eminemi arkaya

Ahbaplar Oturmuş İki Geçeli (Vay Vay).

Hulisi`m De Alnı Sıra Perçemli.

Neyleyim Dünyada Dünya Malini,

Gönül Arzediyor Eski Halini.

Dağdan Yuvarlandı Kayalarımız,

Gam İle Yoğruldu Mayalarımız (Vay Vay).

Ne Ola Taş Doğuraydı Analarınız.

Neyleyim Dünyada Dünya Malini,

Gönül Arzediyor Eski Halini.

 

Mezarımı Helvacıya Essinler,

Al Yeşili Üzerime Örtsünler (Vay Vay).

Gelen Geçen Yazık Olmuş Desinler.

Neyleyim Dünyada Dünya Malini,

Gönül Arzediyor Eski Halini...

Silifke yöresinde yaşamış aksak, uyuşuk, şişman, tembel birisi; bazı yerlerde mert, cesur birisi, bazı yerlerde de çok obur birisi olarak anlatılır. Gerali’nin bir hanımı vardır. Bu hanımının aksak, uyuşuk, şişman olması ve elinden pek bir iş gelmediği için oturduğu yerden diliyle Gerali’ye ileri geri laf söylemektedir. Gerali de bu olanlara dayanamaz  ve belki ikinci eşimde mutlu olurum ümidiyle eşinin üzerine bir kuma getirir. Yeni hanımı genç ve zayıf bir kadındır. Bu sefer zayıf ve genç kadının eve geldiğini görünce eski şişman kadın onu kıskanır. Yeni gelen zayıf, genç kadın ise eşine kendini ispatlamak için oynamaya başlar. Gerali de genç bir bayan aldım diye sevincinden başlar oynamaya. Bunu gören eski şişman kadın “Benim ondan neyim eksik?” deyip o da başlar oynamaya. Ancak kadının dizinde sakatlık vardır. Bu nedenle oyunu aksayarak oynar. Bu ve buna benzer birçok olayda aynı şeyler tekrarlanır. Bu olanları gören Gerali artık dayanamaz ve başlar beddua etmeye:

Birine aldım bir arşın astar,

Öteki avrat bacağını kösmüş bayramlık ister,

Kadir Mevla’m ikisinin acısını birden göster,

Yandım, Allah’ım yandım,

Şu iki avradın elinden,

Hele güççüğü güççük de goca domuzun dilinden

 

 

(Amman aman) 

Gerali dedikleri bir gençten uşak

Gerali dedikleri bir gençten uşak yar yar

Başına şal bağlar da belinde kuşak

Gerali’m hey hey hey

 

Dönü dönü ver de ah sekerek

Boğazına dursun ham çökelek

Geli geli ver de gız sekerek

Ümüğüne dursun ham çökelek

 

(Amman aman) 

Gır eşeğime biner daş oluktan aşarım

Gır eşeğime biner daş oluktan aşarım yar yar

Canımı sıkmayın avratlar da ikinizi birden boşarım

Kurtulamadım kötü avrat elinden hey hey hey

 

Dönü dönü ver de ah sekerek

Boğazına dursun ham çökelek

Geli geli ver de gız sekerek

Ümüğüne dursun ham çökelek

 

(Amman aman) 

Birine aldık bir metre astar

Biri de şalvarlık ister yar yar

Kadir Mevlam ikisinin acısını birden göster

Kurtulamadım kötü avrat elinden hey hey hey

 

Dönü dönü ver de ah sekerek

Boğazına dursun ham çökelek

Geli geli ver de gız sekerek

Ümüğüne dursun ham çökelek

 

Derleyen: İlker ŞENOL

MERSİN/Gülnar/Cumhuriyet Yatılı Bölge Ortaokulu

Komşu kızı ile beşik kertmesi olan bir genç askerde vereme yakalanır. Hava değişimi olarak Yozgat’a (Akdağmadeni) gelir. Sözlüsünün ailesi gence kızlarını göstermek istemez. Genç tedavi için İstanbul’da hastaneye yatar. Pencereden gördüğü incir ağacından aldığı ilhamla aşağıdaki türküyü söyler. Yakalandığı amansız hastalıktan kurtarılamayarak hastanede ölür. Ailesi cenazesini Yozgat’a getiremez, İstanbul’da kalır.

 Türkünün Sözleri

Hastane Önünde İncir Ağacı (Annem Ağacı)
Doktor Bulamadı Bana İlâcı (Annem İlâcı)
Baş Tabip Geliyor Zehirden Acı (Annem Vay Acı)
Garip Kaldım Yüreğime Derdoldu (Annem Derdoldu)
Ellerin Vatanı Bana Yurdoldu (Annem Yurdoldu)
Mezarımı Kazın Bayıra Düze (Annem Vay Düze)
Yönünü Çevirin Sıladan Yüze (Annem Vay Yüze)
Benden Selâm Söylen Sevdiğimize (Sevdiğimize)
Başına Koysun Karalar Bağlasın (Annem Bağlasın)
Gurbet Elde Kaldım Diye Ağlasın (Annem Ağlasın) 
Yöre: Akdağmadeni - (Yozgat)

Gesi bağlarından dolanıyorum
Yitirdim yarimi amman aranıyorum(2)
Bir çift selamına güveniyorum
Gel otur yanıma hallarımı söyleyim
Halımdan bilmiyor ben o yari neyleyim

Gesi bağlarında üç top gülüm var
Hey Allahtan korkmaz sana bana ölüm var(2)
Ölüm var sa bu dünyada zulüm var
Atma garip anam beni dağlar ardına
Kimseler yanmasın anam yansın derdime

Kayseri Yöresi Halk Türküleri isimli eserde bu türkünün hikayesi ve derleme metni, Necip Oyman’ın ağzından nakledilmektedir.

Bu türkünün 130, 140 yıl önce geçmiş, gerçek ve tüyler ürpertici bir hikayesi vardır. Bu hikayeyi günümüzde Kayseri Türkülerini aslına en uygun bir şekilde maharetle çalan ve okuyan udi Necip Oyman (tanınmış namı Şapkacı Necip Usta) dan dinledik. Oyman, kendine ilk müzik zevki aşılayan yaşlı komşusundan naklen bu hikayeyi anlatıyor:

“Bundan 55 yıl önce, 75-80 yaşlarında olan, Talas’ta Cemal Emmi isminde bahçe komşumuz vardı. Amatör bağlama sanatkarı olan Cemal Emmi çok içli saz çalardı. Cemal Emmi, aslen Talas’a bağlı Kuruköprü köyündendir. Akşamüzeri, iş dönüşü, Cemal Emmi bahçesinin sekisini hazırlattırır. Sekiye uzanarak kendi kendine dinlenir. Bazen de bağlamasını eline alır dertli dertli çalardı. Onun bağlama tavrı, makamı, bugün kimsede yoktur.

Cemal Emmi çalarken, yanına kimseyi kabul etmezdi. Ben çok ciddi olarak dinlediğim için, benim bazı günler sazını dinlememe müsaade ederdi. Ben de fırsat buldukça sık sık sazını dinlemeye giderdim. Diyebilirim ki, ilk folklor ve müzik zevkimi onun sazından almışımdır. 8-10 yaşlarında çocuktum. Bir gün yine Cemal Emmi sekisine oturmuş, dertli dertli saz çalarken, yavaşça yanına varıp oturdum. Sazına öyle dalmıştı ki, benim geldiğimi görmedi bile. Bir aralık kaşlarını çatarak “Ağam İstanbul’u mesken mi tuttun” türküsünü çalmaya başladı. Hem çalıyor hem de okuyordu. Bir anda hüngür hüngür ağladığını, gözyaşlarının çenesinden damladığını gördüm. Ben de üzülmüş olacağım ki bu ağlamasının nedenini merak edip safiyane sordum: Cemal Emmi, niye ağlıyorsun? Dedim.Birkaç dakika sustu, sazı bıraktı. Mendili ile gözlerini kuruladıktan sonra derinden bir of çekti ve bana dönerek, manalı manalı baktı. Dinle evlat… dedi.Ben onu nasıl şuurlu olarak ve can kulağı ile dinlemişsem, sesi hala kulaklarımdadır. Tok sesi ile söze başladı:

-Bak Necip yavrum, sen daha böyle şeyleri anlamazsın ama, ben sana köyümüzde geçen gerçek bir sevgi olayını anlatayım da dinle…

Ben o zaman bıyıkları yeni terleyen delikanlıydım. Köyümüz 40-50 hanelik küçük bir yerdi. Arazimiz de pek geniş sayılmazdı. Köyde herkes birbirini tanır, birbirinin ahvalini anlardı. Köyümüzün iki güzel kızı, yine bizim köyden iki delikanlıyla nişanlıydılar.

O zaman bazı köyler gibi, bizim köyler de zengin köylerden değildi.Bu nişanlanan delikanlıların da maddi durumları iyi değildi. Maişetlerini temin etmek ve üç beş kuruş biriktirmek için İstanbul’a gitmeye karar verdiler. Para kazanıp köye dönecekler ve nişanlıları ile evleneceklerdi.Delikanlılardan biri İstanbul’a giderken, nişanlısına vermek üzere, annesine bir yazma bırakıyor ve “Anne ben İstanbul’a gittikten sonra bu yazmayı nişanlıma ver bürünsün.” diyor.

İki delikanlı İstanbul’a gidiyor. Birisi iki yaz çalışıp para biriktiriyor ve köyüne dönüp evleniyor. Nişanlısına yazma bırakan diğeri, İstanbul’un eğlence alemine dalıp köyünü, nişanlısını unutuyor.

Köyüne mektup yazmak veya haber yollamak bile kendisine yük geliyor. Bu arada kendisine yazma bırakılan talihsiz nişanlı kız, köyde annesini kaybederek öksüz kalıyor. Onu hayata bağlayan nişanlısının yolunu bekliyor. Yıllar geçiyor.

Tarlaya, bağa bahçeye gidiyor, ev işleriyle meşgul oluyor. Gözü ve gönlü İstanbul’da. Hiçbir meşguliyet onu teselli etmiyor. Ayrıca köyüne dönerek arkadaşı ile evlenen delikanlının mutluluğu da bu talihsiz kızı imrendiriyor. Aylarca, yıllarca aldatılan kız, köyde herkesin kendine aldatılan kız gözüyle baktığını zannediyor. Sıkıntıdan bunalımlar geçiren kızcağız, derdini kimselere anlatamamanın ateşiyle hasret girdabına düşüyor. Yıllarca bekliyor, içine kapanıyor, derdini açacak kimseyi de bulamıyor.

Aradan beş altı yıl geçince tahammül edilemez bunaltılarla hastalanıyor. Bu arada kendi kendine, kendi haline türkü yakıyor. Fakat bu türkü bir çırpıda yakılmıyor. Yıllar boyu kendi durumunu, hislerini dile getiriyor. Bu sözlerin besteli söylenişini de kendisi içli ezgilerle seslendiriyor.

Nişanlısının köyden ayrılışının altıncı ayında, sitemle:

Ağam İstanbul’u mesken mi tuttun

Gördün güzelleri beni unuttun

Sılaya gelmeye yemin mi ettin

Gayri dayanacak özüm kalmadı

Mektuba yazacak sözüm kalmadı

Diye feryada başlar. Bu türlü içli söyleyişleri aylarca mırıldanıp durur. Böylece sözlerini yaktığı bestesini de kendisi yapar. Ayrılığın yedinci yılında:

Ağam sen gideli yedi yıl oldu

Diktiğin dikmeler meyveye geldi

Seninle gidenler sılaya döndü

Gayri dayanacak özüm kalmadı

Mektuba yazacak sözüm kalmadı

Zaman zaman nişanlısının şeklini, giyimini hatırlayıp beyitler söyler veya onun hareketlerini hayal ettiği gibi sözlerle türküsünü sürdürür. Görmediği, bilmediği İstanbul kızlarını kıskanır, onlardan uzak kalması için nişanlısına hayali öğütler verir:

Ağamın giydiği ketenden gömlek

Yoğ imiş dünyada öksüze gülmek

Bize yakışır mı gurbet beklemek

Tez gel ağam tez gel eğlenmeyesin

Orda güzel çoktur evlenmeyesin

Talihsiz kız, bu deyişleri söyleye söyleye yıllar sonra ince ağrılara (vereme) tutulur. Onuncu ayrılık yılında yatağa düşer. O yıl son kez Cemal Emmi, hasta yoklamaya gidiyor ve kızı dermansız, mecalsiz, yatakta sararmış buluyor. Kesik kesik konuşmasıyla, Cemal Emmiye derdini anlatıyor ve kendi haline yaktığı türkünün deyişlerini baştan sona kadar okuyor. En son olarak yatağı içinde Cemal Emminin duyabileceği bir sesle:

Verdiğin yazmayı ateşte yaktım

Çürüttüm ömrümü yoluna baktım

Saçımı süpürge , kolumu yaktım

Gayri dayanacak özüm kalmadı

Mektuba yazacak sözüm kalmadı

Son deyişleri söylüyor. Takati kalmıyor. Ziyaretçiler daha fazla kalamıyorlar. Bir hafta sonra Cemal Emmi, zavallı kızın dünyadan murat alamadan öldüğünü duyuyor. İşte bu acıklı türküsünü her çalışta Cemal Emmi hüngür hüngür ağlar ve duygulanırmış.”

Türkünün Metni:

1

Ağam İstanbul’u mesken mi tuttun

Gördün güzelleri bizi unuttun

Sılaya gelmeye yemin mi ettin

Gayri dayanacak özüm kalmadı

Mektuba yazacak sözüm kalmadı

2

Ağam sen gideli yedi yıl oldu

Diktiğin dikmeler meyveye geldi

Seninle gidenler sılaya döndü

Gayri dayanacak özüm kalmadı

Mektuba yazacak sözüm kalmadı

3

Ağamın giydiği ketenden gömlek

Yoğ imiş dünyada öksüze gülmek

Bize yakışır mı gurbet beklemek

Gayri dayanacak özüm kalmadı

Mektuba yazacak sözüm kalmadı

4

Ağam sakısını atmış sicime

Feleğin ettiği gitti gücüme

Allah yazmış anaların suçu ne

Gayri dayanacak özüm kalmadı

Mektuba yazacak sözüm kalmadı

5

Ağam İstanbul’da salkım söğüttü

Şahsını unuttum nasıl yiğitti

Seninle gidenler oğlan büyüttü

Gayri dayanacak özüm kalmadı

Mektuba yazacak sözüm kalmadı

6

Verdiğin yazmayı bürünmeyim mi

Çıkıp da damlara görünmeyim mi

Ellere bakıp da yerinmeyim mi

Gayri dayanacak özüm kalmadı

Mektuba yazacak sözüm kalmadı

7

Ağam sen gideli dışa çıkmadım

Mor püsküllü yiğitlere bakmadım

Zülfünü sakladım fese sokmadım

Gayri dayanacak özüm kalmadı

Mektuba yazacak sözüm kalmadı

8

Verdiğin yazmayı ateşe yaktım

Çürüttüm ömrümü yoluna baktım

Saçımı süpürge kolumu yaktım

Tez gel ağam tez gel eylenmeyesin

Orda güzel çoktur evlenmeyesin

Yaklaşık 1900 yıllan Temmuz güneşinin Anadolu’yu yakıp kavurduğu günlerde, Konya ‘ya yakın köylerden birindeyiz. Bir evin temelleri yeni bitmek üzere. İri yan bir adam koca elleriyle güneşe inat, koca koca taşlan yontup, temeli yükseltmek için ha bire çalışmakla meşgul. Bir yandan da çamur isteyip, amelelere daha sıkı çalışmalarını tembih ediyor. Dört beş amele, bir ustaya çamur ve taş yetiştirmekte güçlük çekiyorlar. Etraf an kovanı gibi.  Taş ve çekicin işlemenin ve işlenmenin verdiği hazla çıkardıkları ses, dalga dalga çevreye yayılıyor.İri yan koca elli adam bir terini siliyor, bir temele taş koyuyorken, gözü tulumbanın başında, su içme bahanesiyle oyalanan ameleye takılır. Gümbür gümbür bir ses ile amelenin yüreğini oynatır. Amele hemen küreğini alıp çamur karıştırırken, ”Ne sert bir adam” diye düşünür.Oysa bilmez ki, kaba saba adam diye tasvir ettiği kişi ne kadar ince ruhludur!.. Nerden bilsin ki, Gökmen Hasan Hüseyin Ağa’nın Konya’da namı olduğunu, Konya sohbet ortamlarının değişmez siması olduğunu.Ve yine bilmez ki, geleli daha birkaç gün olmasına rağmen, yüreğinin sıla hasretiyle çarptığını.  O koca elli adam, Gökmen Hasan Hüseyin Ağaının taş yontarken çekicinin çıkardığı ses sanki akşam yakacağı türkünün habercisiydi. Derken, güneş kızgınlığını yitirip gece ülkesine yolculuğunu hızlandırınca, işi bırakırlar.O koca elli, ruhu kanun telinde dolaşan adam, Gökmen Hasan Hüseyin Ağa, bulgur aşını yedikten sonra  Başını aktaşa koyar, uzanır, uyuya kalır. Rüyasında  bir türkü söylerken görür kendini. Uyanınca o türküyü mırıldadığını hisseder.Ağzından dökülen sözlere kendisi de şaşırdı. İşte o türkü, o gün bugündür dillerden düşmez, söylenir durur.
Eremedim vefasına dünyanın,

Bülbül konmuş sarayına Konya’nın 

Aksaray’dan Bakırtolu’na yol gider

Sürmelenmiş ela gözlü yol gider

Uzamışsın hay sevdiğim dal gibi

Gelip geçen selam vermen el gibi

Beyler besler merrak için tazıyı

Kadir mevlam böyle yazmış yazıyı

Devem yüksek atamadım urganı

Susadıkça ver ağzıma gerdanı

Saçım uzun ben saçımı tararım

Var mı benim Konyalıya zararım

ZEYTİNYAĞLI YİYEMEM AMAN 

(GELİN NAZLANMASI BURSA YÖRESİ) 

    Zeytinyağlı yiyemem diğer adıyla gelin nazlanması olacakta bilinen bu halk türküsü isminden de anlaşılacağı üzere bir gelinin nazlanmasını anlatır. Hangi köy yada beldede geçtiği ve şahıslar bilinememekle birlikte bursa yöresine ait olduğu bilinen türkü zengin iyi yerlerde yetişmiş okumuş bir genç kızın dağ yöresinde bir köye gelin olarak verilmesiyle başlar. gelin kız yaşamaya başladığı yeni çevreye ve insanlara uyum sağlayamaz onlar gibi basmadan elbiseler giyemeyeceğini damak tadının onların yemeklerine uymadığını böyle bir yere gelin gittiği için yaptığı çeyizlerin boşa olduğunu söyler ve duman içi dağlarda yalnız kaldım diyerek eski yaşantısına duyduğu hasreti dile getirir. Evlendiği insanın kendisine uygun olmadığını söyleyerek ona efendim diyemeyeceğini hakir görerek dengi biri olmadığını söyler kendine uygun bir eş isteyerek verin bana yarimi (bana uygun olan insanı) annemden izin aldım diyerek söylenir türkünün diğer bir kısmında ise yaşadığı yerin özelliklerini anlatarak kara üzüm bağlarının olduğunu ve insanların yeşil yazmalar taktığını söyler fakat her nakaratta da kaldım duman içi dağlarda sevgili yarim nerelerde diyerek üzüntüsünde dile getirir.. 

Zeytin Yağlı Yiyemem Aman, 
 Basma Da Fistan Giyemem Aman. 
 Senin Gibi Cahile, 
 Ben Efendim Diyemem Aman. 
 Kaldım duman içi dağlarda, 
 Sevgili Yarim Nerelerde. 
 Kara Üzüm Asması, 
 Yeşil Olur Yazması. 
 Ben Yarimden Ayrılmam, 
 Kara Yazı Yazması. 
 Kaldım dumaniçi Dağlarda 
 Sevgili Yarim Nerelerde. 
 Asmadan Üzüm Aldım, 
 Sapını Uzun Aldım. 
 Verin Benim Yarimi, 
 Annemden İzin Aldım. 
 

Bu öykü Malkara köylerinden alınmış olup belli bir kişinin dilinden yazıya geçirilmiş değildir. Çevrede herkes tarafından bilinen bir öyküdür. Söylentiye göre, çok eskiden köyün birinde Zeynep isimli çok güzel bir kız vardır.  Onaltıya yeni bastığında Zeynep'i köylerindeki bir düğünde aşırı (yabancı) köylerden gelen Ali isimli bir genç görür. Ali Zeynep'i çok beğenir ve köyüne döndüğünde kızın babasına hemen görücü gönderir. Zeynep'i Ali'ye verirler. Kısa bir zaman sonra düğünleri olur. Ali, Zeynep'i alıp aşırı köyüne götürür. 

 Zeynep'in gelin gittiği köy ile kendi köyü arası üç gün üç gece çeker. Bu kadar uzak olduğundan dolayı Zeynep, anasını babasını ve kardeşlerini tam yedi yıl göremez. Bu özlem Zeynep'in yüreğinde her gün biraz daha büyüyerek dayanılmaz bir hal alır. Köyün büyük bir tepesinde bulunan evinin bahçesine çıkarak kendi köyüne doğru dönüp için için kendi yaktığı türküyü mırıldanır ve gözleri uzaklarda sıla özlemini gidermeye çalışırmış. 

 Oysa kocası, Zeynep'in bu özlemine pek aldırış etmez. Kaldı ki eski sevgisi de pek kalmadığından kendini fazlaca horlamaya, eziyet etmeye başlar. Sonunda bu özlem ve kocasının horlaması Zeynep'i yataklara düşürür. 

 Gün geçtikçe hastalığı artan Zeynep'in düzelmesi için, köyden gelip gidenler de anasının babasının çağrılmasını salık verirler. Başka çare kalmadığını anlayan Zeynep'in kocası da anasına babasına haber vermeye gider. Altı gün altı gecelik bir yolculuktan sonra bir akşam üstü Zeynep'in anası babası köye gelirler, Zeynep'i yatakta bulurlar. Perişan bir halde Zeynep hala türküsünü mırıldanmaktadır. Aynı türküyü anasına babasına da söylemeye başlar. Çevresindeki bütün köy kadınları duygulanıp göz yaşı dökerler. Annesi fenalıklar geçirir ve bayılır. 

 Zeynep hasretini giderir, giderir ama artık çok geç kalınmıştır. Bir daha onmaz, sonu ölümle biter. Herkes Zeynep için göz yaşı döker. İşte o gün bu gündür bu türkü ayrılığın türküsü olarak söylenip durur.

Yüksek Yüksek Tepelere Ev Kurmasınlar,

Aşrı Aşrı Memlekete Kız Vermesinler

Annesinin Bir Tanesini Hor Görmesinler,

Uçan Da Kuşlara Malûm Olsun, Ben Annemi Özledim.

Hem Annemi Hem Babamı, Ben Köyümü Özledim.

 Annemin Yelkeni Olsa Açsa Da Gelse,

Babamın Bir Atı Olsa Binse De Gelse,

Kardeşlerim Yolları Bilse De Gelse.

 Uçan Da Kuşlara Malûm Olsun, Ben Annemi Özledim.

Hem Annemi Hem Babamı, Ben Köyümü Özledim

EŞREF BEY TÜRKÜSÜNÜN HİKAYESİ 

Eşref Bey 1905 yılında o zamanki adıyla abdal diye bilinen Piraziz ilçemizde dünyaya gelmiş. Dönemin sayılı ailelerinden Gedikalizadelere mensup imiş. Kişilik olarak son derece sosyal, cömert, iyi giyinen, halk tarafından sevilen biriymiş Eşref Bey.  Giresun merkezde Camlı Sokakta (Şimdiki Fatih Cad.)abisiyle kendilerine ait olan fındık fabrikalarını işletirlermiş.1933 yılında bir yakınının tavsiyesi üzerine fabrikasında muhasebeci olarak çalıştırmak için Hakkı isimli bir kişiyi yanına almış. Hakkı’yı geniş yetkilerle donatmış; ancak bir süre sonra fabrikada çalışan bayan işçiler Hakkı’yı Eşref Bey’e şikayet etmişler. Hakkı’nın kendilerini rahatsız ettiğini ve kendi çalıştıkları bölüme gelmemesini talep etmişler. Eşref Bey, Hakkı’ya kadın işçilerin bölümüne girmemesini sıkı sıkı tembih etmiş. Ancak kısa bir süre sonra Hakkı’nın yine o bölümde dolaştığını görerek kendisini sert bir şekilde uyarmış. Hakkı bunu gururuna yedirememiş ancak sesini de çıkaramamış. 

İzleyen günlerde Giresun’da adet olduğu üzere Giresun limanından fındık yükleyerek sezonun ilk nakliyesini yapacak olan gemi seferi için tören düzenlemiş. O yıl ilk seferi düzenlenen fındıklar, Eşref Bey’in fabrikasının ürünüymüş. Tören bittikten sonra Eşref Bey, Hakkı’yı da yanına alarak lokantada yemek yemişler. Ardından fabrikaya dönmüşler ofiste sohbet esnasında Hakkı, Eşref Bey’e tabancasını çok beğendiğini görmek istediğini söylemiş. Eşref Bey de tabancasını vermiş. Hakkı orada Eşraf Bey’i kendi silahı ile vurmuş. 

Eşref Bey vurulduktan sonra son gücünü toplayıp Camlı Sokak’ta yer alan fabrikasından çıkmış ve oradan geçmekte olan otel sahibi Talat Bey’e ‘Hakkı beni vurdu Talat’ demiş. Hemen ardından çevredeki esnaf Eşref Bey’i hastaneye kaldırmış, ancak iki saat geçmeden Eşref Bey vefat etmiş. 

Hakkı büyük bir takip sonrası yakalanmış ve cezaevine götürülmüş. Hakkı cezaevinde yatarken Eşref Bey’in en yakın arkadaşı ve akrabası olan Ahmet Ağa Gedikali, can dostum dediği Eşref Bey’in öcünü almak için çevresini kullanarak aynı cezaevine basit bir suçla girmiş ve keskinlettiği bir kaşığın sapını Hakkı’ya saplayarak öldürmek istemiş bu olayda yara alarak kurtulan Hakkı iki ay yattıktan sonra Cumhuriyet’in kuruluşunun 10.yıl münasebetiyle çıkarılan af kanunundan yararlanarak serbest kalmış. Giresun’da artık yaşayamayacağını anlayan Hakkı izini kaybettirmiş. O günden sonra Hakkı Zaimoğlu’nun yaşamını İstanbul’da sürdürdüğü  ve 80’li yıllarda hayatını kaybettiği belirtilir. 

EŞREF BEY AĞIDI

 (GİRESUN TÜRKÜSÜ)

Giresun üstünde vapur bağrıyor

Eşref’in yarasını doktor sarıyor

Eşref’in annesi yanmış ağlıyor

Atma Hakkı atma pişman olursun

Giresun’un beylerine (aman) hasım olursun

Bazarsu dereleri bir ufak dere

Eşref’i vurdular(aman) nafile yere

Nafile nafile o da nafile

Cenazemi koydular otomobile

Giresun’da yarim var o da nafile

Atma Hakkı atma pişman olursun

Giresun’un gençlerine (aman) düşman olursun

Attığın gurşundan sen utanırsın

Camlı sokak paketini atlayamadım

Hakkı düşmanımmış anam anlayamadım

Atma Hakkı atma pişman olursun

Giresun’un gençlerine (aman) düşman olursun

Attığın mermiden sen utanırsın

GİRESUN’UN İÇİNDE İKİ SOKAK ARASI 

HİKAYESİ 

Giresun yöresine ait olan ‘’Giresun’un İçinde’’ türküsü ,Feride adında güzel bir kızla sevdalı iki delikanlı arasında yaşanan çekişmeyi anlatıyor. Karadeniz’in suları gibi hırçın bir yapıya sahip olan Feride, Giresun’un şiirin bir köyünde yaşar. Genç kız ,köyün mazlum delikanlısı Ömer’le tutkulu bir sevda yaşamaktadır .Feride’nin ailesi de bu birlikteliği onaylar. Fakat Feride’ye sevdalı bir diğer kişi de köyün belalılarından Musa’dır. Feride’nin Ömer’le sevda yaşadığını öğrenen Musa çılgına döner. Peşine adamlarını da takarak genç adamı öldüresiye döver. Feride’den vazgeçmeye niyeti olmayan Ömer ailesini de alarak genç kızın evine giderek söz keserler. Birbirine sevdalı iki genç Musa’nın her fırsatta yaptığı zulümlere ve ortaya attığı iftiralara karşı en sonunda kaçmaya kara verirler. Ailelerin rızasıyla bir gece köyden kaçmak için buluşan iki gencin yolunu Musa keser. Gözünü kan bürüyen Musa acımadan bu iki sevdalı genci öldürür. 
GİRESUN’UN İÇİNDE İKİ SOKAK ARASI 

Giresun’un içinde, 

İki sokak arası 

Altı kurşun attılar 

Üç de bıçak yarası 

Vuruldum düştüm yere, 

Gidemedim uzağa 

Ne edelim sevdiğim 

Düşürdüler tuzağa 

Giresun’un içinde 

Yeşil fındık bahçesi 

Vurdular Feride’mi 

Yere düştü kopçası
 

Vuruldum düştüm yere 

Gidemedim uzağa 

Ne edelim sevdiğim 

Düşürdüler tuzağa 

Vuruldum sevdiğim

Kanar yüreğim kanar 

Alamadım ben seni 

Yanar yüreğim yanar 

Vuruldum düştüm yere 

Gidemedim uzağa 

Ne edelim sevdiğim 

Düşürdüler tuzağa 
  Ali Osman Özyakupoğlu 

Köyde düğün olacaktır, civardan misafirler gelmeye başlar. Genç Abdurrahim köyünde genç bir kız görür, gördüğü kız ailesiyle komşunun düğününe gelen misafir kızdır. Tanışmak nasip olur… Mihriban’ın kelime anlamı: Şefkatli, merhametli, muhabbetli, güler yüzlü, yumuşak huylu manasına gelmektedir. İşte bu kız da aynı şeyleri kendi sıfatı yapmıştır. Misafirlikleri ilerledikçe aşk da ilerler.

Bir sabah Abdurrahim kalkar ve Mihriban adını koyduğu sevdalısını görmeye gider, gider ki misafirler gitmiştir. Abdurrahim’in dünyası artık değişir, hayat manasızlaşmıştır, aşk acısı yüreğini yakar… Bu halini gören ailesi, kızı bulmak için Maraş’a gider, uzun aramadan sonra kızın ailesini bulur ve kızı isterler. Önce “kız küçük” derler, bahane bulurlar. Bakarlar ki Abdurrahim’in ailesi ısrarcıdır, gerçeği söylerler: “Kız nişanlıdır…”

Ailesinin halinden olumsuzluğu sezen Abdurrahim, kızın nişanlı olduğunu duyunca da: “Bir daha bu evde ismi anılmayacak ve konusu geçmeyecek.” der.
7 yıl sonra aşk ateşinin sönmediği anlaşılacaktır:

Sarı saçlarına deli gönlümü,
Bağlamıştın, çözülmüyor Mihriban.
Ayrılıktan zor belleme ölümü,
Görmeyince sezilmiyor Mihriban.

Yar, deyince kalem elden düşüyor,
Gözlerim görmüyor aklım şaşıyor,
Lambada titreyen alev üşüyor,
Aşk kâğıda yazılmıyor Mihriban.

Önce naz sonra söz ve sonra hile,
Sevilen seveni düşürür dile.
Seneler asırlar değişse bile,
Eski töre bozulmuyor Mihriban.

Tabiplerde ilaç yoktur yarama,
Aşk değince ötesini arama.
Her nesnenin bir bitimi var ama,
Aşka hudut çizilmiyor Mihriban.

Boşa bağlanmış bülbül gülüne,
Kar koysan köz olur aşkın külüne,
Şaştım kara bahtım tahammülüne,
Taşa çalsam ezilmiyor Mihriban.

Tarife sığmıyor aşkın anlamı,
Ancak çeken bilir bu derdi gamı.
Bir kördüğüm baştan sona tamamı,
Çözemedim çözülmüyor Mihriban.

Bu şiir türküye dönüşünce de duymayan kalmaz. Tabi Mihriban da… Bir mektup yazar Abdurrahim’e “Unutmak kolay değil” der. Abdurrahim ikinci bir şiir yazar:

“Unutmak kolay mı? ” deme,
Unutursun Mihriban’ım.
Oğlun, kızın olsun hele
Unutursun Mihriban’ım.

Zaman erir kelep kelep…
Meyve dalında kalmaz hep.
Unutturur birçok sebep,
Unutursun Mihriban’ım.

Yıllar sinene yaslanır;
Hatıraların paslanır.
Bu deli gönlün uslanır.
Unutursun Mihriban’ım.

Süt emerdin gündüz-gece
Unuttun ya, büyüyünce…
Ha işte tıpkı öylece,
Unutursun Mihriban’ım.

Gün geçer, azalır sevgi;
Değişir her şeyin rengi.
Bugün değil, yarın belki,
Unutursun Mihriban’ım.

Düzen böyle bu gemide;
Eskiler yiter yenide.
Beni değil, sen seni de,
Unutursun Mihriban’ım.

“Mistik bir olgunlukla, Son bir kez diyor… Son bir kez daha görmek istemezdim… O beni hayalindeki gibi yaşatsın, ben de onu hayalimdeki gibi. O aşk, masum bir aşktı. Güzel bir aşktı. Bırakalım öyle kalsın…”

“Bazen aklıma düşüyor. Ben unutursun diyorum ama insan hiçbir zaman unutamıyor… O bir mektup üzerine yazılmıştır. Benim gönderdiğim bir mektuptan dolayı bir cevap aldım. “Unutmak kolay mı?” başlığı mektubun. “Unutmak kolay mı? deme/Unutursun Mihriban’ım” diyorum. “Düzen böyle bu gemide/Eskiler yiter yeni de/Beni değil, sen seni de unutursun Mihriban’ım” diyorum

İsmail zenginliğinin verdiği cesaretle Halime'nin annesine niyetini açıklar, o da İsmail’in elinde bulundurduğu mal varlığına aldanarak işbirliği yapar. Sevdiğine bir başkasının talip olmasına dayanamayan Recep, öfkeyle ağanın kapısına dayanır. Ancak ağa güçlüdür, kendisine karşı çıkan Recep’i ağır bir şekilde cezalandırır. Uğradığı zulmü dayanamayarak dağa
kaçan Recep’in yokluğunda, Halime’nin annesi ve Ağa’nın oğlu Halime'yi evlilik için ikna etmeye çalışırlar. Recep’in bir başka sevdiği ve ona kaçtığı söylentileri köye yayılır. Ve düğün hazırlıkları başlar.

Recep ve can dostu Cemil ise dağda Ağa’nın adamlarıyla mücadele ederler. Ağa’nın adamlarında kurtulmayı başaran arkadaşlar, bu sefer kendilerine dost gibi yaklaşan düşmanlarla savaşmak zorunda kalırlar. Düğün günü sevdiğini kaçırmaya çalışan Recep, sevdiğine bu dünyada kavuşamaz.Halime ve Recep’in dillere destan aşkları bu türküyle dilden dile dolanmıştır.

Arda boylarında kırmızı erik
Halime'nin ardında onyedi belik
Ah annecim ah annecim yaktın ya beni
Bu genç yasta denizlere attin ya beni

Aliverin feracemi annecim diksin
O gıymatlı İsmail'e kendisi gitsin
Uyan uyan Ereceb'im senin olayım
Ardalar aldı ya nerde bulayım

Arda Boylarına ben kendim gittim
Dalgalar vurdukça can teslim ettim
Ah annecim ah annecim yaktın ya beni
Bu genç yasta denizlere attın ya beni

Salına da salına da gel
Haydi yavrum
Dön dolaş gene bana gel

Beyaz geyme tanırlar
Seni yolcu sanırlar
Zaten bende talih yok
Seni benden alırlar

Salına da salına da gel
Haydi yavrum
Dön dolaş gene bana gel

Alçak ceviz dalları
Sıva beyaz kolları
Kız nereden geleyim
Hep sarmışlar yolları

Salına da salına da gel
Haydi yavrum
Dön dolaş gene bana gel

Kiziroğlu Mustafa Bey türküsü, Köroğlu'nundur... Ve türküde geçen Kizir, Kars'ın Susuz kazasına bağlı bir köydür. Soğuk mu soğuk, buz gibi bir yer. Ve Kizir aynı zamanda halk yöneticisi anlamına gelir. Bir nevi muhtar. 
Ve Köroğlu'nun yaşadığı dönemlerde bir "Kizir" varmış. Herkes tarafından bilinen ünü bölge dışına çıkan yiğit birisi. Bir oğlu olmuş. Babasının namına yakışır şekilde büyümüş, kılıç kuşanmış at binmiş. Babası gibi haksızlık ve adaletsizlikle savaşmış. 
Adı da Mustafa imiş. Yani türküde geçen "Kiziroğlu Mustafa Bey".

Bir gün Köroğlu, Kizir'in yakınındaki Kısır Dağları'nda yaşamaya başlar. Ki Köroğlu'nun da hayat görüşü aynıdır: Haksızlığa karşı savaşmak, mücadele etmek. 
Kiziroğlu köyde değildir ve Köroğlu o Kizir Köyü'nde kale kurar. Kiziroğlu köyüne döndüğünde kaleyi görür ve sinirlenir. 
Ortak amaca hizmet eden iki yiğit karşılaşır. Rivayete göre günlerce at üstünde savaşırlar. Ancak birbirlerini alt edemezler. Bir süre sonra Kiziroğlu bakar ki atı Ala Paça, Köroğlu'nun atı Kırat'ı alt etmiştir. Bundan cesaret alan Kiziroğlu celallenip Köroğlu'nu yere vurur. Tam hançeriyle öldürecekken Köroğlu ailesiyle görüşmek istediğini söyler ve Kiziroğlu da buna izin verir. Köroğlu ailesiyle helalleşmeye gittiği evinde işte bu türküyü sazıyla sözüyle söyler. 
Ve hikayenin sonu ise şöyle biter;
Kiziroğlu geç kalan Köroğlu'nun evine gider ve o sırada Köroğlu'nun kendisi için söylediği türküyü duyar, duygulanır. Ve Köroğlu'na sarılıp "Sen benden daha yiğitsin Köroğlu" der. Köroğlu ise "Burada senin gibi mert ve yiğit biri varken benim kalmam olmaz" der ve batıya gider.

Bir hışmınan geldi geçti peh peh peh peh
Kiziroğlu Mustafa Bey hey hey heey
Hışmı dağı deldi geçti
Ağam kim, paşam kim,
Nigâr kim, gözüm kim, canım kim, hanım kim, kim, kim

Kiziroğlu Mustafa Bey
Bir beyin oğlu
Zor Bey’in oğlu

Bir atı var ala paça peh peh peh peh
Mecel vermez kırat kaça hey hey heey
Az kalsın ortamdan biçe
Ağam kim, paşam kim,
Nigâr kim, gözüm kim, canım kim, hanım kim, kim, kim

Kiziroğlu Mustafa Bey
Bir beyin oğlu
Zor Bey’in oğlu

Hay edende haya teper peh peh peh peh
Huy edende huya teper hey hey heey
Köroğlu'nu çaya teper
Ağam kim, paşam kim,
Nigâr kim, gözüm kim, canım kim, hanım kim, kim, kim

İşte Neşet Ertaş Orta Anadolu bozkırlarının tam göbeğinde, “ay dost deyince yeri göğü inleten” gönül delisi bir babanın evladı olarak 1938’de Kırtıllar’da dünyaya gelir. Hiç çocuk sahibi olamadığı ilk karısı Hatice’yi genç yaşında kaybeden Muharrem Ertaş, ikinci evliliğini Kırtıllar köyünden Döne ile yapar ve bu evlilikten, Necati, Neşet, Ayşe, Nadiye ve muhterem adında beş çocuğu olur. Kırtıllar nüfusunun tamamı abdallardan ibaret olan bir aşiret köyüdür. Köyün çevrede “abdallar” adıyla anılması da bundan olsa gerek. Daha altı yedi yaşlarında iken, kendisini yöre düğünlerinin aranılan sanatçı babası Muharrem Ertaş’ın sazı önünde oynarken bulan büyük usta Neredesin Sen türküsünün hikayesinin şöyle anlatır:

''1960’lı yıllarda TRT sanatçılarıyla Almanya’ya gitmiştim. Otomobilim vardı ama ne ehliyetim vardı, ne de kullanmayı biliyordum. Bazıları dönünce mecburen ben kullandım otomobili. Dönüşte kaza yaptık. Beni cezaevine koydular. Üç ay hapis yattım. Kağıt, kalem de vermiyorlardı. Bu türkünün sözlerini sigara kağıtlarının üzerine kibrit çöpünün barutlu kısmını tükürükle ıslatarak yazdım.''

Şu Garip Halimden Bilen Şiveli Nazlım

Göynüm Hep Seni Arıyor Neredesin Sen

Tatlı Dillim Güler Yüzlüm Ey Caylan Gözlüm

Göynüm Hep Seni Arıyor Neredesin Sen

Ben Ağlarsam Ağlayıp Gülersem Gülen

Bütün Dertlerimi Anlayıp Göynümü Bilen

Sanki Kalbimi Bilerek Yüzüme Gülen

Göynüm Hep Seni Arıyor Neredesin Sen

Sinemde Gizli Yaramı Kimse Bilmiyor

Hiçbir Tabip Yarama Merhem Olmuyor

Boynu Bükük Bir Garibim Yüzüm Gülmüyor

Göynüm Hep Seni Arıyor Neredesin Sen

 Türkü’nün sözleri şöyledir:                                                                                       

   Karadır kaşların ferman yazdırır,
 Aşkın beni diyar diyar gezdirir.
        Lokman hekim gelse, yaram azdırır, 
     Yaramı sarmaya yar kendi gelsin.

 

     Ormanlardan aşağı aşar gezerim,
       Nazlı yari kaybettim ağlar gezerim.
           Ormanların gümbürtüsü başıma vurur,
     Nazlı yarin hayali karşımda durur.

 

  Karadır kaşların benzer kömüre,
    Yardan ayrı düşmek zarar ömüre.
 Kollarımdan bağlasalar demire,

 Kırarım demiri kaçarım yare.    

 

    Ormanlardan aşağı aşar gezerim,
       Nazlı yari kaybettim ağlar gezerim.
           Ormanların gümbürtüsü başıma vurur,
     Nazlı yarin hayali karşımda durur.

 

  Uzaklara gittim gelirim diye,     
         Tabancamı doldurdum vururum diye.
  Hiç aklıma gelmez ölürüm diye,
  Ölüm ver Allah’ım ayrılık verme.

 

   Ormanlardan aşağı aşar gezerim,
      Nazlı yari kaybettim ağlar gezerim.
          Ormanların gümbürtüsü başıma vurur,
    Nazlı yarin hayali karşımda durur.

Bir Fırtına Tuttu Bizi Deryaya Kardı
 O Bizim Kavuşmalarımız A Yarim Mahşere Kaldı
 O Bizim Görüşmelerimiz A Yarim Ahrete Kaldı
 
 Yeni Cezve Yeni Cezve Kaynar Kaynamaz Oldu
 O Benim Nazlı Yarimin Dilleri Söyler Söylemez Oldu
 
 Yeni Cezve Yeni Cezve Kaynıyor Ocakta
 Kasatura Belimizde (A Yarim) Martınımız Kucakta
 
 Mapsanede Yata Yata Her Yanlarım Çürüdü
 Pencereden Baka Baka A Yarim Ela Gözler Süzüldü    

      Mübadele sözleşmesine göre Balkanlarda yaşayan Türklerin göç hikâyesini anlatır bu türkü. Aradan yıllar geçse de göçenlerin doğduğu topraklara özlemi bitmedi. Türkiye'den Yunanistan'a göçen Rumlar, Yunanistan'dan Türkiye'ye geçen Türkler de 'Biz ne iyi komşuyduk, bizi neden birbirimize düşman ettiler" diye akıllarından geçirir oldular. Bir kısmı da bunu duyulacak bir şekilde dile getirdi.İlerleyen dönemde çok az insan doğduğu toprakları ziyarete gidebildi. Hasretlik, kavuşma, çok sıcak kucaklaşmalar... İşte bu türkü o günlere yakılmış bir ağıttır. Selanik’ten göç ederken, üzüntülü Sabri Ağa da yaşadığı günlerin acılarını belirten bu türküyü yakmıştır.

 

     Melike, teyzesi ile köy çeşmesinin oradan geçerken su içmek ister. Su içmeye indiğinde çiçeklerden yapılmış olan tacı görür. Tacı başına taktığı anda Yusuf’la karşı karşıya kalır ve çok utanır. O, Yusuf’un tacı sevdiği kıza yaptığını düşünür ama gerçekte Yusuf da ondan etkilenmiştir ve tacı Melike’ye vermek ister. Bu bakışmalar sırasında Melike’nin babasının isteğiyle sözlü olduğu Hüseyin oradan geçmektedir ve bu yakınlaşmayı görür. Tepkisini Yusuf’a yumruk atarak verir ve kavga etmeye başlarlar. Teyzesi Melike’yi alıp oradan uzaklaştırır. Hüseyin bu olaydan sonra vakit kaybetmeden evlenmek ister ve babası Rıza Ağa’yı alıp Şevket Bey’lerin yani Melike’lerin evine ziyarete gider. Melike’ye hediye olarak altından ayna götürürler ama Melike’nin gözü çiçekten yapılmış tacından başka bir şey görmemektedir. Melike bir gün Yusuf’la dere kenarında konuşurken Hüseyin’in arkadaşlarından biri onları görür ve Hüseyin’e söyler. Hüseyin çılgına dönmüştür ve bu olanların hesabını Şevket Bey’den sorar. Melike yıllardır gördüğü rüyadaki delikanlının Hüseyin değil Yusuf olduğunu anlamıştır. Hüseyin ise Melike’nin kalbini kazanmak için onu hediyelere boğar. Melike’ye en son altın kafeste bir bülbül getirir ama Melike’nin yine de umurunda olmaz. Kendini de o bülbül gibi kafese kapatacaklarını bilir. Nitekim Hüseyin Melike’yi kendi evlerine götürme zamanının geldiğini düşünerek genç kızı alır ve kendi evlerine götürür. Melike burada hastalanır. Günden güne eriyen genç kızın haline Hüseyin’in babası da artık dur demek ister ama oğluyla başa çıkamaz. Bunun üzerine Yusuf  üzüntüden bu türküyü söyler.

 

    Rüstem Ağa Selanik çarşısında kumaş satan ve etrafında sevilip sayılan bir esnaftır. Bir gün dükkanına çevre köylerin birinden Mehmet adında bir genç gelir alış veriş için, kumaşlara bakarken Rüstem Ağa’yla da sohbet ederler. Aslında Mehmet Selanik’e iş aramak için gelmiştir ve Rüstem Ağa’nın da gözü Mehmet’i tutunca dükkanda çalışmaya başlar. Hem işi çabuk öğrenir hem de Rüstem Ağa’nın güvenini kazanır. Gel zaman, git zaman Mehmet Rüstem Ağa’nın kızı Fitnat’a gönlünü kaptırır, aileler de uygun görünce düğün hazırlıkları başlar. O sırada Selanik’te kolera salgını başlar ve hastalık halkı kırıp geçirir. Düğüne bir hafta kala Fitnat yataklara düşer, kolera onu da bulmuştur, günden güne sararıp solan Fitnat yakında öleceğini bildiğinden içindeki acıyı, duyguları türküye döker ve düğününe üç gün kala ölür… Mehmet çok sevdiği Fitnat’ın mezarını kendi kazar ve onun yarım bıraktığı türküyü de içini yakan acıyı haykırarak tamamlar

 

Drama Köprüsü Bre Hasan Gecemi Geçtin
 Ecel Şerbetini Bre Hasan Ölmeden İçtin
 Anadan Babadan Bre Hasan Nasıl Vazgeçtin Hasan
 
   At Martini Debreli Hasan Dağlar İnlesin
   Drama Mahpusunda Bre Hasan Namın Yürüsün
 
 Drama Köprüsü Bre Hasan Dardır Geçilmez
 Soğuktur Suları Bre Hasan Bir Tas İçilmez
 Anadan Geçilir Bre Hasan Yardan Geçilmez
 
   At Martini Debreli Hasan Dağlar İnlesin
   Drama Mahpusunda Bre Hasan Namın Yürüsün
 
 Mezar Taşlarını Bre Hasan Koyun Mu Sansın
 Adam Öldürmeyi Bre Hasan Oyun Mu Sandın
 Drama Mahpusunu Bre Hasan Evin Mi Sandın
 
   At Martini Debreli Hasan Dağlar İnlesin
   Drama Mahpusunda Bre Hasan Namın Yürüsün 

      Debreli Hasan, Selanik Vilayeti Kayılar Kazası Debre köyünden olup uzun askerlik yılları içerisinde haksızlığa dayanamayarak kendisine hakaret eden komutanını vurur ve dağlara kaçar eşkiya olur.
       Kendiside pişman olur ama kötü eşkiyalık yerine iyileri kollar zengin insanları soyar. Fakir Türklere dağıtır. Bekarları evlendirir. Bacısı Erdemuş ta İbrahim Beylerdedir. Zaman zaman jandarmadan kaçak olarak Drama’dan Kayılara akrabalarına bacısı Esmaya ziyarete gelir. Yaptıklarına çok pişman olmuştur. Ama çare yoktur. Geri dönülmez yola girilmiştir.

      Debreli Hasan, Drama’da yetişmiştir. Debreli namıyla mübadele öncesi dönemde Drama-Serez-Sarışaban bölgelerinde faaliyet göstermiş bir halk kahramanı eşkiyadır. Drama köprüsünü, o devrin haksızlıkla para kazanan halkı ezen zenginlerinden aldığı haraçla yaptırmıştır.

      Debreli Hasan’ın yaşadığı, dönem kesinlikle bilinmemekle beraber Çakırcalı Efe ile çağdaş olduğu görüşleri, hatta atıştıklarına dair hikayeler onun 1870-1920 yılları arasında Makedonya dağlarında egemen olduğunu göstermektedir. Bu konuda halk arasında söylenen menkibeye göre; Selanikli Yahudi bir tüccar ticaret için İzmir’e gidecektir. Eğer bu civar dağlarda hükümran olan Debreli’den geçsen, Ege dağlarında Çakırcalı’dan geçemezsin denir, kendisine. Nitekim de öyle olur.

      Debreli’nin çetesinde çok kişi yoktur. Bilinen Karakedi namıyla bir tek kızanı olduğudur. Büyük çaplı yapılacak baskınlarda köyden eli silah tutan çevik ve yürekli gençlerde katılmıştır ara ara. Halka onu sevdiren eşkıya kişiliğinin en üstün tarafı ise fakirlere yardım etmesi, bilhassa birbirini seven yoksul gençleri evlendirmesidir. Eşkiyalığından dolayı kendi sevdiğinden vazgeçmek zorunda kaldığı rivayet edilir. Bu konuda şöyle bir menkıbe de vardır. “Evlenmek niyetinde olan dağlı bir genç, tek danasını almış, İskece pazarına inmektedir. Yolu, Debreli Hasan tarafından kesilir. Delikanlının evlenmek için parası olmadığını anlayınca Debreli kendisine düğün için yetecek parayı verir ve ayrıca danasını satmamasını salık verip uğurlar. ” Makedon dağlarının Debreli’si sonunda padişah affına uğrar veya söylentiye göre mübadelede güvenlik güçlerinin elinden kaçmayı başarır ve Türkiye’ye göç eder.

      Kısacası efsaneleşmiş hayat hikayesiyle Rumeli Türklerinin gönlüne yerleşmiştir Debreli Hasan.
 Delikanlı bir eşkıyadır …

 

Ben bir göçmen kızı gördüm Tuna boyunda
 Elinde bir besli kuzu hem kucağında
 
 Doğru söyle göçmen kızı annen var mıdır
 Ne annem var ne babam kalmışım öksüz
 Sen bir öksüz ben bir garip alayım seni
 Alayım da gizli yerde sarayım seni
 
 Telgrafın tellerinden haber var mıdır
 Ne haber var ne mektup kalmışım öksüz
 
 Doğru söyle göçmen kızı annen var mıdır
 Ne annem var ne babam kalmışım öksüz
 Sen bir öksüz ben bir garip alayım seni
 Alayım da gizli yerde sarayım seni

Savaşta ailesini kaybetmiş, 
 Tek başına yaşam mücadelesi veren
 Bir genç kızın hikâyesidir.
 Savaşın yüreğinde açtığı
 Yaraları sarabilmek için, 
 Bahçesindeki iki kuzucuğu
 İle avunur dururmuş.
 Kuzucukları otlarken 
 Vardar’ın delice akan sularına bakarak,
 İçindeki sıkıntıyı 
 Yüksek sesle dile getirirmiş.
 Kızın Vardar’a söylediği bu sözleri,
 Karşı kıyıdan duyan
 Bir çoban genç kıza aşık olur. 
 Kavalını çıkarıp, çalmaya başlar.
 Ezgiyi duyan genç kız başını kaldırır
 Ve tepedeki çobanın 
 Ona baktığını görür. 
 Utanarak başını öne eğer. 
 Bunun üzerine çoban kavalı bırakarak 
 Şöyle seslenir genç kıza...
 Sen bir öksüz ben bir garip alayım seni
 Alayımda gurbet elde sarayım seni
 Kızda o da türkünün geri kalan kısmını seslendirir.
 Göçmen kızı:
 Ne annem var ne babam kalmışım öksüz.

 

Manastırın ortasında var bir havuz,

Canım havuz.

Bu yurdun kızları hepsi de yavuz,

Biz çalar oynarız.

Manastırın ortasında var bir çeşme,

Canım çeşme.

Bu yurdun kızları hepside seçme,

Biz çalar oynarız.

Manastırın ortasında var bir pınar,

Canım pınar.

Bu yurdun kızları hepsi de çınar,

Biz çalar oynarız.

            Manastır Türküsü, Mustafa Kemal’in en sevdiği türkülerden biridir. Bilindiği üzere Mustafa Kemal Selanikli’dir. Ayrıca, Makedonya – Manastır’da askeri okulda okumuştur. Bu nedenle türkünün hatırası Mustafa Kemal için derindir.

Milli Mücadele yıllarında Ankara Tren Garı’nın direksiyon binasını karargah olarak kullanan Mustafa Kemal’in yanına üvey amcasının kızı Fikriye gelir. Fikriye, Mustafa Kemal’e aşıktır. Yorgun düşen ve hastalanan Mustafa Kemal’e günlerce bakar.

Zaman zaman türküler söyler. Manastır Türküsü’nü de bir gün havuz başında söylemiştir. Mustafa Kemal de çok duygulanmıştır. Fikriye, Mustafa Kemal’in yanında yaşamış ve ölmüştür. Mustafa Kemal de derinden etkilenmiştir.

 

Yüksek Yüksek Tepelere Ev Kurmasınlar,
 Aşrı Aşrı Memlekete Kız Vermesinler
 Annesinin Bir Tanesini Hor Görmesinler,
 
 Uçan Da Kuşlara Malûm Olsun, Ben Annemi Özledim.
 Hem Annemi Hem Babamı, Ben Köyümü Özledim.
 
 Babamın Bir Atı Olsa Binse De Gelse,
 Annemin Yelkeni Olsa Açsa Da Gelse,
 Kardeşlerim Yolları Bilse De Gelse.
 
 Uçan Da Kuşlara Malûm Olsun, Ben Annemi Özledim.
 Hem Annemi Hem Babamı, Ben Köyümü Özledim 

YÜKSEK YÜKSEK TEPELERE EV KURMASINLAR TÜRKÜSÜNÜN HİKAYESİ

MALKARA KÖYLERİNDEN ALINDIĞI BELİRTİLEN TÜRKÜNÜN FİLMLERE KONU olacak hikayesi şöyle:
       'Çok eskiden köyün birinde Zeynep isimli çok güzel bir kız vardır. Onaltıya yeni bastığında Zeynep'i köylerindeki bir düğüne gelen Ali isimli bir genç görür ve çok beğenir. Köyüne döndüğünde hemen dünürcü gönderir. Zeynep'i Ali'ye verirler ve hemen düğünleri olur.
 
       Zeynep'in gelin gittiği köy ile kendi köyü arası üç gün üç gece mesafededir. Zeynep anne baba ve kardeşini tam 7 yıl göremez. Bu özlem Zeynep'in yüreğinde her gün biraz daha büyüyerek dayanılmaz bir hal alır köyün büyük tepesinde bulunan evinin bahçesine çıkarak kendi köyüne doğru için için kendi yaktığı türküyü mırıldanır ve gözleri uzaklarda sıla özlemeni gidermeye çalışır.
 
      Kocası Zeynep'in özlemine pek aldırış etmez. Kaldı ki eski sevgisi de pek kalmadığından Zeynep'i horlamaya eziyet etmeye başlar. Sonunda bu özlem ve horlanma Zeynep'i yataklara düşürür.
 
       Gün geçtikçe hastalığı artan Zeynep'in düzelmesi için köyden gelip geçenler anasının babasının çağrılmasını ister. Başka çaresi kalmadığını anlayan kocası da kaynanası ve kayınbabasına haber vermeye gider. Altı gün altı akşam süren bir yolculuk sonrası köye ulaşan anne-baba Zeynep'i yatakta bulurlar. Perişan bir halde olan Zeynep hala türküsünü mırıldanmaktadır; Anne babası da türküye söylemeye başlarlar. Çevrelerindeki bütün köy kadınları duygulanıp ağlarlar. Annesi fenalık geçirir. Bayılan Zeynep hasretini giderir ama çok geç kalınmıştır. Bir daha iyileşemez ve ölür

Sonunda genç oğlan kızın kapısına dayanır ve çayırda tanıştıklarını hatırlatmak ve anıları yad etmek için başlar kızın kapısının önünde doğaçlama türkü sözleri söylemeye; çayır çimen geze geze diye. Ardından kızı vermediklerinden dolayı sürekli türkü söylediğini belli etmek için çayır çimen geze geze oldum ben bir geveze diye türkünün devamını getirmiştir.

Türkünün Sözleri

Çayır çimen geze geze ooof (of)
Oldum ben bir geveze
Kızına gönül verdim 
Darılma hanım teyze
Of nenem of
Kızına gönül verdim
Darılma hanım teyze
Of nenem of
Pencereden kuş uçtu ooof (of)
Yandı yürek tutuştu
Yanma yüreğim yanma
Ayrılık bize düştü
Of nenem of
Yanma yüreğim yanma
Ayrılık bize düştü
Of nenem of

Simidimin tavlası ooof(of)
Geldi düğün haftası
Gelin olacam diye 
Nedir bunun tafrası
Of nenem of 
Gelin olacam diye
Nedir bunun tafrası
Of nenem of

Çavuşlu Merkez Mahalle Cami Yanı Küme Evlerinde 1882 yılında dünya ya geldi.
Hasan Oğlullarından, dillere destan Recep ÖZTÜRK . Büyür, gelişir asker ocağına gider bahriyeli olarak.

1900 yılların başında İstanbul Kasımpaşa bahriye kışlasına duhul eder. Uzun boylu, cazip, bilhassa gören kızları etkileyici ve peşinden koşturan, bunun yanında güçlü olan Recep, kendini üstlerine ispatlayıp, Bahriye Çavuşu olarak KOMODOR gemisinde vatani vazifesini ifa etmeye başlar. 
Recep Çavuş fiziken çok alımlı, güzel yaratılmıştır. İstanbul kızları recep Çavuş'un yüzüne bakmaktan doyum alamazlar. 12 sene muazzaf asker (çavuş) olarak görev yapmış, amiral gemisinde hizmet ettiğinden de pek çok denizlere açılmış, görevini şerefle yad etmiştir.

Recep'i görüpte aşık olan İstanbul kızlarına, Amiral'in saray eğitimi almış kültürlü kızıda tutulmuş O'na çıldırasıya aşık olmuştur. Memleket harp içindedir. Savaştıkları düşman donanmasının parolasını zor bir hal öğrenip, komodor gemisine makyaj yapmak sureti ile, düşman donanması arasına casus olarak girip, düşman donanmasını orada imha etmeye muavvfak oluyorlar. 

Sultan ABDÜLHAMİT Hz. lerini yurt dışına kaçıran Recep ve arkadaşlarıdır. Saymakla yetiremeyeceğimiz kadar da kahramanlıkları mevcuttur.

Amiral'in kültürlü ve güzel kızı Recep'in peşini bırakmamaya kararlıdır. Bugün dillere destan yıllarca radyo ve tv.lerde okunana ve okunmaya devam eden ve bir şarkı klasiği olan bu eseri bilmeyenimiz yoktur sanıyorum. Ama Recep'in bir Çavuşlu yiğidi olduğunu bilmeyense çoktur.

12 sene muazzaf askerlik görevini ikmal eden Recep Çavuş: Amiralin kızını almadan Çavuşlu'ya evine döner. Döner dönmesine ama kızın aşkı dahada çok alevlenir. Amiral'in güzel kızı o günün şartlarında Kasımpaşa'dan yola revan olur ve Çavuşlu'ya gelir. Recep ile evlenmek üzere geldiğini söyler. Çavuşlu'da kimseler, özellikle Recep'in kardeşleri Ömer ve Azmi kızın Recep ile görüşmesini engellerler. Kız Çavuşlu'ya gidemez bu sebepten. Çünkü Recep zaten evli ve çocukları olan biridir Çavuşlu'da.

Recep Çavuş Mütevazı hayatını idame ettirirken hastalanır o günün tabiri ile ince hastalıktan dolayı hayatını kaybeder. Üsküdar sırtlarına Karacaahmet mezarlığında toprağa defnedilir.
 

SÖZLERİ
 

Gemilerde Talim Var 
Bahriyeli Yarim Var 
O Da Gitti Sefere 
Ne Talihsiz Başım Var

Hani Benim Receb'im Receb'im 
Sarı Lira Vereceğim 
Almazsa Karakola Gideceğim

Gemi Gelir Yanaşır 
İçi Dolu Çamaşır 
Şu İstanbul'un Kızları 
Recep Diye Ağlaşır

Hani Benim Receb'im Receb'im 
Sarı Lira Vereceğim 
Almazsa Karakola Gideceğim

Mavi Giyme Tanırlar 
Seni Yolcu Sanırlar 
Geçme Kapım Önünden 
Seni Benden Alırlar

Hani Benim Receb'im Receb'im 
Sarı Lira Vereceğim 
Almazsa Karakola Gideceğim.

Ancak saatler süren kurtarma çalışmaları yanıtsız kaldı. Tüm umutlar tükenmişti. İkinci bir uyarı geldi; “İçeride konuşabilirsiniz, türkü söyleyebilirsiniz ve hatta sigara da içebilirsiniz…” Tüm yurt torpidodan yükselen türküyü dinledi…

Ah, Bir Ateş Ver, Cıgaramı Yakayım…

Sen sallan gel ben boyuna bakayım

Uzun olur gemilerin direği
Ah çatal olur efelerin yüreği
Yanık olur anaların yüreği

Vur ataşı gavur sinem ko yansın
Arkadaşlar uykulardan uyansın

Uzun olur gemilerin direği
Ah çatal olur efelerin yüreği
Yanık olur anaların yüreği

Olay Giresun /Görele/Çavuşlu Beldesinde geçiyor. Asiye Karabey diye bilinen bir bey kızı, Sisdağı yaylasında kale olarak da kullanılan bir konakta  oturuyorlar.

Asiye bilindiği üzere sarışın değil, kısa boylu esmer biridir. Üç kız kardeştirler Karabey oğlu olmadığı için damatları içgüvey olarak alır konağa.

Asiye’nin eşi Nazif beyde Beşikdüz’lü zengin bir tüccardır. İki kızları olmuştur. Nazif bey  evdeki hizmetçi kızla Asiye’yi aldatır. Asiye olaydan haberdar olunca kıyamet koparıyor ve onu boşayacağını söylüyor. Nazif bey o an kendini savunma amaçlı “Senin gibi kara kuru birine mi kaldım” istemsiz söylemi Asiye’nin çok gücüne gider. Ve hemen boşanmaya kalkar ve o dönemde boşanmayı kim isterse karşı tarafa nafaka verecektir. Asiye’de babasından kalan bir araziyi satıp mahkeme günü değerinden fazla para veriyor.

Boşanma işlemi bitince olaya çok içerleyen Nazif bey “ Asiye bana bunu nasıl yaparsın” diyerek Mahkeme kapısında düşüp bayılıyor. Mahkeme kapısında görevli zaptiye memuru Ahmet bey olaylara şahit oluyor “ne yüce kadınmış boşadı diye kocası ardından bayıldı “ diye mırıldanıyor. Asiye çarşaflı olduğu için  peçesinden yüzünü göremiyor. İçten içe merak sarıyor bu kadın nasıl biri diye tayinle geldiği oranın yabancısı olduğu için etrafından bilgi topluyor. Altı sene uğraşan Ahmet bey Asiye’nin Amca oğlu Aslan beyi araya koyarak evlenme teklifini onaylatabiliyor.

Kendi aralarında sade bir düğünle evleniyorlar. Ahmet bey uzun boylu sarışın yeşil gözlü yakışıklı biri diye dilden dile dolaşıyor. Ahmet bey Asiye’yi gelin olarak konaktan alıp Görele’nin Yeğenli köyüne devletin kendisine lojman olarak verdiği eve getiriyor.
 Asiye’nin eski eşi  Nazif köy meydanında  otururken o sırada karşıdan atıyla dörtnala heybetli biri geliyor. Nazif bey ayağa kalkıp “Kim bu gelen yabancı” diyor. Yanındakilerden “o gelen Asiye’nin kocası” deyince Nazif bey oracıkta yığılıp kalıyor bir tas su getiriyorlar. Hayata gözlerini yuman Nazif beyin annesi tarafından Asiye’ye ağıt olarak yaktığı türkünün hikayesidir bu.

Adı dilden dile dolaşan Asiye Ahmet beyle mutlu bir beraberlik geçiriyor. Hatta Altı sene sana naz ederek boşuna dul kalmışım diye hep yakındığı söylenir Ahmet Beye.
..............................
“Ağasarın balını
 Gel salını salını
 Adam cebinde taşır
 Senin gibi gelini

 Oy Asiye Asiye
 Tütün koydum kesiye
 Baban seni veriyi da
 Bir bağa pırasiye

 Sis dağının başında yel
 Püfür püfür esiyor
 Baban bu yıl kurbanı
 Çifter çifter kesiyor

Dediklerine göre çok eskilerde bir kimsenin askere alınması için, bıyığında tarak durması gerektir.  Günlerden bir gün, Sultan Murat Han Bağdat'a sefer açar. Anadolu'da asker yazmaya başlanır. Bunların arasında henüz bıyığı bitmemiş bir genç de vardır. 

Genç  Osman kayıt işlemi yapan subaya yaklaşır.  Henüz bıyığı terlememiş bir genç  olduğu için Subay:'' Hey! Senin henüz bıyığın terlememiş, sen daha çocuksun, asker olamazsın...''deyince, Gen ç Osman aniden kuşağının arasından çıkardığı tarağını üst dudağına saplar ve subaya dönüp,'' Nasıl bak bakalım dudağımda tarak Duruyor mu? ' '' Bu üstün cesaret karşısında artık bir söz bulamayan subay onu da askere yazar. 

Böylece Genç Osman orduya katılır. Bağdat seferinde büyük kahramanlıklar gösterir. Kale kapısını açar, burca sancak diker, kahramanlıklarıyla dillere destan olur.  Fakat ne yazık ki savaşın şiddetli olduğu bir kesimde şehit olur. Ordu ve Anadolu halkı yasa boğulur.Anadolu'da ve yeniçeri şairleri arasında bu olay üzerine türküler yakılır, ağıtlar söylenir... 
 
 

Genç Osman dediğin bir küçük uşak
 Beline bağlamış ibrişim kuşak
 Askerin içinde birinci uşak
 Allah Allah deyip geçer Genç Osman of of
 
 Bağdadın içine girilmez yastan
 Her ana doğurmaz böyle bir aslan
 Kelle koltuğunda geliyor Kars'tan
 Allah Allah deyip geçer Genç Osman of of
 
 Bağdadın kapısın Genç Osman açtı
 Düşmanın cümlesi önünden kaçtı
 Kelle koltuğunda üç gün savaştı
 Allah Allah deyip geçer Genç Osman of of
 
 Askerin ucu göründü Van'dan
 Kılıcın kabzası görünmez kandan
 Bağdadın içinde tozdan dumandan 
 Toz duman içinde kaldı Genç Osman of of

Bu hikaye, Emirdağ’da yaşanmış gerçek bir aşk öyküsüdür.
 
 Yıllardır söylenir durur. Yıllardır da hikayesi anlatılır bu türkünün. Artık sadece Emirdağlılar’ın değil, türkü seven herkesin dilinde bayraklaşan Al Fadimem türküsünün kahramanları kimlerdir? Yaşadıkları olay nedir? Sonları ne olmuştur? Bu ve benzeri soruların cevapları farklı zamanlarda, farklı insanların açıklamaları, hikayeleri, anlatımları ile cevaplanmaya çalışılmış; özde türkü benimsenmiş ve önemsenmiştir.
 
 Efe Kadir ile Al Fadime’nin aşkı geçmişte yaşanmış gerçek bir aşk öyküsüdür. Çünkü; onlar türkü dizeleriyle aşk destanlarını zaten yazmışlardır. Bu nev’i olayların illa da hikaye ya da roman şeklinde okuyucuya aktarılması şart olmadığı gibi Fadime ile Efe Kadir’in bizlere bıraktıkları türkü dizeleri, altmış yıldan beri, bu aşkın masumiyetini, güzelliğini ve unutulmazlığını muhafaza etmektedir. Morcalı Aşireti’nden bu iki gencin dudaklarından dökülen aşk dizeleri efsaneleşmiştir.
 
 Al Fadime’nin Avustralya’da yaşayan kızı Leman Bostan’ın annesi hakkında ki açıklamaları şöyledir:
 
 Bu aşk serüveni bundan altmış yıl önce yaşanmıştır. Al Fadime; Emirdağ’ın Sağırlı Köyü’ndendir. Emirdağ Cevizli köyü eski adıyla (Konara) Köyü’nden Efe Kadir namıyla, Kadir Kilci isimli delikanlı ile Al Fadime birbirlerini severler. Bu köyler o zaman Bayat’a bağlıdır. Her ikisi de Morcalı Aşireti’ne mensuplardır.
 
 Efe Kadir, Al Fadime’yi ailesinden o günün törelerine uygun bir şekilde istetir. Fakat köyün en güzel kızı, al yanaklı, selvi boylu, ardı kırk belikli güzel Fadime'yi, Efe Kadir’e vermezler. Bunun üzerine Efe Kadir Fadime'yi kaçırmaya karar verir. Birbirini seven sevgililer kaçarlar. Ancak; Fadime’nin dayıları, o günün Morcalı Kolu’nda adı-sanı anılan, gözü kara, Babayiğit kişilerdir. İyi niyetle yola çıkan genç aşıkların bu küçücük aşk kervanını yakalamaya çıkarlar. Zira olayı hazmedemezler. Aşka, sevgiye, gönül sesine kulak veren yoktur. Sözde namuslarını kurtaracaklarını düşünürler. Oysa; Fadime, Efe Kadir’in helali olacaktır.
 
 Çok geçmez sıkı takip sonucu genç aşıkları Emirdağ merkezinde yakalatırlar.
 
 Sorgu hakimi, yaşının küçüklüğü nedeniyle Al Fadime’yi ailesine teslim eder. Efe Kadir de cezaevine gönderilir. Bir süre sonra Al Fadime de ailesinin baskısıyla kendi köyünden Musa Bostan, nam-ı diğer Kara Musa isimli şahıs ile evlendirilir. Fadimesi elinden alınan Efe Kadir dokuz ay mahkumiyetten sonra tahliye olur ve köyüne döner.
 
 Güzün atılan tohumlar, hasata dönüşmüş, haşhaş çizimi, arpa buğday biçimi gelmiştir. Morcalı Aşireti tamamiyle arazide, doğadadır. Haşhaş kozasına atılan çizgi, bıçağının ağlattığı kozağı görenler, koyun güden çobanlar, koyundan süt sağan gelinler, Efe Kadir'in türkülerini mırıldanmaya başlamışlardır artık. Tırpancılar işe başlamış, rüzgarla kelle döğen ak buğday başakları, poşulu tırpancılara teslim olmuştur. Dönüm başı yapıp, tırpanını “bileği taşı”'yla bileyen tırpancılar, nefes buldukça Efe Kadir'in hapishanede dokuz ay boyunca Fadimesi'ne yaktığı türkülerini çığırmaktadırlar.
 
 Türkünün sözlerinden de anlaşılacağı üzere; Efe Kadir, türkülerini Fadimesi elinden alındıktan sonraki dönemlerde yakmıştır. Türkülerinde Fadimesi'ne duyduğu sevda, ayrılığın acısı nakış nakış işlenmiştir.
 
 Fadime'nin Kara Musa ile olan evliliğinden altı çocuğu olmuştur: Güleser-Şehriban isimli ikizleri, Mustafa, Leman, Rasime ve Ali Osman... Üçüncü çocuğu olan Mustafa, yıldırım düşmesi sonucu vefat etmiş olup, diğer beş kardeş hayattadır.
 
 Yaşadıkları aşk türküye dökülen ve tüm sevdaları türkü sözleriyle anlatılan Fadime ile Efe Kadir’in yanan gönüllerinden dökülen sevgi sözcükleri sarışın, pembe yanaklı, sırma saçlı, uzunca boylu, ceylan bakışlı Fadime kıza, Al Fadime ünvanını kazandırmıştır. 
..........................
Evlerinin önü yoldur
 Yoldan geçen karakoldur
 Gurban olam sarı gelin
 Gel testini bizden doldur
 
 Al Fadimem bal Fadimem
 Yanakları gül Fadimem
 Uyan uyan sabah oldu
 Namazını gıl Fadimem
 
 Şu dağların burcu musun
 Kız boynumun borcu musun
 Gurban olam sarı gelin
 Sen kötünün harcı mısın
 
 Al Fadimem bal Fadimem
 Yanakları gül Fadimem
 Uyan uyan sabah oldu
 Namazını gıl Fadimem
 
 Evlerinin önü satır
 Atlı geçer güpür güpür
 Gurban olam sarı gelin
 Gel de bizim evi süpür
 
 Al Fadimem bal Fadimem
 Yanakları gül Fadimem
 Uyan uyan sabah oldu
 Namazını gıl Fadimem
 
 Koyun yola dizilirdi
 Bağlı ipler çözülürdü
 Ahranımış gavur oğlan
 Buz olsaydı çözülürdü
 
 Al Fadimem bal Fadimem
 Yanakları gül Fadimem
 Uyan uyan sabah oldu
 Namazını gıl Fadimem
 
 Al Fadimem suya gider
 Su yolunda çalım eder
 Çalım etme al Fadimem
 Ben cahilim aklım gider
 
 Al Fadimem bal Fadimem
 Yanakları gül Fadimem
 Uyan uyan sabah oldu
 Namazını gıl Fadimem

Anne; bin bir güçlükle büyütüp, beslediği bir  tanesini askere gönderir. Fakat oğlu askerde şehit olur. Bu acıya, bu sonsuz  ayrılığa annenin yüreği dayanamaz ve başlar ağıt yakmaya İşte bu türkü;  annenin  içten gelen duygularının mısralara dökülmesi ile dilden dile söylenir  olmuş

 İKİNCİ HİKAYE -Genç evli bir çiftin çocukları olmaz. Onlar da çocuk  özlemini tatmak için yetim, kimsesiz bir çocuğu evlat edinirler. Çocuğa kendi özevlatları gibi sahip çıkarlar. Yetimliğini, kimsesizliğini hissettirmezler.  Türküde geçtiği gibi aynalı beşik alırlar. O zamanlar aynalı beşik çok  kıymetliymiş. Herkeste kolay kolay bulunmazmış. Çocuğu aynalı beşikte  belemişler. Çeşitli ninnilerle uyutmuşlar Sağlıklı olsun diye sürekli höllüğe  yatırmışlar, höllük ile sarmış, sarmalamış kundaklamışlar. Aradan günler aylar geçmiş. Derken; kadının kocası  genç yaşta ölmüş . Çocuk  büyüdükçe  bir güzel olmuş ki görülmeye  değer . Gün gelir delikanlı askere gider. Büyük bir ihtimalle  Kore Savaşına katılır. Fakat savaşta şehit oldu haberi memlekete ulaşır. Haberi  alan kadın adeta beyninden vurulmuşa döner. Nasıl dönmesin ki; aynalı beşikte  büyüttüğü, höllüklerle sarıp sarmaladığı, yetim olarak büyüttüğü, can parçası evladı artık yok. Kadın bu acısını türküye dökmüş. Bakın neler söylemiş
TÜRKÜ SÖZLERİ 

 Eledim eledim höllük  eledim,

 Aynalı beşikte canan bebek beledim.

 Büyüttüm besledim asker  eyledim,

 Gitti de gelmedi canan buna ne çare,

 Yandı ciğerim de canan buna  ne çare.

Bir güzel simâdır aklımı  alan,

 Aşkın sevdasını canan sineme saran.

 Bizi kınamasın ehl-i din  olan.

 Gitti de gelmedi canan buna ne çare,

 Yandı ciğerim de canan buna ne  çare.

Divane Aşık Gibi De

Dolanırım Yollarda

Kız Senin Sebebun

Yar Senin Sebebune

Kaldım İstanbullarda

Kaldım istanbul

Baban Beni Babamdan da

Bir Kerecik İstesi

Allahın Emri İle

Allahın Emri İle

Gelinim Olsun Desin,

Gelinim Olsun

Al Şalım Yeşil Şalım Da

Dünyayı Dolaşalım

Sen Yağmur Ol Ben Bulut

Sen Yağmur Ol Ben Bulut

Maçka’da Buluşalım

Maçka’da Bulu

DİVANE AŞIK GİBİ TÜRKÜSÜ HİKAYESİ

Aşık Veysel’ e sormuşlar; “Sizce aşk nedir?”. Aşık Veysel gülümsemiş ve şöyle demiş, “ Seversin, kavuşamazsın aşk olur”. Bu türkü de sevgilerini hasretle aşka dönüştürmüş iki gencin hikayesinden ibarettir.
         Maçkalı Hasan, birgün bahçelerde dolaşırken Cemile’yi görür ve ona karşı bir şeyler hisseder. Cemile de Hasan’ın bu ilgisine kayıtsız kalamaz aralarında duygusal bir bağ oluşur. Dönemin şartları dolasıyla görüşmeleri sakıncalıdır, bu yüzden mektuplaşmaya başlarlar. Gün geçtikçe daha da sevdalanır birbirlerine daha da çok bağlanırlar ancak Hasan, Cemile”yi isteme cesaretini gösteremez çünkü aileleri arasında hem sosyal hem de maddi bir fark vardır. Bütün bunlar olurken Hasan’ın babası vefat eder. Tüm düzeni bozulan aile geçim sıkıntısı çekmeye başlar. Hasan ailesinin kimseye muhtaç kalmaması için her şeyi geride bırakarak bavulunu toplar ve İstanbul”a çalışmaya gider.Gurbet bu iki aşığa zor da gelse onlar mektuplarla hasret giderirler. Gel zaman git zaman ailesi Cemile”yi zorla bir başkasıyla nişanlandırır. Bu olayı Hasan” a bir mektup ile açıklayan Cemile, onun kendisini kaçırmasını yoksa her şeyin artık çok geç olacağını söyler. Hasan, ailesinin geleceği ve sevdiği arasında bir seçim yapmak zorunda kalır. İstemeyerek de olsa sevdiğiyle kavuşmaktan vazgeçer ve şu mısralarla Cemilesine veda eder.
 
 “Sen yağmur ol ben bulut
Maçka”da buluşalım.”
          Hasan ile Cemile Maçka’da buluştu mu bilinmez ama gönüllerde hiç ayrılmadıklarını biliyoruz.

KARS

Acem kızı görenleri kendine hayran bırakacak güzellikte biriydi. Bembeyaz bir teni, simsiyah saçları, toprak rengi gözleri vardı. Her zaman o iri gözlerini çekik çekik sürmeler süslerdi. Her ne kadar çok hareketli gibi görünse de bir hüzün vardı gözlerinde. Gülümserken bile gitmeyen bir hüzün.
 
 Ali hep ovaya çalışmaya gittiğinde görürdü onu. Öyle güzeldi ki bakmaktan alıkoyamazdı kendini. Bir yandan işini yapar, bir yandan da sessizce ovanın ortasında açan çiçeği izlerdi.
 
 Acem kızı ara sıra başını kaldırır ve Ali'nin gözlerinin içine bakardı. Dudaklarında anlık bir gülümseme olur, sonra başını öne eğerdi. Bu bakış, bu gülümseme Ali için dünyaya bedeldi. Geceler boyu Ali, acem kızını göreceği sabahları bekler ve heyecandan uyuyamazdı.
 
 Bir gün tüm cesaretini topladı artık onunla konuşmalıydı. Uygun zamanı bekledi ve onu yalnız kaldığı bir an yakaladı.
 
 "Dur acem kızı, korkma" dedi. "Seni her gün izliyorum. Gel benim sevdiğim ol."
 
 Acem kızının gözlerinden bir damla yaş aktı ve koşarak uzaklaştı Ali'nin yanından. Ali anlam verememişti bu gözyaşlarına.
 
 O günden sonra acem kızı hiç gelmedi. Ali korktu, ona bir şey mi oldu diye. Ama çok zaman sonra öğrendi ki sevdiği kız başka bir köye ve üstelik yaşlı bir adama başlık parası için gelin verilmişti.
 
 Artık tadı yoktu yaşamanın. Ali günlerce ovada dolaştı ve bu türkü döküldü dudaklarından. Her soluğunda acem kızı diye haykırdı.
 
 Acem kızı bu türküyü duydu mu ya da Ali'nin bu türküyü kendisine yazdığını biliyor mu bilinmez, ama bizler yıllardır söyler ve yaşarız bu yarım kalan sevdayı.

 

Silkinip de Hanova'ya çıkınca
 Eylen Hanova'da kal Acem Kızı
 Uğrun uğrun kaş altından bakınca
 Can telef ediyor gül Acem Kızı
 
 Canım kurban olsun kıymet bilene
 Belin ince boyun benzer fidana
 Ateşine yandı Tarsus Adana
 Getirdin başıma hal Acem Kızı
 
 Silkinip de Hanova'ya çıkarsın
 Misk ü amber gül yanağa takarsın
 Kaş altından uğrun uğrun bakarsın
 Can alır sendeki tel Acem Kızı
 
 Seni saran oğlan neylesin canı
 Yumdukça gözünden döker mercanı
 Burnu fındık ağzı kahve fincanı
 Şeker mi şerbet mi bal Acem Kızı
 
 
 

Yavru şahin gibi ben de döneyim
 Yeleli de kıratıma bineyim
 Berdül aynasında gökçek yanağın
 Dudağından akar bal Acem Kızı
 
 Canani aşık da der ki naz olur
 Yavaş salın sonun belki hız olur
 Mısır haznesini versem az olur
 Beni de üstüne al Acem Kızı

KARS 

Azerbaycanlı besteci Mehmet Türkel Bey tarafından, Azerbaycan halkı adına büyük önder Atatürk'e ithaf edilen bu eser, ilk kez 6 Ekim 1924 yılında Atatürk'ün Kars'a geldiği an, Kars tren garında karşılama töreninde okunmuş ve oyun olarak da oynanmıştır.
 
 Bu eserin daha sonra Türkiye'nin her köşesinde sevgiyle benimsenerek okunduğu biliniyor. Muzaffer Sarısözen, Kars yöresi derlemeleri sırasında yöre ekibinden dinleyerek TRT arşivine kazandırmıştır.

Hoş gelişler ola Mustafa Kemal Paşa
 Askerin milletin bayrağınla çok yaşa
 
 Arş arş arş ileri ileri
 Arş ileri marş ileri
 Dönmez geri Türk'ün askeri
 Sağdan sola soldan sağa
 Al da bayrağın düşman üstüne
 
 Cephede süngüler ayna gibi parlıyor
 Azeri Türkleri bayrak açmış bekliyor
 
 Arş arş arş ileri ileri
 Arş ileri marş ileri
 Dönmez geri Türk'ün askeri
 Sağdan sola soldan sağa
 Al da bayrağın düşman üstüne
 
 Parlayan yıldızın alemi tenvir eder
 Cumhuriyet bayrağı semalar içre süzer
 
 Arş arş arş ileri ileri
 Arş ileri marş ileri
 Dönmez geri Türk'ün askeri
 Sağdan sola soldan sağa
 Al da bayrağın düşman üstüne

İZMİR

Çakıcı Efe, Ege bölgesinde halkın dilinde, dilden dile efsaneleşen bir kahramandır. Osmanlı'nın son zamanlarında devlet iradesinin iyiden iyiye kaybolduğu yıllarda (1800-1900) halk kendi kahramanlarını, kendi kurtarıcılarını çıkarmıştır.
 
 Kimileri bu boşluktan yararlanarak zalimlikler yapmışlar, kimileri de adalet dağıtan güçlü yürekli halk kahramanı olmuşlar. Bu devirde Ege bölgesinde de efelik çok meşhurmuş.
 
 Çakıcı Efe de İzmir, Denizli, Aydın civarında hüküm sürmüş bir efedir. O zamanlarda, yaşadığı bölgede o kadar güçlenmiş ki Osmanlı ile egemen olduğu bölge konusunda resmi anlaşma yolları bile aramıştır.
 
 Çakıcı çoğu zaman dağlarda, kimi zaman da halkın yanına inerek zalimi durdurmuş, adalet dağıtmış, zenginden alıp fakire vermiştir. Bu sebeple halkın gönlünde de taht kurmuştur. Cesur hareketleriyle halkın gözüne girmiştir.
 
 Kimi zaman da düşmanla işbirliği yaptığı söylentisi çıkmışsa da, halk onu hep sevmiş, ona yapılan bu türküyle ismini ölümsüzleştirmiştir.

Aradılar sordular
 Birg içinde buldular
 İnce tuzak kurdular
 Yar fidan boylum
 Kamalı'yı vurdular
 
 İzmir'in kavakları
 Dökülür yaprakları
 Bize de derler Çakıcı
 Yar fidan boylum
 Yıkarız konakları
 
 Bahçelerde kalem var
 Arkamızdan gelen var
 Kalkın gidelim efeler
 Yar fidan boylum
 İçimizde ölen var
 
 Selvi senden uzun yok
 Yaprağında düzüm yok
 Kamalı da Zeybek vuruldu
 Yar fidan boylum
 Çakıcı'ya sözüm yok

EDİRNE

Edirne'nin eşrafından yağız bir delikanlı vardır ki, "Dankile" isimli bir Rum kızına aşıktır. Delikanlının adı "Mestan" dır. Dankile güzel mi güzel bir kızdır. Gençler birbirlerini deli gibi sevmektedirler. Fırsat buldukça Meriç kıyısında buluşur, gelecekten konuşurlar. Köy halkı bu sevgiyi sezinleyince rahatsız olur. Eşraftan bir delikanlı nasıl olur da bir Rum kızını sever.
 
 Umutsuzluğa düşen gençlerin akıllarına bir fikir gelir. "Niye buralardan kaçıp uzaklara gitmiyoruz?" Böyle düşünürlerken bu meseleyi şerefsizlik sayan Mestan'ın ailesi Meriç kıyısında onları öldürtür. Türkü bu olay üzerine yakılır.

 

Edirne'nin ardı bayler
 Meriç akar sular çağlar
 Eşinden ayrılan ağlar (yanar)
 
 Ay oldu mu mori Dakilom duyuldu(n) mu
 Hacıoğlu Mestan gibi vuruldu(n) mu
 
 Edirne köprüsü taştan
 Sen çıkardın beni baştan
 Ayırdılar beş kardaştan
 
 Ay oldu mu mori Dakilom duyuldu(n) mu
 Hacıoğlu Mestan gibi vuruldu(n) mu

(İSTANBUL)

Bir dalda iki kiraz
 Biri al biri beyaz
 Eğer beni seversen
 Mektubunu sıkça yaz
 
 Sallasana sallasana mendilini
 Akşam oldu göndersene sevdiğimi
 Sallasana sallasana saçlarını
 Akşam olsun söyleyeyim suçlarını
 
 Bir dalda iki ceviz
 Aramız derya deniz
 Sen orada ben burda
 Ne bet kaldı ne beniz
 
 Sallasana sallasana mendilini
 Akşam oldu göndersene sevdiğimi
 Sallasana sallasana saçlarını
 Akşam olsun söyleyeyim suçlarını
 
 Bir dalda iki elma
 Birin al birin alma
 Kurban olduğum Allah
 Canım al yarim alma
 
 Sallasana sallasana mendilini
 Akşam oldu göndersene sevdiğimi
 Sallasana sallasana saçlarını
 Akşam olsun söyleyeyim suçlarını

 

BİR DALDA İKİ KİRAZ (İSTANBUL)

Zamanın birinde köyün zenginlerinden biri olan Recep bey'in Sema ve Esma isimlerinde iki kızı varmış. Kızlarını köydeki herkesten kıskanan Recep ağa, oğlu Vefa'ya kızlarını kimsenin görmemesi için bahçeye kocaman kiraz ağacı dikmesini söylemiş. Recep ağanın gelini Şeker, Esma ve Sema ile sürekli alay edip onları kimsenin almayacağını, evlenemeyeceklerini söylüyor, gülüyormuş. Fakat köyün gençlerinden Kadir ve Duran bu iki kıza çok aşık olur ve kiraz ağacına rağmen kızları görmenin yollarını ararlar. Türkünün hikayesi de buradan çıkmıştır.

Muğla civarında Bodrum kazasında insanlar Yunan adalarına gidip gelerek ticaret yapmaktaydı. Halil de bu ticareti yapan kişiler arasında bulunmaktaydı. Halil bu bakımdan yasal olmayan işler yapıyordu. Bulunduğu kazada yaşayan Gülsüm isimli bir kıza sevdalıydı. Gülsüm de ona sevdalıydı.

Gülsüm’e sevdalı olan bir kişi daha vardır. O da kaymakamdır. Kaymakam, Halil’i öğrenmişti. Onu kıstırıp cezalandırmak istiyordu. Bir gün bir pusu kurdu. O pusuya düşen Halil ve arkadaşlarını öldürdüler. Bu olay kazada büyük yas yaşanmasına neden oldu. Gülsüm de acılar çekti. Türküde bu nedenle dile getirilmiştir.

Çökertme’den Çıktım (Da Halil’im Aman) Başım Selâmet,
 Bitez De Yalısına Varmadan (Halil’im Aman) Koptu Kıyamet.
Arkadaşım İbram Çavuş Allah’ıma Emanet,

Burası Da Aspat Değil Halil’im Aman Bitez Yalısı,
Ciğerime Ateş Saldı, Telli Kursun Yarası.

Güverte De Gezer İken (Aman) Kunduram Kaydı,
İpekli Mendilimi (Halil’im Aman) Örüzgâr Aldı.
Çakır Da Gözlü Gülsüm’ümü (Aman) Kolcular Aldı,

Burası Da Aspat Değil Halil’im Aman Bitez Yalısı,
 Ciğerime Ateş Sardı, Telli Kursun Yarası.

*Gidelim Gidelim Halil’im Çökertme’ye Varalım,
Kolcular Gelirse Halil’im Nerelere Kaçalım.
 Teslim Olmayalım Halil’im Aman Kurşun Sıkalım,

Burası Da Aspat Değil Halil’im Aman Bitez Yalısı,
 Ciğerime Ateş Sardı, Telli Kursun Yarası.

 

Bizim kültürümüzde sütten ağzı yanan yoğurdu üfleyerek yer diye bir söz vardır. Çünkü yoğurdun ham maddesi de süttür. Bir şeyden canı yanan kimse, o şeye bir daha tedbirli yaklaşır ve önlemini alır. Süt içtim dilim dandı türküsünün bu meselle bir ilgisi yoktur. Fakat ilk başta bunu çağrışmaktadır. Bu nedenle karıştırılmamalıdır. Türkü Kilis yöresine ait bir türküdür. Pazarda yoğurt satan bir kadının genç delikanlı olan evladının bir genç kıza aşık olmasından dolayı yazıldığı söylenmektedir.

Bu türküye konu olan olay, 12 Şubat 1933 yılında bugünkü Buldan - Derbent barajının dolgusu yapılan "Derbent deresi" denilen yerde meydana gelmiştir.
 
 Malum 1933 yıllarında Türkiye'de her beldeye araba, tren gibi ulaşım araçları henüz girmemişti. O yıllarda Buldan'ın Derbent Köyü, Alaşehir ve Sarıgöl taraflarından gelip, Sarayköy ve Denizli taraflarına geçmekte olan kervancıların uğrak yeriydi. Kervanlar Derbent boğazını görmeden geçemezlerdi. Zaten en kısa ve tek geçit burasıydı.
 
 12, 13 Şubat tarihlerinden önce, Denizli'nin Gölemezli köyünden Deveci (Kervancıbaşı) Kuru Ali'nin Musa adındaki kişi, Meneviş'in Veli ve Süleyman adlarındaki kişileri de yanlarına alarak, Sarayköy'den develerine buğday ve arpa yükleyip Sarıgöl'de boşalttıktan, sattıktan sonra tekrar aynı yoldan Sarayköy'e doğru hareket ederler. Mevsim ise kış, karlı fırtınalı tipili bir gün.
 
 Kervancılar tam Derbent deresi denilen yere gelmeden, önceleri Buldan ilçesine bağlı, sonra Sarıgöl'e bağlanan Baharlar köylüleri ile karşılaşırlar. Köylüler kervancılara "kar çok yağıyor, Derbent boğazından geçemezsiniz" diyerek döndürmek isterler. Onlar da "hayır gideriz" diyerek yola devam ederler. Derbent boğazına iyice yaklaştıklarında kar, boran, tipi şiddetini artırır. Develerin ayakları tutmaz, kaymaya başlar. Köylülerin aklına gelen devecilerin başına gelir ve develerle birlikte uçuruma yuvarlanırlar. Musa, Veli ve Süleyman önce develerini sonra da kendilerini kurtarmak isterlerken vakit bir hayli geçmiş gece olmuştur. Kar ve tipiden, soğuktan korunacak yer bulup, develerini de kurtaramadan soğuktan dönüp ölmüşlerdir.
 
 Olayın ertesi günü oradan geçmekte olan Kulalı ayakkabı yolcusu uzaktan bunların ölüsünü görür, Derbent köyüne haber verir. Köye 4-5 kilometre uzaklıkta bulunan Derbent boğazına gelen köylüler küreklerle karları aça aça cesetleri bulurlar. Devenin birisinin ayağı kırılmış, diğerleri ise sağlamdır. Musa, Veli ve Süleyman'ın etrafında kargalar uçuşmaktadır.
 
 Kervancıların cesetleri önce Derbent köyüne getirilir. Kimlikleri ve Gölemezli köyünden oldukları iyice anlaşılınca, köylerine götürülerek cesetler ailelerine teslim edilir.
 
 Bu acı olay üzerine Denizli - Buldan ilçesine bağlı Derbent köyünden Ayşe ve Fatı adlarındaki kişiler hemen bir ağıt yakarlar. Bu ağıtın sözleri de gün geçtikçe dilden dile, telden tele gezip dolaştıkça halk arasında yaygınlaşır. Herkes tarafından yıllardan beri söylenip durur.

Devrent Deresine Duman Bürüdü      

 
Devrent Deresine Duman Bürüdü Of Of,
Yedi Deveyinen Musa’m Yürüdü.
Musa’mın Ciğeri Mosmor Oldu Çürüdü Of Of.
Ağlasın Ağlasın Anam Ağlasın, 
Tülü Mayaları Dudu Bağlasın.
 
Devrent Deresine Çıvgınlar Esti Of Of.
Elimi Kolumu Poyrazlar Kesti. 
Feleğin Bizlere Böyle Mi Kasti Of Of. 
Devrent Deresi De Dar Geldi Bana,
Vadesiz Ölümler Zor Geldi Bana.  

 

Evvel zamanda Sivas ilinden bir kervancı Halep'ten mal getirir. Tam üç yıldır kervancılar yurtlarından, baba ocaklarından ayrı düşmüşlerdir. 
 
 Kervancılar Halep'ten aylarca yol ala ala, en sonunda, karlı fırtınalı bir kış günü Sivas'la Kayseri arası yıkık bir Selçuk hanına kendilerini zor atarlar. Handa gecelemeye karar verip, yüklerini çözerler. Sivas çok yakında olduğundan kervancılar bir an evvel gitmek isterler ve gece yola çıkarlar.
 
 Fırtınayı hesap etmeyen kervancıların kervanı yolda kara ve fırtınaya teslim olur, oracıkta hepsi ölürler. Onların ölüme teslim olduğu yere de kervankıran denir.
 
 Ve bu olay üstüne Anadolu insanları, türlü türlü türküler çıkarmışlardır. Bu türküleri şairler, şair olmayanlar, olayı kim duyupta yüreği yandıysa veryansın etmiştir.
 
 "Sivas'ın Yolları" türküsü de bu olay üzerine yazılmıştır.

SİVASIN YOLLARINA TÜRKÜSÜNÜN HİKAYESİ

 

Evvel zamanda Sivas ilinden bir kervancı Halep'ten mal getirir. Tam üç yıldır kervancılar yurtlarından, baba ocaklarından ayrı düşmüşlerdir. 
 
 Kervancılar Halep'ten aylarca yol ala ala, en sonunda, karlı fırtınalı bir kış günü Sivas'la Kayseri arası yıkık bir Selçuk hanına kendilerini zor atarlar. Handa gecelemeye karar verip, yüklerini çözerler. Sivas çok yakında olduğundan kervancılar bir an evvel gitmek isterler ve gece yola çıkarlar.
 
 Fırtınayı hesap etmeyen kervancıların kervanı yolda kara ve fırtınaya teslim olur, oracıkta hepsi ölürler. Onların ölüme teslim olduğu yere de kervankıran denir.
 
 Ve bu olay üstüne Anadolu insanları, türlü türlü türküler çıkarmışlardır. Bu türküleri şairler, şair olmayanlar, olayı kim duyupta yüreği yandıysa veryansın etmiştir.
 
 "Sivas'ın Yolları" türküsü de bu olay üzerine yazılmıştır.

Eski zamanlarda bir yerden bir yere gidip gelmenin zorluğu malûm. Öyle bir zamanda Gesi`ye uzaktan getirilen bir gelinin ruh halini, dramını yansıtıyor bu türkü. Türkünün hikâyesinin birçok varyantları olmakla birlikte, biz müşterekliklerin ortaya koyduğunu, toparladığımız kadarıyla hikâyesiyle berâber  Gesi Bağları Türküsünü sizlere sunmaya çalışacağız:

Aşk, sevgi, ölüm, ayrılık, gurbet, sıla özlemi, yalnızlık, haber gönderememe ve haber alamama; tabiatın yeşillenmesi, güllerin renk renk açılması, gül ve çiçeklerin devşirilmesi; bülbüllerin feryat ve figanı; inişli çıkışlı merdivenler, tarlalar, bağlar, bahçeler ve buralarda çalışanların duygularını, gönüllerinde barındıran Kayseri ve Gesi Sâkinleri, bu türküye kendi özünden bir şeyler katıyor, kendinden sonrakilere yolluyor… Böyle olduğu için türkünün sonu yok; devam ediyor, yeni ve orjinal katkılarla zenginleşiyor, belki daha da güzelleşiyor…

Uzaktan bir kız Gesi`ye gelin gelir. Anne ve basından bir türlü haber alamaz. Haber de gönderemez. Zâten küçük bir kız iken babasını kaybeden gelin, annesinden başkasına yanamaz; çünkü bilse bilse onu ancak annesi bilir, annesi anlar. Bu hasret onu kızgın bir çölde susuz kalmış ceylana çevirir. Eğrim eğrim, katar katar, sıra sıra uçan kuşlardan anasından, yâren ve dostlarından haber bekler. Onlara sorar onlarla konuşur.

Bağırışan kurbağalar, çalışan ırgatlar, dereden akan boz bulanık sular, bağ ve bahçeler, kırmızı mâvi güller, saç üstünde pişirilen fısır fısır kabaran bazlamalar, küçücük çocuklar; bağlara gelen Frenk turistler; yazın sıcağında yanıp kaynayan kumlar; kalaylanan bakır sofra tasları; kokulu iğde dalları, Gesi bağlarında çeşit çeşit ötüşen kuşlar, şakıyan bülbüller; yürekte dinmeyen acılar, sıla ve gurbet acılar ve buna bağlı olarak göz pınarlarından süzülen yaşlar; kılınan namazlar, edilen niyazlar; dokunan halılar, salıncak yapmak için urgan atılan dallar; Gesi bağlarında eğlenen gülüp oynayan sarhoşlardan bile medet uman bir gelin. İşte bu hasretlik onu yanık yanık, dertli dertli söyletir. Kızın hikâyesi de böyle başlamış olur.

GESİ BAĞLARI TÜRKÜSÜ

SİVASIN YOLLARINA TÜRKÜSÜNÜN HİKAYESİ

 

Evvel zamanda Sivas ilinden bir kervancı Halep'ten mal getirir. Tam üç yıldır kervancılar yurtlarından, baba ocaklarından ayrı düşmüşlerdir. 
 
 Kervancılar Halep'ten aylarca yol ala ala, en sonunda, karlı fırtınalı bir kış günü Sivas'la Kayseri arası yıkık bir Selçuk hanına kendilerini zor atarlar. Handa gecelemeye karar verip, yüklerini çözerler. Sivas çok yakında olduğundan kervancılar bir an evvel gitmek isterler ve gece yola çıkarlar.
 
 Fırtınayı hesap etmeyen kervancıların kervanı yolda kara ve fırtınaya teslim olur, oracıkta hepsi ölürler. Onların ölüme teslim olduğu yere de kervankıran denir.
 
 Ve bu olay üstüne Anadolu insanları, türlü türlü türküler çıkarmışlardır. Bu türküleri şairler, şair olmayanlar, olayı kim duyupta yüreği yandıysa veryansın etmiştir.
 
 "Sivas'ın Yolları" türküsü de bu olay üzerine yazılmıştır.

 

“Kağızman’a ısmarladım nar gele” türküsünden daha iyi anlamaktayız. Türkünün şöyle bir öyküsü vardır :

Kağızman’ ın civar köylerinden birinde birbirlerini delice seven iki çiftten hanım hastalanır. Ateşler içerisinde yanan hasta sevgilisinden ekşili bir nar ister. O zamanların nakil vasıtası güçlüğünden dolayı Kağızman’ dan nar yetişemeden sevgili ölüp gider. Bu genç sevgilinin ölümü etrafta büyük üzüntü uyandırınca şairlerden biri bir şiir yazar. Bu gün folklörümüzün popüler bir türküsü olan aşağıya çıkarılmıştır.

Kağızman’ a ısmarladım nar gele,

Gümüş kemer ince bele dar gele.

Baharda yayılır kuzu yanyana ,

Benim yarım inci takardı gerdana.

Bizim elin yayları yokuşlu,

Fistan giyer etekleri nakışlı.

 

 

Yöresi: Konya

Devir Osmanlı dönemi, Konya valisinin yakışıklı yağız uzun boylu bir yaveri vardır. O nu Konya ve Meram bölgesinin halkı iyi tanır ve severlerdi, Meram Konya’nın bağlarıyla, bahçeleriyle tanınan güzel yerlerinden biridir. Konya valisi bazı seneler Meramda otururdu. Bu yörede zaman zaman Konya Mevlevi dedeleri ve Çelebileri de bulunurdu. Valinin yaveri, Mevlevi çelebilerinden aslen Konyalı olmayan hatun bir güzele sevdalanmıştı. Bu sevdanın öğrenilmesini herkesten saklarlardı. Zaman zaman gece zerdali bahçesinde buluştukları da olurdu. Gene böyle bir gece buluştuklarında el ele oldular. Geleceklerini, palanlarını konuşuyolardı. Sevdaları ruhlarını sarmıştı. Uzaklardan hissedilen ne Konya ne paşa ne de zerdali ağaçları vardı. Kendi geleceklerinin rüya aleminde idiler.

Lâkin onları takip, eden sekiz kişiden oluşan Konya gençlerinin kurşunları, Yaveri sevgilinin dizleri üzerinde cansız bırakacaktı. Sabah olduğunda, çelebi kızım cansız yatan Yaverin baş ucunda incecik çayırların üzerinde buldular.

Paşa, Vali paşa, yaverinin yanık künyesini memleketindeki annesine gönderdi. Vali Paşa’nın içi yanıyordu suçlular cezalandırıldı. Lâkin bir yiğit yok edildi. Arkasında “ince çayır biçilir mi?” Türküsü sevdalıların yiğitlerin dillerinde söylenmeye başlandı.

 

Ordu dolaylarında yaşayan Hekimoğlu, yoksul bir ailenin çocuğudur. Üstelik yoksul bir anneden başka hiç kimsesi yok. Çevresinde dürüstlüğü, akıllılığı ve yiğitliğiyle tanınan bir gençtir.

Yörede egemenlik kurmuş bir Gürcü Beyi vardır. Bu Gürcü Beyi, Ağsa adında güzel ve narin bir kızla sözlüdür. Ne ki, bu kız Gürcü Beyini sevmemekte, Hekimoğlu'na bağlanmıştır. Bu, dostlukla, arkadaşlıkla karışık bir sevgidir. Üstelik Hekimoğlu'yla görüşmeye başlamıştır.

Hikayeye göre Gürcü Bey, iki gencin ilişkisinin bu noktaya vardığını duyar duymaz Hekimoğlu'na düşman olur ve ona savaş açar. Hekimoğlu'yla teke tek görüşüp, hesaplaşmayı önerir; bir de yer belirtir. Hekimoğlu, gözü pek, mert bir gençtir. Aynalı mavzerini kuşanıp, tek başına buluşma; yerine gider. Gitmeye gider ama Bey sözünde durmamış adamlarıyla gelmiştir. Üstelik adamlarından biri, buluşma yerine varır varmaz, sabırsızlanıp Hekimoğlu'nu yaylım ateşine tutar. Ötekiler de çevresini sararlar. Hekimoğlu'yla Beyin adamları arasında yaman bir çatışma olur. Hekimoğlu, çatışma sonunda çemberi yararak kurtulur. Olaydan hemen sonra, Bolu da tek başına yaşayan anasının yanına gider. Anasına durumu anlatır ve artık şehir yerinde duramayacağını bildirir. Anasıyla helalleşip, yanına Mehmet adlı iki amcaoğlunu alarak dağa çıkar. Çıkış bu çıkış ve ölünceye kadar Hekimoğlu artık dağdadır.

Hekimoğlu'nun dağa çıkış nedenini ve biçimini bilen, duyan yöre köylüleri kendisine kucak açarlar. Onun mertliği, yiğitliği ve doğru sözlülüğü köylüleri daha da etkiler ve her açıdan kendisine yardım ederler. Özellikle yoksul köylülerle dostluk kurar, zenginlerden aldıklarıyla onlara yardım eder.

 Hekimoğlu, artık Gürcü Beyinin korkulu düşü olmuştur. Bu yüzden Bey, kendisini sürekli jandarmaya şikâyet eder ve kesintisiz izletir. Hekimoğlu'nu ihbar etmeleri için çeşitli yörelerde adamlar tutar. Fakat halk koruduğu için, Hekimoğlu'nu bir türlü ele geçiremezler. 

Hatta bir defasında, Beyin adamlarından birinin ihbarı üzerine Hekimoğlu'nun kaldığı evi jandarmalar basıyorlar. Bütün çevre kuşatılmıştır. Evin altında bir fırın vardır. Hekimoğlu fırıncının yardımıyla fırının ekmek pişirilen yerini arkadan delip kaçmayı başarır.

Hekimoğlu, kaçmaya kaçıyor ama Beyin, iki amcaoğlunu öldürttüğünü haber alıyor ve doğru Çiftlikçe köyüne iniyor. Gittiği ev muhtarın evidir. Bu Muhtar, Hekimoğlu'ndan yana görünüyor, oysa gerçekte Beyin adamıdır ve onunla işbirliği içindedir. Nitekim adamlarından biri aracılığıyla ihbarda bulunur ve Hekimoğlu jandarmalarca sarılır. Hekimoğlu, Muhtarın inadı yüzünden kıstırılmıştır. Büyük bir çatışma çıkar taraflar arasında. Adeta namlular kurşun kusmaktadır.

1-Hekimoğlu, çatışma sırasında. Çemberi yarıyorsa da, aldığı yaralar yüzünden fazla uzaklaşamadan ölüyor.

2 -Atına atlıyor, elini karın bölgesinden aldığı yaralara basarak Ordu'ya

kadar geliyor ve burada ölüyor. 

Hekimoğlu, tipik bir erdemli başkaldırıcı örneğidir. Haklı bir nedenle dağa çıkıyor. Mertliği, yiğitliği ve iyilikseverliğiyle halk arasında büyük ün yapıyor. Yoksulların dostu, onları ezen varsılların düşmanıdır.

Hekimoğlu denince, hemen akla gelen bir özelliği de aynalı martinidir. Hekimoğlu Türkücü’nde geçen ve kendisinin adıyla özdeşleşen aynalı martin in özelliği şudur. Hekimoğlu, özel olarak yaptırdığı mavzerinin üstüne bir ayna taktırıyor. Çatışmaya girdiğinde, bu aynayı: düşmanının gözüne tutarak, gözünün kamaşmasına, dolayısıyla hedefini şaşırmasına yol açıyor.  Bu yüzden Hekimoğlu'nun, adı, Hekimoğlu'nun adı aynalı martin le özdeşleşmiştir

Hekimoğlu Türküsünün sözleri

Hekimoğlu derler benim aslıma

Aynalı martin yaptırdım kendi nefsime

Konaklar yaptırdım mermer direkli

Hekimoğlu geliyor aslan yürekli

Konaklar yaptırdım döşetemedim

Ünye Fatsa bir oldu baş edemedim

Pencereden baktım kırat geliyor

Kıratın üstünde paşa geliyor

İster vali gelsin isterse paşa

Gelme paşa gelme ben atmam boşa

Hekimoğlu geliyor uçkur çözerek

Mangallarda yanıyor fındık kömürü

Çok canları yakıyor martin demiri

Ünye Fatsa arası ordu kuruldu

 Hekimoğlu dediğin o da vuruldu

Öykünün Suna'sı, Fahri Kayhan'ın eşidir. Fahri Bey, eşi Suna'yı çok sevmektedir. Sevmelerin dile getirilmesinin ayıplandığı dönemlerde Fahri Bey daima eşine olan sevdasını dile getirir. Suna da, büyük bir aşkla bağlıdır Fahri Bey'e.

Hamam sefaları, o dönemlerde kadınların en büyük eğlencesidir. Kadınlar kararlaştırdıkları bir günde toplanıp hep beraber hamama giderler. Kadınların arasındaki Neriman Hanım, Suna'nın kimselerin bilmediği sırtındaki beni farkeder. Kıyafetlerinden varlığı anlaşılmamaktadır bu benin. Neriman Hanım, Suna'nın yakın arkadaşıdır aynı zamanda.

Neriman Hanım eve döndüğünde Suna'nın sırtındaki beni kocası Mustafa Bey'e anlatır. Aradan günler geçer. Fahri Bey bir gün, evlerinin civarındaki kahvehanede Mustafa Bey'e denk gelir. Bir dizi diyalogdan sonra aralarında münakaşa başlar, karşılıklı küfürleşmeye gider mesele. Fahri Bey'in tehdidine karşı Mustafa Bey:

- "Sen benimle kavga edeceğine, karına sahip çık. Ben senin karının sırtındaki beni dahi bilirim" diye çıkışı verir.

Fahri Bey, duyduklarına inanamaz. Tek sevdiceği Suna'sının kendisine ihanet ettiği fikrine kapılır. Yabancı bir adam, eşinin sırtındaki beni nereden bilecektir!

Eve vardığında, Suna'sı anlatır kendini Fahri Bey'e. Gözünün ondan başka kimseyi görmediğine ikna olur Fahri Bey.

İkna olmuştur olmasına ama, kafasındaki şüphe hiç gitmez Fahri Bey'in. Suna'sına kötü davranmaya başlar o meseleden sonra.

Bir akşam yemek esnasında sudan bir sebeple başlayan münakaşa sonrasında Fahri Bey alır ceketini, atar kendini sokaklara.

Sabaha karşı eve gelir. Eve girdiğinde gördükleri karşısında donakalır. Tek sevdiceği Suna'sı kendini asmıştır. Başucunda bir mektup bırakmıştır, Suna.

Son dizeleri şunlar olmuştur:

- "Kusura bakma beyim. Uzun zamandır kafandaki soru işaretlerinin sebebini bilmekteyim. Kendi adımı temize çıkarmak için başka yol bulamadım. Şunu unutma ki, ben sana hiç ihanet etmedim."

Fahri Bey, sevgilisinin cansız bedenini ipten ayırır, yere yatırır. İçi yangın yeridir artık Fahri Bey'in. Sözün tükendiği yerde, kelimelerin küllerinden o meşhur türküyü yakmıştır:

Şafak söktü gine sunam uyanmaz

Hasret çeken gönül derde dayanmaz

Çağırırım sunam sesim duyulmaz

Uyan sunam uyan derin uykudan

Çektiğim gönül elinden

Usandım gurbet elinden

Hiç kimse bilmez halinden

Uyan sunam uyan derin uykudan

Bunca diyar gezdim gözlerin için

Niye küstün bana el sözü için

Dilerim Allah'tan sızlasın için

Uyan sunam uyan derin uykudan

Çektiğim gönül elinden

Usandım gurbet elinden

Hiç kimse bilmez halinden

Uyan sunam uyan derin uykudan

Ürgüp´ün Karlık köyünün eşrafından ve varlıklı bir ailesinden olan Cemal, kalleşlikle öldürülür. Herkesçe sevip sayılan Cemal´in ölümüne yanmayan kalmaz. Eşi Şerife acılarını yaktığı ağıtla hafifletmeye çalışır. Yetim kalan oğlu Mustafa da, birkaç yıl sonra hasat zamanı bir atın tepmesi sonucu ölmüştür.

Ağıt, Şerife´nin ikinci kocası Hayrullah´ın sonraki yıllar Refik Başaran´a “Herkese bir türkü okudun ama, bana okumadın.” diye sitem etmesi üzerine Cemal türküsünü plağa okur. Cemal Hayrullah´ın aynı zamanda amcasıdır. Onun öldürülüşü Şerife kadar Hayrullah´ı da etkiler. Şerife´nin türkünün her çalınışında gözünden iplik iplik yaşlar akıtmasını, Cemal´i bir türlü unutamamasını daima anlayışla karşılamıştır.
 Yöre: Ürgüp
 Derleyen: Mustan Aktürk
 Kaynak: REFİK BAŞARAN

Şen olasın Ürgüp dumanın gitmez
 Kıratın acemi konağı tutmaz
 Oğlun da çok küçük yerini tumaz
 Cemal’ım Cemal’ım algın Cemal’ım
 Al kanlar içinde kaldın Cemal’ım

Ürgüp’ten de çıktığını görmüşlür
 Kıratının sekisinden bilmişler
 Seni öldürmeye karar vermişler
 Cemal’ım Cemal’ım algın Cemal’ım
 Al kanlar içinde kaldın Cemal’ım

Cemal’ın giydiği ketenden yilek
 Al kana boyanmış don ile göynek
 Sana nasip oldu ecelsiz ölmek
 Cemal’ım Cemal’ım algın Cemal’ım
 Al kanlar içinde kaldın Cemal’ım

Ürgüp’ten de çıktın kırat kişnedi
 Üzengiler ayağını boşladı
 Yağlı kurşun iliğine işledi
 Cemal’ım Cemal’ım algın Cemal’ım
 Al kanlar içinde kaldın Cemal’ım

Karlık ile başkadın pınar arası
 Çok mu imiş Cemal’ımın yarası
 Ağlayıp geliyor garip anası
 Cemal’ım Cemal’ım algın Cemal’ım
 Al kanlar içinde kaldın Cemal’ım

Cemal’ın giydiği kadife şalvar
 Dükkânın kilidi cebinde parlar
 Oğlun da çok küçük beşikte ağlar
 Cemal’ım Cemal’ım algın Cemal’ım
 Al kanlar içinde kaldın Cemal’ım

Kıratın üstünde bir uzun yayla
 Ne desem ağlasam kaderim böyle
 Gidersen Ürgüp’e sen selâm söyle
 Cemal’ım Cemal’ım algın Cemal’ım
 Al kanlar içinde kaldın Cemal’ım

Kıratım başımda oturmuş ağlar
 Cemal’a dayanmaz şu karlı dağlar
 Üzüm vermez oldu Karlık’ta bağlar
 Cemal’ım Cemal’ım algın Cemal’ım
 Al kanlar içinde kaldın Cemal’ım

Giden Cemal gelir mi de yerine
 İçerimde yaram indi derine
 Cemal düşta kahpelerin şerine
 Cemal’ım Cemal’ım algın Cemal’ım
 Al kanlar içinde kaldın Cemal’ım

(seki : atın tırnaklarının üst kısmında bulunan beyaz kıllar)

Arguvan yöresinde hem kırık hava hem de uzun hava olarak söylenen ağıt/türkü, TRT repertuarına Hekimhan’dan derlenerek kazandırılmış olup, Hekimhan yöresinde de yaygındır. Hekimhan’ın Hacılar Köyü varyantı ise pek netlik göstermez.

TÜRKÜ

Aşağıdan gelir omuz omuza

Çiğdem de karışmış güle nergize

Benden selam olsun o vefasıza

Küğre/baba bayramınız karalı geldi

 

Yorgun argın geldim orak biçmeden

Köyün çeşmesinden bir su içmeden

Yağlı kurşun gitmez ciğer deşmeden

Küğre bayramınız karalı geldi.

Çağıla/duvara yaslandım cigaram içem

Yağlı kurşun gelir nereye kaçam

Kanadım yoktur ki havaya uçam

Küğre bayramınız karalı geldi.

Çekin kıratımı gidelim hana

Söyleyim kirveme küsmesin bana

Bir bayram gününü çok gördü bana

Küğre bayramınız karalı geldi

Başımda ağlaşır gelinler kızlar

Sağ yanım ellemen sol yanım sızlar

Küğrem mapushane yolunu gözler

Küğre bayramınız karalı geldi.

Şu Ula'nın düğünleri düğündür hani...

Erkekler oğlan evinde yiyip içip yan gelirler; kız evinde de eğlence gırla gider. Bağda üzüm toplayan, bahçede sebze çapalayan, tarlada tütün kıran kızlar; düğün günü, güzellik suyuna batıp çıkmış gibi olurlar. Düğünlüklerini giyip, saçlarını tarayan kızlar, huri-melek kesiliverirler. Tef vurup cümbüş çaldı mı; kendinizi düğünde değil, periler ülkesinde sanırsınız. Kızlar salınır da, meydan kız görür. Bu yüzden, Datça'lı Durmuş : Senin çocuk kara-mara ama, hayli şirin yahu! diyenlere, göğsünü gere gere şu karşılığı verir: 

-Eee, ne olsa O'nun anası Ula'lıdır... 

Demesi o ki Datça'lı Durmuş'un; Ula'nın havası-suyu, güzellik ılıcasından daha etkilidir. Bundan olacak, ULA köylüleri oğullarını ortaokulda okusun diye, kızlarını yorgan -dikiş öğrensin diye Ula'ya yollamanın yolunu ararlar. Çaydere'li Osman, dayısıoğlu Nasuh Çavuş'un gelin almasında Ula'ya geldi. Alay, koca Marçal dağlarını aşıp Ula'ya geldiğinde, kız evinde çalgı-çengi sürüp gidiyordu. İlçenin genç kızları halka olmuş; “Ay alaylar bulaylar -Temeli de süzgün alaylar” oyununu oynuyorlardı. Osman, hayat (avlu) kapısının yanındaki duvarın üstüne dikilip, oynayan kızlara bir göz gezdirdi. Gözleri bir kızın üzerinde mıhlandı kaldı. Hay bakmaz olaydı! Osman'ın gönlü ırmak olup, Balcıların kızı Gülayşe'ye akıverdi. Çaydere'li olanca gücüyle asıldığı halde, bakışlarını Gülayşe'den koparamıyordu. Sanki herkes Osman"ın kime, hangi duyguyla baktığını seziyordu. Osman ne gözlerine söz geçirebiliyordu, ne de gönlüne... Artık gönlüne kendi beyni değil; Gülayşe buyruktu. Gülayşe ile ona bakmış, gülümsemiş miydi, ne! Osman, gelin alayıyle birlikte Çaydere'ye dönerken; “içimde bulgur kaynıyor: kafamda kireç söndürülüyor” dediği zaman, yanındaki Çiftçilerin Mehmet; “Osman mı anlamsız konuşuyor, ben mi anlamıyorum..” demekten kendini alıkoyamadı. O günden öte Osman, ULA düğünlerinin çağrılmayan konuğu olmuştu. Çizmelerini parlatıp atına atlıyor, soluğu Ula'da alıyordu. Marçal dağlarında, Kabaca Pıynar'ın dibindeki yatıra mum adayıp, Gülayşe'ye kavuşmak için dua etmeyi unutmuyordu. Çoğu düğünlerde Gülayşe'yi görmüyordu. Ama bir de gördü mü, içinin tüm denizleri köpürüyordu. Yine böyle bir düğünde, Gülayşe'ye “gel Ayşe”diyecek cesareti toplayabilmek için, birkaç şişe rakıyı su gibi içti. Neydi o öyle? Ayşe mi dönüyordu, dünya mı? Derken biri ilişti koluna:

-Gel be dost, dedi, derdin var anlaşılan. Gel bizim meclisimize katıl... Çaydere'li Osman, kendini Ula'lı gençlerin sofra kurdukları hasırın üstünde buldu. Herkes dostça bakıyordu kendisine. Merhabalaştıktan sonra, bir kadeh sundular ona da. Dülger Bekir'lerin Selver, bağlamasını düzenleyip, telleri üzerinde, telleri gezdirirken sordu : -Merakımı bağışla Osman arkadaş UIa düğünlerini kaçırmayışının nedeni ne ola ki? O güne dek bağlamayı eline bile almamış olan Çaydere'li Osman, birden irkildi. Yeniden doğmuş gibi oldu. Selver'in           elinden                bağlamayı aldı. O gün çalıp çığırdığı, Deniz Üstü Köpürür türküsü sevilen bir Ula türküsü olarak günümüze kaldı. Kuşkusuz yarına da kalacak.

DENİZ ÜSTÜ KÖPÜRÜR

Deniz üstü köpürür hey canım rinnan nay rinna rinna nay 
 Kayığa da binsem götürür hey canım hey 
 Benim de şu cihana gelişim hey canım rinna nay rinna rinna nay 
 Bir güzelden ötürü hey canım heyy 
 Deniz üstü yelkenden hey canım rinna nay rinna rinna nay 
 Ecel geldi erkenden hey canım hey 
 Denizin ortasında hey canım rinna nay rinna rinna nay 
 Mum yanar sofrasında hey canım hey 
 Benim de şu cihandan gidişim hey canım rinna nay rinna rinna nay 
 Memleket sevdasından hey canım hey 
 Benim de bu cihandan gidişim hey canım rinna nay rinna rinna nay 
 Memleket sevdasından hey heyy

                                                                  ŞERAFETTİN CİVELEK

Aşık Mahzuni Şerif, doğup büyüdüğü memleketinde istenmemiş, defalarca evi yakılmış ve kurşunlanmış. Fakat Mahzuni Şerif, öleceksem de memleketimde öleyim diyerek köyünü terk etmemiş. Her seferinde evini, kendi emeğiyle yeniden onarmış. Bir gün köy kahvesinde arkadaşlarıyla otururken bir grup, ellerinde silahlarla kahveye girip ateş açmışlar. Asıl amaçları, Mahzuni Şerif'i öldürmekmiş fakat kurşun en yakın arkadaşını bulmuş. Kurşun, arkadaşının alnına isabet etmiş. Arkadaşı oturduğu sandalyede öylece kalmış, sadece başı yana düşmüş. Arkadaşını vurdukları kurşun, domuz avında kullanılan bir fişekmiş. Bu fişeğe ''Dom Dom Kurşunu'' deniyormuş. Aşkları, mutlulukları, mücadeleleri gibi bu büyük acısı da sazına dökülmüş ve dom dom kurşunu türküsünü bestelemiş. 

DOM DOM KURŞUNU

 

Kaşların arasından
 Domdom kurşunu değdi
 Bir avcı vurdu beni
 Bin avcı beni yedi
 
 Ah dedim ağladım
 Yaremi bağladım
 Eğdi yar boynun eğdi
 Mevlam kerimsin dedi
 Hançer yarası değil
 Domdom kurşunu değdi
 Gel gel gümle gel
 Gel gel gümle gel
 Gel böğrüme domdom kurşunu
 
 Bugünüm harap oldu
 Dünden iyi midir ki
 Doktor hasta ben hasta
 Benden iyi midir ki
 
 Ah dedim ağladım
 Yaremi bağladım
 Eğdi yar boynun eğdi
 Mevlam kerimsin dedi
 Hançer yarası değil
 Domdom kurşunu değdi
 Gel gel gümle gel
 Gel gel gümle gel
 Gel böğrüme domdom kurşunu
 
 Mahzuni yar benim halımı anlasaydı
 Bütün dertliler gibi inleyip dinleseydi
 
 Ah dedim ağladım
 Yaremi bağladım
 Eğdi yar boynun eğdi
 Mevlam kerimsin dedi
 Hançer yarası değil
 Domdom kurşunu değdi
 Gel gel gümle gel
 Gel gel gümle gel
 Gel böğrüme domdom kurşunu

 

 

Cumhuriyetten önceki yıllarda kaçak rakı imalatı üzümü bol olan Niğde’ye 5 kilometre mesafedeki Fertek kasabasında yapılmakta idi. Fertek ve Niğde’nin Tepe Bağları iç içe bulunmaktadır ve eski oturak alemleri de bu civarda yapılmakta idi. Bu tarihlerde Niğde’de yetişen ve her birinin emrinde 8-10 kişi bulunan küçük beylikler bulunmaktadır. Gençlerin bir tanesi beylerden birinin kızına aşık olur ve bu olay da beyin kulağına gider. Bey, kızına aşık olan genci yakalattırıp hapishaneye attırır, beyinden merhamet dileyen genç de bu türküyü yakar.

 

Bir kervan dolusu yolcu, kışın soğuk şartlarına rağmen yollarına devam etmekte ve memleketlerine ulaşabilme telaşı içindedirler. Ancak uzun yol ve gecikme telaşı üst üste gelince kervandaki insanlar da huzursuz olmaya ve yorulmaya başlamışlardır. Etrafta konaklayabilecekleri tek yer harabelerdir ve kervan lideri orada durmaya karar verir ve bütün kervan orada bir ateş yakıp etrafına toplanarak dinlenmeye başlarlar. Bu sırada sohbet de ederler ve vaktin geçmesini beklerler. Yola çıkmak için sabahı bekleyeceklerdir. Saatler sonra tan yerinde bir ışık görürler ve sabah olduğuna karar verirler. Yollara düşerler ve ilerledikçe aslında gördükleri ışığın, mavi bir yıldız olduğuna kanaat getirirler. Sabah olmamış, yanılmışlardır. Bunu fark ettikleri sırada acımasız bir fırtına çıkar. Ne göz gözü görür ne de rahat nefes alabilirler. Kervan, şiddetli fırtınaya yenik düşer ve kervandaki tüm insanlar ölürler. Bu hikâyeye göre çıkan mavi yıldız "Kervankıran Yıldızı" olarak bilinir ve türkümüz de bu hikayeden ortaya çıkmıştır.


YILDIZ TÜRKÜSÜ

(of of) Bir yıldız doğdu nur ile
Alemi yaktı nar ile
Küsülüyem ben yar ile

Niye doğdun sarı yıldız mavi yıldız
Aman aman evler yıkan yıldız
Yıldız yıldız yıldız yıldız yıldız yıldız
Evler yıkan beller büken
Kanım döken kervan kıran
Dön dön dön dön dön yare doğru dön
Gine bugün efkarlandım
İndim etrafı dolandım
Tatlı canımdan usandım
Dön dön dön dön dön yare doğru dön

Sana kervan kıran derler
Bana dertli Kerem derler
Yare ikrar veren derler

Niye doğdun sarı yıldız mavi yıldız
Aman aman evler yıkan yıldız
Yıldız yıldız yıldız yıldız yıldız yıldız
Evler yıkan beller büken
Kanım döken kervan kıran
Dön dön dön dön dön yare doğru dön

Ali Ekber Çiçek
Erzincan

Türküyü yaratan olayın kahramanı Arap Ali, Limasol'un Arnavut Mahallesi'nde oturan zenci Arap Mahmut Efendi ile beyaz ırktan Hatice Hanım'ın oğludur. Arap Ali'nin bir erkek, iki de kız kardeşi vardır. Günümüzde hepsi rahmete kavuşmuştur. Arap Ali, oldukça mert ve cesur bir Türk gencidir. O, yemeyi ve içmeyi seven birisiydi. Olayın geçtiği gün, Mağusa'da, gümrükteki işini bitirip, biraz eğlenmek amacıyla bir meyhaneye gider ve içmeye başlar. İngiliz askerleri de aynı meyhanede içki içerken Arap Ali'ye sataşırlar ve bu yüzden aralarında kavga çıkar. Kavga esnasında Arap Ali'nin İngiliz askerlerinden sekiz süngü darbesi aldığı ağıttan anlaşılmaktadır.
 Yere yığılan Ali, hemen orada can vermiştir. Cenazesi memleketi olan Limasol kentine getirilmiş ve kılınan cenaze namazından sonra Türk kabristanlığına defnedilmiştir. Bu genç ve yiğit delikanlının ölümü o yörede öylesine etkili olmuştur ki adına ağıtlar yakılmış ve bestelenmiştir. Böylece bu 'ağıt-türkü', günümüze kadar gelmiş, sürekli okunmuş ve söylenmiştir.

KIBRIS

 MAĞUSA LİMANI (UYAN ALİM) TÜRKÜSÜ

Mağusa limanı limandır liman (aman aman) 
Beni öldürende yoktur din iman
Uyan Alim uyan 
Uyanmaz oldun 
Yedi bıçak yarasına 
Dayanmaz oldun
İskeleden çıktım yan basa basa (aman aman)
Mağusa'ya vardım kan kusa kusa
Uyan Alim uyan
Uyanmaz oldun 
Yedi bıçak yarasına 
Dayanmaz oldun
Mağusa Limanı'ndan aldılar beni (aman aman) 
Üç mil uzağına attılar beni
Uyan Alim uyan 
Uyanmaz oldun 
Yedi bıçak yarasına 
Dayanmaz oldun

Silifke yöresinde yaşamış aksak, uyuşuk, şişman, tembel birisi; bazı yerlerde mert, cesur birisi, bazı yerlerde de çok obur birisi olarak anlatılır. Gerali’nin bir hanımı vardır. Bu hanımının aksak, uyuşuk, şişman olması ve elinden pek bir iş gelmediği için oturduğu yerden diliyle Gerali’ye ileri geri laf söylemektedir. Gerali de bu olanlara dayanamaz  ve belki ikinci eşimde mutlu olurum ümidiyle eşinin üzerine bir kuma getirir. Yeni hanımı genç ve zayıf bir kadındır. Bu sefer zayıf ve genç kadının eve geldiğini görünce eski şişman kadın onu kıskanır. Yeni gelen zayıf, genç kadın ise eşine kendini ispatlamak için oynamaya başlar. Gerali de genç bir bayan aldım diye sevincinden başlar oynamaya. Bunu gören eski şişman kadın “Benim ondan neyim eksik?” deyip o da başlar oynamaya. Ancak kadının dizinde sakatlık vardır. Bu nedenle oyunu aksayarak oynar. Bu ve buna benzer birçok olayda aynı şeyler tekrarlanır. Bu olanları gören Gerali artık dayanamaz ve başlar beddua etmeye:

Birine aldım bir arşın astar,

Öteki avrat bacağını kösmüş bayramlık ister,

Kadir Mevla’m ikisinin acısını birden göster,

Yandım, Allah’ım yandım,

Şu iki avradın elinden,

Hele güççüğü güççük de goca domuzun dilinden

 

 

(Amman aman) 

Gerali dedikleri bir gençten uşak

Gerali dedikleri bir gençten uşak yar yar

Başına şal bağlar da belinde kuşak

Gerali’m hey hey hey

 

Dönü dönü ver de ah sekerek

Boğazına dursun ham çökelek

Geli geli ver de gız sekerek

Ümüğüne dursun ham çökelek

 

(Amman aman) 

Gır eşeğime biner daş oluktan aşarım

Gır eşeğime biner daş oluktan aşarım yar yar

Canımı sıkmayın avratlar da ikinizi birden boşarım

Kurtulamadım kötü avrat elinden hey hey hey

 

Dönü dönü ver de ah sekerek

Boğazına dursun ham çökelek

Geli geli ver de gız sekerek

Ümüğüne dursun ham çökelek

 

(Amman aman) 

Birine aldık bir metre astar

Biri de şalvarlık ister yar yar

Kadir Mevlam ikisinin acısını birden göster

Kurtulamadım kötü avrat elinden hey hey hey

 

Dönü dönü ver de ah sekerek

Boğazına dursun ham çökelek

Geli geli ver de gız sekerek

Ümüğüne dursun ham çökelek