ระบอบนี้เข้ามาแทนที่การปกครองแบบศูนย์รวมอำนาจของจักรวรรดิโรมัน Feudalism กระจายอำนาจสู่แว่นแคว้นต่าง ๆ ปกครองตนเอง เป็นองค์การเบ็ดเสร็จ (total organization) ที่ใช้เป็นเครื่องกำหนดฐานะและสิทธิต่าง ๆ ของปัจเจกชน ตลอดจนเกี่ยวพันกับการทหาร การปกครอง วัฒนธรรม และเศรษฐกิจ

ในระบอบนี้

• Lord = เจ้านายหรือผู้ได้รับสิทธิในการครอบครองที่ดิน

• Vassal = ผู้ได้รับมอบที่ดิน

แต่ทั้งสองต่างก็ไม่ใช่ผู้ถือกรรมสิทธิ์ที่ดินอย่างแท้จริง เพราะที่ดินยังคงเป็นกรรมสิทธิ์ของกษัตริย์หรือพระผู้เป็นเจ้าตามหลักศาสนา

โดยปกติแล้วกษัตริย์คือลอร์ดอันดับ 1 แต่ในทางปฏิบัติกลับไม่มีพระราชอำนาจสูงสุดเพราะอำนาจในการปกครองและตุลาการจะกระจายอยู่กับลอร์ดเจ้าที่ดิน

ลอร์ดแต่ละคนสามารถใช้อำนาจหรือสิทธิความเป็นลอร์ดได้เฉพาะกับวัสซัลที่เคยได้รับมอบที่ดินจากตนโดยผ่านพิธีแสดงความภักดีเท่านั้น

เมื่อวัสซัลได้ดับที่ดินไปแล้วจะต้องมีหน้าที่ต่อลอร์ด เช่น

• ส่งอัศวินจำนวนหนึ่งเพื่อรับใช้ในกองทัพของลอร์ดประมาณปีละไม่เกิน 40 วัน

• ให้ความคุ้มครองชีวิตของลอร์ดและครอบครัว

• จ่ายเงินที่เรียกว่า aids เมื่อลอร์ดถูกศัตรูจะไปเรียกค่าไถ่

ลอร์ดเองก็ต้องให้ความคุ้มครอง และไม่มีสิทธิ์ยึดที่คืนหากวัสซัลมิได้กระทำผิดสัญญา

Feudalism แบ่งออกเป็น 3 ฐานันดร

1. ราชวงศ์และขุนนาง

2. นักบวช

3. ชาวนาและทาสติดที่ดิน

บุตรหลานขุนนางทุกคนที่เป็นชายจะต้องผ่านการฝึกอบรมศาสตร์ของอัศวินตั้งแต่เยาว์วัย เมื่อมีอายุบรรลุนิติภาวะจะได้รับการแต่งตั้งเป็นอัศวิน

ขั้นตอนการเป็นอัศวิน

7 ขวบ - มีฐานะเป็นเด็กชาย รับการอบรมมารยาทจากเลดี

14 ปี - เป็น squire รับใช้ลอร์ดอย่างใกล้ชิด แต่ออกรบแทนลอร์ดไม่ได้

20 ปี - เป็นอัศวิน

ในค.ศ. 1076 พวกเติร์กที่นับถือศาสนาอิสลามได้เข้ายึดครองนครเยรูซาเล็ม อันเป็นนครศักดิ์สิทธิ์ที่ชาวคริสต์นิยมเดินทางไปแสวงบุญ ต่อมาพวกเติร์กยังแสดงท่าทีว่าจะเข้ายึดกรุงคอนสแตนติโนเปิล ชาวคริสต์จึงประกาศระดมกำลังเพื่อต่อต้านพวกนอกศาสนา พวกเขาเชื่อว่าสิ่งนี้เป็นเจตนารมณ์ของพระเป็นเจ้า ผู้ที่ร่วมรบหากเสียชีวิตจะได้ขึ้นสู่สรวงสวรรค์ในอาณาจักรของพระเป็นเจ้า

สงครามครูเสดเกิดขึ้น 9 ครั้ง แต่มีเพียงครั้งที่ 1 เท่านั้นที่ชาวคริสต์รบด้วยหัวใจและศรัทธาในศาสนาอย่างแท้จริง โดยไม่มีสาเหตุทางการเมืองมาเกี่ยวข้อง

เหตุการณ์ครั้งนี้ทำให้ชาวตะวันตกได้พบปะแลกเปลี่ยนความคิดและวัฒนธรรมซึ่งกันและกัน และกระตุ้นให้เกิดการฟื้นตัวและความเจริญในด้านการค้า เกิดการค้าขายกับชาติตะวันออก เกิดเป็นแรงกระตุ้นให้เร่งผลิตสินค้าเกษตรกรรมและหัตถกรรม

ในขณะเดียวกัน สงครามครูเสดก็มีส่วนช่วยทำลายระบอบการปกครองแบบฟิวดัลและเศรษฐกิจแบบแมเนอร์ที่สกัดกั้นเสรีภาพและความสามารถของปัจเจกชน

มีการจัดตั้งโรงเรียนเกี่ยวกับการเดินเรือ นั่นคือโรงเรียนราชนาวีที่แหลมซาเกรซ โดยเจ้าชายเฮนรี่ราชนาวิก แห่งโปรตุเกส ทำให้โรงเรียนนี้เป็นศูนย์กลางในการเรียนรู้วิทยาการสมัยใหม่ของการเดินทะเล ประกอบกับการเรียนรู้เกี่ยวกับดาราศาสตร์ รวมทั้งการใช้เข็มทิศ และเทคนิคการสร้างเรือขนาดใหญ่ ทำให้นักเดินเรือของโปรตุเกสสามารถเดินทางจนถึงแหลมกรีนในทวีปแอฟริกาได้ หลังการสิ้นพระชนม์ของเจ้าชายเฮนรี บาร์โทโลมิว ไดแอส ได้เดินเรือเลียบชายฝั่งทวีปแอฟริกาจนผ่านแหลมแห่งพายุ หรือตอบมาได้รับชื่อใหม่ว่าแหลม Good hope

หลังจากนั้นวาสโก ดา กามา แล่นเรือตามเส้นทางสำรวจของ ไดแอสนขึ้นฝั่งที่เมืองกาลิกัสของอินเดีย และได้เครื่องเทศกลับมาจำนวนมาก

กระทั่งคริสโตเฟอร์ โคลัมบัสได้เดินเรือโดยข้ามมหาสมุทรแอตแลนติกและได้ค้นพบทวีปอเมริกา

สนธิสัญญาตอร์เดซียัสเป็นสนธิสัญญาที่โปรตุเกสและสเปนร่วมกันลงนาม โดยกำหนดให้เส้นเมริเดียนที่ 370 ทางตะวันตกของหมู่เกาะเคปเวิร์ด ซึ่งปัจจุบันคือเส้นเมริเดียนที่ 51 เป็นเส้นสมมติที่แบ่งโลกออกเป็น 2 ส่วน และต่อมาถูกเรียกว่าเส้นสันตะปาปา

ลูเทอร์เสนอหลักการ 95 ประการ ติดประกาศเพื่อตั้งคำถามเชิงจริยธรรมหรือศีลธรรมจรรยาของพวกนักบวช และการประพฤติปฏิบัติผิดวินัยในคริสต์ศาสนา ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของการถกเถียงทางวิชาการ หลักการ 95 ประการของลูเธอร์ถือเป็นการเริ่มต้นของขบวนการปฏิรูปศาสนาอย่างเปิดเผย ลูเธอร์มีวัตถุประสงค์เพียงแต่ต้องการแก้ไขข้อปฏิบัติต่างๆเท่านั้น แต่ฝ่ายศาสนจักรไม่ยอมรับฟังข้อคิดเห็นของเขาและประกาศกับเขาออกจากศาสนา กลุ่มผู้เห็นด้วยกับแนวคิดของลูเธอร์จึงหันหลังให้ฝ่ายศาสนจักรและหันไปปฏิบัติตามแนวทางของลูเธอร์จนได้ชื่อว่าผู้ประท้วง

ต่อมาจะเกิดความขัดแย้งต่างๆเกิดขึ้นมากมาย มีการกรอกกบฏชาวนาเกิดขึ้นเพื่อเรียกร้องสิทธิความเสมอภาคและได้รวมกำลังการเข่นฆ่าขุนนาง สายลูเธอร์ซึ่งเป็นอนุรักษ์นิยม และเชื่อในแนวคิดของการแบ่งชนชั้นสนับสนุนให้ขุนนางใช้กำลังเข้าปราบปรามชาวนา จนชาวนาจำนวนมากปฏิเสธลูเธอร์

ในช่วงเวลานี้มีอีก 1 นิกายที่มีบทบาทสำคัญ นั่นคือนิกายกัลแวง โดยจอห์น กัลแวง เขาเชื่อในการกระทำที่มีเหตุผลสอดคล้องกับระบบที่มีอยู่เพื่อให้บรรลุความสำเร็จมากกว่าจะเป็นความสำคัญระหว่างมนุษย์และพระเป็นเจ้า นิกายนี้มีความเห็นที่เน้นอยู่ 2 ประเด็นคือ พระเจ้าได้กำหนดชะตาของมนุษย์มาก่อนแล้ว แต่ไม่ใช่ว่าทุกคนจะได้รับพระกรุณาของพระองค์ ดังนั้นมนุษย์ทุกคนต้องพยายามพิสูจน์ว่าตนสมควรได้รับพระกรุณานั้น อีกข้อหนึ่งคือไม่จำเป็นต้องมีบาทหลวงหรือนักบวช

พระเจ้าเฮนรี่ที่ 8 ต้องการหย่ากับพระมเหสีพระองค์แรกเพื่ออภิเษกสมรสใหม่กับแอน โบลีน แต่พระสันตะปาทรงห้าม จึงนำไปสู่การแยกคริสตจักรของอังกฤษและจัดตั้งนิกายแองกลิคัน โดยกษัตริย์ทรงทำหน้าที่เป็นประมุขสูงสุดของศาสนจักรในอังกฤษแทน และพระเจ้าเฮนรี่ที่ 8 ยังสนับสนุนให้มีการแปลคัมภีร์ไบเบิลเป็นภาษาอังกฤษ และจัดทำหนังสือบทสวดเพื่อให้ชาวอังกฤษยึดถือเป็นข้อปฏิบัติ

ผลที่ส่งต่อมาถึงปัจจุบันคือ ชาวตะวันตกมีสิทธิ์จะเลือกนับถือลัทธิศาสนาใดก็ได้ตามความพอใจ เกิดการอพยพไปยังประเทศที่มีความเป็นอิสระมากกว่า ความคิดที่จะต้องทำสงครามก็ค่อยๆหมดไป มีการจัดระบบการปกครองของตนเองได้อย่างอิสระโดยปราศจากการแทรกแซงของศาสนจักร

          การปฏิวัติทางวิทยาศาสตร์เกิดขึ้นในทวีปยุโรประหว่างคริสต์ศตวรรษที่  16-18  ทำให้มนุษย์สามารถค้นพบวิทยาศาสตร์และเอาชนะธรรมชาติได้  และยังสามารถนำธรรมชาติมาใช้ให้เกิดประโยชน์  เกิดการเรียนรู้และเกิดการพัฒนา  ทำให้สังคมชาวตะวันตกสามารถพัฒนาความก้าวหน้าได้รวดเร็วกว่าดินแดนอื่น ๆ  ของโลก และกลายเป็นประเทศที่ทันสมัยของโลกจนถึงปัจจุบัน  การปฏิวัติทางวิทยาศาสตร์เป็นผลสืบเนื่องมาจากแนวคิดของมนุษย์นิยมที่ยึดหลักการของเหตุและผลแทนความเชื่อที่งมงาย  ซึ่งในยุคฟื้นฟูศิลปะวิทยาการทำให้เกิดการค้นคว้าเพื่อแสวงหาความรู้ใหม่ ๆมากยิ่งขึ้น  โดยใช้วิธีการทางวิทยาศาสตร์  ทำให้เกิดองค์ความรู้และการประดิษฐ์  คิดค้นด้านต่าง ๆ อย่างมากมาย

การปฏิวัติอุตสาหกรรมเป็นจุดเปลี่ยนครั้งสำคัญในประวัติศาสตร์โลก ซึ่งส่งผลกระทบในเกือบทุกแง่มุมของชีวิตประจำวันไม่ทางใดก็ทางหนึ่ง ที่เห็นเด่นชัดที่สุดคือการที่รายได้และจำนวนประชากรโดยเฉลี่ยเริ่มที่จะขยายตัวอย่างยั่งยืนในแบบที่ไม่เคยเป็นมาก่อน ทำให้สองร้อยปีหลังจาก ค.ศ. 1800 ค่าเฉลี่ยรายได้ต่อหัวของโลกขยายตัวมากกว่าสิบเท่า ในขณะที่จำนวนประชากรขยายตัวมากกว่าหกเท่า ผู้รับรางวัลโนเบลสาขาสันติภาพ โรเบิร์ต อี. ลูคัส จูเนียร์ ให้ข้อสังเกตเกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงในยุคอุตสาหกรรมว่า: "เป็นครั้งแรกในประวัติศาสตร์ ที่มาตรฐานการดำรงชีวิตของประชาชนธรรมดาส่วนมากเริ่มเติบโตอย่างมั่นคง ซึ่งไม่เคยมีพฤติการณ์ทางเศรษฐกิจเช่นนี้เกิดขึ้นมาก่อน"

หลังสงครามโลกครั้งที่ 2 อาณานิคมต่างๆในเอเชียและแอฟริกา ได้เคลื่อนไหวเพื่อเรียกร้องเอกราช ซึ่งส่วนใหญ่ได้รับเอกราชคืนมา ลัทธิจักรวรรดินิยมจึงหมดบทบาทและสิ้นสุดลง

วิกฤตการณ์โมร็อกโกครั้งที่ ๑ เป็นผลสืบเนื่องจากการที่ฝรั่งเศสได้ทำสนธิสัญญาลับกับสเปนใน ค.ศ. ๑๙๐๔ เพื่อแบ่งโมร็อกโกระหว่างกันและตกลงลับกับอังกฤษที่จะไม่ขัดขวางอังกฤษในการขยายอำนาจเข้าไปในอียิปต์เพื่อยึดอียิปต์เป็นรัฐอารักขาในอนาคต โดยมีเงื่อนไขว่าอังกฤษจะไม่ยุ่งเกี่ยวในโมร็อกโกและยอมให้ฝรั่งเศสเข้ายึดโมร็อกโก ชาวฝรั่งเศสจึงเริ่มเข้าไปตั้งถิ่นฐานในโมร็อกโก ขณะเดียวกันเยอรมนีก็พยายามจะขัดขวางการขยายอิทธิพลของฝรั่งเศส เพราะเห็นว่าการเข้าไปในโมร็อกโกของฝรั่งเศสโดยไม่ทำความตกลงกับตนก่อนเป็นการสบประมาทอย่างรุนแรง นอกจากนี้ เยอรมันยังต้องการให้ใช้นโยบายเปิดประตูการค้า (open-door policy) ในโมร็อกโก และเจ้าชายแบร์น-ฮาร์ด ฟอน บือโลว์ (Bernhard von Bülow)* อัครเสนาบดีเยอรมันก็เห็นว่าความต้องการโมร็อกโกของฝรั่งเศสเป็นช่องทางหนึ่งที่จะทำให้เยอรมนีสามารถแสดงบทบาทในเวทีระหว่างประเทศได้มากขึ้น

ในเหตุการณ์นี้ อาร์ชดยุคฟรานซิส เฟอร์ดินานถูกลอบปลงพระชนม์ พร้อมกับพระชายาขณะเสด็จประพาสกรุงซาราเยโว เพื่อแก้แค้นในการที่ออสเตรีย-ฮังการีได้ยึดครองบอสเนีย การลอบปลงพระชนม์ครั้งนี้จึงได้เป็นชนวนเหตุนำไปสู่การเกิดสงครามโลกครั้งที่ 1

ในช่วงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 20 ทั้งบัลแกเรีย กรีซ มอนเตเนโกร และเซอร์เบีย ต่างก็ได้รับเอกราชจากจักรวรรดิออตโตมัน แต่กลุ่มชาติพันธุ์จำนวนมากยังคงอยู่ภายใต้การปกครองของจักรวรรดิ ในปี 1912 บรรดาประเทศเหล่านี้ได้ร่วมกันก่อตั้งสันนิบาตบอลข่าน สงครามบอลข่านครั้งที่หนึ่งเริ่มขึ้นเมื่อวันที่ 8 ตุลาคม 1912 เมื่อรัฐสมาชิกของสันนิบาตประกาศสงครามกับจักรวรรดิออตโตมัน และสิ้นสุดลงในอีกแปดเดือนต่อมา เนื่องจากการลงนามในสนธิสัญญาลอนดอน เมื่อวันที่ 30 พฤษภาคม 1913 สงครามบอลข่านครั้งที่สองเริ่มขึ้นเมื่อวันที่ 16 มิถุนายน 1913 เมื่อบัลแกเรียไม่พอใจกับการสูญเสียมาซิโดเนีย โดยได้เริ่มโจมตีอดีตพันธมิตรสันนิบาตบอลข่าน แต่กองกำลังผสมระหว่างเซอร์เบียและกรีซมีกำลังพลที่เหนือกว่ามาก และสามารถขับไล่กองทัพบัลแกเรียพร้อมโจมตีสวนกลับบัลแกเรียจากการรุกรานทางตะวันตกและทางใต้ โรมาเนียซึ่งไม่ได้มีส่วนร่วมกับความขัดแย้งนี้ ได้เริ่มรุกรานบัลแกเรียทางตอนเหนือ ซึ่งเป็นการละเมิดสนธิสัญญาสันติภาพระหว่างสองรัฐ อีกทั้งจักรวรรดิออตโตมันได้โจมตีบัลแกเรียและสามารถยึดเมืองเธรซได้ แล้วเคลื่อนพลสู่เอเดรียโนเปิล สงครามครั้งที่สองยุติลงเนื่องด้วยสนธิสัญญาบูคาเรสต์ บัลแกเรียยังคงรักษาดินแดนส่วนใหญ่ที่ยึดครองในสงครามครั้งแรกได้ แต่ก็ถูกบังคับให้มอบดินแดนทางตอนเหนือให้แก่โรมาเนีย

สงครามบอลข่านถูกมองว่าเป็นสัญลักษณ์ของปัญหาชนกลุ่มน้อย โดยทุกฝ่ายมีส่วนที่ต้องรับผิดชอบต่อความทารุณโหดร้ายต่อพลเรือน และได้ช่วยจุดประกายความโหดร้ายในภายหลัง รวมถึงอาชญากรรมสงครามในสงครามยูโกสลาเวียเมื่อช่วงทศวรรษที่ 1990 ดัวย

ความตึงเครียดทางการทูตที่เพิ่มขึ้นระหว่างมหาอำนาจยุโรปถึงจุดแตกหักเมื่อวันที่ 28 มิถุนายน ค.ศ. 1914 เมื่อกัฟรีโล ปรินซีป ชาวเซิร์บบอสเนียลอบปลงพระชนม์อาร์ชดยุกฟรันทซ์ แฟรีดีนันท์ รัชทายาทแห่งราชบัลลังก์ออสเตรีย-ฮังการี จักรวรรดิออสเตรีย-ฮังการีมองว่าเซอร์เบียต้องรับผิดชอบเกี่ยวกับเหตุการณ์ดังกล่าวและประกาศสงครามเมื่อวันที่ 28 กรกฎาคม รัสเซียเข้าให้การช่วยเหลือเซอร์เบีย และในวันที่ 4 สิงหาคม เยอรมนี ฝรั่งเศส และสหราชอาณาจักรเข้าร่วมสงคราม เช่นเดียวกับจักรวรรดิออตโตมันที่เข้าร่วมสงครามในเดือนพฤศจิกายน ปีเดียวกัน กลยุทธ์การรบของเยอรมนีใน ค.ศ. 1914 คือการพิชิตฝรั่งเศสได้สำเร็จชาติแรก จากนั้นจึงย้ายกองกำลังไปยังแนวรบด้านรัสเซีย อย่างไรก็ตาม แผนการนี้กลับล้มเหลว และในช่วงปลาย ค.ศ. 1914 แนวรบด้านตะวันตกจึงกลายเป็นสมรภูมิสนามเพลาะที่ลากยาวจากช่องแคบอังกฤษถึงสวิตเซอร์แลนด์ กลับกันที่แนวรบด้านตะวันออกซึ่งการรบมีความคืบหน้ามากกว่า แต่ทั้งสองฝ่ายยังไม่สามารถสร้างความได้เปรียบได้อย่างเด็ดขาด แม้ว่าการรุกจะมีความก้าวหน้า เมื่อสงครามเริ่มขยายไปสู่แนวรบด้านอื่นมากขึ้น บัลแกเรีย โรมาเนีย กรีซ อิตาลี และชาติต่าง ๆ ได้เข้าร่วมสงครามตั้งแต่ ค.ศ. 1915 เป็นต้นมา

ในช่วงต้น ค.ศ. 1917 สหรัฐเข้าสู่สงครามโดยอยู่ฝ่ายสัมพันธมิตร และต่อมาในปีเดียวกัน บอลเชวิคเถลิงอำนาจในรัสเซียระหว่างการปฏิวัติเดือนตุลาคม เป็นเหตุให้ประเทศเจรจาสงบศึกกับฝ่ายมหาอำนาจกลางเมื่อช่วงต้น ค.ศ. 1918 จากนั้นเยอรมนีได้เปิดการรุกในด้านตะวันตกเมื่อเดือนมีนาคม ค.ศ. 1918 และถึงแม้ว่าการรุกจะประสบผลสำเร็จเบื้องต้น แต่ก็สร้างความอ่อนล้าและความขวัญเสียแก่กองทัพเยอรมันเป็นอย่างมาก จากความสำเร็จของการรุกตอบโต้โดยฝ่ายสัมพันธมิตรในเวลาต่อมาส่งผลให้แนวรบเยอรมันแตกพ่าย ในช่วลปลาย ค.ศ. 1918 บัลแกเรีย จักรวรรดิออตโตมัน และจักรวรรดิออสเตรีย-ฮังการียินยอมเจรจาสงบศึกกับฝ่ายสัมพันธมิตร ปล่อยให้เยอรมนีอยู่โดดเดี่ยวในสงคราม ซึ่งต้องเผชิญกับการปฏิวัติภายในประเทศและความพยายามก่อกบฏของกองทัพ ทำให้ท้ายที่สุดจักรพรรดิวิลเฮ็ล์มที่ 2 แห่งเยอรมนี ทรงสละราชสมบัติเมื่อวันที่ 9 พฤศจิกายน

การรบยุติลงจากการสงบศึก 11 พฤศจิกายน ค.ศ. 1918 และต่อมาการเจรจาสันติภาพปารีสได้กำหนดเงื่อนไขต่าง ๆ ให้กับผู้พ่ายแพ้ โดยที่ปรากฏเด่นชัดที่สุดคือสนธิสัญญาแวร์ซาย การล่มสลายของจักรวรรดิใหญ่อย่างรัสเซีย เยอรมนี ออสเตรีย-ฮังการี และออตโตมันทำให้เกิดรัฐเอกราชใหม่ขึ้นมาอย่างมากมาย อันประกอบด้วยโปแลนด์ ฟินแลนด์ เชโกสโลวาเกีย และยูโกสลาเวีย ซึ่งจากการไร้ความสามารถในการจัดการความไม่มั่นคงภายหลังสงคราม มีส่วนทำให้เกิดการปะทุขึ้นของสงครามโลกครั้งที่สองในเดือนกันยายน ค.ศ. 1939

จักรวรรดิญี่ปุ่นซึ่งมีเป้าหมายครอบงำทวีปเอเชียและแปซิฟิกและทำสงครามกับจีนมาตั้งแต่ปี 1937 แล้ว แต่โดยทั่วไปถือว่าสงครามโลกครั้งที่สองเริ่มตั้งแต่การบุกครองโปแลนด์ของเยอรมนีในวันที่ 1 กันยายน 1939 นำไปสู่การประกาศสงครามต่อเยอรมนีของประเทศฝรั่งเศสและสหราชอาณาจักร ตั้งแต่ปลายปี 1939 ถึงต้นปี 1941 ในการทัพและสนธิสัญญาต่าง ๆ ประเทศเยอรมนีพิชิตหรือควบคุมยุโรปภาคพื้นทวีปได้ส่วนใหญ่ และตั้งพันธมิตรอักษะกับอิตาลีและญี่ปุ่น ภายใต้สนธิสัญญาโมโลตอฟ–ริบเบนทรอพเมื่อเดือนสิงหาคม 1939 เยอรมนีและสหภาพโซเวียตแบ่งแลผนวกดินแดนประเทศเพื่อนบ้านยุโรปของตน ได้แก่ โปแลนด์ ฟินแลนด์ โรมาเนียและรัฐบอลติก สงครามดำเนินต่อส่วนใหญ่ระหว่างชาติฝ่ายอักษะยุโรปและแนวร่วมสหราชอาณาจักรและเครือจักรภพบริติช โดยมีการทัพอย่างการทัพแอฟริกาเหนือและแอฟริกาตะวันออก ยุทธการที่บริเตนซึ่งเป็นการสู้รบทางอากาศ การทัพทิ้งระเบิดเดอะบลิตซ์ การทัพบอลข่าน ตลอดจนยุทธการที่แอตแลนติกที่ยืดเยื้อ ในเดือนมิถุนายน 1941 ชาติอักษะยุโรปบุกครองสหภาพโซเวียต เปิดฉากเขตสงครามภาคพื้นดินที่ใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์ ซึ่งทำให้กำลังทหารสำคัญของฝ่ายอักษะตกอยู่ในสงครามบั่นทอนกำลัง ในเดือนธันวาคม 1941 ญี่ปุ่นโจมตีสหรัฐและอาณานิคมยุโรปในมหาสมุทรแปซิฟิก และพิชิตมหาสมุทรแปซิฟิกตะวันตกส่วนมากได้อย่างรวดเร็ว

การรุกของฝ่ายอักษะยุติลงในปี 1942 หลังญี่ปุ่นปราชัยในยุทธนาวีที่มิดเวย์ใกล้กับฮาวายที่สำคัญ และเยอรมนีปราชัยในแอฟริกาเหนือและจากนั้นที่สตาลินกราดในสหภาพโซเวียต ในปี 1943 จากความปราชัยของเยอรมนีติด ๆ กันที่เคิสก์ในยุโรปตะวันออก การบุกครองอิตาลีของฝ่ายสัมพันธมิตรซึ่งนำให้อิตาลียอมจำนน จนถึงชัยของฝ่ายสัมพันธมิตรในมหาสมุทรแปซิฟิก ฝ่ายอักษะเสียการริเริ่มและต้องล่าถอยทางยุทธศาสตร์ในทุกแนวรบ ในปี 1944 ฝ่ายสัมพันธมิตรบุกครองฝรั่งเศสในการยึดครองของเยอรมนี ขณะเดียวกันกับที่สหภาพโซเวียตยึดดินแดนที่เสียไปทั้งหมดคืนและบุกครองเยอรมนีและพันธมิตร ระหว่างปี 1944 และ 1945 ญี่ปุ่นปราชัยสำคัญในทวีปเอเชียในภาคกลางและภาคใต้ของจีนและพม่า ขณะที่ฝ่ายสัมพันธมิตรก่อความเสียหายต่อกองทัพเรือญี่ปุ่นและยึดหมู่เกาะแปซิฟิกตะวันตกที่สำคัญ

สงครามในยุโรปยุติลงหลังกองทัพแดงยึดกรุงเบอร์ลินได้ และการยอมจำนนอย่างไม่มีเงื่อนไขของเยอรมนีเมื่อวันที่ 8 พฤษภาคม 1945 แม้จะถูกโดดเดี่ยวและตกอยู่ในสภาพเสียเปรียบอย่างยิ่ง ญี่ปุ่นยังปฏิเสธที่จะยอมจำนน กระทั่งมีการทิ้งระเบิดนิวเคลียร์สองลูกถล่มญี่ปุ่น และการบุกครองแมนจูเรีย จึงได้นำไปสู่การยอมจำนนอย่างเป็นทางการของญี่ปุ่นเมื่อวันที่ 2 กันยายน 1945

สงครามยุติลงด้วยชัยชนะของฝ่ายสัมพันธมิตร ผลของสงครามได้เปลี่ยนแปลงการวางแนวทางการเมืองและโครงสร้างสังคมของโลก สหประชาชาติถูกสถาปนาขึ้น เพื่อส่งเสริมความร่วมมือระหว่างประเทศและเพื่อป้องกันความขัดแย้งในอนาคต สหรัฐอเมริกากับสหภาพโซเวียตก้าวเป็นอภิมหาอำนาจของโลกอันเป็นคู่ปรปักษ์กัน นำไปสู่ความขัดแย้งบนเวทีแห่งสงครามเย็น ซึ่งได้ดำเนินต่อมาอีก 46 ปีหลังสงคราม ขณะเดียวกัน การยอมรับหลักการการกำหนดการปกครองด้วยตนเอง เร่งให้เกิดการเคลื่อนไหวเพื่อเรียกร้องเอกราชในทวีปเอเชียและทวีปแอฟริกา พร้อม ๆ กับที่หลายประเทศได้มุ่งหน้าฟื้นฟูเศรษฐกิจซึ่งอุตสาหกรรมได้รับความเสียหายระหว่างสงคราม และบูรณาการทางการเมืองได้เกิดขึ้นทั่วโลกในความพยายามที่จะรักษาเสถียรภาพความสัมพันธ์หลังสงคราม นอกจากนี้ การสิ้นสุดของสงครามยังนำไปสู่การปลดปล่อยอาณานิคมในหลายภูมิภาค รวมถึงการเคลื่อนไหวเพื่อสิทธิมนุษยชนที่เพิ่มขึ้น สถาปัตยกรรมทางการเมืองโลกได้รับการปรับเปลี่ยนเพื่อลดความขัดแย้ง และสร้างกลไกใหม่เพื่อรองรับการเปลี่ยนแปลงทางสังคมในยุคหลังสงคราม

คำว่า "เย็น" ได้ถูกนำมาใช้ เนื่องจากไม่มีการสู้รบขนาดใหญ่โดยตรงระหว่างสองมหาอำนาจ แต่พวกเขาแต่ละฝ่ายต่างให้การสนับสนุนความขัดแย้งในภูมิภาคที่สำคัญที่เรียกว่า สงครามตัวแทน (Proxy war) ความขัดแย้งนี้มีพื้นฐานมาจากการต่อสู้ทางอุดมการณ์และภูมิศาสตร์เพื่ออิทธิพลทั่วโลกโดยสองมหาอำนาจ ภายหลังจากพวกเขาได้ตกลงเป็นพันธมิตรชั่วคราวและมีชัยชนะเหนือนาซีเยอรมนีในปี ค.ศ. 1945 สงครามเย็นได้แบ่งแยกพันธมิตรในช่วงสงคราม เหลือเพียงสหภาพโซเวียตและสหรัฐอเมริกาในฐานะที่เป็นสองมหาอำนาจที่มีความแตกต่างทางเศรษฐกิจและการเมืองอย่างลึกซึ้ง: แต่เดิมเป็นรัฐนิยมลัทธิมากซ์–เลนินแบบพรรคการเมืองเดียวที่ดำเนินตามแผนเศรษฐกิจและการควบคุมสื่อ และเป็นเจ้าของสิทธิ์แต่เพียงผู้เดียวในการจัดตั้งและปกครองดูแลชุมชน และถัดมาเป็นรัฐทุนนิยมที่มีการเลือกตั้งเสรีโดยทั่วไปและสื่อโดยเสรี ซึ่งยังให้เสรีภาพในการแสดงความคิดเห็นและเสรีภาพในการสมาคมแก่พลเมืองของตน กลุ่มที่เป็นกลางที่ประกาศด้วยตัวเองได้เกิดขึ้นพร้อมกับขบวนการไม่ฝักใฝ่ฝ่ายใดซึ่งถูกก่อตั้งโดยอียิปต์ อินเดีย อินโดนีเซีย และยูโกสลาเวีย กลุ่มฝ่ายนี้ได้ปฏิเสธความสัมพันธ์กับทั้งตะวันตกที่นำโดยสหรัฐหรือตะวันออกที่นำโดยโซเวียต ในขณะที่รัฐอานานิคมเกือบทั้งหมดต่างได้รับเอกราชในช่วงเวลาปี ค.ศ. 1945-1960 พวกเขาได้กลายเป็นสมรภูมิของโลกที่สามในสงครามเย็น

ในช่วงระยะแรกของสงครามเย็นได้เริ่มต้นขึ้นในสองปีแรกหลังสงครามโลกครั้งที่สองสิ้นสุดลงในปี ค.ศ. 1945 สหภาพโซเวียตได้รวบรวมอำนาจการควบคุมเหนือรัฐของกลุ่มตะวันออก ในขณะที่สหรัฐอเมริกาได้ริเริ่มใช้กลยุทธ์การจำกัดในการขยายตัวทั่วโลกเพื่อท้าทายอำนาจของสหภาพโซเวียต การแผ่ขยายความช่วยเหลือทางทหารและการเงินไปยังประเทศต่าง ๆ ในยุโรปตะวันตก (ตัวอย่างเช่น การสนับสนุนฝ่ายต่อต้านลัทธิคอมมิวนิสต์ในสงครามกลางเมืองกรีซ) และก่อตั้งพันธมิตรนาโต้ การปิดกั้นเบอร์ลิน (ค.ศ. 1948–49) เป็นวิกฤตครั้งใหญ่ครั้งแรกของสงครามเย็น กับชัยชนะของฝ่ายคอมมิวนิสต์ในสงครามกลางเมืองจีนและการปะทุของสงครามเกาหลี (ค.ศ. 1950-53) ความขัดแย้งได้แผ่ขยายออกไป สหภาพโซเวียตและสหรัฐอเมริกาต่างแข่งขันกันเพื่อมีอิทธิพลในละตินอเมริกาและรัฐอาณานิคมที่ได้รับเอกราชจากแอฟริกา ตะวันออกกลาง และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ในขณะเดียวกัน การปฏิวัติฮังการี ปี ค.ศ. 1956 ได้ถูกยับยั้งโดยโซเวียต การขยายตัวและเพิ่มพูนมากขึ้นทำให้เกิดวิกฤตการณ์มากมาย เช่น วิกฤตการณ์คลองสุเอซ (ค.ศ. 1956) วิกฤตการณ์เบอร์ลิน ปี ค.ศ. 1961 และวิกฤตการณ์ขีปนาวุธคิวบา ปี ค.ศ. 1962 ภายหลังจากวิกฤตการณ์ขีปนาวุธคิวบา ระยะใหม่ได้เริ่มต้นขึ้นซึ่งเห็นได้จากความแตกแยกระหว่างจีน-โซเวียตที่มีความสัมพันธ์อันซับซ้อนในวงการคอมมิวนิสต์ ในขณะที่พันมิตรของสหรัฐ โดยเฉพาะฝรั่งเศส ได้แสดงให้เห็นถึงการมีอิสระในปฏิบัติการมากขึ้น สหภาพโซเวียตได้เข้ารุกรานเชโกสโลวาเกียและบดขยี้ ปรากสปริง โครงการของการได้รับเอกราช ปี ค.ศ. 1968 ในขณะที่สงครามเวียดนาม (ค.ศ. 1955-75) ได้จบลงด้วยความพ่ายแพ้ของสาธารณรัฐเวียดนามใต้ที่มีสหรัฐคอยหนุนหลัง ทำให้มีการปรับเปลี่ยนแผนการมากขึ้น นอกเหนือจากนี้ สหรัฐยังประสบกับความวุ่นวายภายในจากขบวนการเพื่อสิทธิพลเมืองและฝ่ายต่อต้านสงครามเวียดนาม ในปี ค.ศ. 1960-70 ขบวนการเพื่อสันติภาพระหว่างประเทศได้เกิดขึ้นในท่ามกลางประชาชนทั่วโลก ขบวนการต่อต้านการทดสอบอาวุธนิวเคลียร์และเพื่อปลดอาวุธนิวเคลียร์ได้เกิดขึ้น พร้อมกับการประท้วงต่อต้านสงครามขนาดใหญ่

ในปี ค.ศ. 1970 ทั้งสองฝ่ายได้เริ่มเอาใจใส่ในความพยายามประนีประนอมเพื่อสร้างระบบระหว่างประเทศที่มีเสถียรภาพและสามารถคาดการณ์ได้มากขึ้น การเปิดฉากการผ่อนคลายความตึงเครียดซึ่งเห็นได้จากการเจรจาจำกัดอาวุธทางยุทธศาสตร์และสหรัฐได้เปิดความสัมพันธ์กับสาธารณรัฐประชาชนจีนในฐานะที่เป็นตัวถ่วงดุลอำนาจทางยุทธศาสตร์ต่อสหภาพโซเวียต การผ่อนคลายความตึงเครียดได้ยุติลงในช่วงปลายทศวรรษด้วยสงครามโซเวียตในอัฟกานิสถานได้เริ่มต้นขึ้นในปี ค.ศ. 1979 ช่วงต้นปี ค.ศ. 1980 เป็นช่วงเวลาแห่งความตึงเครียดที่เพิ่มสูงขึ้นอีกครั้ง ด้วยเครื่องบินโคเรียนแอร์ไลน์ เที่ยวบินที่ 007 ถูกโซเวียตยิงตก (ค.ศ. 1983) และการซ้อมรบทางทหารของนาโต้ "เอเบิล อาชเชอร์"(ค.ศ. 1983) สหรัฐอเมริกาได้เพิ่มแรงกดดันทางการทูต ทางทหารและทางเศรษฐกิจต่อสหภาพโซเวียต ในช่วงเวลาที่รัฐคอมมิวนิสต์กำลังประสบปัญหาทางเศรษฐกิจที่กำลังซบเซา ในช่วงกลางปี ค.ศ. 1980 ผู้นำโซเวียตคนใหม่อย่างมีฮาอิล กอร์บาชอฟได้แนะนำการปฏิรูปแบบเสรีของเปเรสตรอยคา("การปรับโครงสร้าง", ค.ศ. 1987)และกลัสนอสต์("โปร่งใส", ค.ศ. 1987) และยุติการมีส่วนร่วมของโซเวียตในอัฟกานิสถาน แรงกดดันเพื่อเอกราชของชาติได้เพิ่มมากขึ้นในยุโรปตะวันออกโดยเฉพาะอย่างยิ่งคือ โปแลนด์ กอร์บาชอฟปฏิเสธที่จะใช้กองกำลังทหารโซเวียตเพื่อค้ำจุดระบอบสนธิสัญญาวอร์ซอที่ไม่มั่นคงดังที่เคยเป็นในอดีต ผลลัพธ์ในปี ค.ศ. 1989 คือ คลื่นแห่งการปฏิวัติด้วยสันติวิธี(ยกเว้นเพียงการปฏิวัติโรมาเนีย) ได้ล้มล้างระบอบคอมมิวนิสต์ทั้งหมดในยุโรปกลางและตะวันออก พรรคคอมมิวนิสต์แห่งสหภาพโซเวียตได้สูญเสียการควบคุมและถูกสั่งห้าม ภายหลังจากมีการพยายามก่อรัฐประหารซึ่งประสบผลไม่สำเร็จในเดือนสิงหาคม ค.ศ. 1991 สิ่งนี้ได้นำไปสู่การล่มสลายของสหภาพโซเวียตอย่างเป็นทางการในเดือนธันวาคม ค.ศ. 1991 และการล่มสลายของระบอบคอมมิวนิสต์ในประเทศอื่นๆ เช่น มองโกเลีย กัมพูชา และเยเมนใต้ สหรัฐอเมริกายังคงเป็นประเทศมหาอำนาจเพียงหนึ่งเดียวของโลกมาจนถึงทุกวันนี้

สงครามเย็นและเหตุการณ์ต่างๆ ได้ทิ้งมรดกที่สำคัญเอาไว้ มักจะถูกอ้างอิงถึงในวัฒนธรรมสมัยนิยม โดยเฉพาะอย่างยิ่งด้วยประเด็นเรื่องของการจารกรรมและภัยคุกคามของการสงครามนิวเคลียร์ ในขณะดียวกัน สถานะความตึงเครียดที่เกิดขึ้นใหม่อีกครั้งระหว่างหนึ่งในรัฐที่สืบทอดมาจากสหภาพโซเวียต สหพันธรัฐรัสเซีย และสหรัฐอเมริกาในศตวรรษที่ 21 (รวมทั้งพันธมิตรตะวันตก) เช่นเดียวกับความตึงเครียดที่เพิ่มขึ้นระหว่างจีนกับสหรัฐและพันธมิตรตะวันตกซึ่งทั้งสองฝ่ายต่างมีอำนาจมากขึ้น ซึ่งเรียกกันว่า สงครามเย็นครั้งที่สอง

ความเห็นส่วนใหญ่ในท่ามกลางนักวิชาการคือประเทศชาติต่างถูกสร้างขึ้นโดยสังคมและอาจจะเกิดขึ้นตามประวัติศาสตร์[11] ตลอดช่วงประวัติศาสตร์ ผู้คนมีความผูกผันกับกลุ่มเครือญาติและจารีตประเพณี ผู้มีอำนาจปกครองดินแดนและบ้านเกิดของพวกเขา แต่ลัทธิชาตินิยมไม่ได้กลายเป็นอุดมการณ์ที่มีความโดดเด่นจนถึงปลายศตวรรษที่ 18[12] ทัศนคติที่โดดเด่นมีอยู่สามประการกับลัทธิชาตินิยม ลัทธิบรรพชนนิยม(Primordialism)(นิรันตรนิยม) ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงความคิดเห็นของลัทธิชาตินิยมเป็นที่นิยมแต่กลับไม่เป็นที่ยอมรับในท่ามกลางนักวิชาการส่วนใหญ่[13] ได้เสนอแนะว่าประเทศชาติมีอยู่เสมอมาและลัทธิชาตินิยมเป็นปรากฏการณ์ทางธรรมชาติ สัญลักษณ์ประจำชาตินิยม (Ethnosymbolism) ได้อธิบายว่าลัทธิชาตินิยมเป็นปรากฏการณ์วิวัฒนนาการแบบไดนามิกและให้ความสำคัญของสัญลักษณ์ต่าง ตำนานปรัมปรา และประเพณีในการพัฒนาของประเทศชาติและลัทธิชาตินิยม ทฤษฎีความทันสมัย (Modernization Theory) ซึ่งได้เข้ามาแทนที่ลัทธิบรรพชนนิยมเป็นการอธิบายที่โดดเด่นของลัทธิชาตินิยม[14] การใช้แนวทางคอนสตรัคติวิสต์และเสนอแนะให้ลัทธิชาตินิยมได้กำเนิดขึ้น เนื่องจากกระบวนการของความทันสมัย เช่น อุตสาหกรรม การทำให้เป็นเมือง และการศึกษามวลชน ซึ่งทำให้เกิดมีจิตสำนึกของชาติเท่าที่เป็นไปได้[11][15] ผู้เสนอทฤษฏีถัดมานี้ได้บรรยายถึงประเทศชาติว่า เป็น"ชุมชนจินตกรรม"(imagined communities) และลัทธิชาตินิยมคือ "ประเพณีประดิษฐ์"(Invented tradition) ซึ่งความรู้สึกร่วมกันทำให้เกิดรูปแบบอัตลักษณ์ส่วนร่วมและเชื่อมโยงบุคคลเข้าด้วยกันในความเป็นภราดรภาพทางการเมือง "เรื่องราว" ที่เป็นรากฐานของประเทศชาติอาจถูกสร้างขึ้นจากการผสมผสานกันระหว่างคุณลักษณะ ค่านิยม และหลักการทางชาติพันธุ์ และอาจจะเชื่อมโยงอย่างใกล้ชิดกับการเล่าบรรยายถึงความเป็นเจ้าของ[11][16][17]

คุณค่าทางศีลธรรมของลัทธิชาตินิยม ความสัมพันธ์ระหว่างลัทธิชาตินิยมกับปิตุภูมิ-มาตุภูมินิยม และการเข้าด้วยกันได้ของลัทธิชาตินิยมและความเป็นพลเมืองโลก(Cosmopolitanism) ล้วนเป็นหัวข้อของการอภิปรายเชิงปรัชญา[11] ลัทธิชาตินิยมสามารถรวมเข้ากับเป้าหมายและอุดมการณ์ทางการเมืองที่มีความหลากหลาย เช่น อนุรักษ์นิยม(ชาติอนุรักษ์นิยมและปีกขวาประชานิยม) และสังคมนิยม(ลัทธิชาตินิยมปีกซ้าย)[4][18][19] ในทางปฏิบัติ ลัทธิชาตินิยมสามารถเป็นทั้งเชิงบวกหรือเชิงลบได้ ขึ้นอยู่กับอุดมการณ์และผลลัพธ์ที่ออกมา ลัทธิชาตินิยมเป็นลักษณะอย่างหนึ่งของการเคลื่อนไหวเพื่อเสรีภาพ และความยุติธรรม ซึ่งมีความเกี่ยวข้องกับการฟื้นฟูวัฒนธรรม,[20] และส่งเสริมความภาคภูมิใจในความสำเร็จของประเทศชาติ[21] นอกจากนี้ยังถูกนำมาใช้เพื่อการแบ่งแยกเชื้อชาติ ชาติพันธุ์ และศาสนาโดยชอบด้วยกฎหมาย การปราบปรามหรือโจมตีชนกลุ่มน้อยและบ่อนทำลายสิทธิมนุษยชนและวัฒนธรรมประชาธิปไตย[11] ลัทธิชาตินิยมหัวรุนแรงรวมเข้ากับความเกลียดชังทางเชื้อชาติเป็นปัจจัยที่สำคัญในฮอโลคอสต์ซึ่งถูกกระทำโดยนาซีเยอรมนี[22]

ความต่างระหว่างชาตินิยมกับปิตุภูมิ-มาตุภูมินิยมคือปิตุภูมิ-มาตุภูมินิยมให้ความสำคัญกับสถาบันแห่งรัฐเป็นหลัก มักต้อนรับต่างชาติที่เข้ามาทำให้ประเทศเจริญ ต่างจากความรักชาติให้ความสำคัญกับผลประโยชน์พวกพ้องของตนเป็นหลัก อย่างเช่นในประเทศไทยซึ่งเป็นสวรรค์ของผู้ชายต่างชาติที่เข้ามาหาภรรยาไทย ปิตุภูมิ-มาตุภูมินิยมจะมีความยินดีกับการที่คนกลุ่มนี้เข้ามาใช้จ่ายในประเทศทำให้เศรษฐกิจในประเทศดีขึ้น ขณะที่ชาตินิยมมองว่าคนกลุ่มนี้เข้ามากดขี่เจ้าของประเทศ เข้ามาแย่งน้ำแย่งอาหารแย่งอากาศ และที่สำคัญสุดคือเข้ามาแย่งผู้หญิงในประเทศ ปิตุภูมิ-มาตุภูมินิยมมักไม่ค่อยมีความเห็นอกเห็นใจคนไร้บ้านเพราะมองว่าคนกลุ่มนี้ไม่สร้างประโยชน์ให้กับประเทศ ต่างจากชาตินิยมที่แคร์ความรู้สึกของคนไร้บ้านหากคนนั้นเป็นคนไทยชาติและมองว่านี้เป็นปัญหาระดับชาติ รวมถึงชาตินิยมมักจะโบ้ยความผิดนี้ให้กับต่างชาติ เป็นต้น

ระบบเศรษฐกิจสังคมนิยมอาศัยลัทธิองค์การการผลิตเพื่อใช้ หมายความว่า การผลิตสินค้าและบริการเพื่อตอบสนองอุปสงค์ทางเศรษฐกิจและความจำเป็นของมนุษย์โดยตรง และระบุคุณค่าวัตถุตามคุณค่าการใช้ประโยชน์หรืออรรถประโยชน์ ซึ่งตรงข้ามกับการผลิตมาเพื่อสะสมทุนและเพื่อกำไร^[8] ในแนวคิดดั้งเดิมของเศรษฐกิจสังคมนิยม มีการประสานงาน การทำบัญชีและการประเมินค่าอย่างเดียวกันโดยปริมาณทางกายภาพร่วม (common physical magnitude) หรือโดยการวัดแรงงาน-เวลาแทนการคำนวณทางการเงิน^[9][10] มีสองข้อเสนอในการกระจายผลผลิต หนึ่ง ยึดตามหลักที่ว่าให้กระจายแก่แต่ละคนตามการเข้ามีส่วนร่วม และสอง ยึดตามหลักผลิตจากทุกคนตามความสามารถ ให้แก่ทุกคนตามความจำเป็น วิธีการจัดสรรและประเมินคุณค่าทรัพยากรที่แน่ชัดยังเป็นหัวข้อการถกเถียงในการถกเถียงการคำนวณสังคมนิยมที่กว้างกว่า

ในการกำหนดเป้าหมาย การเมืองแบบสังคมนิยมเคยเป็นทั้งชาตินิยมและนานาชาตินิยม สร้างผ่านพรรคการเมืองและการเมืองที่ต่อต้านพรรคการเมือง ในบางครั้งทับซ้อนกับสหภาพการค้า ในบางครั้งเป็นอิสระและมีความสำคัญกับเหล่าสหภาพ และมีให้เห็นทั้งในบรรดาประเทศอุตสาหกรรมและประเทศกำลังพัฒนา เริ่มจากการเคลื่อนไหวทางสังคมนิยม ประชาธิปไตยสังคมนิยมนำเศรษฐกิจแบบผสมมารวมเป็นส่วนหนึ่งกับตลาด ที่มีการแทรกแซงของรัฐในรูปแบบของ การกระจายรายได้ กฎระเบียบ และรัฐสวัสดิการ ประชาธิปไตยเศรษฐกิจ(Economic democracy) เสนอลักษณะของสังคมนิยมทางการตลาด(Market socialism) ซึ่งมีการควบคุมการกระจายอำนาจของ บริษัท สกุลเงิน การลงทุน และทรัพยากรธรรมชาติ มากขึ้น