Галогендер – химиялық элементтердің Периодтық жүйесінің VIIA (17) тобында орналасқан бейметалдар. Оларға фтор (F), хлор (Cl), бром (Br), йод (I) және астат (At) жатады. Олар өзара ұқсас қасиеттерге ие және ең белсенді бейметалдарға жатады.

Галогендердің тотықтырғыштық қасиеттері топ бойынша жоғарыдан төмен қарай кемиді, себебі атом радиустары артқандықтан ядроның электрон тарту күші азаяды.

Химиялық қасиеттері

1. Тотықтырғыш қасиеті

• Галогендер күшті тотықтырғыштар, олар электронды қабылдап, аниондарға айналады (F⁻, Cl⁻, Br⁻, I⁻).

2. Сутекпен қосылыстары: H₂ + X₂ → 2HX (HF, HCl, HBr, HI)

3. Металдармен әрекеттесуі: 2Na + Cl₂ → 2NaCl

4. Бір-бірімен орын басу реакциялары: Cl₂ + 2KBr → 2KCl + Br₂

Физикалық қасиеттері

Хлор табиғатта активті элемент болғандықтан тек қосылыстар күйінде кездеседі. Негізінен сілтілік және сілтілік-жер (II) металдарының хлоридтері күйінде; олар карналлит KC1*MgCl₂*6Н₂О, сильвинит NaCl*KCl, бишофит MgCl₂*6Н₂О, галит тас тұзы NaCl, т.б.

Фтор тұздар күйінде кездеседі. СаF₂ - флюорит, балқытқыш шпат, 3NaF • AlF₃ - криолит, ЗСа₃(РO₄)₂-СаF₂ - фторапатит. Адамдар мен жануарлардың сүйектерінің және тіс кіреукесінің құрамында да фтор бар.

Бром - оңай ұшатын қызғылт-қоңыр түсті, ұнамсыз иісті (грекше «сасық» дегенді білдіреді), суда нашар, ал органикалық еріткіштерде тәуір еритін сұйықтық.

Йод - металдық жылтыры бар күлгін түсті қатты зат, суда өте нашар ериді, ал органикалық еріткіштер мен калий иодидінде жақсы ериді. Йодтың тағы бір өзіне тән ерекшелігі оны қыздырғанда ол сұйық күйіне айналмай бірден бу (күлгін түсті) күйіне көшеді, осы құбылысты возгонка деп атайды.

1. Теориялық сұрақтар

1. Галогендер қандай элементтер? Олардың периодтық жүйедегі орны қандай?

2. Галогендердің электрондық конфигурациясын жазыңыз.

3. Галогендердің химиялық белсенділігі қалай өзгереді?

4. Неге фтор ең күшті тотықтырғыш болып табылады?

5. Галогендердің қосылыстарын атаңыз және олардың қолданылу аймағын сипаттаңыз.

2. Есептер

1. Реакция теңдеулерін құру:

• Хлордың сутекпен әрекеттесу реакциясын жазыңыз.

• Йодтың натрий гидроксидімен әрекеттесу теңдеуін құрыңыз.

• Бромның темірмен әрекеттесу реакциясын көрсетіңіз.

2. Массалық үлесін табу:

Берілген қосылыстың құрамындағы галогеннің массалық үлесін есептеңіз:

а) NaCl

б) CaF₂

3. Құрамы бойынша есеп:

Егер 100 г калий йодидін термиялық ыдырағанда, таза йодтың қандай массасы түзіледі? Реакция теңдеуі:



4. Химиялық теңдеуді аяқтау:

Келесі реакцияларды аяқтап, реакция өнімдерін атаңыз:

а) Cl₂ + H₂O → ?

б) Br₂ + NaI → ?

“Түйін сөз” әдісі💕

Оқушылар бір-екі сөйлеммен сабақтағы өз ойларыңызды қорытындыласаңыздар болады.Мысалы:

• “Бүгінгі сабақта мен … білдім.”✅

• “Маған … қызықты болды.”✅

• “Келесі сабақта … білгім келеді.”✅

Өз ойларыңызды айта кетіңіздер🙌🏻

• Бүгінгі сабақтың негізгі түйіні қандай?

• Қай тапсырма қиын болды?

• Қандай тақырыпты тереңірек қарастырғың келеді?

Әнді тыңдап бірге демалайық🫶🏻