- Văn chính luận: Quân trung từ mệnh tập,...

- Thơ chữ Hán: Loạn hậu đáo Côn Sơn cảm tác, Chu trung ngẫu thành, Tự thán, Thần Phù khải khẩu,...

- Thơ chữ Nôm: Quốc âm thi tập,...

quê mẹ ở Nhị Khê, Thường Tín, Hà Nội.

Gia đình ông xuất thân nho học, cha là Nguyễn Phi Khanh - một trí thức tài năng hoàn cảnh gia đình phức tạp: mẹ mất sớm, cha bị bắt sang Trung Quốc, ông chịu cảnh chia ly và biến cố chính trị.

-Năm 1407, giặc Minh cướp nước tạ Nguyễn Phi Khanh bị chúng đưa sang Trung Quốc. Nguyễn Trãi và một người em đi theo chăm sóc. Nghe lời cha khuyên , ông trở về, nhưng bị quân Minh bắt giữ. Sau đó, ông tìm theo Lê Lợi.

-Đầu năm 1418,Nguyễn Trãi gia nhập lực lượng của Lê Lợi trước thời điểm khởi nghĩa Lam Sơn bùng nổ. Suốt mười năm chiến đấu, ông đã góp công lớn vào chiến thắng vẻ vang của dân tộc.

-Đầu năm 1428, quét sạch quân thù, ông hăm hở bắt tay vào xây dựng lại nước nhà thì bỗng dưng bị nghi oan và bắt giam. Sau đó ông được tha, nhưng không còn được tin cậy như trước

-Năm 1440, Lê Thái Tông mời Nguyễn Trãi trở lại làm việc và giao cho nhiều công việc quan trọng. Ông đang hăng hái giúp vua thì xảy ra vụ nhà vua chết đột ngột ở Trại Vải (Lệ Chi Viên, Bắc Ninh).Năm 1441-1442, Nguyễn Trãi bị bọn gian tà ở triều đình vu oan cho ông mưu kế giết vua, khép vào tội phải giết cả ba họ.Và sau hơn 20 năm (1464), Lê Thánh Tông mới giải tỏa nỗi oan của Nguyễn Trãi và sưu tầm lại thơ văn của ông, tìm người con trai còn sống sót cho làm quan.